Сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік

Қазіргі кезде, сопылық ілімінің айналасында айтылып, жазылып жүрген пікірлер көп. Олардың арасында Исламның негізгі үш ұстынының бірімен астасып жатқан сопылық институтын бақсылық, шырақшылық секілді ұғымдармен қатарластырып тар шеңберде қарап жүргендер де бар. Ал, негізінде, бұл ілім әу бастан адамды түбегейлі аздырып, жолдан тайдыру мақсатында қалыптасқан деп үстірт ойлау қате. Бұл, әрине, шын сопылық не екенін дұрыс меңермегеннен туындаған пікірлер болса керек. Рас, кешегі кеңес кезінде сопылықты философиялық тұрғыдан ғана қарап, оны адам ойынан шыққан жасанды ілім деп көрсетуге тырысқандар болды. Тіпті, сопылық ілімінің мүршиді, жетекшісі өзін пайғамбарлармен тең санайды, ал оның соңынан ерушілер «әулиелікті» пайғамбарлықтан жоғары қояды деген мазмұндағы жаңсақ пікірді де кездестіруге болған . Әрине, түбінде шариғат ілімі жатпайтын болса, кез келген жолда діннен ауытқушылық орын алары даусыз. Бірақ бұған қарап, жалпы сопылық жолы туралы асығыс шешім шығаруға болмайды. Түркі жұртының, соның ішінде қазақ даласының діни жолында сопылықтың алар орны үлкен. Алысқа бармай-ақ хәкім Абайдың, Шәкәрімнің, Мәшһүр Жүсіптің шығармашылық мұрасына сәл ғана ден қойсақ, олардың өмір тіршіліктеріне сопылық дүниетанымның қаншалық әсері болғанын байқаймыз. Қазақтың ділін жан-жақты зерттеп жүрген академик Ғарифолла Есім еңбектерінің бірінде Абай шығармаларында сопылық әдебиеттің белгісі мен дүниетанымының көріністері де байқалатын тұстары баршылық екенін айта келе, Мұхтар Әуезовтің 1945–1946 оқу жылында университетте абайтанудан оқылған лекциясында айтқан: «Шығыс ақындарының шығармаларында үлкен орын алған үлгі – сопылық» деген пікірін дәлелге келтірген .
Сопылықтың мақсаты діннің талаптарын жоғары деңгейде орындату болғандықтан, рухани кемелденуді мақсат еткен әрбір мүрид, шәкірт бірінші кезекте шариғат білімімен сусындаған болуы керек. Қожа Ахмед әзірет сұлтан шариғатсыз тариқаттың болмайтындығын, тариқаттың бар мәселесі шариғатсыз шешілмейтідігін, тариқатқа кірудің алғышарты – шариғат білімі екенін айрықша атап көрсеткен:
Айтпақ үшін тариқаттың ең талаптарын,
Әуел қадам шариғатқа қоймақ керек.
Шариғаттың шешімдерін тауысқан соң,
Содан кейін, сол шешімді қылмақ керек.
Шариғатсыз шешім болмас Тариқатта,
Тариқатсыз шешілмейді Хақиқат та.
Үшбу жолдар айқындалар шариғатта,
Барлығын да шариғаттан білмек керек.
Жалпы әр тариқаттың рухани тәрбиеде қолданатын өзіндік ерекшеліктері болуымен қатар, барлығына бірдей ортақ қағида, тәсілдері де бар. Соларды аз-кем тарқатып түсіндіріп кетейін.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ70174995693КонспектКонспектТақырыбы:  Сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік ОРЫНДАҒАН:  ... ... ... Жундибаева А.Семей-2015жҚазіргі кезде, сопылық ілімінің айналасында айтылып, жазылып жүрген пікірлер көп. ... ... ... ... үш ... ... астасып жатқан сопылық институтын бақсылық, шырақшылық секілді ұғымдармен қатарластырып тар ... ... ... де бар.  Ал, ... бұл ілім әу ... ... ... аздырып, жолдан тайдыру мақсатында қалыптасқан деп үстірт ойлау қате. Бұл, ... шын ... не ... ... ... ... пікірлер болса керек. Рас, кешегі кеңес кезінде сопылықты философиялық тұрғыдан ғана қарап, оны адам ойынан шыққан жасанды ілім деп ... ... ... ... ... ілімінің мүршиді, жетекшісі өзін пайғамбарлармен тең санайды, ал оның ... ...  ... ... ... деген мазмұндағы жаңсақ пікірді де кездестіруге болған . Әрине, түбінде шариғат ілімі жатпайтын болса, кез ... ... ... ауытқушылық орын алары даусыз. Бірақ бұған қарап, жалпы сопылық жолы туралы асығыс ... ... ...   ... ... ... ішінде қазақ даласының діни жолында сопылықтың алар орны үлкен. Алысқа бармай-ақ хәкім Абайдың, Шәкәрімнің, Мәшһүр Жүсіптің шығармашылық мұрасына сәл ғана ден ... ... өмір ... ... ... ... ... болғанын байқаймыз. Қазақтың ділін жан-жақты зерттеп жүрген академик Ғарифолла Есім еңбектерінің ... Абай ... ... ... белгісі мен дүниетанымының көріністері де байқалатын тұстары баршылық екенін айта келе, Мұхтар ... 1945 - 1946 оқу ... ... ... ... ... айтқан:  деген пікірін дәлелге келтірген .Сопылықтың мақсаты діннің талаптарын жоғары деңгейде орындату ... ... ... ... ... әрбір мүрид, шәкірт бірінші кезекте шариғат білімімен сусындаған болуы керек. Қожа Ахмед әзірет сұлтан шариғатсыз тариқаттың болмайтындығын, ... бар ...  ... шешілмейтідігін, тариқатқа кірудің алғышарты  -  шариғат білімі екенін айрықша атап көрсеткен:Айтпақ үшін тариқаттың ең талаптарын,Әуел қадам шариғатқа ... ... ... ... соң,Содан кейін, сол шешімді қылмақ керек.Шариғатсыз шешім болмас Тариқатта,Тариқатсыз шешілмейді Хақиқат ... ... ... ... да ... ... керек. Жалпы әр тариқаттың рухани тәрбиеде қолданатын өзіндік ерекшеліктері болуымен қатар, барлығына бірдей ортақ қағида, тәсілдері де бар. Соларды ... ... ... ... ... рух кемелденуінің, нәпсі тәрбиесінің маңызды тетігі саналатын мына төрт нәрсеге тоқталайық. Бұл төрт нәрсе де ойдан ... ... ... ... ... ... қағидаларына сай, Алла елшісінің сүннетінен алынған. Мүрид бұл ... ... ... ... ... етіп алуы ... Бұлардың біреуі болмаса, мүридтің рухани кемелденуіне кедергі келтіреді. Біріншісі,   -  аз тамақ жеу. ...   -  аз ... ... ...  -  аз ... ...   -  ... аталған төртеуі де Алла елшісінің (С.А.У.) хадистерінде ерекше ... ... ... ... ... ...  -  аз ... жеу. Тәнге қажет мөлшерде ғана қоректенуге, артық тамақтан бас тартуға қатысты Алла елшісі (С.А.У.): ,  -  ... (Р.А.) ... ... бір ... ,  -  деп ... ... тамақ ішпеу Алла елшісінің берік сүннеті екендігін білдірген.Алғашқы мәшһүр сопылардың бірі болған Ибраһим ибн Әдһам: ,  -  ... ... ... тағы бір ... ,  -  ... Бұл ... айтылған кеселдің бәрі артық тамақ жеуден туындайды.Міне, осыдан кейін  деген Абай ... ... ... ... ... мен азу, ... процесі бекер теңестіріліп отырған жоқ. Адам нәпсінің тәрбиесі үшін ... ... Ал ... бұл ... ... ... бір ілім  -  сопылық десек артық айтқандық емес. Шынында да, тән қажетінен ... ас ... ... көп ... итермелейді. Одан бөлек, күніне бірнеше мәрте артық ас ішіп, оны ... ... ... да шамадан тыс уақытыңды алғандықтан, уақыт ысырабына жол ашады. Мидың сергек әрі дұрыс жұмыс ... ... ... ас ... ... ... ... әлсірейді. Сондықтан, тойып ас ішкен адамның көзіне ұйқы үйіріліп, маужырай бастайды. Үнемі ұйқысы қанбай, ұйысып жүретін болады. ... ас ... көп ... ... тәні ... Ал тән ... рух азады. Қомағайланған адамның ой-түйсігі асқазан төңірегінен, тамақ жеудің қамынан аспай, ... ... ... ... ... құлқынының құлына айналып, ол нәпсісін емес, нәпсісі оны басқаратын болады. Ондай адамның құлшылыққа құлықсыз, ... ... ... да, ... сондықтан.Рухани кемелденуге ниет еткен мүридтер жалпы уақытта аз тамақ ... ... ... ... әр ... ... үш күн, рәжаб, шағбан айларында т.б. нәпіл оразаларын мейлінше көбірек ... ... ... аз ... ... ... әлсіреп, рухы руханиятқа қанат қағуға дайын күйде болады.Бұрынғы бабаларымыз осыны білгендіктен үш арсыздың қатарына ... да ... ... арсыз  -  ұйқы. Адамның рухани кемелденуі үшін ұстану қажет екінші қағида  -    -  аз ... ... тыс көп ... адам ... ... ... пен ... ізгі істерге көп уақыт бөлу мүмкіншілігінен айрылады. Ондай адамның рухани жетілуі тежеліп, тіпті мүлдем ... ... Кісі өз ... ... аз ... дағдыланбаса, түнгі тәһажжүд намазынан, зікірі мен Раббысына мінәжат етуден, таң намазын ... ... күн ... ... ... ... күнделікті дұға-зікірлерін жасаудан мақұрым қалады. Абай Құнанбайұлы адам   -  анадан  туғанда  екі  ...  ...  ...  ...  - ...  жесем,  ұйықтасам деп тұрады. Бұлар тәннің құмары. ... - ... ... көрсем екен, үйренсем екен демеклік. Мұның бәрі - жан құмары" деп ұйқыны тән ... ... [3, 95-96]. ... ұйқы кісінің  рухын тәрбиелеуге емес, тәнін семіртуге үлес ... ... сөз. ... ...  ... ... бар:...Тәннен  --  нәпсі, құмарлықты сығарсың, Сонда ибадат ... ... ... ... есті ... ... Жалпы, Алланың ризашылығы мен жұмаққа жетуді кепілдендіргендей көп ұйықтау, әрине, ғапылдықтың, бейғамдықтың көрінісі. Сондай-ақ, көп ... ... ... ... жаттау қабілеті әлсіз болады. Көп ұйықтау дегенде біз адамның қажетінен артық ұйқыны айтып отырмыз. ... ... ... ... ... ...  деп өзі үйренген ұйқы мөлшерін тәнінің қажеттілігі, тынығуының нормасы деп ... ... ұйқы ... реттеп, өзін аз ұйықтауға дағдыландыра алса, мұндай ойдың қате екенін түсінеді.Ұйқы тән қажеті болғандықтан, түнде құлшылыққа оңай тұру үшін ... бір ... ... ... ол ... ... түстен кейін көз іліп алған дұрыс. Мұны  ұйқысы деп ... ...  -  Алла ... ... ... ... ... намазынан кейін дереу жатқан жақсы.  деген хадисі түні бойы бос ... ... ... ... ысырап еткендерге сабақ. Кеш жатқан адамның түнде тұрып, құлшылық жасауы қиын ... ... да ... ...  -  аз ... Адам тілі ... үні ... секілді, нәпсісінің қалауын жеткізетін құрал да бола алады. Адам ... ... ... ... бос ... өзгені сынауды, атақты, т.б көп жағымсыз нәрсені қалайды, ... ... ... ... ... жүрек қарайтатын дүниелерге шақырады да тұрады. Ал тіл  -  осы ... ... ... ... ... құрал. Ендеше, кемелдікті мұрат еткен мұсылман ең әуелі өз ... ие ... ... өзін ... яки ... сөз ... ... қажет. Шал ақынның  өз өлеңдерінің бірінде  деп тілді қате қолданудан абай болуға шақырғаны мәлім.Негізінде, тілге ие болу рухани ... ... ... Ал ... ие болудың алғашқы сатысы өзін үнсіздікке дағдыландырудан басталады. Содан кейін бара-бара ... ... ... сөзді ғана айтуды үйренеді. Ал кімде-кім үнсіздікке дағдылана алмаса, онда сөйлемей тұрып айтар сөзін өлшеп, сүзгіштен өткізіп алуды да үйрене ... ... ... кісі ... сөз ... ... ... уақыты мен жағдайды ескермегендіктен тыңдаушылар тарапынан қабылданбауы, тіпті реніштерін тудырып, кері әсер етуі ... ... ... ... қаһарын, ашуын, тозақты ескерту, әрине, жақсы нәрсе. Бірақ мұны қуанышты ... ... ... ... ... айту ... ... болмақ. Өйткені, бұл әдепке қайшы. Сондықтан, хикметті сөз айтуды үйренбеген адамның үнсіз қалуы, әлбетте, қайырлы.Алла Тағала Құран Кәрімде: ,  -  ... ( ... ... ... хадисінде: ,  -  деген.   Сондай-ақ, тағы бір хадисінде Ардақты ... ... ,  -  деп ...  ... тек ... ... сөз шығуы керектігін ескерткен. Абдуллаһ ибн Омардан риуаят етілген хадисте: ,  -  делінеді. Ал Омар ... ,  -  деп ... көп ... ... ... ... әкеп соқтыратындығын, қысыр әңгіме кісіні құзға құлатып, күнәға себеп болуы ... ... ... Алла елшісі тағы бір хадисінде:   -  деп ... ... Рас ... адам ... ... ... оразасының, түн ұйқысын төрт бөліп жасаған құлшылығының сауабын тәрбиесіз тілі  арқылы оп-оңай жойып жіберіп жатады. Өз ... ... ... адам сөйлеген сөзінде бірде артық, енді бірде кем кетеді де қайсыбір ... ... ... ... енді біреуінің жүрегін жаралайды. Аңдамай ғайбат айтып, байқамай сөз тасиды. Сөйлеуге үйренген тілі бос әңгімеге ... ... ... ... ... мүлдем қатысы жоқ дүниелерге құмар болады да ... Бос ... жел ... ... ... ... ... жандардың рухани кемелденуі былай тұрсын, күннен күнге кері кетіп, түбінде құрдымға құлайды. Сондықтан, рухани кемелденуді мұрат еткен мүрид әрдайым әрбір ... ... ... ... ... ... қана ... Мүридтің сөзі  -  әрдайым хикмет, үнсіздігі пікір болуы ләзім. Сонда ғана ол рухани шыңдарды бағындырып, кемелдене түседі. Алла ... ... ... ... өтіп бара жатып, онда азаптанып жатқан екі адамның жағдайын айтқаннан кейін: ,   -  деп ... тілі ... ... ... ... ал ... ... ие болған кезде көп адамға көмескі қабір әлемінде болып жатқан нәрселерді естуі мүмкін екендігін айтқан .Төртіншісі,   -  ... ... ... ... ... ... ортасында, елмен бірге болуға тиіс. Бұл міне мұсылманның өміріндегі негізгі қағида, тайқымайтын өлшем. Сондықтан, Алла елшісі (С.А.У.):   -  ... ...  ... ... ... кері әсер ететін жүрісі қисық жолдастардан, пасық адамдардан аулақ жүру қажет. Тек ... тура ... ... ... ... беру үшін ғана ... жүруге, олардан әсерлену емес, керісінше өздеріне оң әсер ету үшін кей уақытта ... ... ... ... ... ... хәкім Абайдың, Шәкәрімнің, Мәшһүр Жүсіптің шығармашылық мұрасына сәл ғана ден қойсақ, олардың өмір ... ... ... ... ... ... байқаймыз. Қазақтың ділін жан-жақты зерттеп жүрген академик Ғарифолла Есім еңбектерінің ... Абай ... ... ... ... мен дүниетанымының көріністері де байқалатын тұстары баршылық екенін айта келе, Мұхтар Әуезовтің 1945 - 1946 оқу жылында ... ... ... ... ...  ... пікірін дәлелге келтірген .Сопылықтың мақсаты діннің талаптарын ... ... ... болғандықтан, рухани кемелденуді мақсат еткен әрбір мүрид, шәкірт бірінші кезекте шариғат білімімен сусындаған болуы керек.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абзал Бөкеннің лирикасы27 бет
Ақын туралы бірер сөз (С.Торайғыров)28 бет
Ақынның шығармашылық өмірбаяны171 бет
Г.Салықбаева лирикасындағы дәстүр жалғастығы61 бет
К.Ахметова лирикасындағы образдар жүйесі27 бет
Күләш Ахметованың лирикасындағы стиль және бейнелік мәселесі44 бет
Мағжан Жұмабаев шығармаларындағы тарихи шындық және көркемдік шешім58 бет
Фариза Оңғарсынованың лирикасы36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь