Сөздің семантикалық құрылысы

ЖОСПАР:

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім. Сөздің семантикалық құрылысы.
А) Семантика тарихынан ғылым ретінде қалыптасуы
Ә) Қазіргі лингвистикалық семантиканың негізгі бағыттары
Б) Логикалық семантика және оның лингвистикалық семантикаға қатынасы.
В) Сөздің семантикалық құрылысы
Г) Сөздің мағыналық құрылысындағы мағыналық иерархиясы
Ғ) Сөз мағынасының өзгеру себептері мен ауыспалы мағынада қолданылу тәсілдері.
Д) Тілдік мағынаның типтері мен табиғаты және құрылысы.

3. Қорытынды.

4. Әдебиеттер тізімі.
КІРІСПЕ.

Менің курстық жұмысымның тақырыбы, Сөздің семантикалық құрылысы, бұл тақырыпты таңдау себебім, мен болашақ аудармашы болғандықтан, болашақта аударма барысында сөздің семантикасын яғни мағынасын білу үлкен орын алады. Сөздердің дұрыс мағынасын беріп аудару үшін сөздің семантикалық құрылысын білуді өте қажет деп санаймын.
Қарап отырсақ әлемдегі қай тілде болмасын мағына жүйесі өте күрделі де қызықты сала. Жалпы әлемге мағынаға берілген әртүрлі көптеген мінездемелердің өзі мағыналық тіл білімінде алар орнының маңызды екенін байқатады.
Әлемнің басқа да тілдері сияқты ағылшын тілі де мағына яғни семантика саласына көп мән берген – ол дегеніміз көптеген лингвист ғалымдарының зерттеулері, сондықтан да ағылшын тіл біліміндегі семантика саласы ғасырлар бойы зерттеліп келе жатқан сала екеніне шүбәсіз көз жеткізе аламыз.
Бір елдің тілін үйрену үшін өз тіліңді өте жақсы білу керек, сол елдің тіл білімін оқу үшін ана тілдің ерекшеліктері мен салыстырып зерделеп барып қабылдаған жеңіл болады деп ойлаймын. Ондай білім бізге болашақта аударма кезінде небір қиыншылықтарды болдырмауды көмектеседі, сондықтан да осы бір маңызды сала мені қатты қызықтырды, әрі оны оқу өте пайдалы екенін сездім.
Жоғарыда айтып өткеніміздей аударма кезінде мағынаның орны ерекше, егер біз сөздің мағынасын дұрыс бермесек, ол деген кешірілмес қателік деп санаймын.
Егер мен аударма кезінде мағынаны білмей бір сөздің мағынасы басқа бір нәрсемен ауыстырып шатасатұғын болсан – ол білімсіздікті білдіреді. Сондықтан да болашақта қателеспеу үшін осы саланы жатқа білу қажет.
ӘДЕБИЕТТЕР:

1. Антрушина Г.Б., Афанасьева О.В. Морозова Н.Н. Лескиология английского языка. Москва, 2000
2. Арнольд И.В., Семантическая структура слова в современном английском языке методика ее исследования, Ленинград, 1996
3. Арнольд И.В. Лескиология современного английского языка. Москва, 1959
4. Аханов А. Тіл білімінің негіздері – Алматы, 2000
5. Ахманова О.С. Очерки по общей и русской лексикологии. Москва, 1957
6. Велявская Е.Г. Конитивные основания изучения семонтики слова // Структуры представления значении в языке. Москва, 1994
7. Васильев А.В. Современная лингвистическая семантика Москва, высшая школа, 1990
8. Воронин С.В. Основы фоносемантики. Ленинград, 1992
9. Гайсина Р.М. Лексико – семантическо поле глаголов – отношения в современном русском языке. Саратов, 1981
10. Семантическая общность национальных языковых систем. Издательство Воронежского университета. 1986.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ:
«СӨЗДІҢ СЕМАНТИКАЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ»
Орындаған:
Ғылыми жетекші:
Бағасы:
МАЗМҰНЫ:
1. Жоспар – 3 ... ... – 4 ... ... ... - 5-31 ... Қорытынды – 32-34 ... ... ... – 35 ... Кіріспе
2. Негізгі бөлім. Сөздің семантикалық құрылысы.
А) Семантика тарихынан ғылым ... ... ... ... семантиканың негізгі бағыттары
Б) Логикалық семантика және оның ... ... ... ... ... құрылысы
Г) Сөздің мағыналық құрылысындағы мағыналық иерархиясы
Ғ) Сөз мағынасының өзгеру себептері мен ... ... ... ... ... ... мен табиғаты және құрылысы.
3. Қорытынды.
4. Әдебиеттер тізімі.
КІРІСПЕ.
Менің курстық жұмысымның тақырыбы, Сөздің семантикалық құрылысы, бұл
тақырыпты таңдау себебім, мен ... ... ... болашақта
аударма барысында сөздің семантикасын яғни мағынасын білу үлкен орын алады.
Сөздердің дұрыс мағынасын беріп аудару үшін ... ... ... өте ... деп ... отырсақ әлемдегі қай тілде болмасын мағына жүйесі өте күрделі
де қызықты сала. Жалпы ... ... ... ... көптеген
мінездемелердің өзі мағыналық тіл білімінде алар ... ... ... басқа да тілдері сияқты ағылшын тілі де мағына яғни семантика
саласына көп мән ... – ол ... ... ... ... ... да ... тіл біліміндегі семантика саласы ғасырлар
бойы зерттеліп келе жатқан сала екеніне шүбәсіз көз жеткізе аламыз.
Бір елдің тілін үйрену үшін өз ... өте ... білу ... ... тіл білімін оқу үшін ана тілдің ерекшеліктері мен салыстырып зерделеп
барып қабылдаған жеңіл болады деп ... ... ... ... ... ... небір қиыншылықтарды болдырмауды көмектеседі, сондықтан ... бір ... сала мені ... қызықтырды, әрі оны оқу өте пайдалы екенін
сездім.
Жоғарыда айтып өткеніміздей аударма кезінде мағынаның орны ерекше,
егер біз ... ... ... ... ол деген кешірілмес қателік деп
санаймын.
Егер мен аударма кезінде мағынаны білмей бір сөздің мағынасы басқа
бір ... ... ... ... – ол ... ... да ... қателеспеу үшін осы саланы жатқа білу қажет.
СЕМАНТИКА ТАРИХЫНАН
ҒЫЛЫМ РЕТІНДЕ ҚАЛЫПТАСУЫ
Семантика термині гректің semanticos – мағыналы мағына ... ... ... Семантика пәні ғылым ретінде сөздердің мағынасын зерттеу
болып табылады. Семантика терминің ең алғаш рет 1897 жылы ... ... ... ... әдебиеттерде бізге семантиканың аспектісінің
мағынасы ретінде ...... ... ... ... мағынаны тілдің ең маңызды құрамдас бөлігі ретінде
қарастырады. Ойдың шығуы мен ... ... ... ... және ... ... ұсынылады, және жан-жақты маңызды функция мен ... ... ... ... оның ... ... жағынан
қарастырып келді, егер оны түбегейлі қараған жағдайда, ... ... ... ... ... ... тіл білімнің әртүрлі бағыттардағы және ... ... ... ...... мағыналық құрылысын оқу (яғни
семантиканы) ең көкейкесті ... ... ... бір ... ... ... ... деген тіпті ... ... ... ... ... және сөз жасамдық
құрылысына тілдің әдеби деңгейіне деген қызығушылық артып отыр.
Қазіргі ғылыми теория негізіндегі ... ... ... ... ... түсінігін анықтады. Семантикалық сараптаманың
аппараты пайда болды. Семантиканы фонология сияқты ... ... ... ... ... ... даму деңгейін анықтады.
Мағына дегеніміз семантиканың ең негізгі категориясы, оның ... ... ... ... ... ... ... басқа бірлігі
анықтайды. Оның ішінде байланыс жүйелерінің нағыз толық жетілген ... тіл ... өзі ... бірлікпен анықтама арасында нақытылы
сәйкестікжасап – берілген текстің мағынасын және ... ... ... ... оның ... ... ашады. Белгі білдіретін мұндай
текстікбайланыспен түсінік шығатын ой ... мен ... ... әрбір
тілге арнайылған.
Олардың ұлттық тілдер жүйесіндегі және халықтық өркениеттегі мәдени
тарихи дамуында көп ... ... ... мағыналарды анықтайтын көптеген факторлар мен және ... ... ... ... Бір жағынан олардың түрлі анагитикалық
ізденістері – екінші жағынан олардың тілдік нақтылы ... ... ... геометриялық моделі үш бұрыш деген атпен
белгілі. Оны анықтайтын мағыналар оны тилдік феномен ретінде оқудан ... ... ... ... және ... ойдың объективті
әрекетінде көрсетіледі бұл аспектілерді оқудың мағынасы – ... және ... ... ... – дәл. ... ... ... мен арнайы міндеттері бар.
Белгілі француз ғалымы П.Гиро семантиканы ... және ... деп үшке ... ... ... ... ... философия деп аталатын ... ... ... ... сөз ... мен морфемасының да
грамматикалық формалары мен синтактикалық құрылысының да мазмұны. ... және ... ... өзі ... ... ретінде
қарастырыла бермейді.
Лингвистикалық семантика ғылым ретінде ХХ ғасырда пайда болды. Оны
неміс ғалымы ... және ... тіл ... ... ... ...... зерттеген. Бұдан тілдің семантикалық
аспектісін бұрын соңды қарстырылмаған деген ой – тумауы ... ... ... тіл ... ой ... ... ... орта ғасырлардың
ғылымдарын тіпті кайта өрлеу дәуірінің ... ... ... ... ... ХІХ ғасырға дейін философияның, логиканың, риториканың
грамматика мен лексикографияның негізгі зерттеу объектісі болып келді.
Тілдің мағыналық ... ... ... ... үшін ... және А.А.Потебнидің еңбектеріне жүгінеміз. Лексикалық
семантика ең бірінші сөздердің және сөз таптарының ... ... ... ... ... ... ... және этимологиялық
сөздіктердің құрастырылуына қызығушылық артады және ... ... тіл ... ... міндеті шығады, бірақ оның зерттеу жолдары әр
түрлі.
Семантика өзінің өмір сүру ... ... ... пән ... ... ... Тек ХХ – ғасырдың екінші ширегінде Ф.Соссюрдің жалпы
лингвистикалық ... және ... ... әсер ... ... ... ... түрде дами түсті.
Синхронды лингвстика бастапқы кезде фонология мен ... ... ... ... өз даму ... ... белгісіз болып келді,
немесе мағынасыз жағынан оқытылып келді. Кейіннен белгілі ... ... ... ... ... ... дами
алмайтындығын дәлелдеді.
Ең алғаш рет неміс ғалымы И.ТРиро құрылымды (жүйелі) ... ... ... ... ... оның да толық емес екендігі
көрінді, - дегенмен Трироның бұл тұжырымдамасын көптеген ғалымдар ... ... ... ... ... ... бастамасы құрылымды
семантиканы құрудығы ғылыми қорға негіз болды.
Құрылымды (жүйелі) семантика әсіресе, 60-шы жылдары қарқындап ... ... ... ... ... болған ғалымдардың өзінің айналасуы –
оның ... ... ... ... ... ... ... формалы түрдежазуға
әрекеттенген қызығушылығы әрқашанда тығырыққа тіреліп отырған. Фонологиямен
грамматиканы жүйелеп оқыту кезіндегі жетістіктері мен ... ... ... ... ... ... ... оқу мен мағынаның жалпы
теориясының дамуына көп әсер ... ... ... Осы ... ... мағыналық мазмұнының тілдік және тілдік ... ... ... көп ... ... ... ... модель
үшбұрышы: Олар: зат (депотит) – интерпретанция (мағына түсінік) – ... ... Оның ... түбіне үңілмей-ақ грамматикалықмағынаның
табиғатын зат есімнің көпше жеке категорияларымен қарастырамыз.
Басқада морфологиялық ... ... ... ... мына көрініп тұрғандай жекеше көпше түрде де қарама- қарсы түрде
тұратыны айқын көрініп тұр. Мысалы: book – books, ...... ... ... ... ... мағыналары бар. жекеше
түрдің формасы тек қана бар заттың мағынасы бермеуі ... ... ... беруі әбден мүмкін. Мысалы: «Бұл сирек
кездесетін кітапты мен Кеше сатып алдым» - бұл ... ... сөзі ... (яғни бір ғана) беріліп тұр. Ал егер кітап білім ... ... ітап сөзі ... ... ... ... мағынасын беріп тұр.
Ал мұндай формаларда жекешелік мағына жоқ қайта бұларда ... ... ... ... бір ... ... ... жалғыз және жалпы мағынасы
өзді өзі үрдістерімен байланысты, сондықтан да жекеше түрдегі сөздің ... бір ғана ... ... ... ... бір мағаынаның бір жағынан қарағанда соңынан жеке мағына беріп
жатады. Ал көпше түрдегі сөздермен олардың мағыналарына келетін болсақ ... ... ... ... ... сөз – ... көпше мағынаға дәлме –
дәл келеді. Жекеше түрдегі сөздің жалғыз (жалқы) мағынасы, өзінен өзі көпше
түрде бола ... ... ... ... ... байланысқа да түсе
алмайды.
Көріп отырғанымыздай, түрлердің (жекеше, көпше) ... ... ... жекеше – көпше ... ... ... ... жоқ және ... ... аралық қатынасына
байланысты жекеше түрдің формалары мен ... ... кез ... жеке ... ... ... ... ҚАЗІРГІ ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ СЕМАНТИКАНЫҢ
НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
Дәстүрлі лексикалық семантикамен қатар – ... жеке ... сөз ... және онң ... істеуі мен тарихи дамуындағы ... ... ... ... кезде қарқынды дамып келе жатқан бірнеше
бағыттар бар. олар:
1) құрылымды семантика;
2) түсіндірмелі семантика;
3) туынды семантика;
4) концепцуалды ... ... ... психолингвстикалық семантика және т.б.
Құрылымды семантика: құрылымды семантикана ғылымға М.М.Покровский,
В.Менеро, Ф-де Соссюр, ... Л. ... В. ... Л.Венгсербер,
ст.Ульман, Л.Тенер және олардың шәкірттері енгізген. Оның басты негізгі
нысанансы ... ... ... байланысын оқу, лексико – семантикалық
парадигммен (жіптелуі мен септелуі) семантикалық өрістің басқа да түрлерін
оқу. ... ... ... ... ... ... тән ... регятивизммен ақырындап бөлектеніп келе жатыр, шынында да
жүйелі семантика ... ... ... бөлшектерін қараудықолға
алып отыр, ол өз алдына кең ... ... қойы және ... тек құрылымды
әдіспен шешуді қарастырады.
Түсіндірмелі семантика: түсіндірмелі семантика туынды грамматиканың
жетіспйтін ... ... ... және ... ... ... ... түсінігі ретінде пайда болды, лингвистикалық жазудың
семантикалық бөлігі берілген ... ... да бір ... ... түсінігін терең құрылымға сәйкестендіреді.
Одан әрі түсіндірмелі семантика өзіндік қатысты жеке дара өркендеуге
жол бастады дейді әсіресе У.Вейнрейх-тың ... ... ... кемшілігі (оның барлық варианттарында)
сөйлеушінің ғана тіл ... ... ғана ... ... ...
қатынастығы, психологиялық үрдістермен байланысты әрекетіндегі қолданылуын
қарастырмайды және тілдік әрекеттің нақтылы үрдісін ... ... ... ... ... ... туралы жалпы
айтқанда дегенмен оның артында туынды ... ... Ол ... көзқарас пен мүлде жанаспайды.
Туынды семантика: туынды ... ... ... ... құрылған, бірнеше теориясымен жағдайларда ... ... ... ... ... бұл да сондай форма
тудырады.
Бұл форманың ерекшелігі мынада: ... ... ... ... ... семантиканы қарама – қарсы қоймайды
және одан бас ... ... ... ... ... ... болады (ол семантикалық ... ... ... ... ол ... ... ... дейді: «Синтаксис пен семантиканы бөлуге
болмайды, міндеттері, өзгешелігі түрленуі семантикалық ... ... ... ... ... ... ... да айтқаы бар: «Туынды семантика семантикамен
синтаксисті өмір мүру құхы бар дегенмен олардың ... ... ... ... өзара әрекетінен бара – бара ... ... ... семантика: концепцуалды семантиканың міндеттері ... ... ... ... мен құрылысы» деген кітабында
толықтай жазылған, терең құрылымының негізіг ... ... ... ... ... ... ... бас тартады.
Оның пікірі бойынша дұрыс құрылған семантикалық ... тек ... ... ... ... ... да ... бұның өзі жоғарғы
дұрыс ұйымдастырылған құрылым және ... ... алып ... ... және ... фонологиялық фазалар арасында сөйлем туу
үрдісі ...... ... көп ... ... ... және ... фазалары орналастырылады. Оның ойынша
етістік барлық сөйлем айтылатын ашық сөз туу ... ... ... ... ... ... семантиканың түсіндірмелі бөлімдері – басты
негізгі бөлімге айналады.
Байланыс семантикасы барлық бағыттардың ... ... ... Оның ... ... ... емес ... шоғарланған есимдерінен
нақты ой білдірудің оқу ... ... және ... ... ... – да ... ... үкіметі дәуірінің
семасиялогиясы отандық тіл білімінің ең жақсы дәстүрін дамыта түсті және де
жоспарлы мен мазмұнды оның ... ... ... ... шағу ... бірге, тілдің ең басты бөлігі ретінде оқиды және ... ... ... жүйесімен бірге оқиды. (Мұндай бетбұрыс қазіргі
кезде шетелдің семантиканың бірнеше бағыттарында ... ... ... кеңес дәуірінің тіл білімі әлемдік ғылымда болп жатқан ... ... ... ... ... ... ... пайдалы жаға
бағыттарды таңдап алып отырды. Семантиканың дамуына мұндай ... В.А. ... В.Л. ... Ф.П. ... т.б. ... дәуірінің ғылымдары енгізді.
Синактистік және контекстік семантика: кейінгі жылдары бұ л ерекше
даму үстінде. Оның ... ... ... ... валенттілік теориясы
болып табылады. Қазіргі лингвистикалық семантиканың негізгі нысаны деп тек
жеке тілдерді және тек қана олардың синхронды ... деп ... ... – ақ, салыстырмалы тарихи, типологиялық семантика – контексивті
типология сияқты бағыттар қарқын алып ... ... ... көп ... ... ... ... өзгерістің заңдылықтары - әлемдегі
туысқан немесе туысқан емес тілдердің семантикалық мазмұндағы ... мен ... ... ерекшеліктері - алады.
Б) ЛОГИКАЛЫҚ СЕМАНТИКА ЖӘНЕ ОНЫҢ
ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ СЕМАНТИКАҒА ҚАТЫНАСЫ.
Логикалық семантика қолдан ... ... ... ... ... (бәрінен бұрын математикалық логиканы қарастырады).
Тілдегі мазмұдық мағынаның абстракты белгілерінің тілден тілге аудару
ережесін зерттейді. Негізгі жетістіктері ... ... ... ... ... жетілдірілуін және қазіргі логикалық теория
жөнінде өсіп ... ... ... оқу ... ... ... қолдану күшін таныта
айтқанда Чехословакиялық философ ойшыл ... ... ... «Логикалық
семантика схемасының толықтай абстракты мінездемесі табиғи тілдің бірнеше
тек қасиеттерін анықталған ... ... таза ... анық ... ... ... ... солай болуы мүмкін, касиеттерді
көрсететін таза эмпирикалық бір ғана оқудан оның ... ... ... ... қабілеттілігі логика төңірегінде пайда болды.
Неміс философы және ... ... мен және ... ... ... ... ... мен байланысты. Негізінен Пирсаның ой ... ... ... ... ... (негізі) теориясы тілдің мазмұндық интерпретациясы
мен , ... және ... ... ... ... ... ... мәселелерді тереңінен талқылауға бастама
болды. Г.Фреге ... ой ... ... ... ... есім – ... ой тудырады және де мағына береді, затты атайды.
Берілген белгінің көмегімен біз ой ... оған ... ... Таңғы жұлдыз немесе кешкі жұлдыз – екеуі де бір затты білдіреді,
бірақ олардың алдыңғы сөзінің мағынасы өзгеше ... тұр. Бұл ... ... Бен ... ... екеуінің де мағынасы ... ... ... ... ол ... бір ... тілде әртүрлі айта білу
білімімізді кеңейте түсуге көмектеседі.
Метязык: бұл бір логикалық семантикада маңызды тұжырымдамалардың бір
түрі және ... ... ... ... ... ... ол «метязык» түсінігі деп аталады.
Тіл объект, мен метязыктың айырмашылығы мен ... ... ... А. ... ұсынды. Оның өзі томаға тұйық тілдермен
жекелеген ауыз екі тілдегі семантикалық қайшылықтарды ... өте ... ... ... шешу үшін объектті тілдің сол тілдің өзінде
формаланбауы қажет. Олар керінсінше томаға тұйық ... және тіл ... ... ... ... ... «Тіл объекті» және «метязык»
семантикалық деңгей деп аталатын ... де ... ... ... ... ... мен қарым – қатынасы, өзінен өзі тілдік
мағына бермеуі нөлдік ... деп ... ... деңгейін білдіретін белгі тіл объектіге негізделеді
немесе тілдің бірінші деңгейі деп аталады.
Метязыктың мына ... ... ... ... ... ... ... деңгейлі тіл» мазмұны мен ойдың (сөздің) шығуы
басқа тілдік болып табылатын объекті тіл ... ... ... ... Метязык дегеніміз негізгі тілді жазудағы қолданатын белгілер
жүйесі.
В) Сөздің семантикалық құрылысы.
Қазіргі лингвист ғылымдар ... ... Бере ... жүр, ... ... ... бастысы. Дегенмен бізге анық себепті айқын фактілері
белгіли, оның бірі ... ... ... ... функциясы өзінің
мағынасының болуымен мүмкін болып тұр.
Жалпы әлемде- мағынаға берілген әртүрлі көптеген мінездемелердің өзт –
мағынаның тіл ... ең ... орын ... ... ... ... ... сөздің бөлігі ретінде түсінікпен байланысқаг түрде ... азда ... ... Бұл жерде сөздің тұрактылығы нақты
объектінің сапаның, іс - ... пен ... ... ... ... бірге болады. Анықтама мен түсінік және сөз арасындағы
кешен ие құпиялық мынандай үш бұрышпен белгіленіп ... or ... ... ... ... ... білдіріп тұр, ал «оймен анықтама» - мағынаны
беріп тұр. Бұл схема сөзбен анықтама арасында ортақ қатынастың жоқекендігін
көрсетіпотыр. ... ... бұл ... ... сөз Бен ... ... арқылы негізделеді.
Екінші жағынанақарағанда онда түсініктер өз іс ... сөз ... таба ... ... бар. оның өзі ... сөз айтылғанға дейін ешқадай
әсері болмайтынын білдірсе керек. Ол дегенініңз біздің айтылған ... ... ... ... ... сәйкес келетін түсінік санаға
келіп жетеді дегенді білдіреді.
Мағына механизмі сөзбен үйлеседі және естілген немесе жазылған ... ... ... әлі ... бенеленбеген түсінігін бейнемен
үйлеседі, мүмкін ол қарым – қатанастың сөз арқылы ... ... ... ... егер ... ... оның өзі ешқандай ғажап ... ... ... ... тыңдаушының санасына барып белгілі
бір ұгыммен үйлесуі фантастика сияқты көрінуі мүмкін.
Егер біз дүниедегі сиқырдың бар ... ... ... – онда
адамның сөйлеу жүйесінде де осындай құпияынң бар екенін жоққа щшығармауымыз
қажет – біз оны ... ... ... оның ... қаисиетін
түсінбей жатып қолдана беруге әдеттегенбіз.
Лингвистика ғылымнда арнайы, мағынамен айталатын саланы семантика ... Пей оны ... тіл ... ... ... ... ... аспектілеріні бірі. Ал дыбыс сөз ... ... ... – яғни бұлар тілдің негізгі ... ... ... ... ең ... ... ... Қарым – қатынас
тілінің барлық мағыналары, сол қарым – қатынастың толықтай тәжірибесін
енгізуге мықты ... ... ... ... семантиканың
жаңалытары сөздің ішкі формасы ( мағнынасы) мынандай тұжырымға ... ... ... ... кірмес бұрын, онымен яғни «сөздің
семантикалық құрылысымен» тығыз ... тағы да бір ... ... ... ... беілгеніміз абзал.
Сөздің семантикалық құрылысы бүтіндей бір бірлікті құрамайды, немесе
бір түсінік орыа да тұрмайды. ... ... көп ... ... ... джа оған сәйкес көптеген мағына ... ... көп ... ... ... деп ... ал бір ... бір мағынадан көп ұғым білдіре ондайды polysemy деп атайды.
Семантикамен өте ... ... және жиі ойды ... ... тууы ... ... тіліндегі polysemy негізгі ереже ма, әлде ... сала ... polysemy ... ма, әлде ... ... ... – қатынас
процесі әсер ете береді.
Осы екі сұрақ төңірегіне ... көз ... ... ... ... жетілмеген жағы жоқ яғни бір сөзбен айтқанда ... ... көз ... ... ... сөздердің басым бөлігі
polysemfntic. Айта ... бір ... ... ... қорының байлығы
полисемимдің тілден орын алған шырай дәрежесіне байланысты. Кей ... ... жоқ ... ... ... ... қолдануға
қажеттілік туа қалса тіл сөзге керек деп тұжырымдайды. Егер ... сөз ... ... ... – шынында да ол қарама- қарсы пікір. Айталық бір
сөз екі мағынадан беріп ... ... ... қоры екі есе өсіп ... ... ... тілде ең маңызды жетілген түрі. Екінші
жағынан адамның сөйлеу ... ... ... көптеген дыбыс бірліктері
шектегенін айта кетуіміз керек. Сондықтан тіл ... ... ... әдіс ... жаңа ... пайда болуы да шектеледі. Және
полисеми сөздіңкқорды ... үшін ... ... ... әдістерде
маңызы өсіп келе жатыр. Бұдан сөздік қордың байу процесі жаңа сөз косуда
ілгерілеушілігі бар, ... ... ... ... да ... ... айта ... қажет.
Полисемантикалық сөздердің мағынасының жүйесі күннен күнге дамып келе
жатыр. Көптеген ғасырлар бойы ... ... жаңа ... қосылып,
толықтырылып отырады. Сонымен қатар полисемимдің дамуының күрделі процесі
жаңа мағынаның пайда болуының және бір ... ... ... ... ... Бүгінгі күнде ағылшын сөздік қорының негізгі
тенденциясы оның мағынасының көлемін ұлғайту және сол ... ... ... сапалық және сан мөлшер ... өсіп ... ... ... семантикалық құрылысын сараптау кезінде
сараптаудың екі бірдей деңгейінің арасын анықтап қалу жөн болар. ... ... ... ... ... ... ретінде орын
алады. Мысалға fire (от) деген зат есімнің семантикалық құрылысы мынандай
схемамен келтріледі.
Fire – ... ... ... ... басқа мағыналардан басым екенін
байқатады. ... ... – ші ... ... бір әсердің
жағдайларымен бірігіп кетеді. Әдетте І-ші ... ... ... ... ... ... ... ортақ екенін көрсетеді. Көбінесе ІІ-
ІІІ-ІV-V мағыналар (олар қосалқы мағыналар) І- ші мағына арқылы барып қана
бір ... ... ... ... кейбіреулері ІV-V ші мағынаның
қажеттілігіне І- ші ... ... ... Ал мына жерде – bar – зат
есімнің мағыналарының арасында, бірінші мағына арқылы дан, өзге ... ... ... де ... n
II ... жерде ІІ – ші және ІІІ – ші мағынаның логикалық бірлігі жоқ.
Сондықтан І- ші ... мен ... ... кете алады. ІІ – ші мағына сатушы
менсатып ... ... ... арқылы көрсетіледі. Мұндай ортақ мағына
орталығы ... ... ... ... ... ... құрылымдар әртүрлі принципте ретке келтіріледі. Төмендегі мына
dull деген сын есімнің басқа да ... ... ... ... енген мағынаны табуға мүмкіндік бар.
dull
1. Қызықсыз деген мағынада ... ... – a dull book, ... ... ... деген мағынада – a dull man
3. Күңгірт, қолайсыз деген мағынада - a dull weather, a dull ... ... ... деген мағынада – a dull sound
5. Өткір емес деген мағынада – a dull knife
6. Сылбыр, ... ... ... – Trade is ... ... көру ... мағынада – dulleyes (arch)
8. Жаман есту деген мағынада – dull ears (arch)
Негізінде берілген ... ... ... ... осы ортақ
мағынаны дәл беру үшін анықталуы қажет.
Dull сын есімнің семантикалық құрлысының мына ... ... ... ... ... ... емес екендігін көрсетеді.
Сөздің семантикалық негізгі кұрылысында негізгі семантикалық компоненттер
әдетте denotative compenent деп аталады (кейде referential ... деп ... ... ... compenent деген сөздің мағыналық түйінің
шығарады. ... ... ... ... ... сын ... мен
етістиктеріні түсіндірмелі бөліктерін (denotative compenent) көрсетеді.
DENOTATIVE COMPENENT
Lovely – adj alone, without ... – adj widly ... – adj widly ... glare - V to ... glance – V to ... shiver – V to ... studder – V to flemble
Қарап отырсақ бұл жерде оң жақтағы анықтама сөздер мына ... ... ... ... бейнесін ашып беріп отырған жоқ. Сөз
мағынасының толық түсінігін беру үшін ... ... ... деп ... семантикалық құрылымды қарастыру өте қажет.
Ал қазір жоғарыдағы аталған сөздердің семантикалық құрылысын, ... ... ... ... ... ... ары ... талдап
көремін.
| |Denotative ... | |
| ... ... | ... – adj |alone, without ... sad |Emotive |
| |company | ... ... – adj |widly known |For criminal ... |
| | |or bad traits of ... |
| | ... |positive ... – adj |widly known |For special ... |
| | ... in ... |
| | ... art ... ... glare - V |to look |1.Steadly ... ... | ... |positive |
| | |2.In anger, ... ... | |etc ... ... glance– V |to look |Briefly ... of |
| | ... ... ... shiver – V |to fremble ... |1.Conontation of|
| | |2.(usu) with the ... |
| | |cold ... ... | | |couse ... studder – V |to fremble ... ... of |
| | |2.With horror ... |
| | |disgust etc. ... ... | | |couse |
| | | |3. Emotive |
| | | ... ... ... ... ретінде мағынаның семантикалық дәлдігі.
Лексика семантикалық вариант ішкі байланысты формалы бір лексиканың
ұсынылуы. Лексикалық мағынаның құрылыс ... ... ... ... құрылымдар лексика семантикалық варианттың әртүрлі және
сәйкес өзара байланыстарында негізделеді. Психология жағынан ... ... ... немесе лексико – семантикалық
варианттың ... ... ... ... А. ... ... дамыта отырып «Ой және тіл» ... ... ... ... ... ... шығарма алмайды, тек оның бір ғана
белгісі дейді. Потебнийдің ... ... ... ... форманың семантикалық мазмұны ретінде ішкі форманың ... ... ... ... ... тіл ... ... сол өлшемде, оның ішкі формалары деп атауы мүмкін, ішкі дыбыстан
өзгешелігі тілдік емес мазмұнның тілде бол жолдарын мағынаның ішкі ... ... ... ...... болатын лексикалық бірлік, ішкі
форма дегеніміз осы бірлікте (оның мағынасында ... ... ... ... ... ішкі форма, атаудың (заттың) ... ... Ішкі ... да ... және ... ғана оны этимологиялық сөздіктің
көмегіқалпына келтіруге болады. Семантикалытқ ... ... ...... ... ішкі ... ... мен жалпы
бірлігі ретінде, лексикалық мағынаның құрылысын жіктеу ... ... ... табылады. Бұндай құрылыс жасау үшін формалы белгіге ... ... ... ішкі ... табылуы қажет. Екінші
функцияны нақтылайтын ... ... ... ... шырайы олардың ішкі формаларының ашықтығы негізіндегі ... ... ... ... ... ... мағына құрылысын
ың элементтерінің ішкі тілдік дәлелдігін ... ... деп ... ... шыққан жоспарлардан, тұрад. Одан басқа сөздің
семантикалық құрылысының элементтер байланысының терең деңгейі ... ... түрі ... барлық лексико- семантикалытқ варианттың өзгерметйтін элементтері,
үздіксіз вариантсыз ... ... ... ... ... МАҒЫНАЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫНДАҒЫ МАҒЫНАНЫҢ ИЕРАРХИЯСЫ
Мағыналық анықталған иерархиясының ... ... ... ... оның ... ... ... (атауларының)
шындығымен байланысты мыс. Жалпы ... ... ... ... ... мағына, тілдік бірліктиң бірнеше ... ... ... және көкейкесті мағына және тағы да ... ... ... ... ... бөліктерге қарамастан, оларды біріктіретін
шеен (атау) бойынша мағынаың жалпы бір іргегі ірі ... ... бар. ... ... ... ... осындай әрбір вариантарының
мағынасында болатын, еш қиын міндетінің бірі, өзінің өзгермейтін негізіне
қалады. ... ... мен оның ... ... ... ... күрделі
жалпы болып ұсынылады. Сондай- ақ жеке құрылымды жиі қолданылатын мағынада
абстрактілік мән болады.
Сондықтан да ... тіл ... ... ... ... ... ... Тікелей немесе ешқанждай «жалпы мағына» жоқ.
Тәуелдену ретінде өзі ... ... ... бір ... ... бұл өз ... бөлек жеке ... ... бір ... және ... шыңдалуы дәл сондай ... ... Тл ... ... Е. ... ... ... әртүрлі элементтердің интеграциясындағы қиындықты белгілей отырып, -
сол уақыттарда варианта мазмұнның ... ... ... тура ... салып береді. Жалпы мағына – ол абстрактылық, шынайы лингвистиканың
мәселелерін болашақ шешетін пайдалылығы мен ... ... ... ... ... сапалы түрде ажыратылады. Оларды байланыстың семантикалық
қайтуының мүддесі болады. Жалпы ...... ... инварианты сияқты
құндылығы бар. мағыналық құрылымның шекарасы мен ... ... ... және оның ... ... сөз ... әртүрлі
варианттарында, өзгермейтін тұрақты варианттан тыс ретінде, және мағыналық
құрылыстың түбінде табиғи тілдің ортасында қиынырақ шығатын семантикада сөз
қатынасады ... ... ... қалған басқа мағыналарымен өз ара
қатынасын ұсынатын өзге жоғарғы мағыналы жоспар бар. ... ... ... жазады. Ең маңыздысы басты (негізгі) мағынаны контекст
анықтайды дейді. Қалған мағыналар сияқты сол уақыттарда ... ... ... семантикалық элементіне тағы да бір ... ... Бұл ... ... сайын бізде ары қарай жекелеген
мағыналардың жеке түрлі түрлі реңдерін аламыз. ... ... ... ... ... толықтырулар керек. Басты (негізгі) мағына – бұл
қоршаған ортадан кішкене болса да ... ... ... ... ... ... байланысты бірақ ол одан тәуелсіз
бола алмайды. Лексикалық бірліктің семантикалық ... ... ... лексико –семантикалық варианттың әртүрлі атаулары (дәреже)
туралы оң шешімі әкеледі. Барлық ...... ... ... ... элементтері, құрлымды бірлігі болып табылады. Онда біз
көргендей ... ... ... тор ... ... ... олардың сөздін иерархиялы мағыналық құрылымында олардың ... ... ... бірінші семантикалық функциясын нақтылайтын лексико –
семантикалық ... – яғни ... ... ... ... ... ... сөздің басты негізгі мағынасының
негізгі семантикасынан тұрады. Екінші семантикалық функцияны толықтыратын
лексико – семантикалық варианттың ... ... ақ ... жеке ... азырақ квйтылғандай (сөздің мағыналық құрылысындағыдай)
периферияда жиі ... ) ... ... өте қажет, әсіресе
белгілі танылған контексте.
Ғ). СӨЗ МАҒЫНАСЫНЫҢ ӨЗГЕРУ ... МЕН ... ... ДА ҚОЛДАНЫЛУ
ТӘСІЛДЕРІ
Сөздердің әртүрлі мағынаға ие болуы сөз мағынасының ... ... ... ... іске ... сөз ... өзгеруінің себептері мен мағынаның ауысу
тәсілдерінің мәселелріне тоқталайық.
Сөз мағынасының өзгеруінің оның жаңа ... ие ... ... бар.
1. Сөз мағынасының өзгеруінің тілден тыс ... ... ... ... ... ... себептер
Сөз ұғымды білдірудің материалдық формасы бола ... ... ... ... ұғымның өрісі де бейнелейді. Ойлаудың дамуына
тән ауысу процестері, мысалы нақтылықтан ... ... ... ... ... ... (дифференциялануы). Сөз
мағынасының дамуына әсер ... қала ... ... жол деген сөз өзінің
нақты мағынасымен бірге 1- идея бағыт, 2 – ...... ... ... ... әсер етеді. Егер сөз кең саладан тар ... бір ... ... ... ... ... ... бірұғымды
білдіретін терминдік мағынаға ие болады. Мысалы: түбір деген сөз ... ... ... ... ... жерде қалған тамыры мен түбір
деген жалпылама мағынаны білдірсе арнаулы бір сала ... ... ... ... ары ... ... келмейтін
мағыналы түр бөлшегі, морфема деп ... ... ... ... ... ... ... сөздің мағыналары да жайлы да ... ... Сөз ... ... ... ... қатынас пен өндіріс тәсілінің
дамуымен байланысты өзгеріп түрленуіде ... ... ... ... feon деген сөз ... мал ... ... оны ... ... ... ... ақша деген мағынаны білдірген.
Белгілі бір тарихи дәуірде байлық атаулы малмен өлшеніп, құнын сонымен
айқындайтын ... Сөз ... ... ... заңы ... да
өзгеруі мүмкін.
Функционалды семантика заңы заттардың (құралдардың) қызмет бірлігіне
негізделеді. Бір зат ... ... ... бір зат ... ... ығыстырылып
алмасуы да соңғысы қызмет бірлігіне қарай ... ... ... ... мен ... Мысалы: ағылшын тіліндегі қазірде «руль» деген мағына
білдіретін «rudder» - деген сөз алғашқыда ... ... ... ... ... ... ... қарай арнаулы механизмге ... даму ... ... табылған заттар мен құбылыстарды тілде сөз
бен атау ... ... ... ... сөз ... ... ... ие болу арқылы да іске асады. Сөз мағынасының өзгеруіне оның жаңа
қосымша мағынаға ие ... әсер ... ... себептер, негізінен алғанда
міне осылар.
Сөз мағынасының өзгеруінің сыртқы себептеріне қарағанда, ішкі және
лингвситикалық ... тіл ... аз ... сөз мағынасының
өзгеруінің лингвосемантикалық себептері алуан түрлі болуы мүмкін, ... бәрі ... ... ... ... Сөз жеке дара ... емес,
әдетте басқа сөздермен әрқашан белгілі бір ... ...... ... Тілдің бытыраңқы сөздердің ретсіз жиынтығы емес, ... ... ... және ... қарым – қатынаста бола ... ...... ... ... Жаңа сөз және жаңа ... тілдің
лексико – семантикалық жүйесін құрайды.
Жаңа сөз және жаңа мағына тілдің лексико – семантикалық жүйесіне ... ол ... сөз ... жаңа ... ... лексикасында бұрыннан
бар сөздердің мағыналары мен әсіресе өзінен синонимдес келетін сөздермен,
қарым – қатынасқа түседі.
Мұндай қарым – ... өзі екі ... ... ... тілдің лексико –
семантикалық жүйесіне келіп қосылған жаңа сөз немесе жаңа ... ... ... бар сөздердің әсер ететіні сияқты сөздік ... ... ... жаңа сөз ... жаңа ... әсер етеалады. Сөз мағынасының
өзгеріп қосымша мағынаға ие болуына оның (сөздік) тұрақт сөз ... ... ... әсер етуі ... тұрақты сөз тіркестерінің құрамында қолданылу ыңғайына қарай кейде
мағынаға ие болса, сөйлемде қолданылу ыңғайына қарай грамматикалық ... ие бола ... ... Жел ... сөздің «ауаның ағымы» деген
мағынасы –бастапқы, негізгі мағына да «бос» деген ...... ... ... ... оның жел сөз ... тұрақты тіркесте қодданылу
ыңғайына қарай пайда болған қосалқы ... ... ... ... бірге
сөз сөйлемде белгілі бір қызмет атқаруына қолданылу ерекшелігіне байланысты
үстеме мағынаға ие болуы мүмкін.
Сөз мағынасының өзгеруінің ішкі ... ... ... - міне ... Сөз ... ауысуы, келтірінді мағынада
жұмсалуы әртүрлі тәсілдер арқылы іске ... ... ... ... бірде метафора мен метанимия
тәсілі арқылы болса бірде қызмет ... мен ... ... ... Енді осы ... жеке – жеке ... Метафора (Ауысу) тәсілі арқылы атаудың ... ... ... түс ... ... ұқсастығына
негізделеді.белгілерінің ұқсастығына бір ... ... ... атауы мен
атауының негізінде сөз мағынасының ауысуы метафора деп аталады. ... ... ... ... ... оны білгенге дүние арзанырақ түседі».
(Абай) деген сөйлемдегі «кілт» сөзі ... ... ... емес – шешуі
деген мағынаны білдіреді. Бұл мағына – кілт өзінің ... ... ... ... мағына.
Метафора - әр түрлі тілдердің бәрінде де бар құбылыс, чех тіліндегі
koryto «корыто» дегенді ғана ... ... ... де ... ... punaise «кандала» деген мағынада ғанаемес, «кеңсе кнопкасы»
(«канцелярская кнопка») деген мағынада да ... ... ... ... ... ... деген негізгі номинативті мағынасымен бірге «қарын»
деген туынды мағынасы да бар. ... тілі мен ... ... бел анатомиялық
атау ған емес, сонымен бірге «асу» (арқа жөн), «таяныш», «сүйеніш» деген
мағыналарда да қолданылады.
Түрік ... ачар сөзі 1) ... 2) ... ... ... қарынжа сөзі
1) құмырсқа, 2) темірдегі тоттың ізі, қалп 1) жүрек, 2) орта ... ... Осы ... ... ... ... метафора
тәсілінің негізінде пайда болды. Тіл- тілде сөз ... ... ... өте жиі кездесетіні және ең бастасы – метафора тәсілі.
Метафора құбылысының ... ... орын ... және ... ... кеткені соншалық, метафораның негізінде туған келтірінді
мағына, әдетте, сөздің туынды мағынасы ретінде қалыптасып ... ... да ... ... туған мағына сөздің ... ... ... оның ... мағыналарының бірі ретінде қаралады.
Метафора көркем сөз стилінде бейнелеуші, ... ... ... қызмет атқарады, бірақ жеке ақын жазушылардың тіліндегі
метафоралардың ... ... ... ... ... ие бола ... ... сөздерді айрықша мәнерлеп, көркемдеп ауте мақсатымен
дағдылы қалпынан ... етіп ... де, ... ... сөз әр ... (оттенок) ие болады.
Онай реңктер жалпы халықтық сипатқа ие ... ғана ... ... сөздің сөздіктегі мағыналық мазмұнына енеді. Ал, егер ол ... ... ала ... онда ... сөз ... ... ... ғана ұсынылады. Ондайды дербес реңкті мағына деп ... ... оы, ... да атап ... ... ... деп
түсіну қажет.
2. Метонимия. Бір заттың немесе ... ... ... ... ... олардың өзара іргелестігі, шектестігі негізінде отау болып
аусуы және осыған орай, сөздің ауыспалы мағынада жұмсалуы метонимия ... ... «Үйі мәз боп қой ... - деген сөйлемдегі үйі деген сөз
өзінің негізгі мағынасы «баспана» дегенді емес, ... ... ... Орыс ... ... қазақ тіліндегі қағаз сөздері «жазу жазатын
материал» ... ... ... сөзін білдіреді.
Кейбір заттар мен бұймдар алғаш рет қай жерде өндірілсе, сол жердің
атымен аталған. Бұл ... ... ... ... ... ... Мысалы: Кашемир Индиядағы қаланың атына ... ... ... ... Туль ... ... атынан шығып осылай байланысып тұр.
Бірсыпыра заттардың кісі ... ... ... ... Мысалы: киімнің макинташ деген аты да киімнің осы түрін шығарған
кісінің атынан ... ... ... аты ... осы әскери форманы
енгізген генералдың атымен аталған.
3 – Синекдоха. Бүтіннің орнына ... ... ... жалқыны,
үлкеннің орнына кішіні қолданудың негізгі сөз мағынасының ... ... ... сөз ... ... ... ... неше адам бар?
– деудің орнына басың нешеу? – дейміз.
4. Қыз бірлігі бойынша аталу. ... ... ... тұлға
(форма) түр түс ұқсастығы негізге алынса, функционалді ауысуда заттар мен
құбылыстардың ... ... ... ... ... ... Бұл ... аталатын заттар тұлға, түр түс т.б. жағынан мүлдем басқа
басқа болуы мүмкін, ең бастысы олардың қызметінже бірлік ... ... ... ... осы ... қаламның қызметін алғашқыда құстың
қуырсыны атқарған. Латын тіліндегі pecus «мал» сөзінен pecunia ... ... ... ... ... алғашында түскен пайданы, кірісті мал
мен есептейтін болған да, ол ақша ұғымы ... ... ... ... ... оны да сол сөзбен pecunia деп атаған. Сондай –ақ, ... сөз ... ... ... ... байлық, тауар пұл ... да ... ... ... ... ... ... мағыналық жақтан
түрлендіріп, өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... тартымды образ жатады. Сөздерді келтірінді
мағынада, бейнелі түрде қолдана білудің ... ... ... ... ... ... мағынаның типтері мен табиғаты және құрылысы.
Тілдік мағына: Тіл білімі, логика, философия, психология, ... ... оқу ... ... ... Ал түрлі ғылым оны өзінше
әртүрлі ... мен ... ... ... ... де мығанына оқуда тіл
білімінің әртүрлі салаларында бірдей келе бермейді, әр ғылымның ... ... ... мынандай сұрақ туады? Тілдік мағына қалай
анықталуы ... және ... ... ... оның ... ... ... бұл сұраққа жауап беру үшін ... ... ... ... айта кету өте ... ... ... деп
ойлаймын.
1. Тілдік мағынаның өмір сүрудегі басты мәселелері (проблема) тіл
білімінің әр ... ... ... ... көптүрлі
анықтамаларын үлкен екі топқа бөлуге болады.
1. мағынаны психикалық анықтау, өмірден орын алуы, осындай психикалық
әсерге ... ... ... мен ... ... ... тілдік белгінің затқа, түсінікке, тіл әрекетінің шарты мен оның
қатынасушыларына оның ... ... және тағы да ... ...... ретінде анықтайды.
Тілдік мағына түсінігі бейнелі ретінде, психикалық маңызы тіл
біліміндегі ... және ... ... ... ... ... ... мазмұнында, түсінікпен ұсынымнан басқа экспрессивті реңдер
(Nebensinn) әсерлі түрлер (Gefuhlswert) әртүрлі ассоциативті бөлімдер
сияқты ... ... ... ... олар әлі де болса түсініп және
ұсыныммен сіңісіп кеткен жоқ, қайта өзара ... әсер ... ... ... байланыста қарастырылады. Ой, сезім адам бостандығы,
шығатын күрделі психикалық мән ретінде қарастырылады.
Смирницкийдің анықтамасы бойынша, ... ... ... шынайы
суреттемесі, санаға әсер етуімен қарым қатынасы» (немесе психик жағдайы
өзіндік мінездемесі бойынша ... ... ... ... ... ішкі жағы деп ... сөз құрылысына кіретін сөздің дыбысталу
қатынасы бойынша материалды қабықша ретінде кіреді.
Ол тек сөз бен мағынаға, және оны ... ... ... ... ... оның ... болуына, формалануына, өмір сүруі мен дамуына қажет.
Мағынаның ... ... мен ... бірлігін құрайтын ақпарат ретінде
мағынаны өлшемде түсінікке мағынаға жақындатады.
Біздің ... ... ... мағынаның
бейнелі мінездемесін мойындай отырып, оның ... ... ... ... ... феномен ретінде зат емес үрдістің динамикалық
иерархиясы.
Тіл білімі мамандарының көзқарасы бойынша бұл өте ... ... ... да тілдік оймен қарастырамыз. Сонымен қатар тілдегі көкейтесті
маңызды мағынаны да қарастырамыз. Құрылымды ... ... ... ... қарым – қатынас ретіндегі мағына көлемді кеңейте түсті.
Мағынаның мұндай түрін әдетте құрылымды деп атап жүр. ... ... ... ... ... және ... ... – қатынаста
өзінің мағыналы формасы секілді белгіленіп енеді.
Құрылымды мағынаның әртүрлі концепциялары ... ... ... ... ... ... ... Мысалы үшін
деспривтивті тіл ... ... ... қарым – қатынас ... Бұл ... оны ... ... ... ... қарым – қатынасты оқыды. Сондай – ақ, синтаксистік мағынаны
және дифференциалді мағынаны олардың паралигматикадық қарым – ... ... ... ... ... ... валетілікті сияқты мағыналықты да қарастырған глосемантиканың
өкілдері корреляция және реляцияға аса ... ... ... шығу ... ... ... ... қатты мән берді.
1. Парадигматикалық релягивизм. Трироның ... ... ... ... ... тапты. Трироның көзқарасы бойынша «жеке
сөздердің мағынасы – оның ... ... ... ... тікелей байланысты, сондай – ақ осы ... ... ... мүшелерімен байланысты. Толығымен бір бөлігі
ретінде сөздің белгілі бір ойы ... ал және де өріс ... бере ... Және де бұны Я. ... мағынаның табиғаты деп
дәл тұжырымдайды. «Бөлек мүшелердің мағынасы табиғаты құрылымдық
заңдылықтарынан ... Өз ... ... ... толыбғымен
тұжырымданбайды, ал бөлек мағыналар тұтастап енеді, шартталғандықтан
өз жүйесінде ол ... ... бұны ... ... заңы ... Синтагматикалық релятивизм сөз құрамында, тұрақсыз сөздердің басты
негіз ретінде пайда болды. Бұл пікір тілдің ... ... ... бас ... алып ... және де ... ... бірлігін
тануға алып келеді. Сондықтан да парадигматикалық синтагмитииялық
релятивизм семантикада лексикалық ... тіл ... ... ... бас ... алып ... ... онымен Маркстік
философияның көзқарасындағы лингвистер келісе қоймайды. Көптеген
ғалымдар мына теориясын мағына ... және ... ... ... ... түсінікке қатынасына және сөздің тіл жүйесіне ... ... ... ... Бірақ бұдан келіп те мағына
табиғаты айқын болмайды. Осы екі негізгі ... ... ... ал ... ... ... бейнелі түрде болады. Оның
барлық қорғаныштары мынандай маңызды ... алып ... ... ... бейнелі ретінде психикалық маңыз
Лениндік бейнелі ... ... ... ... ... ... қатынасының әлдебір дәлелдігі ... ... ... алып ... осы ... – қатынастың
негізінде жатқан сол заттың белгілері мағына негізінде азды көпті ... ... ... ... ... ... және ... стимлдағы реакция егер
белгі стимулы қабылданғанда ғана емес және түсінікті болғанда да, ... егер де ... анық ... оның ... ... осындай жағдайларда ғана болуы мүмкін.
Төртіншіден: сөйлеушіңін белгілі таза реляциянуы, тіл бірлігінің
мазмұнсыз қасиетінде (мысалы олардың ... ... ... олардың бір – бірріне қатынасында) тіл білімінің өзіндік негізгі
түрлері болады, тілдік мағына білімінен бөліктенетін тамырлы негіздері ... ... ... жазу барысында мен сөздің семантикалық ... ... ... жайттерге кезіктім. Семантика тіл білімінде үлкен
орын алатындықтан сөздің семантикалық құрылысы жайлы маңдайалды ғалымдардың
зерттеген еңбектері орасан зор. Сол ... де осы ... ашу ... ... ... ... отырып сөздің семантикалық құрылысы
жөнінде көптеген мәлиметтер алдым.
Біз әдетте ауыз екі сөйлеу ... ... ... ... егер біз ... семантикалық құрылысын толыкқанды білгенде ғана
оның маңызды екенін бағалай аламыз. Мағына, ... ... ... ... бай қазақ тілімізде де жеткілікті бір сөздің бір немесе бес
–алты мағынаға ие ... ... ... тіліне таңсық дүние емес деп ойлаймын.
Сол сияқты ағылшын тіл біліміндегі сөздің ... ... ... түйгендерім қазақ тілімен салыстыра келгенде еш ... ... ... болады.
Бір сөздің бірнеше мағынаға ие болуын тіл бөлімінде көпмағыналық яғни
полесемий деп атайды, яғни сөздің ... ... ... Бір ... ... әр ... қолданылуын біз әлбетте ... ... ... ... ... ... қолданылып тұрғанын мән бермейміз. Бұл жерде
сөздің тура мағынада және ауыспалы мағынада қолданылып ... біз ... ... ... ... бөлімде ағылшын тілінің dull – сын есімнің мағыналарын ашып
берген схема бар. ал соған дәлме дәл ... ... ... ... ... ... де ... болады.
Мысалы: қазақ тіліндегі көк – сын есімінің әртүрлі мағыныда қалай
қолданылатынын масылдармен ... ... ... артық болмас.мысалы:
1.Менің көк көйлегім бар.
2.Көкке қарап тұр.
3.Біз ертең көкке шығамыз.
4. Жерге көк шығып қалыпты.
5. Өзі бір көк бет адам ... ... ... ... масылдардың семантикалық құрылысын талдап көрейік.
1 -ші масылда көк сөзі өзінің негізгіортақ мағынасын беріп тұр.
2-ші мысалда көк сын ... зат есім ... тұр, яғни бұл ... ... ... ... ... көк сөзі зат есім болып қолданып тұр, бірақ мағынасы
көкке шығу, яғни серуендеу табиғат аясына ... бару ... ... ... ші ... ... шыққан көк шөпті айтып тұр.
5-ші мысалда адамның мінез – құлқының райын білдіретін күрделі сын
есім қызметін ... ... ... да сын есімнің мағынасын бере отырып, бұзылып кеткен
жарымсыз деген ұғымды білдіріп тұр.
Бұл көп ... бірі ... ... ... ... ... көрсете беруге болады, және ол әлемдегі барлық тілгетән қасиет.
Сөздің семантикалық құрылысының әрбір тілде әркелкі қолданылуын
естен ... ... ... ұлы ... ... ... өте ... мүмкін, ал керісінше кейбір тілдерде сөздің семантикалық құрылысының
аясы тарлау болып келеді. Әрине, біз ондайды әр ... ... ... ... осы ... жұмыс жазу үстінде осындай ерекшеліктер мен
айырмашылықтардың болатынына көз жеткіздім. Ол жөнінде ... ... ... сөздің семантикалық құрылысы жөнінде өзімдік пікірімді
қалыптастыра білдм.
Мен ... ... келе ... ... тіл
білімінде алар орны ерекше, және маңызды бір сала ... ... ... барысында қиындық болдырмауға осы ... ... ... ... деп ойлаймын.
Әрбір сөйлемдегі жеке сөздер белгілі бір мағынаны білдіреді және бір
заттың сипаттамасын береді. Сондықтанда мағынасыз сөз болуы ... ... ... ... ... келісіп тұрғаны мен ешқандай мағына
бермейтін сөйлемдерде болады екен. Мысалы: «Ай төрт ... ... ... ... берілген сөйлемнен қандай мағына алуғаболады, бір жағынан
қарағанда бұл ... ... ... ... ... бұл жерде біз
мағынаның жоқ екенін ... ... ... ... ... ақ ... ... Қалай десекте мағынаның ерекше зерттеуді
қажет ететін сала екені белгілі олай болса оның әлі де олса ... ... ... ... ... ойдағыдай аша алдым деп ойлаймын,
дегенмен бұл менің тырнақ алды жұмысым болғандықтан, болашақта семантика
және де ... да тіл ... ... білетін боламын деп үміттенемін.
ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Антрушина Г.Б., Афанасьева О.В. Морозова Н.Н. Лескиология английского
языка. Москва, 2000
2. Арнольд И.В., ... ... ... в ... ... методика ее исследования, Ленинград, 1996
3. Арнольд И.В. Лескиология современного английского языка. Москва, ... ... А. Тіл ... ...... ... ... О.С. Очерки по общей и русской лексикологии. Москва, 1957
6. Велявская Е.Г. Конитивные основания изучения семонтики ... ... ... ... в ... Москва, 1994
7. Васильев А.В. Современная лингвистическая семантика Москва, высшая
школа, 1990
8. Воронин С.В. Основы фоносемантики. Ленинград, ... ... Р.М. ...... поле ...... в
современном русском языке. Саратов, 1981
10. Семантическая общность национальных языковых систем. Издательство
Воронежского ... ... kind of barrier to prevent people from ... a public house or ... counter or room where drinks are served; e.g. They went to The bar for ... ... of ... lawyer; e.g. go to the bar, read for the bar
Burning material in a stove, five- place, et.c. e.g.: There is a fire ... naxt ... instance of ... burning; e.g. aforest ... shooting of guns, etc. e.g. to open (case) fire
Strong feeling, passion, enthusiasm:
e.g.a speech locking fie
II III IV ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы, жасалу түрлеріне мысалдар8 бет
Тілдің грамматикалық жүйесі7 бет
Абайдың қара сөздерінің лексико-семантикалық ерекшеліктері94 бет
Коммуникативтік акт шеңберіндегі төл сөздің семантика - интонациялық сипаты24 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
Б.Cоқпақбаев шығармалары72 бет
Еліктеу сөздердің фоносемантикалық сипаты52 бет
Еліктеуіш20 бет
Еліктеуіш сөздер8 бет
Ескі қазақ жазба ескерткіштеріндегі сөзжасам164 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь