Мақал – мәтелдер

1 .Мақал.мәтелдер дегеніміз не?
2 .Мақал.мәтелдердің тақырыбы қандай түрлерге бөлінеді?
3. Мақал . мәтелдің қазақ халқының ауыз әдебиетіндегі орыны
4 . Мақал . мәтелдің көркемдік мәні
Мақсаты :
Оқушыларды мақал – мәтел туралы білім , білігін тереңдету , салыстыру , ажырата білу дағдылары мен оқу , талдау машықтарын қалыптастыру .
Міндеттері :
Мағынасын түсіне білуге үйрету , мақал - мәтел тіліміздегі сөздің көркі екенің ұғындыру
Оқушылардың логикалық ойлауын , ой дәлдігін дамыту , сөйлеу мәдениетін жетілдіру , түрлі амал – тәсілдер арқылы іздендіру
Отанға , елге деген ұлтжандылық сезімдерін арттыру , ана тілін ардақтап , бағалай білуге , сөз қадірін терең ұғынуға тәрбиелеу
Мақал – мәтелдер-ауыз әдебиетінің бір түрі.Мақал-мәтелдерде көбінесе нақыл, ақыл айтылады.
Мақал-мәтелдер-халық даналығының,көрегендігінің айнасы,тіл байлығының алтын қазынасы. Мақал-мәтелдер-өмір шындығының көрінісі,халықтың кейінгі ұрпаққа қалдырған өсиеті,өмір сүру әрекетінің ережесі.
«Сөздің көркі-мақал» деп тегін айтылмаған. Мақал-мәтелдерді адам баласы өзі айтайын деген оймен орайластырып, орынды қолданса,сөзі мірдің оғындай өткір,көңілге қонымды,көркем әрі бейнелі болады.Мақал-мәтелдер аз сөзбен терең мазмұнды ойды бере алады.

Мақал - мәтелдер - әр халықтың өз даму тарихында басынан кешкен алуан түрлі оқиғалары, өзі аңғарған табиғат құбылыстары, қоғам мүшелерінің өзара қарым-қатысы, мінез-құлқы, психологиясы жөніндегі жасаған қорытынды, тұжырымдарының түйіні, өмір тәжірибесінен жинақталған философиялық ойлардың ұтқыр да ұтымды, жатық та көркем көрінісі, фразеологиялық оралымдардың еңделіп, сырланып, әбден қалыпқа түскен тұрақты түрлері. Ол бір ғана емес ертеден бері қалыптасқан ой дәлдігімен, мазмұнының тереңдігімен ерекшеленетін ауыз әдебиетінің бір түрі.Ол айналадағы сыры мол дүние туралы білімнің сұрыпталған жиынтығы, халықтың өзінше шағын ауызша энциклопедиясы ғана емес, ұстаздық, тәлімгерлік роль де атқарады, адам бойындағы барлық жақсылықты асқақтатып, жамандықты жерлеп,бала тәрбиесінде ерекше орын алатын халық даналығы.Мұндағы ақыл-кеңестер қысқа да нұсқа, әрі тұжырымды болды.. Халық даналығы ата-анаға ұрпақ тәрбиесі жөнінде өзінен бұрынғылардың моральдық-психологиялық, медециналық-гигиеналық, өнер-сайыскерлік ой-пікірлерін де шоғырландырып, бүкіл халықтың тәлімдік тәжірибесін мирасқа қалдырып отырды. Көшпеліліердің сонау ерте дәуірінен-ақ бұларды көп біліп әрі оны ақылмен байыптай алатын адамды ерекше қастерлеуі тегін емес. Ондай адам ата-баба даналығының көзіндей саналатын. Мақал-мәтелдер белгілі бір шешіммен істің дұрыстығын анықтайтын логикалық қызметтің эталоны тәрізді адамның ой-әрекеттерінде маңызды роль атқарып отырады.
1 . Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы,
2. Қ.Бегманов. Халқы мықтының – салты мықты. Алматы «Өлке»2010ж.
3С.Кенжеахметұлы. Ұлттық әдет-ғұрыптың беймәлімі. Алматы «Санат»1998ж.
4.С.кенжеахметұлы. Жеті қазына. Алматы «Ана тілі»2001ж.
5.Х.Арғынбаев. Қазақтың отбасылық дәстүрлері. Алматы «Қайнар»2005ж
        
        Қазақстан Республикасың ғылым және білім министрлігіШәкәрім атындағы  Семей Мемлекеттік университетіСӨЖ№4Тақырыбы:  Мақал  -  ... ... ... А                                                                                                                           ... : ... Б . С .Топ : Т  -  413 ... : 1 ... дегеніміз не?2 .Мақал-мәтелдердің тақырыбы қандай түрлерге бөлінеді?3. Мақал  -  ... ... ... ауыз ... ... . ...  -  ... көркемдік мәні Мақсаты :Оқушыларды мақал  -  мәтел туралы білім , білігін тереңдету , салыстыру , ... білу ... мен оқу , ... ...  ... ... : Мағынасын түсіне білуге үйрету , мақал -  мәтел  тіліміздегі сөздің көркі екенің ұғындыруОқушылардың  логикалық ойлауын , ой ... ... , ... мәдениетін жетілдіру ,  түрлі амал  -  ... ... ... ... , елге ... ... сезімдерін арттыру , ана тілін ардақтап , бағалай білуге , сөз қадірін терең ұғынуға тәрбиелеу Мақал  -  ... ... бір ... ... ... ақыл ... даналығының,көрегендігінің айнасы,тіл байлығының алтын қазынасы. Мақал-мәтелдер-өмір шындығының көрінісі,халықтың кейінгі ұрпаққа қалдырған ... сүру ... ...  деп тегін айтылмаған. Мақал-мәтелдерді адам баласы өзі ... ... ... ... орынды қолданса,сөзі мірдің оғындай өткір,көңілге қонымды,көркем әрі бейнелі болады.Мақал-мәтелдер аз сөзбен терең ... ойды бере ... - ... - әр ... өз даму тарихында басынан кешкен алуан түрлі оқиғалары, өзі аңғарған ... ... ... ... ... ... ... психологиясы жөніндегі жасаған қорытынды, тұжырымдарының түйіні, өмір тәжірибесінен жинақталған философиялық ойлардың ... да ... ... та ... көрінісі, фразеологиялық оралымдардың еңделіп, сырланып, әбден қалыпқа түскен тұрақты ... Ол бір ғана емес ... бері ... ой дәлдігімен, мазмұнының тереңдігімен ерекшеленетін ауыз әдебиетінің бір ... ... сыры мол ... ... ... ... ... халықтың өзінше шағын ауызша энциклопедиясы ғана емес, ұстаздық, тәлімгерлік роль де атқарады, адам бойындағы барлық жақсылықты асқақтатып, жамандықты жерлеп,бала тәрбиесінде ... орын ... ... даналығы.Мұндағы ақыл-кеңестер қысқа да нұсқа, әрі тұжырымды болды.. Халық даналығы ата-анаға ұрпақ тәрбиесі жөнінде өзінен бұрынғылардың ... ... ... ... де шоғырландырып, бүкіл халықтың тәлімдік тәжірибесін мирасқа қалдырып отырды. Көшпеліліердің сонау ерте дәуірінен-ақ бұларды көп біліп әрі оны ... ... ... ... ... қастерлеуі тегін емес. Ондай адам ата-баба даналығының ... ... ... ... бір ... ... ... анықтайтын логикалық қызметтің эталоны тәрізді адамның ой-әрекеттерінде маңызды роль ... ... ... тақырыбтары бойынша әртүрлі болып келеді : Отан  , туған жер , еңбек  , ынтымақ , достық , оқу ... , ...  және т. б . ... ... ... бір ... ғана ... емес.Мақал-мәтел-халық ауыз әдебиетінде ерте заманнан келе жатқан,өзіндік ерекшеліктерімен танылған ... асыл ... ... ... ауыз ... ... ... шешетін асыл мұра,ақылына ақыл қосатын, жарқын болашағына дұрыс бағыт сілтейтін,өмірді танытатын ... ... өмір сүру ... барлық тәжірибенің өнегелі өсиеттері айтылған, халық даналығы сақталған.Мақал мен мәтелдердің мағынасы терең, сөзі ықшам да көркем, еске сақтауға икемді де ... ... және бала ... ... ... рөл ... балалар әдебиетінен үлкен орын алады.Сонымен қатар балаларға арналған мақалдар мен мәтелдердің ерекшеліктері оның құрылысы мен жасалу жолынан емес ,мазмұны мен ... ... ... ,оқу-ағарту істеріне байланысты болуынан көрінеді.Мақалдар мен мәтелдер балаларға терең ой салумен қатар , оларды көркем және образды сөйлеуге ... ... ... ... байыта түседі.Қай халықтың болса да ауыз әдебиетінде мақал мен мәтел көлемі шағын, мазмұны бай, тілі көркем жанрға жатады. ... өзін ... ... ... жасайды, біреулері ескіріп қолданудан шығып, екіншілері жасарып, жаңадан ... ... ... басқа түрлері секілді мақал мен мәтелдердіде әуел баста жеке адамдар шығарады ,оны біреуден біреу естіп, жаттап айта жүреді, өңдейді, өзгертеді, ... олар ... ... халықтық мұраға айналады.Демек,мақал-мәтелді белгілі бір халықтың өмірде көрген  - ... ... ... ақыл-ой түйіні деуге болады.Мақал мен мәтел халықтың өзі жасап алған заңы, өмірде болатын әр ... ... ... оқу ... ... , ... ортақ ой, жалпы ереже, анықталған қағидалар айтылады, формасы жағынан тілге жеңіл, құлаққа жағымды дыбысқа, ырғақ-ұйқасқа құрылады, көбінше көркем тілмен, ... ... мен ... ... , ... ... мен ... тереңдігінде, аз сөзбен көп мағынаны беретіндігінде, еске сақтауға қолайлылығында.Мақал-мәтел адам тұрмысындағы алуан түрлі уақиғаларды, қарым-қатынастарды қысқа, тұжырымды тілмен түсіндіреді; айтылмас ойды ... әрі ... ... ... ... деп бағалаған.Мақал-мәтел-қос мағыналы шығарма ,онда көбінесе тура мағынамен қатар астарлы мағына да ... ... ... ... алынады да негізгі ой астарлап айтылады.Мысалы,Тырнадан қалауыл қойсаң,төбеңнен қиқу кетпес.Мақал-мәтел,әдетте бүкіл адам ... ... бір ... ... ... ... төл ... қабылдай береді.Көптеген мақал-мәтелдер көнермей көп жасайды,әлденеше ұрпаққа, қоғамға қызмет етеді. Малым ... ... ... арым ... ... ... ...  , ерді намыс өлтіреді дейтін ежелгі халық мақалдары.Мақал-мәтелдер ауыз екі сөзді көркейту үшін ғана ... ... да көп ...  -  ... шығармаларында халық даналығын пайдаланумен бірге,сол үлгімен өздері де жаңа мақал-мәтелдер жасайды. Ыбырай Алтынсариннің Аш бала тоқ бала мен ... тоқ бала аш ... ... ... сөз ... айналып кеткені рас.Мақал-мәтелдер-ертек, аңыз әңгіме, батырлық-ғашықтық жырлар, қара өлеңдер секілді халық шығармаларымен қатар жасап келе жатқан көне ... ... XII-XII ... ... ... ... ... де мақал-мәтелдерді кездестіруге болады., деп еңбектенудің, алаптанудың, ... ... ... ... иелікке алға қарай шырқай беруге болатынына жасөспірімдердің сенімін арттырып, өздерін ынталандыра, қызықтыра түседі. Балалардың көңілін серпітіп, ... су ... ... ... ... ... береді.Оның бәрі халықтың балаға деген ізгі ықыласынан туған асыл мұра.Халықтық шығармалар ішінде балаларға арнайы айтылған мақал мен ... ... орны да өз ... ... Бұл ... ... ... насихаттың жиынтығы, қорытындысы ретінде беріледі.Мысалы Ата балаға сыншы деген халық мақалы мейлінше дұрыс айтылған пікір.Бұл өмір тәжірибесінен ... ... бір ... ... өсіруде,тәрбиелеуде халық өзінде бар барлық асыл сөз, даналық ойларын балаларға, жеткіншектерге арнады.Өз өмірін ғасырлық тәжірибесінен алынған асыл ... ... ... үлгі ... ретінде өмірінің жалғасы болатын баласына, немересіне қалдырып отырған .Бала-бауыр еті,көздің нұры деп босқа айтпаған.Кім болса да өз баласын ... ... ... ... өссе екен деп ... ... ... іске асыру үшін қолда бар барлық мүмкіншілігін бала ... ... ...  ... ... сөздерді әрқашан құлағына құйып отырған. деп өз болашағының ырысты болуы да сол білімділіктен туатынын айтады.  деп оның болашағы да ... ... ... болатынын сан рет ескертеді.Бірақ мұның өзі еңбексіз, әрекетсіз тектен-тек ... түсе ... оңай олжа ... қиын бел-белес, ұшы қиыры көрінбейтін құба жон екенін де ашық айтқан. Қажымай қайрат ... ... ғана оның ... ... ескертеді. деген мақал осыдан алынып, жасөспірімдерге әдейі айтылған.Өз білмегеніңді кісіден сұра, үлкен жоқ болса ... сұра ... ... ... жет , ... көтеріл дегенді насихат етеді.Егер білім алу жолындағы қиыншылыққа төзбесең, еңбектенбесең қатарыңнан қалып қойсаң, өкінішті боласың.Өкініш естен кетпейді ,бір тойғаның түске ... ... өрге ... ... жер ... деп ... намысына тие, ойына қозғау сала айтатын жақтары да ... ... көп ... болар баланың  кісіменен ісі бар,Адам болмас ... ... несі ... ... ... оқу ... зер салып, дұрыс бағытқа жөн сілтеп отырған.Адам болатын баланың талабы, ынтасы жас кезінен танылады.Көпшілікке , оның игілікті ... ... үйір бола ... ... бола ... ... парасатқа бой ұрып, игі жұмысқа тез үйренеді.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын және қазақ мақал-мәтелдерінің аударылу мәселелері23 бет
Ағылшын тілінен орыс тіліне мақал-мәтелдерді аударудағы лексикалық мәселелер25 бет
Ағылшын, қазақ мақал-мәтелдерін салыстырмалы түрде зерттеу (еңбекке баулу тақырыбы).42 бет
Ағылшын, қазақ және түрік тілдеріндегі анималистік мақал – мәтелдер68 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ой-өрісін мақал-мәтелдер негізінде дамыту.68 бет
Корей мақал-мәтелдерін аударудың ұқсастықтары мен айырмашылықтары91 бет
Мақал - мәтелдердің ағылшын тілінен қазақ тіліне аударылу ерекшеліктері66 бет
Мақал-мәтелдер14 бет
Мақал-мәтелдер құрамындағы сан есімдердің этнолингвистикалық сипаты103 бет
Мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару кезіндегі құрылымдық, мағыналық ерекшеліктері, ұқсастықтары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь