Қорқыт ата кітабы. Әбу Насыр әл-Фараби. Махмұт Қашқари «Диуани лұғат ат түрік»

1.Қорқыт ата кітабы
2. Әбу Насыр Әл.Фараби
3. Махмуд Қашғари «Диуани лұғат ат түрік»
1. Бұл көне заман мұрасы туралы айтудан бұрын Қорқыт атаның өзі кім болғанын айқындап алу дұрыс. Қорқыт – VIII ғ. Сыр бойында өмір сүрген батыр, атақты ақын, асқан күйші, көптеген аңыздардың кейіпкері.
Ел аузындағы аңыздарда Қорқыт ата өзінің жүйрік желмаясына мініп алып, халқына мәңгі өлмейтін өмір іздеуші, мәңгілік өмір үшін қайсар күрескер сипатында айтылады. Бірақ ол өмірінің соңында "өлмейтін нәрсе жоқ екен" деген пікірге келеді. Енді Қорқыт ата мәңгілік өмірді қобыз сарынынан іздейді. Ұлы күйші, кемеңгер жырау іздеген мәңгілік өмір оның өнерінде сияқты Корқыт атаның сиқырлы күйлері, ұлағатты сөздері, мақал-мәтелге айналып кеткен өлең-жырлары ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, мың жылдан астам уақыттан бері өмір сүріп келеді.
"Қорқыт атаның кітабы" осы күнге дейін Дрезден қаласында он екі жырдан тұратын қолжазба күйінде және Италияда (Ватикан) алты жырдан тұратын қолжазба күйінде сақталып келеді. Оны зерттеп, қазақ жұртына кең таныстыруға ат салысқан ғалымдар: Ә.Марғұлан, Ә.Қоңыратбаев, Б.Ысқақов, М.Жолдасбеков, X.Сүйіншалиев, Н.Келімбетов, А.Қыраубаева, т.б.
Қорқыт Ата кітабы (“Китаб-и дәдем Коркут ғали лисан таифа оғузан”) – қаһармандық эпос үлгісі, оғыз-қыпшақ дәуірінің жазба мұрасы. 19 ғасырда бұл жазба ескерткішті зерттеп, аудару ісімен академик В.В. Бартольд айналысып, жеке тармақтарын жариялады. Кейін бұл аударма “Деде Горгуд” (Баку, 1950), “Книга моего деда Коркута” (М.–Л., 1962) деген атпен жарық көрді. Ә.Қоңыратбаевтың аударуымен қазақ тілінде 1986 жылы тұңғыш рет басылды. Әдеби әрі тарихи этникалық мұра ретіндегі ‘’Қорқыт Ата кітабында” қазақ эпосына тән көркемдік кестелермен қатар қазақ тарихы мен мәдениетіне қосатын деректер де мол. Сондай-ақ жазбада оғыз тайпаларының этникалық тегі, этнографиясы, мекені, әлеуметтік жағдайы, т.б. мәліметтер көп сақталған. Осы деректерден оғыздардың бірде Сыр бойындағы қыпшақтармен, бірде Кавказ шегіндегі гәуірлермен жауласқаны көрінеді. Жырдағы ерлік сарындары аса елеулі. Қара Бодақ бірде қыпшақ ханына қан құстырған қара күш иесі (3-жыр), енді бірде Хамид, Мардин қамалдарын қиратқан батыр. Қазан – оғыз елінің көсемі. Кітап кейіпкерлеріне Бәмсі-Бейрек, Қара Көне, Қара Бодақ, Қан Төрәлі, Қазан-Салор, Құлбаш, Оқшы, Ораз, сондай-ақ Аруз, Әмен, Әмран Бекіұлы, Бисат, Дүлек Боран, Дондаз, Қиян Селжүк, Қаңлы, Қанық хан, Рүстемдер жатады. “ Қорқыт Ата кітабы” оғыз тайпаларының қонысына қатысты Тана (Танаис – Сырдария), Бану Шешек (Баршын-салор-Гүлбаршын, Баршындария, Баршынкент), Камбура (Байбөрі) секілді атаулар да сақталған. Олар қазақ эпосынан да елеулі орын алған.
1.М.Жолдасбеков. Асыл арналар. Алматы, Жазушы, 1986.
2.Х.Сүйіншәлиев. Қазақ әдебиетінің тарихы. Алматы, Санат, 1997.
3.Ә.Дербісәлиев. Қазақ даласының жұлдыздары. Алматы, Рауан, 1995.
4.А.Аманжолов. Түркі филологиясы. Алматы, Санат,1996.
5.Ә.Хасенов. Қазақ тарихының бес мың жылдық баяны. Алматы, Қазақ университеті, 1997.
6. Қазақ энциклопедиясы
7. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
8. Н.Келімбетов «Ежелгі дәуір әдебиеті» Алматы,2010
        
        Қазақстан Республикасының Білім жіне ғылым министрлігіШәкәрім атындағы мемлекеттік университетіСОБӨЖТақырыбы: Орындаған: Тоқсанова А.Қ.Тобы: КЯ - 409 ... ... ... ... Тексерген: Жүндібаева А.Қ.Семей, 2015 жылЖоспары:1.Қорқыт ата кітабы2. Әбу Насыр Әл-Фараби3. ... ... 1.        Бұл көне ... ... ... айтудан бұрын Қорқыт атаның өзі кім болғанын айқындап алу дұрыс. Қорқыт  -  VIII ғ. Сыр ... өмір ... ... ... ... ... күйші, көптеген аңыздардың кейіпкері.           Ел ... ... ... ата ... ... желмаясына мініп алып, халқына мәңгі өлмейтін өмір іздеуші, мәңгілік өмір үшін қайсар күрескер сипатында айтылады. ... ол ... ... ... нәрсе жоқ екен" деген пікірге келеді. Енді Қорқыт ата мәңгілік өмірді қобыз сарынынан іздейді. Ұлы күйші, кемеңгер ... ... ... өмір оның ... сияқты Корқыт атаның сиқырлы күйлері, ұлағатты сөздері, ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, мың жылдан астам уақыттан бері өмір сүріп келеді.         "Қорқыт атаның ... осы ... ... ... ... он екі жырдан тұратын қолжазба күйінде және Италияда (Ватикан) алты жырдан тұратын қолжазба күйінде ... ... Оны ... ... ... кең ... ат ... ғалымдар: Ә.Марғұлан, Ә.Қоңыратбаев, Б.Ысқақов, М.Жолдасбеков, X.Сүйіншалиев, Н.Келімбетов, А.Қыраубаева, т.б.Қорқыт Ата кітабы ("Китаб-и дәдем Коркут ғали лисан ... ...  -  ... эпос ... оғыз-қыпшақ дәуірінің жазба мұрасы. 19 ғасырда бұл жазба ескерткішті зерттеп, аудару ісімен академик В.В. Бартольд айналысып, жеке тармақтарын ... ... бұл ... "Деде Горгуд" (Баку, 1950), "Книга моего деда Коркута" (М. - Л., 1962) деген ... ... ... ... ... қазақ тілінде 1986 жылы тұңғыш рет басылды. Әдеби әрі тарихи этникалық мұра ретіндегі `'Қорқыт Ата кітабында" ... ... тән ... ... ... ... тарихы мен мәдениетіне қосатын деректер де мол. Сондай-ақ жазбада оғыз ... ... ... ... ... ... ... т.б. мәліметтер көп сақталған. Осы деректерден оғыздардың бірде Сыр бойындағы қыпшақтармен, ... ... ... ... ... ... Жырдағы ерлік сарындары аса елеулі. Қара Бодақ бірде қыпшақ ханына қан құстырған қара күш иесі ... енді ... ... ... ... ... батыр. Қазан  -  оғыз елінің көсемі. Кітап кейіпкерлеріне Бәмсі-Бейрек, Қара Көне, Қара Бодақ, Қан Төрәлі, Қазан-Салор, Құлбаш, Оқшы, ... ... ... Әмен, Әмран Бекіұлы, Бисат, Дүлек Боран, Дондаз, Қиян Селжүк, Қаңлы, ... хан, ... ... " ... Ата ... оғыз ... қонысына қатысты Тана (Танаис  -  Сырдария), Бану Шешек (Баршын-салор-Гүлбаршын, Баршындария, Баршынкент), Камбура (Байбөрі) секілді атаулар да ... Олар ... ... да ... орын ... ... бас кейіпкері  -  Қорқыт. Ол оғыз елінің ақылшысы, данасы, үлкен жырауы. Оның есімі көптеген түркі тайпаларына ортақ, ... ... да ... Бір кездері Қорқыт жинақталған фольклорлық бейне деп ұғынылса, бертін келе оны тарихи ... ... тани ... (қазіргі Қорқыт ата). "Қорқыт Ата кітабы'' Қазақстанда М.Әуезов, Ә.Марғұлан, Ә.Қоңыратбаев, Р.Бердібаев, Х.Сүйіншәлиев, Н.Келімбетов, М.Жолдасбеков, Ш.Ыбыраев, ... т.б. ... ... ... 1300 ... 1999 жылы ... тарапынан халықар. деңгейде атап өтілді, "Қорқыт ата" энциклопедия жинағы жарыққа шықты (1999).          ... ата ... ... оғыз ... ... жерін, елін, үйін сыртқы жаулардан қорғау үшін қан майданға шыққан алып ... ... ... ... Дастанда ерлік, әділдік, адамгершілік, ата-ананы құрмет тұту, уәдеде тұру сияқты ізгі ... ... Оның ... ... пен ... әдепсіздік пен сараңдыққа қарсы күреседі.           ... ата ... ... мен олардың бастан кешкен оқиғалары осы идеяларды аша түседі. Жырлардың тең жартысынан астамы Қазанбектің ел қорғаған ерлігін, ел-жұртқа жасаған ... ... ... ... Қазанбек  -  Қорқыттың өзі сияқты тарихта болған адам. Ерлерше қару асынып, жаумен тайсалмай соғысқан Қазанбектің ... ... ... оның ұлы ... күш-қуаты өзінен кем түспейтін қалыңдық іздеген алып Қан-Тұралы, әкесін жау ... ... ер ... оғыз ... ... ... ... Бегіл мен оның ержүрек, әділ ұлы Әмірен, ел ... ... хан, ... хан, оның баласы Бұқаш, т.б. кейіпкерлер ерлік пен ізгілік танытады.               ... хан ұлы ... ... ... ... жалғасуы үлкен мәселе деңгейінде көтеріледі. Ата-ана мен олардың ұлы Бұқаштың өзара құрметі мен махаббаты жауыздық пен опасыздықты жеңіп ... ... жау ... ... ... ... құтқарып алады.         Қорыта айтқанда,  "Қорқыт ата кітабы"  -  әр ... ... ... бола тұрып, ерлік жасау мен ізгілік көрсетуді біртұтас өріп отыратын аса мәнді ... ... ... Қорқыт ақынға жоғары орын алып беретін туындылар топтамасы.2.         ... ... ... талай ұлы ғұламаларды дүниеге алып келді. Қазақ топырағынын көкіреп ояу, көзі ... ... ... ... ... ... ... меңгеріп, өз шығармаларын көпке ортақ тілде жаза біліп, кейінгі ұрпақтарына мұра етіп қалдыра ... ... ... аты ... ... да аз ... Солардың бірі  -  күллі әлемге танымал ұлы жерлесіміз - Әбу Насыр ...             ... ... тайпасының дәулетті бір ортасынан шыққаны бізге мәлім, бұған дәлел оның толық аты жөнінде "Тархан" деген атаудың ... ... 870 жылы Сыр ... Арыс ... Сырға барып құятын өңірдегі, Фараб қаласында дүниеге келді. Фарабидің то-лық ... ... ... Иби ... ибн Ұзлағ ибн Тархан Әл-Фараби, яғни әкесі Ұзлағ, арғы атасы Тархан. Туған жері қазақтың ежелгі қаласы Отырарды арабтар ... деп атап ... ... ... ол ... ... яғни Фарабтан шыққан Әбунасыр атанған. Бұл қаланың орны қазіргі Шәуілдір ауданы, ... ... ... Сол ... өмір сүргендердің қалдырған нұсқаларына карағанда, Отырар қаласы IX ғасырда тарихи қатынастар мен сауда жолдарының торабындағы аса ірі мәдениет ... ... ... ... шежірелер бойынша алғанда, оның арғы аталарының есімдері таза түркі тілінде келтіріледі.         Әл ... ... ... ... ибн ... ибн ... ибн Ұзлақ әл-Фараби ат-Түрки) (870-950) - Аристотельден кейін дүниежүзі білімі мен мәдениетінің екінші ұстазы атанған данышпан, энциклопедист ... ... ... ... ... ... астролог, музыка теоретигі  -  ғалымның жан-жақты тұлғасын көрсетеді. Деректерде сауатын Түрікше ашқаны, өзін ақын және ... әнші ... ... айтылады. Оның өлеңдерінан үзінділер де сақталған. Фарабидің күйшілік өнері туралы әңгімелер ... ...         Әл ... ... ... ... мен ... Араб халифатының ықпалында болған. Соған байланысты қала халқы сауда саттық мәселесінде ислам ... ... зор үлес ... ... ... түркі тілдерін қатар қолданған. Соның ішінде рухани, ғылыми тіл араб тіл болған. Сондықтан осы қалада сауат ашып, осы қалада білімге, ... ... ... ... Әл Фарабидің осы үш тілді жетік білуі заңдылық еді. Ол кейін білім ғылым іздеп, көп ... ... ... сол кезде әлемнің ғылым дүниесінің орталығы болған Бағдадқа келіп, сонда тұрақтап қалады. Сол кездің әйгілі ғалымдарымен ... ... ... ... Одан ... ... ... түсіп, Грек, латын, санскрит және басқа тілдердіүйренеді. Ол өз заманындағы дамыған ғылым салаларының бәріне, ... ... үлес ... ... із ... Одан қалған ғылыми еңбектердің өзінің саны жүзден астам. Сол еңбектерді ... ... ... ... ... олар ... ... астрология, математика, логика, музыка, медицина, табиғат ғылымдары, социология, лингвистика, поэзия риторика, философия ... ...        ХХ ... ... ... бері ... Қазақстан ғалымдары да ұлы ұстаздың бай мұрасын жинап, зерттеп тануға өз үлестерін қоса бастады. Қазір Қазақстан Ғылым ... ... Әл ... елу ... ... бар. ... ... басқа тілге аударылмаған, ғалымдар арасында осы күнге дейін белгісіз ... ... , >, ,  ... ... бір бір ... ... көрсететін аса ірі туындылары бар. Мұның сыртында соңғы жылдары Қазақстанның Иранда алғашқы Төтенше және Өкілетті ... ... ... ... ... тауып әкеліп, Алматыдағы Әл Фараби атындағы ұлттық университеттің кітапханасына тапсырған Әл Фарабидің қолжазбалары - өз алдына бір пара қазына. Олардың ... (он үш ... ... Еуразия ұлттық университетінің Отырар кітапханасында сақтаулы.Өмірінің соңына қарай Әл Фараби Мысыр, Шам, ... ... ... ... Шам ... келіп, сонда тұрақтайды. Осында қайтыс болады. Оның денесі Шам шахарының Кіші қақпа (Баб ас Сағир) жағындағы зиратқа қойылады.          Әл ... ісін ... ... ... ... көп болған. Олардың ішінен, ең алдымен, Орта Азияның ұлы ғалымы Әбу Әли ибн Синаның ... ... ... ... ... ... ... ғалымдары оларды бөліп жармай  деп те атайды. Сондай ақ ... ұлы ... ... ... жатқан ұлы ғалымдар Беруни, Бозжани, Омар Һайямдар да өздерін Әл Фарабидің шәкірттеріміз деп есептеген. Бұл Ұлы ... ... ... ... Ұлыларға да үлгі болғанын көрсетеді.          А. Н. Бернштам, шекарадағы аса ... ... және ... ... торабы болған Отырарға орта ғасыр авторларының көп назар аударғанын атап ... ... ... ... бұл өнір ... ... айналысуға да қолайлы болған.            А. Н. ... ... ... ... ... аса құнарлы алқапта қазақ халқының арғы ата-бабалары, қырдағы көшпенділер мен қала ... жиі ... ... ... ... ... деп ... қорыту әбден орынды.         Кеңінен мәлім екі дерек бар: 1218 жылы ... ... ... қала ... бұл ... ойраны" деп аталды, қала қайтадан тез қалпына келеді. Онаң соңғы әйгілі мәлімет 1405 жылғы ақпанда мұнда Әмір ... ... ... Отырар жайында біздің қолымызда Ибн Хаукальдың, Абул Фиданың, қытай деректемелерінің мәліметтері бар. ... ... ... де ... ... ... ел ... аңызға қарағанда, кітабының - саны жағынан атақты ... ... ... ... ... болған. Қаланың ең ақырғы күйреуі 18 ғасырдағы Жоңғар шапқыншылығына байланысты.Бірақ Отырар Қазақстан территориясындағы бірден бір ... ... ... Зерттеушілердің кажырлы еңбегі арқасында республиканың археологиялық картасында басқа да мәдени орталықтар (Тараз, Сығанак, Түркістан, Мерке, ... және ... ... ... ... Сондықтан, біз осы территорияны мекендеген тайпалардың сонау арғы заманда қалыптасқан ... ... қол ... ... ... ... жазуы болған деп қазір батыл айта аламыз. Осы жазба әдебиеттің пайда болған кезін, ол біздік заманымыздан 300-400 жыл немесе одак да көп ... ... ма ... мәселені келешекте тарихшылар мен тіл мамандарының анықтауына тура келеді. Міне, сондықтан да, қазақ топырагынан шыққан ... ... ... ... ... ... ... Жемал әл-Түркістани, әл-Сығнақи, әл-Қыпшақи, Қадырғали Жалаири және басқалар жазған еңбектердің белгілі бір мәдени негізде ... ... ... ... ... Осынау санлақтардың ішінде жалпы әлемге әйгілі алып тұлға ретінде ... ... ... орны ерекше. Ал енді әл-Фарабидің антика дәстүрімен байланыстылығынан, осының арқасында оның Аристотельден кейінгі "Екінші Ұстаз" атанып, даңққа бөленгенін айтатын ... ... ... ақ ұлы ... ... ерте дүниедегі Грецияның басқа да философтарының шығармаларымен түп нұсқасынан танысқаны жөнінде бізде деректер бар.Білімге, ізденуге деген құштарлықтың ... ол, жас ... ... ... біткеннің бәрі кісіге әрі ғажап, әрі таңсық көрінетін кезде саяхат жасап, сол ... ... ... ... ... ... ... Дамйскіде (Шам), Алеппада, Каирда (Мысыр) болған. Өз өмірінің көп жылдарын ол, араб халифатының саяси және ... ... ... ... ... Мұнда ол өз білімін әбден тиянақты меңгеріп, толықтырады, көрнекті ғалымдармен байланыс жасайды, сөйтіп ... ... ... ... және ... ... ... көп ұзамай олардың арасында үлкен аброй-беделге ие болды. ... ... ... ... ... оны жек керіп, күндей бастаған, әсіресе, олар әл-Фарабидің бүкіл ойының негізгі мәніне қарсы шыққан, өйткені, оның дүниеге көзқарасы шынайы ... ... ... адам ... о ... ... ... мезгейтін еді. Ақыр сонында әл-Фараби лажсыздан Бағдадтан кетеді. Өзінің "Фусул ал-мадани" ... ... ... ... ... соңғы шығармасында ол: "Адам ғылымға түрліше тосқауыл жасайтын мемлекеттен кетіп, ғылыми өркен жайған елде ... ... --  ... ... александриялық (мысырлық) ғалымдар, яғни бір кезде Александриядан ығыстырылған несторианшыл христиандар тұратын Хоранға келіп қоныс ... ... ... жылдарын Алеппо мен Дамаскіде өткізеді, мұнда ол солтүстік Сирияның жетекшісі саяси қайраткері Сейд ад-Дуаль ... аса ... ... Әл-Фараби 950 жылы 80 жасында кайтыс болды. Бейіті қазір Сирия жеріндегі Баб әс-Сағир ... ...        ... ... ... тек негізгі шығармалары ғана келіп жетті. Ол шығармалардың ежелден ... ... ... ... ... және ... ойдың одан кейінгі дамуына тигізген әсері толассыз. "Мүсылман Ренессансы" деген атауға ие болған сол заманға тән белгілері оның шығармаларымен ... бір ... өз ... ... ... ... көне замандағы дәстүрдің және "Бірінші Ұстаз" деп ... ... ... ... ... ... ... әсері, неоплатонизмнің несторионшылдықтың әсері және исламның әсерімен Аристотель идеяларының өзгеруі айқын көрінеді. Әл-Фарабидің Аристотельге бас игені сөзсіз. Сол ... ол ... ... ең ... мен ... әрдайым таңдап ала бермейтіні де даусыз. Бірақ біз үшін ерекше бағалы жағы сол  --  ол ... ... ... ... ғана ... ол ... ... мәселені қарама - қарсы қоюына белгілі дәрежеде көңіл бөледі, ... ... мен ... ... ... ... ... байланыс таным логикасының ірге тасы болып табылатынын дәлелдейді.          ... ... ... ізін ... ... мен ... ... салалары бойынша үлкен жетістіктерге жетеді. Мәселен, Фараби шығармаларының санын неміс ғалымы Ш. Штейщнейдер 117 еңбек десе, ... ... А. Атеш --  160, ал ... ... Б. ... -- - 200 ... деп көрсетеді.           Фараби философия ... ... грек ... Аристотельдің "категориялар", "метафизика", "Герменевтика", "Риторика", "Поэтика", бірінші және екінші "Аналитика", "Топикасы" мен 4 ... ... ... ... Ол ... күні ... дейін де мәні  --  маңызын жоғалтқан жоқ. Сөйтіп, ... ... пен ... ... мен ... мәдениетін таныстыруда зор роль атқарды.       ... да XI ... өмір ... ... ізін ... ... Ибн-Сина (980 -- 1037) тек Әбу Насыр түсіндірмелері аркылы ғана ... ... ойын ... ... қайыршыларға садақа үлестіргені жайлы жазған екен.Анығырақ айтсақ, Аристотель ... сол ... ... араб тіліне аударылып үлгіргенді. Араб шығысында Аристотельдің кейбір ... ... ... ... Бірақ көп еңбектері тәржімаланбағандықтан ұлы грек философиясының ойын түсіну қиын болды. Сондықтан да, көп тілдерді жетік ... ұлы ... ... ... ... араб тілінде түсіндірме жазуды үйғарды. Сөйтіп, ол ұлы ... ... ... ... ... өз қалпында дұрыс түсіндіре біліп, өзінің бірінші ұстазға деген ғылым саласындағы үлкен адамгершілік, азаматтық іс әрекетін таныта білді. Сондықтан да, ... ... оны "Ал ... ... - ... ... деп ...          Ұлы Бабамыз ... ... ... ... өз ... да "Ғалымдардың шығуы", "Ғалымдар энциклопедиясы немесе тізбегі", "Кемеңгерлік меруеті", "Ізгі қала тұргындарының көзқарасы", "Музыканың үлкен кітабы", ... ... ... үшін ... ала не білу кажеттігі жайлы", "Ақылдың мәні туралы", "Әлеуметтік-этникалық трактаттар", "Философиялық ... т. б. ... ... ... ... Фараби ғылымның философиялық-логикалық ірге тасын дұрыстап қайта ... ... Ол ... ... күрделі зерттеулер жүргізді.          Фарабидің метафизика, тіл ғылымы, логика, ... ... ... т. б. ... ... ... еңбектерінің мәні ерекше зор. Тарихқа неғұрлым терең үңілген сайын, біз жеке ұрпақтардың, тайпалар мен ұлттардың мәдениеті ... ... ... ... "теорияның" негізсіздігін соғұрлым айқын көріп отырмыз. Дүние жүзі мәдениетінің дамуында із қалдырған сол көрнекті қайраткерлер, ... ... ... ... паш етіп ... Әл-Фараби осындай дүние жүзілік тарихи тұлғалардың санатына қосылады. Ол туған елінің мәдени байлығын, иранның, үндінің ежелгі дүние мәдениеттерінің жемістерін ... ... Дәл, ... да, ол таяз ... мен ... сенімдерден жоғары көтеріле білді, өзінің ойлау жүйесін сындарлы да икемді ете білді. Әл-Фараби өз заманындағы өнер-білімнің ең асылын ... ала ... өз ... ... ... жасап берді. Оның терең мағыналы пікір айтпаған, жете зер салмаған, данышпандық болжам жасамаған бірде-бір білім саласы жоқ ... ...       Араб ... Орта Азия мен ... оңтүстік аймағындағы территорияда феодалдық қатынастардың дамуына дем берді. Терең ішкі қайшылықтар, еркін ... ... ... тәуелді адамдарға айналған шаруалар қозғалысы және басқа да тәуелді күштер халифаның ыдырауына себепкер болғанымен, феодалдық қатынастардың дамуын тоқтата ... жоқ. X ... ... ... ... ... Бұл ... қайта өркендеу заманына ұқсас мұсылман Ренессансы деп аталды. Осы өрлеуге ықпалын тигізген ... ... ... біршама кең өріс алғанын, қолжазба жинау, аудару ісінің жолға қойылғанын, жеке ... және ... ... құрылғанын атап өтуге болады. Егер Қазақстан, Орта Азия және Таяу Шығыс елдерін сипаттайтын әлеуметтік, этникалық және ... ... ... айқыш-ұйқыш қиын өрнектерінің бетінде әл-Фарабидің саяхат сапарларын көрсетсек, осының өзі IX -- X ... ... ... ... ... ... етіп ... болар еді. Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудың орта ... ... және ... ... ... ... ... зерттеулер орта ғасырлықтың алғашқы дәуірінен бастап (VI -- VII ғ.) ... ... ... мен Орта Азия ... ... және ... жағынан біріне-бірі өзара әсер етіп отырғандығын көрсетеді. Бұған, әсіресе, сауда қатынасы қолайлы жағдай жасаған. Батыс пен Шығысты жалғастырған ұлы ... ... ... ... ... мен ... (Ташкент), Таразбен, Исфиджабпен және Отырармен байланыстырған керуен ... мен ... аяқ ... атап көрсетуге болады. Бұл кездерде архитектура, қол өнерінде бәріне ... ... ... Бірақ олардың бір-бірімен ұқсастығына қарамастан, әрбір аймақта өзіне ғана тән ... ... ... қалыптасқан. Бұған айғақтың бірі  --  Айша Бибі мазары. Дала елі мен отырықшы ... ... пен ... шаруашылықтың ұштасқан жеріне, сол замандағы аса маңызды сауда жолдарының тоғысқан жеріне осы сынды ... ... ... ... ... әл-Фараби туған қаласының дәстүрлерінен әлдеқайда кең келемді дәстүрлерді бойына сіңірді. Өйтпейінше, оның есімі дүние жүзі мәдениеті алыптарының қатарына жазылмас еді. Оның ... ... ... ... жағынан араби тілдес, Ислам мәдениеті деп аталатын мәдениеттің аймағы шеңберінде кең өріс алды.Мәдениеттің кейінгі дамуына, соның ... ... Орта ... Қазақстан, Кавказ халықтарының мәдениетіне әл-Фарабидің жасаған ықпалы әр тарапты болды және ұзақ уақытқа созылды. Барлық этникалык топтардың, соның ... ... ... ... ... ... ... өміріне белсенді түрде қатысуы әдеби тілді халықтық негізде дамыту әрекеттеріне қолайлы жағдай туғызды. Түркі ... ... ... және ... ... ... тамаша энциклопедист-ғалым әл-Фарабидің рационалистік және гуманистік идеяларының іздері айқын көрінеді. Бақыт дегеніміз  --  ол абсолюттік игілік. Фарабидің ... ... көп ... ... ... ... мен ... деп ойлайды. Олар  --  өзіне ұнайтын, керекті нәрселер, мысалы: ақша, атақ, тағы ... Адам ... ... ... ... күш ... емес, тек теориялық ақыл парасат күші арқылы ғана пайымдайды. Бақытты дұрыс түсінетін ...  --  ... ...             ... қолжазбалары дүниежүзінің көп кітапханаларына тарап кеткен және сол жерлерде сақтаулы тұр. Сол сияқты көптеген ғалымдар Фарабидің асыл мұраларын зерттеп, оқып ... ... көп ... ... және орыс ... ... ... жергілікті ғалымдарымыз да, өз үлестерін қосуда.         1975 жылы ... және ... ... ... аренада Абу Насыр әл-Фарабидің туғанына 1100-жылдық мерейлі тойы атап өтілді. Республикадағы Қазақ Мемлекеттік Университетіне, Шымкент шаһарындағы Мәдениет институтына әл-Фараби есімі ... ... 1991 жылы ... ... Педагогикалық Университетінің ректоры профессор Т. С. Садықовтың қолдау ынтасымен тұңғыш рет Алматы, Шымкент шаһарларында Қазақ-Американ мәдени практикумы аясында Фараби мұрасынан ... ... оқуы ... ... ... ... мұраларымыздың, мәдениетіміздің өзара әсері, байланыстары мәселелері талқыланды.3. Махмұт Қашқари (1029 ж. туған)Түркі әлемінің тұңғыш түркологы, данышпан білгіші Махмұт Қашқаридың өмірі мен ... ... ... аз ... оны өз ...  () ғана біле ...     ... Қашқаридың толық есімі-Махмұт ибн әл-Хусейн ибн Мұхамед. Туылған және қайтыс болған жылдары ... ... ... ... ол ... ... ... Қашқарда дүниеге келген.    Махмұт Қашқаридың Қараханидтер әулетінен шыққандығы ... ... ... ... бин ... ... хан атағын алған, Маураннахрды жаулап алып, Саманилердің астанасы болған Бұхараны да ... ... ... Боғра ханның немересі Хусейн бин Мұхаммаед Барсханның (Барскон) әкімі еді. Кейін, Қараханидтер әулеті билеген мемлекеттің мәдени-саяси ... бірі  -  ... ... ...  ныспысын алуы да осы қалада тұруына байланысты болатын.          ... ... және ... ... өзі ... ... алды. Ол заманғы Қашқар қаласы  -  Шығыс Түркістанның ірі саяси жаңа мәдени орталығы еді. Махмұттың замандасы Жүсіп Баласағұн осы ... ... ...  ...  -  бұл ... ғылым мен өнердің аса дамығанын дәлелдейді. Олуақытта барлық ислам елдерінде, олардың ішінде Қашқар елінде де мектептерде ... араб ... заң ... математика оқытылатын. Бірақ Махмұт тек Қашқарда алған білімімен шектелмей, Азияның басқа да, Бұхара, Самарқанд, Нишапур, Мерв, Бағдат сияқты ірі ... ... ... ...            Өз ... өз ... ... ... ... ... апарады. Талай ел кезіп, керекті деректер жинап, соңында өзінің данышпан еңбегін жаза бастайды. Кейбір ғалымдардың ... ... бұл ... ... ... ... ... рі әрі құнды еңбек Бағдаттағы кітапханаларда тіркелмегені, орта ғасырлық арабтың білімі мол ғалымдарының бұл  білмегені, сонымен ...  ... еш аты ... бұл ... дұрыстығына күмән туғызады. Сондықтан Махмұт Қашқари  ... 1072 жылы ... ... деген дұрыс болар.  жазып бітірген жыл туралы да ғалымдар арасында ауызбірлік жоқ. Дегенмен, ең дұрысы 1083 жылы октябрьдің 27-де ... айта ... ...  ... де ... бар.          ... ... тұнғыш тарихи-салыстырмалы әдісті қолданып, түркі тілдері тарихы диалектологиясының негізін салды. Оның мәліметтерін түркі тайпаларының ХІ ғасырда отырықшылыққа көшіп, қала ... ... ... Ол сол ... ... тайпаларын географиялық орналасу ретімен батыстан шығысқа қарай санап көрсетеді және олардың орналасу картасын ... Жеке ... ... тән ... ... ... ... тарихи, географиялық мәліметтерді де келтіріп отырады. Ол мәліметтерге сүйене отырып, ХІ ғасырда түркі тайпаларының мекен еткен ... ... ... болып араласқанын білуге болады. Махмұт Қашқари Оғыз тайпасының ұсақ руларына дейін атап көрсетеді, олардың әрқайсысының қолданатын таңбаларын атайды. Басқа ... ... ... ... ... ... береді.Пайдаланған әдебиеттер тізімі: 1.М.Жолдасбеков. Асыл арналар. Алматы, Жазушы, 1986. ... ... ... ... Алматы, Санат, 1997. 3.Ә.Дербісәлиев. Қазақ даласының жұлдыздары. Алматы, Рауан, 1995. 4.А.Аманжолов. Түркі филологиясы. Алматы, Санат,1996. 5.Ә.Хасенов. Қазақ тарихының бес мың ... ... ... Қазақ университеті, 1997.6. Қазақ энциклопедиясы 7. Саяси түсіндірме сөздік.  -  ... 2007.8. ...  ... ... ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта ғасырлық ғылымның дамуы18 бет
Әл – фарабидің орта азия мәдениетіне қосқан үлесі.10 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
Excel-жұмыс кітабы10 бет
«Куәлік кітабы» және «Уәкілеттілік кітабы»30 бет
«Махмұд Қашқари» тіліндегі етістіктер10 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
«Қорқыт ата » дастанындағы ұлттық идея26 бет
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь