Адам құқығы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ...4

1 АДАМ ҚҰҚЫҒЫ ...6
1.1 Адам құқықтарының тарихы ...6
1.2 Адам құқықтарының түрлері ...10
1.2.1 Жеке (тұлғалық) құқықтар ...10
1.2.2 Саяси құқықтар ...12
1.2.3 Әлеуметтік.экономикалық құқықтар ...14

2 АДАМ ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ
МӘРТЕБЕСІНІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ПРИНЦИПТЕРІ. ОМБУДСМЕН ...16
2.1 Адам және азаматтың құқықтық мәртебесінің конституциялық
принциптері ...16
2.2 Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі
Уәкіл (Омбудсмен) ...18
2.2.1 Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл
қызметі ... 18
2.2.2 Халықаралық қауымдастық Адам құқықтары күні ...21

ҚОРЫТЫНДЫ ...24

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... 26
Адам дүниеге келген күннен бастап өзінің құқықтарына ие болары белгілі. Қазақстан Республикасы Конституциясында былай делінеді: «Адам құқығы мен бостандығы әркімге тумысынан бастап беріледі, абсолюттігі мен ажырамастығы мойындалады, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуын анықтайды...».[1]
Құқық – адам бойына енгізілген өзіндік құндылық, құқық – бұл адам бостандығының өлшемдері. Бостандық – бұл өз құқықтарыңды жүзеге асыру мүмкіндігі. [2]
Адам құқығы шектеулі, ол ешқашан абсолютті бостандықта бола алмайды. Тек құқық қана әлсізді күштіден қорғауға бағытталған. Құқықтық мүшесі ретінде де , әлеуметтен тыс нәрсе ретінде де адамға және нақты бір мемлекеттік құрылыс мүшесі ретінде азаматқа да қатысты бола алады. Кез келген елдің кез келген азаматы адам, ал кез келген адам нақты бір мемлекеттің азаматы бола алмайды. Мұны Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-бабында «әркімнің құқығы бар» деп көрсетілген мысалдан көруге болады. Мұндағы «Қазақстан азаматтары құқылы» деп айтылған кезде, бұл тек Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтық статусына қатысты екендігі көзделеді. «Азаматтық» деген терминнің өзі адамның нақты бір мемлекетке жататындығын, содан барып өзара құқықтар мен міндеттемелер туындайтындығын білдіреді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы — Қазақстан мемлекетiнiң Ата (негiзгi) заңы. 30 тамызда Республикалық референдум өткiзу (бүкiл халықтық дауыс беру) жолымен қабылданды. Конституцияны қабылдай отырып, Қазақстан халқы мемлекеттік билiктiң қайнар көзi — өзiнiң егемендiк құқығын баянды еттi. Ата заң қабылданған күн демалыс — мемлекеттік мереке — ҚР Конституциясының күнi деп жарияланды. Конституцияның ең жоғары заңдық күшi бар және ол ҚР-ның бүкiл аумағында тiкелей қолданылады. Мұның өзi Конституциялық нормалар мен заңдардың басқа нормативтiк құқықтық актiлердiң нормаларынан үстем екендiгiн көрсетедi.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 1 бабында «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат – қазынасы адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» және Конституцияның 12 бабының 2 тармағында: «Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумасынан жазылған, оларды ешкім айыра алмайды, заңдармен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұнымен қолданылуы осыған қарай анықталады» делінген.
Ата заңда құқықтық мемлекеттiң қалыптастырылу бағыттары, азаматтардың құқықтары мен бостандықтары, соның iшiнде жеке адамның жан-жақты еркiндiгi, идеологиялық және саяси әр алуандығы (сөз және шығармашылық бостандығы, саяси партиялар мен бұқаралық партиялар, сондай-ақ бұқаралық қозғалыстар бiрлестiгiн құру еркiндiгi), халық билiгiн жүзеге асыратын демократиялық амалдар, экономикалық қатынастардың қызмет етуi әлемдiк талаптарға сәйкестендiрiлген. Оның нормалары тұрақты, жалпы мәнде ұзақ жылдарға бейiмделiп тұжырымдалған.
Мысалы, қазіргі заманғы халықаралық құқықта адам құқына қатысты тұтастай құқықтық актілер кешені қалыптасты. Халықаралық құқық нормалары нақты мемлекеттегі адам құқын тікелей реттемейді. БҰҰ Жарғысы (1-баптың 3-тармағы)мемлекеттерді олардың аумағында тұратын барлық адамдардың, қандай да болсын кемсітуге жол берместен негізгі құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуге міндеттейді. БҰҰ шеңберінде осы мәселе бойынша: «Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы» (1948 ж.), «Адамдардың экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтары туралы», «Адамдардың азаматтық және саяси құқықтары туралы» (1966), «Балалар құқы декларациясы» (1959), «Әйелдердің саяси құқы туралы конвенция» (1954 ж) және басқа бірқатар құжаттар қабылданды. Алайда «азаматтың құқы» азаматтың құқынан ерекшеленеді, өйткені мемлекет азаматқа мейлінше кең құқықтар мен бостандықтар беріп, мемлекеттің өз азаматтарына деген ерекше қатынастарына орай оған айрықша міндет жүктейді. Міне, осы негізде Қазақстан Республикасының Конституциясы жеке тұлғалардың құқықтары мен бостандықтарын қалыптастырады.
Конституциялық Кеңес – Қазақстан Республикасының 1995 жылы бүкілхалықтық дауыс беру арқылы қабылданған Конституциясы күшіне енгеннен кейін құрылған еліміздің барлық аумағында Ата Заңның үстемдігін және мызғымастығын қамтамасыз етуші, тәуелсіз мемлекеттік орган. Бұл органның Ата Заңның тұрақтылығы мен елімізде конституциялық заңдылықтың дамуына, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын баянды болуына қосқан үлесі айтарлықтай. Конституциялық Кеңес өзіне Ата Заң арқылы берілген өкілеттіктердің шеңберінде әрқилы дауларды конституциялық ретке келтіріп, билік тармақшалары немесе өзге де мемлекеттік органдардың арасындағы, сырт көзге қарағанда шешімі жоқтай көрінген тартыстарды конституциялық-құқықтық жүйеге келтіріп отырды. Конституциялық Кеңес өз қызметін жүзеге асыру кезінде саяси және өзге де себептерді негізге алмай тек қана құқықтық қағидаларды басшылыққа ала отырып, қорытынды шешімдер шығаратын орган.
Кеңестің қызметі, негізінен, еліміздің Ата Заңының нормаларын түсіндіруді, Конституция нормаларын қолдану кезінде туындаған мәселелер бойынша турасын табу үшін жолдаған өтінімдерді қарауды, сонымен қатар, Парламент қабылдаған, бірақ әлі Президент қол қойып күшіне енбеген заңдардың, әлі де болса ратификацияланбаған (Парламент арқылы бекітілмеген) Республиканың халықаралық шарттарының ел Конституциясына сәйкестігін тексеруді қамтиды. Әрине, конституциялық бақылау органының қызметі онымен шектеліп қалмайды. Дау туған жағдайда Республика Президентiнiң, Парламент депутаттарының сайлауын өткiзудiң дұрыстығы және республикалық референдум өткiзу туралы мәселенi шешу, Конституцияның 47-бабында көзделген реттерде, яғни, Республика Президентін науқастануына байланысты қызметiнен мерзiмiнен бұрын босатуы немесе Парламент оны қызметiнен кетiруi мүмкiн жағдайларда қорытындылар беру де соның өкілеттігінде. Сонымен қатар, соттардың өтініштері бойынша қолданыстағы заңдар мен өзге де нормативтік-құқықтық актілердің конституциялығын қарайды.
Конституцияның 78-бабының талаптарына сәйкес республика соттары Ата Заңда баянды етілген адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіретін заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді қолдануға құқылы емес. Егер сот қолдануға тиісті заң немесе өзге де нормативтік-құқықтық акт Конституцияда баянды етілген адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтірді деп тапса, іс жүргізуді тоқтата тұрып, осы актіні конституциялық емес деп тану туралы ұсыныспен Конституциялық Кеңеске жүгінуге міндетті. Әрине, мемлекеттік билік органдары ішінде заң актілерін күнделікті қызметінде сараптама жасай отырып, ең көп қолданатын соттар. Осыны есепке ала отырып Конституция, Конституциялық Кеңес пен соттар қызметтерін ұштастыру арқылы, тұлғаның құқықтары мен бостандықтарын қорғауды Ата Заңның үстемдігін дәріптеудің арнайы тетігі арқылы алға қойған.[6]
Тақырыптың зерттелу маңыздылығы өте зор, өйткені әр мемлекет халықтан басталады, әр халық отбасыдан басталады, ал әр отбасы адамнан басталады.
Адам құқығы - бұл жеке адамның өмірін, адам қасиеттері мен қоғамдық өмірдің барлық саласындағы іс-әрекет бостандығын қамтамасыз ететін табиғи мүмкіндіктері.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы, 1995.
2. Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің «Қазақстан еспубликасы Конституциясының 1 пункті, 4-бабы мен 2 пункті 12-бабының ресми түсіндірілуі туралы» 28.10.1966 ж № 6 Қаулысы.
3. Жылтырбаева Р.С Майлыбаева Айгерим Утегенов. Адам құқығы туралы идеялардың қалыптасу тарихы АқМУ ХАБАРШЫСЫ, заң ғылымдар сериясы, 2010 №4 (45)
4. Халықаралық құжаттардағы адам құқығы. – Алматы: Ғылым, 1998
5. Амандықов С.К. «Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы». Оқу құралы. – Астана. 2001ж
6. Қазақстан Республикасының Конституциясы туралы мағлұмат
7. «Егемен Қазақстан» 28 Тамыз 2010 «Демократияның жоғары мектебі» мақаласы. Абу-Али Саттар, Қарағанды қаласының прокуроры
8. Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл (Омбудсмен) www.ombudsman.kz
9. «Егемен Қазақстан» 10 желтоқсан 2010 «Адам құқықтары – ең басты құндылығымыз» Асқар ШӘКІРОВ, Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
4
1 адам ... Адам ... ... Адам ... ... Жеке ... ... Саяси құқықтар
12
1.2.3 Әлеуметтік-экономикалық құқықтар
14
2 АДАМ ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ
МӘРТЕБЕСІНІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ПРИНЦИПТЕРІ. ОМБУДСМЕН ... Адам және ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі
Уәкіл ... ... ... Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл
қызметі
18
2.2.2 Халықаралық ... Адам ... ... ... ... ... келген күннен бастап өзінің ... ... ... ... Республикасы Конституциясында ... ... ... мен ... ... ... бастап беріледі,
абсолюттігі мен ажырамастығы мойындалады, заңдар мен өзге ... ... ... ... мен ... – адам бойына енгізілген өзіндік құндылық, құқық – ... ... ... ... – бұл өз құқықтарыңды жүзеге
асыру мүмкіндігі. [2]
Адам құқығы ... ол ... ... бостандықта
бола алмайды. Тек құқық қана әлсізді ... ... ... ... ... де , әлеуметтен тыс нәрсе ретінде де адамға және
нақты бір мемлекеттік құрылыс ... ... ... да ... алады. Кез келген елдің кез келген ... ... ... ... адам ... бір мемлекеттің азаматы ... Мұны ... ... Конституциясының 12-
бабында «әркімнің ... бар» деп ... ... көруге
болады. Мұндағы «Қазақстан азаматтары ... деп ... ... ... ... ... ... құқықтық статусына қатысты
екендігі көзделеді. «Азаматтық» ... ... өзі ... ... ... жататындығын, содан барып өзара құқықтар мен міндеттемелер
туындайтындығын ... ... ...... ... ... ... 30 тамызда Республикалық референдум өткiзу (бүкiл халықтық
дауыс беру) жолымен қабылданды. Конституцияны қабылдай отырып, ... ... ... ... көзi — ... ... құқығын баянды
еттi. Ата заң қабылданған күн ...... ...... күнi деп ... Конституцияның ең жоғары заңдық күшi
бар және ол ... ... ... тiкелей қолданылады. Мұның өзi
Конституциялық нормалар мен заңдардың ... ... ... ... ... екендiгiн көрсетедi.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 1 бабында ... өзін ... ... ... және ... ... ... оның ең қымбат – қазынасы адам және адамның ... мен ... және ... 12 ... 2 ... ... мен ... әркімге тумасынан жазылған, оларды ешкім
айыра алмайды, заңдармен өзге де нормативтік құқықтық актілердің ... ... ... ... ... заңда құқықтық мемлекеттiң қалыптастырылу бағыттары, азаматтардың
құқықтары мен бостандықтары, ... ... жеке ... жан-жақты еркiндiгi,
идеологиялық және саяси әр алуандығы (сөз және ... ... ... мен ... партиялар, сондай-ақ бұқаралық қозғалыстар
бiрлестiгiн құру еркiндiгi), халық билiгiн жүзеге асыратын демократиялық
амалдар, ... ... ... етуi ... ... Оның ... ... жалпы мәнде ұзақ ... ... ... ... ... ... адам құқына қатысты
тұтастай ... ... ... ... ... ... нормалары
нақты мемлекеттегі адам құқын тікелей реттемейді. БҰҰ Жарғысы ... ... ... аумағында тұратын барлық адамдардың, қандай
да болсын кемсітуге жол берместен негізгі құқықтары мен ... ... ... БҰҰ ... осы ... бойынша: «Адам
құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы» (1948 ж.), ... ... және ... құқықтары туралы», «Адамдардың
азаматтық және саяси құқықтары туралы» (1966), «Балалар құқы ... ... ... құқы ... ... (1954 ж) және ... құжаттар қабылданды. Алайда «азаматтың құқы» азаматтың құқынан
ерекшеленеді, ... ... ... ... кең ... мен
бостандықтар беріп, мемлекеттің өз азаматтарына деген ерекше қатынастарына
орай оған айрықша міндет ... ... осы ... ... ... жеке тұлғалардың құқықтары мен бостандықтарын
қалыптастырады.
Конституциялық Кеңес – Қазақстан ... 1995 ... ... беру ... қабылданған Конституциясы күшіне енгеннен
кейін құрылған еліміздің барлық аумағында Ата Заңның ... ... ... етуші, тәуелсіз мемлекеттік орган. Бұл ... ... ... мен ... ... ... ... және азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... Конституциялық Кеңес өзіне Ата Заң арқылы ... ... ... ... ... ... ... тармақшалары немесе өзге де мемлекеттік органдардың арасындағы, сырт
көзге қарағанда шешімі жоқтай көрінген тартыстарды конституциялық-құқықтық
жүйеге келтіріп ... ... ... өз қызметін жүзеге асыру
кезінде саяси және өзге де ... ... ... тек қана құқықтық
қағидаларды басшылыққа ала отырып, қорытынды шешімдер шығаратын орган.
Кеңестің қызметі, негізінен, еліміздің Ата Заңының нормаларын ... ... ... ... ... ... ... турасын
табу үшін жолдаған ... ... ... ... ... ... әлі Президент қол қойып күшіне енбеген заңдардың, әлі ... ... ... ... ... ... ... ел Конституциясына сәйкестігін тексеруді қамтиды.
Әрине, конституциялық бақылау органының қызметі онымен шектеліп қалмайды.
Дау ... ... ... ... Парламент депутаттарының
сайлауын өткiзудiң дұрыстығы және республикалық ... ... ... шешу, Конституцияның 47-бабында көзделген ... ... ... ... ... ... ... бұрын
босатуы немесе Парламент оны қызметiнен кетiруi мүмкiн жағдайларда
қорытындылар беру де ... ... ... ... ... ... ... заңдар мен өзге де нормативтік-құқықтық
актілердің конституциялығын қарайды.
Конституцияның 78-бабының талаптарына сәйкес республика соттары ... ... ... ... және ... ... мен ... келтіретін заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... Егер сот қолдануға тиісті заң немесе өзге де
нормативтік-құқықтық акт ... ... ... ... және
азаматтың құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтірді деп ... ... ... ... осы ... ... емес деп тану ... Конституциялық Кеңеске жүгінуге ... ... ... ... ... заң ... күнделікті қызметінде сараптама жасай
отырып, ең көп ... ... ... ... ала ... ... Кеңес пен соттар қызметтерін ұштастыру арқылы, тұлғаның
құқықтары мен бостандықтарын ... Ата ... ... ... ... арқылы алға қойған.[6]
Тақырыптың зерттелу маңыздылығы өте зор, өйткені әр мемлекет ... әр ... ... басталады, ал әр отбасы адамнан басталады.
Адам құқығы - бұл жеке ... ... адам ... қоғамдық өмірдің барлық саласындағы ... ... ... ... ... адам ... Адам құқықтарының тарихы
Адам құқығының қазіргі ... ... ... ... қазіргі қоғамның ... ... мен ... ұзақ ... ... Адам ... дамуының шешуші кезеңі 17-18
ғасырлардағы ... ...... ... ... адам құқығының кең жиынтығын ұсынып қана ... ... ... ... ... айналып, оған нағыз демократиялық
мән берген формалды түрдегі теңдік принципін ... ... ... адам ... ... ... ... бағыттарының біріне айналды, олар ... зор әсер ... оның ... ... ... ... пен жеке адамның арасындағы демократиялық ... ... ... ... жеке ... биліктік құрылымдар тарапынан
шектен тыс қорғаншылық жасау және ерік-күші мен ... ... ... ... ... қоғамдық сана мен тәжірибеде
адам құқығын бекітпейінше ... ... ... құқығы адамдар ... ... ... актілерінен қайталанылатын байланыстар мен ... ... ... ... өзі қызықты.
Ең әуелі адам қол жеткізуге ұмтылатын құндылықтар болды. ... адам ... ... ... ...
ақ ... ... еді. ... ... ... ... сұраныстарды қанағаттандыруға, осы құндылықтарға қол жеткізуге
ұмтылуға итермеледі.
Алғашқы ... ... адам ... ... өз мүдделерін
жүзеге асыра алмайтын еді. Сондықтан ол басқа ... ... ... ... ретінде адам өз мүдделерін шектеп, ... ... ... да ... ... мәжбүр еді. Бүкіл ... азық таба ... ... оны ... ... ... бір-бірінің мүддесін тани білді. Индивидті қауымға бірігуге
итермелейтін басқа да ... ... ... ... жеке адамдардың (индивид) әр ... ... ... жиі қақтығысуы, соғыстар, ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері ... ... да адам ... ... ... ... ... отырып адамдардың
өзара әрекеттері процесін реттей алады.
Бірақ дүние бір орнында тұрмайды, қоғамның мәдени прогресі егер ... ... ... ... енгізбесе, егер адам дамудың әрбір жаңа
сатысынан, ... ... ... болсын, бірақ тарихта үнемі
кеңейе түсетін жаңа ... ... ... мүмкін емес.
Алғашқы қауымдық құрылыстың ... ... ... ... құлау сатысында құқық нормалары туындайды. Дегенмен,
құқық нормалары мен адам ... - ... ... ... ... ... ... жүйелері ірі қоғамдық еңбек
бөлінісіне, оның ... ... ... ... ... ... пайда болуы және ... ... ... ... бар туыстық ұйымдар арқылы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін
жасады. Олар үстем тап өкілдерінің қоғам ... ... ... ... ... баса ... еді. ... өте төмен болып, ол тек ... ... ... қамтыды.
«Еркіндік» сөзінің өзін қолдану, айтушыларға ... ... ... ... ... Ол кезде монарх Шумер өзінің қол
астындағылар ... ... ... ... ... ... билікке ие адамдардың әділетсіз ... ... ... қорғау және ... ... ... айналдыру тәжірибесін тоқтату арқылы «еркіндік»
белгіледі.
Б.д.д. V-ІV ... ... ... (Афинада, Римде) адам
құқығы идеяларының тууы, азаматтық принципінің пайда болуы прогресс пен
еркіндікке ... ... ... ірі ... ... ... ... қарапайым бөлуді жүзеге ... ... ... ... концепциясын жасай отырып ... ... өз ... ... ... ... ... 460-370
жылдар адамның пайда болуы мен ... оның тегі мен ... ... ... процесінің бір бөлігі ретінде қарастыруға алғашқы
талпыныстардың бірі кездеседі. Софист Ликофрон ... ... ... ... одақ ... ... ... ... Оның ... заң да жәй келісім және «жеке құқықтың жәй ... ... ... ... ойшылдарының бірі Цицерон (б.д.д 106-
43 ж.) ... ізгі ... ... ... ... әділдік,
рух ұлылығы мен ... ... ... ... ... ... өзі басқаға кесір
келтірмеуімен қатар жапа ... ... ... ... ... ... ... аздап қана нақты көрініске ... ... ... ... Аврелий Августин және айырықша,
Фома Аквинский өзінің «Сумма теологии» атты ... ... ... ... ... өте ... еді, өйткені феодалдық
қоғам – бұл ... ... ... ... Сыртқы
экономикалық ... ... ... көпшіліктің
құқықсыздығы, ... ... ... ... ... ... Дегенмен осы кезеңнің өзінде Англияда ... ... ... ... ... ... жасалып, монархтың өктемдік жүргізуі үшін ол
қадағалауға тиісті ... ... ... ... ... барондардың, рыцарлардың ... ... ... Ұлы ... қабылдаумен аяқталады (1215
ж). Онда ... ... ... ... статьялар, сот, ... және ... ... ... не оны орындағысы
келмейтіндерді ... ... ... Ұлы ... ... ... орын алды, онды еріктілерге ... шара ... ... үкімі және ел заңы бойынша қарастырылды.
Англиядағы ... ... ... ... ... туралы петиция (1628 ж) ... қол ... ... ... қорғауға тиісті нақты міндеттер
жүктеді. Адам ... ... ... ... ... «тиісті
процедуралар» ұғымын енгізген Хабеас корпус акті (1679 ж) ... жеке адам ... қол ... ... ... презумпциясы
принципін және басқа да жеке адам ... ... ... аса ... бегіледі.
Вирджиний құқық декларациясы адам құқығының алғашқы ... ... ... ... баға бере ... ... ... деп жазды:
«Америка – бұл алғаш рет ұлы демократиялық ... ... ... адам ... ... ... жарияланған және ХVІІІ
ғасырдағы революцияға бірінші дүмпу берілген ... ... ... ... ... ... дами түсті (1776 ж) Онда: «Біз барлық адам ... және ... ... ... етене құқытарға ие, ... ... ... ... ... бұл құқықтарды адамдар арасында
қамтамасыз ету үшін өзінің ... ... ... ... ... ... ... ең көрнекті ақиқатты
ұғынамыз» делінген.
АҚШ Конституциясында (1787 ж.) ... ... ... ... ... болған жоқ. Кейіннен 1789 жылы ... ... ... Конституцияға алғашқы 10 түзетулер ұсынылып, ол 1791
жылы бекітілді. [4]
Табиғи ажырамас адам ... ... ... ... ... ... да дамытыла түсті.
«Заң, жалпы айтқанда, - деп ... ... - адам ... ... ол жер ... бар ... басқарады; ал әр
халықтың ... және ... ... осы ... ... ... ... ғана болуы тиіс...»
Д.Локктың айтқандарын ескермей ... ... ... ... ... ... пен табиғи заңның барлық құқықтары
мен артықшылықтарын барлық басқа адамдар сияқты шексіз ... ... ... Бұл ... ... тарихи маңызы жағынан баға ... акт – адам және ... ... ... (1789 ж) ... ... ... күшті факторына айналды. Онда «надандық, адам
құқығын ұмыту немесе оны ... ... ... пен ... ... бір ... ... табылады» делінген.[3]
Жалпы айтқанда, «Адам құқықтары» ұғымы алғаш рет 1789 жылы ... Адам мен ... ... ... ... бұған дейн де британдық Ұлы еркіндіктер хартиясында (1215 ... ... ... бильде (1689 жыл) адамға жаратылысынан тән құқықтар
туралы идеясы айқындалып көрсетіледі.
XIX ғасырда дамыған мемлекеттерде адамның негізгі азаматтық пен ... ... ... ... және ... жеке ... жеке
меншік құқығы, сайлау құқығы т.с.с.). Ал XX ғасырда бұл жиынға қоғамдық ... ... ... (мысалы, кәсіподаққа ену құқығы, жұмыс
істеуге және демалуға құқықтары).
1922 жылы адам ... ... ... және ... лигалары
бастамасымен Адам құқықтары үшін халықаралық федерациясы құрылады. Бұл осы
салада ... ... ... ұйым ... ... жылы 10 ... Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында
Адам құқықтарының жалпыға бірдей ... ... 1950 ... әр 10 ... Адам құқықтар күні атап өтіледі.
1.2 Адам құқықтарының түрлері
Негізінде, құқықтық теорияда адам құқықтарының келесі топтастыру жүйесі
қарастырылады.
1.2.1 Жеке (тұлғалық) ... ... ... ... ... ... дінге қарамастан әр
адамға тән және жаратылысынан беріледі.
- Өмір сүруге құқығы
- Жеке еркіндігі құқығы
- Тұлға абиырлығы ... Жеке ... ... ... ... ... ... Баспанаға жанаспаушылық құқығы
- Өзінің ұлттық пен мәдениеттік ... ... ... ... және пікір бостандығы
- Жылжып кету мен тұратын орнын ауыстыру бостандығы
- Ұлт пен тілді таңдау бостандығы
- Сот ... ... ... Дін тұту ... Жеке ... ... ... экономикалық құқықтарға жатқызылады)
Жеке құқықтар мен бостандықтарға адам азаматтығына қарамай-ақ ие
болады. Бұл ... ... ... олар мемлекеттің не басқа
тұлғалардың еркі ... ... ... ... ... адамның өмірімен,
бостандықтарымен, ар-ожданымен және басқа ... ... ... ... ... Конституциясының 15-бабына сәйкес әркімнің
өмір сүруге құқығы бар. ... өз ... адам ... ... ... жоқ.
Өмір сүру құқығы әркімнің құқық субъектісі ретінде танылуына ... ... ... ... мен бастандықтарын заңға қайшы келмейтін барлық
тәсілдермен ... ... ... конституциялық нормалармен бекітіле
түскен (13-6.). Салауатты өмір сүру құқығына ... өз ... ... сот ... ... ... заң ... алуға құқығы бар
деген сияқты конституциялық нормалармен кепілдік беріледі (13-6. 2,3-тт.).
Адамның жеке басының бостандығы (16-6.) және ... ... ... ... ... түрде бекітілген. Кез ... ... ... ... Республикасында заңда көрсетілген реттерде
ғана және тек соттың немесе ... ... ... ... және ... ... жол беріледі. Бұл жағдайда тұтқындалған адамның
сотқа шағымдануға, ... ... ... ... ... ... бар. ... құқықтарға бекітілген және бір
жаңалыққа Қазақстан Республикасы аумағында ... ... ... ... адамның
оның аумағында еркін жүріп-тұруға және тұрғылықты ... өз ... ... ... барлығын жатқызуға болады. Әрбір адамның Республикадан
тыс жерлерге ... және ... ... Республикаға кедергісіз
қайтып оралуына кұқығы бар. Адамның қадір-қасиетіне қол ... лық ... ... ... (17-6.). ... ... ... азаматтық қоғамның басты белгілерінің бірі. Құқықтық
мемлекетте ештеңе де адамның ... ... үшін ... бола алмайды.
Конституцияда ешкімді азаптауға, оған зорлық-зомбылық ... ... ... адамдық қадір-қасиетті қорлайтындай жәбір көрсетуге не
жазалауға болмайды деп атап көрсетілген. Адамның қадір-қасиетіне ... ... ... ... мен ... қызметшінің құқықтық міндеті
болып табылатындығын әркез есте ұстау керек. Жеке құқықтар мен ... ... жеке ... ... және ... ... қол
сұғылмауына, абыройы мен ар-намысының қорғалуына конституциялық ... ... ... (18-6. 1 -т.). Осы ... ... сәйкес
тұлғаның келісімінсіз оның жеке өміріне қатысты ақпараттар жинауға,
сақтауға, ... және ... ... ... Ар-ожданды, қадір-
қасиетті және жақсы атты қорғаудың, ... ... ... ... қоса
есептегенде, соттық тәртібі заңдылықты бекітілген.
Жеке құқықтар санатына сондай-ақ әркімнің өзінің жеке салымдары ... ... ... ... телефон арқылы сөйлескен
сөздерінің, почта, телеграф ... және ... ... ... ... ... ... барлығы жатады.
Бұл құқықтарды сақтаудың кепілдіктері адам және азаматтардың жеке
өміріне ... қол ... ... ... қарастырылған
жауапкершіліктің түрлі формалары болып табылады. ... ... ... ... ... және телеграф хабарларының құпиялылығын
жария ету Қазақстан Ресупбликасының заңымен қудаланады. Бұл ... ... ... ... ... мен ... бойынша ғана жол
беріледі. Бұл ретте мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер, лауазымды
тұлғалар және ... ... ... ... азаматқа оның құқықтары мен
мүдделерін қорғаушы құжаттармен, шешімдермен және ақпарат ... ... ... ... ... ... ... адамның азаматтығымен тығыз байланысты болады.
- Сөз бостандығы
- Азаматтық алу құқығы
- ... ... ... ... ... ... істерін басқаруға қатысу құқығы
- Әділ сот жүргізуге қатысу құқығы
- Үндеу немесе петиция бағыттау құқығы
- Бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... мен ... ... билікті жүзеге асыру
процесінде қоғамдық қатынастар жүйесіндегі азаматтың ... ... Бұл ... ... құқықтар мен бостандықтардың табиғи сипаты
Қазақстан Республикасында биліктің бірден-бір бастауы Қазақстан халқы болып
табылады ... ... ... шығады. Азаматтарға кең ауқымды саяси
құқықтар мен бостандықтар берілген. ... ... ең ... ... және бәсең сайлау құқығынан тұратын сайлаушылық құқық
субъектісі болып табылады. ... ... ... ... ... азаматтарының мемлекеттік органдар мен жергілікті ... ... ... және ... ... ... ... құқығы бар (ЗЗ-б. 2-т.). Бәсең сайлау құқығы мемлекеттік органдар
мен жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... тек сот әрекетке қабылетсіз деп таныған, сондай-
ақ сот үкімі ... бас ... ... ... ... азаматтар
ие емес. Саяси құқықтар қатарына азаматтардың мемлекет ісін басқаруға
қатысу құқығы жатады (ЗЗ-б. 1-т.). ... бұл ... ... ... Ең алдымен олар оны ... ... ... республикалық
референдумға, мемлекеттік маңызы бар мәселелер бойынша жалпыхалықтық дауыс
беруге, сайлауға қатысу жолымен жүзеге асырады. Сонымен ... ... ... ... ... ... органдардың қызметінен де өз орнын табады:
азаматтар сайлаушылар ретінде өз депутатгарына ықпал ете алады.[5]
Азаматтардың белсенділігін ... ... ... ... бір құралы олардың мемлекеттік органдар мен жергілікті ... ... ... өзі ... ... жеке және ұжымдық
өтініштер жолдауға құқығы барлығы ... ... ... ... қызметке кіруге тең құқығы бар (ЗЗ-б. 4-т.). Конституцияда
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ғана байланысты болады және заңмен белгіленеді деп
атап керсетілген. ... ... өту ... заңдылықтарымен
реттеліп отырады. Мемлекеттік қызметшінің жасы Конституцияға ... ... ал ... жағдайларда алпыс бес жастан аспауы ... ... ... ... сөз бен ... ... беріледі. Цензураға тыйым салынады. Әркімнің ... ... кез ... тәсілмен еркін ақпарат алуға және таратуға құқығы
бар. Қазақстан ... ... ... болып табылатын
мәліметтер тізбесі заңмен ... ... ... ... ... ... оның ... бұзуды, мемлекет
қауіпсіздігіне нұқсан келтіруді, соғысты, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық,
діни, ... және ... ... ... ... ... бас ұруды насихаттауға немесе үгіттеуге жол бермейді ... 3-т.). ... ... ... ... ... Республикасы
азаматтарының маңызды конституциялық құқықтарының бірі бірлесу бостандығы
құқығы болып табылады (23-б). Қоғамдық бірлестіктерді азаматтар белгілі бір
міндеттерді ... ... үшін өз ... ... ... құрады.
Дегенмен әскери қызметшілер, ұлттық қауіпсіздік органдарының, құқық қорғау
органдарының қызметкерлері мен судьялар үшін ... бар, ... ... одақтарда болмауға, қандай да бір саяси партияны
қолдап сөйлемеуге тиіс (23-6. 2-т.). Республика ... ... ... ... митинтер мен демонстрациялар өткізуге құқығын
таниды (32-6.) және оларды еркін өткізуді қамтамасыз етеді. Деген-мен бұл
құқықты ... ... ... ... ... денсаулық
сақтау, басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мүдделері үшін
заңмен шектелуі мүмкін екендігі ескертіледі.
1.2.3 Әлеуметтік-экономикалық құқықтар
- Кәсіпкерлік бостандығы
- Жеке ... ... ... құқықтары
- Жанұяны және аналық, әкелік, балалықты қорғау құқығы
- Қоғамдық қамтамасыздыққа ие болу ... ... ие болу ... ... ... мен ... ... алу құқығы
- Әділ салық төлеу құқығы
Әлеуметтік-экономикалық құқықтардың маңызды бір санаты жеке ... және ... ... ... ... Конституцияның 26-бабына сәйкес
Қазақстан Республикасының азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын
мүлкін жеке ... ... ... ... рет 1995 ... ... ... жерге жеке меншік құқығын бекітті (6-6. 3-
т.). Конституцияда меншікке, оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен
кепілдік беріледі. Конституциялық түрде ... қол ... ... ... ... де өз мүлкінен айыруға болмайды.
Дегенмен, Конституция заңмен ... ... ... мемлекет мұқтажы
үшін мүліктен айыру мүмкіндігін қарастырады. Мұндай айыру тек мүліктің құны
тең бағамен өтелген ... ... ... саласындағы адамның конституциялық құқығының маз-мұны едәуір
өзгерістерге ұшырады. Егер ... ... ... ету ... түрде бекітілсе, қазіргі конституцияда тек әркімнің еңбек
ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін ... ... ... ... (24-6.). Бұл ең ... ... барлық азаматтарды еңбекке
орналастыруға жағдайы жоқтығын білдіреді. Ол ... ... ... қазірде өндірістің барлық ... ... ... ... сай бұрынырақтағыдай кепілдікті жұмыс алуды ... ... ... ... де ... Соған қарамастан әркімнің
қауіпсіздік пен тазалық талаптарына жауап беретін еңбек ... ... ... ... ... ... ... үшін нендей
бір кемсітусіз сыйақы алуына сондай-ақ жұмыссыздық-тан әлеуметтік ... ... ... береді. Ереуіл жасау құқығын қоса алғанда, заңмен
белгіленген тәсілдерді қолдана ... жеке және ... ... дауларын
шешу құқығы мойындалады. Еңбек ... ... ... ... ... тығыз байланысты (24-6. 4-т.). Ең алдымен еңбек ... ... ... ... ... ... ... және мереке күндеріне, жыл ... ... ... кепілдік
беріледі. Кез келген қоғамның түпкі ... ... ... ... ... ... ... неке мен отбасы, ана мен әке және ... ... ... Конституция балаларға қамқорлық жасау және
оларды тәрбиелеу жөніндегі табиғи құқықты паш ... (27-6.). ... ... ананың хәне баланың материалдық
кепілдіктері қарастырылған.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... беріледі. Қазақстан Республикасының азаматы жасына
келген, ... ... ... ... ... жағдайда және
өзге де заңды негіздерде оған ең теменгі жалақы мен зейнетақының мөлшерінде
әлеуметтік қамсыздандырылуына кепілдік беріледі. ... бұл ... ... ... ... және ... ... шаралар жолымен
қамтамасыз етеді. Мемлекет мемлекетік зейнетақы және ... ... ... ... ... қоса ерікті әлеуметтік сақтандыру,
әлеуметтік қамсыздандырудың қосымша ... ... және ... отырады.
Қазақстан Республикасы азаматтарының денсаулығын сақтауға құқығы бар
(29-6.). Оның ... ... ... ... ... ... көмекті тегін алуға құқылы. Осымен бір мезгілде әркім
мемлекеттік және жеке ... ... ... ... ... ... айналысушы адамдардан заңда белгіленген негіздер
мен тәртіп бойынша ақылы медициналық жәрдем алуға ... Жеке ... ... мен жеке ... ... ... ... қызметі
заңмен реттеліп отырады. Денсаулықты сақтау құқығымен адамның өмір сүруі
мен денсаулығы үшін ... ... ... ... ... тығыз
байланысты. Адамдардың табиғатқа орынсыз араласып, негізсіз балта шабуының
кесірінен бүгінде табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, адамдардың өмірі мен
денсаулығына қатер төндіретін деректер мен ... ... ... ... сәйкес жауапкершілікке әкеп соғатыны жөнінде де
баса айтады.
Әлеуметтік-экономикалық құқықтарға ... ... ... тегін орта білім алуларына кепілдік берілу құқығы жатады (30-
б.). Бұл ретте орта ... алу ... ... орта ... алуды
қамтамасыз етуге міндетті. Қазақстан Республикасы азаматтарының ... ... ... ... ... жоғары білім алуға құқығы бар.
Конституция жеке ... оқу ... және ... білім алуға қолдау
білдіреді. Сонымен бірге мемлекет білім берудің жалпыға ... ... Кез ... оқу ... ... сол ... сай болуы керек.
2 АДАМ ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҢ ... ... ... ... Адам және ... құқықтық мәртебесінің конституциялық
принциптері
Мемлекетіміздің темірқазығы болып саналатын Конституциямыздың кіріспесі
“Ортақ тарихи тағдыр біріктірген Қазақстан халқы” деген ... ... өзі ... ... ... достығы, татулығы, бейбітшіл
және өзара сыйласым қатынастарын қолдайтындығымен байланысты. Осы тұрғыда
Конституция қоғам мүшелерінің уайым-қайғысыз және бейбіт өмір ... ... ... ... Ата Заңда қоғам мүшелерінің әлеуметтік,
саяси және экономикалық құндылықтарға қатысты ең озық ой-пікірлері
жинақталған.
Ата Заңымыз бекітіп ... ... ... ... ... ... ұстана отырып, бейбіт және тату, тұрақтылық жағдайында өмір сүру
– бұл бүгінгі күннің басты талабы. Осы ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарына, ұлттық болмысымызға қарама-қайшы
келетін демократиялық тетігімізден көз ... ... ... ... ... ... ... мен бостандықтары
нақты көрсетілген және оларға шынайы кепілдік беріледі. ... ... оның ... мен бостандықтары жөніндегі ереженің бекітілуі әр
азаматты қорғауға деген ұмтылыстың көрінісі. Қазақстан Республикасы адам
құқықтарын реттейтін көпжақты халықаралық актілердің қатысушысы ... ... ... қоғамның әр түрлі қоғамдық-саяси күштері
арасында өзара сыйластық қарым-қатынас, саяси және экономикалық тұрақтылық,
азаматтық бейбітшілік, әлеуметтік, ұлттық бірлік пен келісім орнаған.
Қазақстан ... адам және ... ... мәртебесінің
конституциялық принциптеріне мыналарды жатқызуға болады:
- құқықтар мен бостандықтардың әркімге ... ... ... ... мен ... ... және ... ешкім айыра
алмайтындығы принципі;
- құқықтар мен ... ... ... ... ... ... заң мен сот алдындағы теңдік принципі;
- адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмаушылық ... адам және ... ... мен ... сот ... етілу принципі;
- адам және азаматтың құқықтары мен ... ... ... адам және азаматтың құқықтар мен бостандықтарын жүзеге асыру кезінде
басқа тұлғалардың құқықтары мен ... ... ... ... адам және ... ... мен бостандықтарын жүзеге асыру кезінде
конституциялық құрылыс пен қоғамдық имандылыққа нұқсан келтіруге ... ... адам және ... ... мен ... ... ... саяси себептер бойынша азаматтардың құқықтары мен ... да бір ... ... жол ... принципі;
- заңдардың және басқа да нормативтік актілердің мазмұны мен қолданылу
өрісін анықтаған кездегі адам және ... ... ... ... ... рет ... ... Конституциясы жеке тұлғаның
табиғи шығу төркінін бекітті, сөйтіп 12-баптың 2-тармағында адам құқықтары
мен бостандықтары әркімге ... ... олар ... деп ... ... ... ... деп жариялады. Конституциялық жаңалықтардың
бірі адамның құқықтары мен бостандықтары заңдар мен ... да ... ... мен ... ... деп ... болып табылады.
Бұл тұжырым Қазақстан Республикасының заңдарын шығарған кезде мемлекет жеке
тұлғаның конституциялық құқықтары мен ... адам және ... мен ... ... ... тиіс ... ... аталған бабы бірінші рет ... ... ... ... принциптерін, сондай-ақ тұлғаның мемлекет алдындағы
басымдылығын нақтылы ... Бұл ... ... адам және ... ... ... сөз ете ... белгілі бір шектеу жүргізетінін
айта кету ... және ... ... мен бостандықтарын жүзеге асыру шектеу
шеңберлеріне ие, олар төмендегідей болып келеді:
1) ол басқа тұлғалардың қуқықтары мен бостандықтарын ... ... ол ... ... ... келтірмеуге тиіс;
3) ол қоғамдық имандылыққа нұқсан келтірмеуге ... ... ... Адам ... ... Уәкіл
(Омбудсмен)
2.2.1 Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл
қызметі
Бұл құрылым адам ... ... ... ... ... ... ... және құқық мирасқорлығы ... ... ... ... ... дайындап, оларды
жүзеге асыруды мақсат тұтады. ... ... ... ... ... Қазақстан Респубикасының ... және ... ... ... ... сай ... Сонымен қатар, Омбудсмен үкіметтік емес
ұйымдармен, бұқаралық ақпарат құралдарымен және ... ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары:
жариялылық, әділдік және бейтараптық.
Омбудсмен жұмысының бұл ... ҚР ... ... ... ... ұлттық құрылымдардың ... ... ... сай ... ... ... ҚР ... ҚР Парламенті комитеттерімен
кеңескеннен кейін тағайындайды. Бұл Омбудсменнің Қазақстандағы саяси-
қоғамдық ... ... ... Өйткені, Омбудсмен болуға
үміткерлердің кандидатурасын талқылауға және тағайындауға әрі Президент,
әрі Парламент ... ... ... Омбудсменнің жұмыс істеу мерзімі
заңнамада ... – 5 жыл. Және де бұл оның ... ... алады.
Омбудсменнің өкілеттігін заңнамада бекітілген жағдайларда Президент
қана тоқтата алады. Мәселен, өзінің міндеткерліктерін орындауға денсаулық
жағдайы ... ... ҚР ... ... ... ... ... болса және басқа да жағдайларда. Оның өкілеттігін ... ... ... тізімі толықтай заңнадама бекітілген. Одан басқа
себептер Омбудсменнің өкілеттігін тоқтата алмайды. Бұл – оның ... ... және ... ... ... ... ... заңнамада бекітілгендей, Омбудсмен тәуелсіз, және оның
іс-әрекетіне қол ... ... ... Ол ... ... ... бермейді.
Омбудсмен өзінің жұмысын Адам құқықтарын қорғау жөніндегі Ұлттық Орталықтың
негізінде атқарады. Бұл – ... ... ... ... ... ... ... Орталықтың Жарғысын дайындайды. Бұл
Омбудсменнің әкімшілік өкілеттіктерінің кеңдігін және жоғары ... ... ... ... ... ... ... Бұл да – оның тәуелсіздігінің кепілі.
Ерекше атап өтетіні – Омбудсмен ешкімнің алдында жауап бермейді және
оның ... қол ... ... ... Бұл ереже Париж қағидаларына және
әлемдік тәжірибеге сай болып келеді. Сондай-ақ, бұл ... ... ... тағы да ... ... ... Омбудсмен көптеген өкілеттіктерге ие.
Бұл жерде ҚР азаматтары ғана ... ... ... ... жатқан шетел
азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар ... сөз ... ... ... ... аясында Омбудсмен құқылы:
Кез келген адамның құқықтарын мемлекеттің лауазымды тұлғалары бұзған
жағдайда, ... ... ... ... арыз ... түссе де, түспесе де
Омбудсмен тергеу бастауға құқылы. ... ... өз ... ... ... ... бұзылуы бойынша басталған тергеудің жан-жақты
жүргізілуін қамтамасыз ету үшін іс-шара ... ... ол ... ... ... ... ... жағдайда кездесуге, қажетті
мәліметті талап етіп, алуға, мемлекеттік мекемелердің кез келгеніне, соның
ішінде, әскери бөлімшелер мен күдікті ... ... ... ... ... ... ... бұзылған құқықтарын қалпына келтіру үшін мемлекеттің лауазымды
тұлғаларына кеңестер беруге; Мемлекеттің лауазымды тұлғалары қабылданған іс-
шаралар жайында бір ай ішінде ... ... ... ... ... ресми түрде өзінің тұжырымдары жайында
жариялауға;
Қажет деп тапқан жағдайда Омбудсмен ҚР Президенті мен ҚР ... ... ... ... ... ... ... оның халықаралық стандарттарға сай
келуін қамтамасыз ету ісіне атсалысуға;
Халықаралық ынтымақтастықтың ... үлес ... беру ... ... ... және басқа да әрекеттер
арқылы адам құқықтарын қорғау саласында ынталандыру жүйесін ... ... өз ... кез ... істі ... ... ... алуға, қажетті ақпаратты талап етуге, қоғамдық пікірге
жүгінуге хақысы бар. Өз ... ... ... ... ... ... жұмысқа мамандарды, сарапшыларды және халықаралық
ұйымдарды қатыстыруға құқылы.
Омбудсменнің аталған барлық өкілеттіктері мен ... заң ... Және ол ... ... ... әрі ... ... тікелей немесе жанама қатысы бар оқиғаларды әділ
бағалаудың кепілі болып табылады.
Омбудсмен өкілеттіктерінің кеңдігі, оның ... мен ... ... ... ... мәртебесінің жоғарылығы, сондай-ақ,
ұйымдастыру, құқықтық, қаржылық жағынан қамтамасыз ... ... ... ... ... Сонда ғана Омбудсмен адам құқықтары мен
еркіндіктерін қорғауда қалыптасқан жағдайды жақсартуда, осы ... ... ... үлкен жетістіктерге жете алады. Бұл
жерде Омбудсмен институтының Ұлттық құрылымдар жөніндегі Париж қағидаларына
сәйкес келетінін тағы бір ... ... өту ... ... ... істей бастаған алғашқы жылдар ең ... көп ... ... ... ... Өйткені, бұл – еліміздегі мүлдем жаңа
құрылым. Сондықтан, оның пәрменділігі жұмыстың нәтижесіна қарай бағаланады.
Бұл ... адам ... ... пәрменді құралына айналу үшін халық
тарапынан танылып, өзінің өміршеңдігін дәлелдеуі ... ... ... Адам ... күні
Әр жылдың 10 желтоқсанында халықаралық қауымдастық Адам құқықтары күнін
атап өтеді. 1948 жылдың дәл осы ... БҰҰ Бас ... ... ... ... ... ... құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының ережелері ... ... ... ... ... ... келісімдер мен
декларациялар ... ... Адам ... ... бірдей
декларациясының табысты іске асырылуы арқасында 1976 жылы ... ... ... ... халықаралық пакт және Экономикалық, әлеуметтік және
мәдени құқықтар туралы халықаралық пакт ... ... ... ... ... ... көбі ... келешектегі дамуына негіз
болды, соның нәтижесінде, шын мәнінде, оларды бекіткен мемлекеттер, соның
ішінде Қазақстан үшін де олар ... ... ... ие ... ... заң алдындағы теңдік, еркін пікір айту, еңбекке, ... ... және ... ... ... сияқты басты құқықтар
бекітілді. Жалпыға бірдей ... ... бұл ... Адам
құқықтары туралы халықаралық биллді құрайды.
Сондай-ақ Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының ... адам ... ... ... ... адам құқықтары
туралы ұлттық заңдар мен мемлекеттер конституцияларына негіз ... келе олар ... ... күші бар және адам құқықтарын
ынталандыру мен қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... күні ... Астана қаласында адам құқықтарын сақтау
мәселелері қарастырылған бірқатар маңызды халықаралық іс-шаралар өткізілді.
Осылайша, үстіміздегі жылдың  қарашасында адами өлшемге ... ЕҚЫҰ ... ... ... Оның ... Адам ... жөніндегі
уәкілдің мекемесі де белсенді атсалысты. Адам құқықтары жөніндегі ұлттық
орталықтың басшысы құқық ... ... ... өз сөзінде
мигранттарға қатысты төзімсіздік және балаларды сатуға баса назар ... ... ... ... ... оның ... бұл жұмысқа Адам құқықтары
жөніндегі уәкіл офисінің қатысуы ... ... ЕҚЫҰ ... жоғарыда
көрсетілген қызмет салаларында жағдайдың жақсаруы жөнінде ... ... ... шыңы ... ... 1-2 ... ЕҚЫҰ ... болды. Мемлекет басшысы атап өткендей, ... ел үшін ... ... бар. ... ... саяси негіздері нығайтылды. Осы халықаралық ұйымның
басшылығындағы іс-қимыл бағдарламасы толық іске асырылды, алға ... ... ... Қазақстан Ұйымның жаңа ғасырда дамуына серпін бере
алды. Еуразия қауіпсіздігі проблемаларының бүкіл блогы ... ... ... ... деңгейдегі аса ірі шараларды өткізу
жөніндегі міндеттерді шеше ... ... бере ... ал қоғам
толысқандығын, бірлігі мен топтасқандығын көрсете алды.
ЕҚЫҰ Саммитінің қорытындысы бойынша қабылданған Астана декларациясында
адам ... мен ... ... ... ... ... ... қорғау мен ынталандыру ЕҚЫҰ-ға мүше-мемлекеттердің ең ... ... атап ... ... және ... құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ету саласында ... ... база ... ... ... қылмыстық-атқару жүйесі заңнамалары
жетілдірілуде. Соңғы уақытта адам құқықтары мен ... ... ... ... ... олар – тұрмыстық ... ... ... босқындар, сот және қылмыстық-атқару
жүйесін жетілдіру туралы заңдар.
Біздің ... ... адам ... ... ... ... қалпына келтірудің көптеген мүмкіндіктеріне ие. Оған сот органдарын,
прокуратура, мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың заңсыз ... ... ... ... ... дейінгі тәртібін,
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі
комиссияға, Адам құқықтары жөніндегі ... ... емес ... ... деп ... халықаралық құқық қорғау пактілер мен
конвенцияларға ... ... ... әр ... ... ... ... болады.
Қазіргі жағдайда азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз
ету мемлекеттік органдардың, Адам құқықтары жөніндегі ... мен ... ... ... ұйымдарының тығыз қарым-қатынастары жағдайында ғана
мүмкін. Құрамында мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... қорғаушылар жұмыс істеген және қазір де жұмыс
істейтін Адам ... ... ... жанындағы Азаптаулар және қарым-
қатынастар мен ... ... да ... ... ... фактілерін
қарау жөніндегі жұмыс тобы осындай ынтымақтастыққа мысал болады.
Билік пен ҮЕҰ қарым-қатынастарының проблемасы ... ... Адам ... жөніндегі уәкілдің Сыртқы істер министрлігімен,
Астана қаласындағы ЕҚЫҰ орталығы және Адам ... ... ... ... ... ... құқықтары жөніндегі ... ... мен ... ... арасындағы өзара әрекеттесудің
өзекті мәселелері» тақырыбындағы конференцияда жан-жақты талқыланды. Осы
өкілетті ... ... ... ... ... оң ... жатқандығы туралы ортақ пікірде болды.
Омбудсменнің мемлекеттік органдар және азаматтық сектормен ... ... және ... жөніндегі медиаторлық рөлі арқасында 2010
жылы БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесінде Қазақстан бойынша ... ... ... ... өткізудің сәті түсті, сондай-ақ БҰҰ-
ның Азаптауларға, нәсілдік ... ... және ... және ... құқықтар туралы пакті жөніндегі комитеттерінде
ұлттық баяндамалар табысты қорғалды, сонымен ... ... ... ... ... оң жұмысын атап өткен БҰҰ-ның азшылықтар
мәселелері бойынша тәуелсіз сарапшысы Г.МакДугалдың, ... ... ... үй ... ... бойынша арнайы баяндамашылары
М.Новак пен ... ... ... ... ... ... ... адам құқықтары саласында маңызды бағдарламалық құжаттар
әзірленді, олар – 2010-2020 жылдарға ... ... ... ... ... және 2009-2012 жылдарға арналған Қазақстан
Республикасындағы адам ... ... ... ... ... Адам ... жөніндегі уәкілдің
халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығының нысаны бірлескен жобалар
шеңберінде және меморандумдар жасасу арқылы атқарылатын жұмыс болып
табылады. Қазіргі уақытта мынадай жобалар іске ... ... ... Адам ... ... ... қолдау көрсетуі» (Астана қаласындағы ЕҚЫҰ Орталығы
қаржыландырады, Адам құқықтары жөніндегі Дат институтімен әріптестікте
іске асырылуда).
Жобаның іске асырылуы 2010 жылдың 17 ... ... және 16 ... бар ... ... халықаралық тәжірибенің негізінде Қазақстандағы
құқық қорғау қызметін әрі қарай ... ... ... ... іске ... шеңберінде, негізінен, мемлекеттік органдар, үкіметтік
емес ұйымдар мен БАҚ өкілдеріне арналған халықаралық сарапшылардың
тартылуымен семинарлар мен тренингтер өткізу, сондай-ақ ... ... ... ... ... омбудсмендері офистерінің
қызметімен таныстыру көзделген.
1. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл мен БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ)
арасындағы ынтымақтастық туралы ... ... 2 ... Адам ... ... ... Асқар Шәкіров
пен Қазақстандағы БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) төрағасы ... ... ... ... ... және ... ... туралы Меморандумға қол қойды.
Меморандум балалардың құқықтарына мониторинг жүргізу саласында Адам
құқықтары жөніндегі уәкіл мекемесінің әлеуетін ... және ... ... ... ... алу мен ... әрекет етудің ұлттық жүйесін
нығайтыруға бағытталған.
Меморандум екі жыл мерзімге жасалынды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ел Конституциясының басты міндеті тұрақтылықты нығайту, халықтың ... ... және ... ... болып табылады. Ол халықтың
бірлігін бекітті, қазақстанның ... ... ... ... ... ... өкілдерін біріктірді. Мемлекетіміз егемендік алғаннан бастап
демократиялық мемлекет құруға бағыт ... Ел ... Н.Ә. ... ... ... мен ... бағдарламасы негізінде
азаматтық қоғам құру мемлекеттік саясаттың басымды бағыттарының бірі болып
табылады.
Конституцияның 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасы өзін ең ...... оның ... ... мен ... ... ... ретінде орнықтырады. Осы негізгі базалық ереже адам және ... мен ... ... бүкіл 2-тараудың мазмұнын және
құрылымын айқындайды. 
Қазақстан ... адам және ... ... мен ... көп ... ... Бұл салада халықаралық қарым-қатынастар
дамуына, ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі уәкіл ашуына көп күш салды.    
«Адам ... және ... ... ... жақын, бірақ өзінің
табиғаты және мазмұны бойынша сәйкес ... ... ... ұғым ... мүшелеріне тән бостандық пен қадір-қасиетті басшылыққа ала отырып,
жеке тұлғаны құқығынан айырмайтынын атап ... ... – жеке ... ... азаматы ретінде сипаттайды, осындай тұлға ... ... мен ... ... ... ... ... алатын құқықтары ... ... ... оған осы ... ... міндет
көлемі осы мемлекеттің азаматтығында болуына немесе болмауына ... ... ... – бұл ... ... жағдайларда азамат
пен мемлекеттің өзара құқықтары мен міндеттемелерін орнықтыратын адамның өз
мемлекетімен ... ... ... ... ... ... болады және мемлекет ол ... ... де, ... ... ... ете алады. ... өз ... өз ... ... және олар одан ... ... ... қамқорлық жасауы тиіс.[7]
Қазақстан Республикасының Конституциясында айтылатын адам құқықтары мен
бостандықтары оның жалпы құқықтық мәртебесін құрайды. ... ... мен ... ... деп  ... оның ... ... қарамастан Қазақстан Республикасы аумағында
жүрген әрбір адамға таралатынын білдіреді. ... мен ... ... және ... негізінде қабылданған заңдарда
көзделген жағдайларды қоспағанда, Конституция бекіткен адам құқықтары мен
бостандықтарынан ешкім, ... ... ... те айыра ... ... ... мен ... абсолюттілігі және олардың
бөлінбейтіні азаматпен өзара қарым-қатынаста мемлекеттік билікті шектейді.
Конституцияда жарияланған адам мен азамат құқықтарының ... де ... ... ... ... негізгі құқықтар мен бостандықтар есебінен
алынған өкілеттіктерге ие бола алмайды.       
Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен ... ... ... заңдар мен заңға тәуелді актілерді қабылдау қажеттілігі ... іске ... үшін ... органдардың қосымша рұқсаты талап
етілмейді. Сонымен ... ... ... ... ... және нақты
жүйесін орнату мақсатында құқықтар мен ... ... ... ... үшін ... нормативтік құқықтық реттеу талап етіледі.      
Азаматты сыйлау, оның қадыр-қасиетін, ойлау және ... ... ... ... дамуының басты алғышарты болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мен
қоғамдық тәртіптің үйлесуін, тиімді де ... ... ... сүруін қамтамасыз етеді. Еркін адам ... емес ... ... дамуына көп үлесін қосатыны туралы баршаға мәлім емес пе.       
Конституцияның барлық бөлімдері мен ... оның ... ... ... ... ... және осы жолда тұратын кедергілерді жоюға
бағытталған. Қазіргі уақытта адамзаттың жоғары ... ... ... үшін ... бас ... ... тұжырымдамасының біртұтас бөлігіне айналды.      
        Сөз соңында, адамның негізгі құқақтары мен бостандықтарын сақтау –
бұл Конституцияның және ... ... ... құқықтық
тәртіптің ең басты міндеті екендігін атап айтқан дұрыс. Адам ... өзі ... және де ... ... үшін тек қана өзі
жауапты екендігіне сенімді болуы тиіс. Ол заң ... өз ... өмір ... және ешкім оның мінез-құлқын айқындауға құқығы жоқ.  
Пайдаланылған әдебиеттер ТІЗІМІ
1. ... ... ...... 1995.
2. Қазақстан Республикасы Конституциялық ... ... ... 1 пункті, 4-бабы мен 2 ... ... ... түсіндірілуі туралы» 28.10.1966 ж № 6 Қаулысы.
3. Жылтырбаева Р.С ... ... ... Адам ... туралы
идеялардың қалыптасу тарихы АқМУ ХАБАРШЫСЫ, заң ғылымдар сериясы,
2010 №4 (45)
4. Халықаралық ... адам ...... ... ... Амандықов С.К. «Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы». Оқу
құралы. – Астана. 2001ж
6. Қазақстан Республикасының Конституциясы туралы мағлұмат
7. «Егемен Қазақстан» 28 ... 2010 ... ... ... ... Саттар, Қарағанды қаласының прокуроры
8. Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі ... ... ... ... 10 ... 2010 ... ... – ең басты
құндылығымыз» Асқар ШӘКІРОВ, Қазақстан ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам құқығы мәселесінің халықаралық қатынастарға тигізер әсері6 бет
Адам құқығының дамуы жайлы қазақ ойшылдарының идеялары10 бет
БҰҰ қызметіндегі адам құқығы мәселесінің қорғалуы70 бет
Жеке адамның құқығы мен заңы3 бет
Қазақстан Республикасының қылмыстық сот ісін жүргізуде жеке адамның құқығын қамтамасыз ету мәселелері380 бет
Құқықтық білім беруде адам құқығын оқыту мәселесі9 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
«Жер қойнауының құқықтық режимі»22 бет
«мұнай және газ саласындағы азаматтық-құқықтық шарттар»40 бет
«Сібір қырғыздары» және «Орынбор қырғыздары»3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь