1917-1920 ж.ж Кеңес мемлекетіндегі мәдени құрылыс

Мазмұны

К І Р І С П Е 3

І ТАРАУ: КЕҢЕС ҮКІМЕТІНІҢ МӘДЕНИ ҚҰРЫЛЫСТАҒЫ БАСТАПҚЫ ШАРАЛАРЫ. 8
1.1917.1920 Ж.Ж. МӘДЕНИ ҚҰРЫЛЫСТАҒЫ ШАРАЛАР. 8
2. БІЛІМ ЖӘНЕ АҒАРТУ ЖҰМЫСЫ 12
3. ҒЫЛЫМ САЛАЛАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ 19

ІІ ТАРАУ: ӘДЕБИЕТ ПЕН ӨНЕР ЖАНРЛАРЫНДАҒЫ ӨЗГЕРІСТЕР 30
1.КЕҢЕСТІК ӘДЕБИЕТТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ. 30
2.ӨНЕР ЖАНРЛАРЫНДАҒЫ ЖАҢА БАҒЫТТАРДЫҢ ДАМУЫ МЕН ОЛАРДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. 35

Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы 54

ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 58
К І Р І С П Е

1917 жылы қазан айында Ресейдің большевиктер партиясы төңкеріс жасап Ақпан революциясы жол салған елдегі демократиялық процессті үзіп тастады. Билікке келген большевиктер саяси өмірде, экономикада және мәдениетте көптеген өзгерістерді іске асыра бастады, бірақ бұл өзгерістер жалғыз басқарушы коммунистік партияның идеологиясының негізі ретінде жүргізілді, бүкіл елдегі жағдайды “кеңестендіру” деген жаңа ұғым, жаңа саясат пайда болды.
Осының барлығы кейінгі уақытта қалыптасқан Кеңес Одағында тоталитарлық жүйенің қалыптасуына әкеліп соқты, бұл жүйе 70 жылдан астам уақыт басқарушы партияның нұсқауымен коммунистік идеяның салтанаты деп көрсетілді.
Бірақ кәзіргі уақытта Кеңес Одағы ыдырап, оның кеңістігінде жаңа тәуелсіз мемлекеттер пайда болған уақытта “Отаршылдық және кеңестік кезеңдегі мәселелерді радикалдық көзқарас негізінде қайта зерттеп сараптау” мақсаты күн тәртібіне анық қойылды.
Сондай басты мәселелердің бірі Кеңес мемлекетінің бастапқы кезеңіндегі мәдени құрылыс проблемасы, сондықтан осы дипломдық жұмыста 20-ж.ж КСРО-ғы мәдени құрылыстың әртүрлі бағыттарын көрсету басты мақсат ретінде қойылды.
Өткен ғасырдың 20-шы жылдары Азамат соғысынан кейінгі қиын кезең болды, өйткені большевиктерді Ресей интеллигенциясының көпшілігі қолдамаған жағдайда Кеңес мемлекетіндегі мәдениет жағдайы тығырыққа тірелгендей болды.
Осыған қарамастан большевиктер үкіметі “Жаңа экономикалық саясатқа” көшіп бірқатар әлеуметтік – экономикалық, саяси және мәдениет салаларындағы проблемаларды белгілі дәрежеде шеше білді, кеңестік мәдениеттің жетістіктерін бүкіл дүние жүзі мойындады десек артық айтқандық емес.
Кәзіргі кезеңде ТМД мемлекеттері әр түрлі жолмен дамып келеді, олардың жетістіктері және кемшіліктері де бар, соңғы деректерге сүйенсек, Қазақстан мен Ресейдің қадамдары жаман емес сияқты.
Соған қарамастан 20 жылдары Кеңес мемлекетіндегі сауатсыздықпен күрес, ғылым салаларының дамуына, жалпы мәдениеттің дамуына көңіл бөлу кәзіргі: ТМД мемлекеттеріне үлгі боларлықтай.
Соңғы жылдары ТМД мемлекеттерінде, оның ішінде Қазақстандағы оқу орындарының ақылы оқуға көшуі, ауыл-село мектептерінің қиын жағдайы, мұғалімдер мен ғалымдардың төмен жалақысы, ғалымдардың өз еңбектерін басып шығара алмауы, ұлттық өнердің “Батыс” мәдениетіне төтеп бере алмауы және тағы басқа жағдайлар көптеген проблемалар туғызып отыр.
“Нарық экономикасында әркім өзінше дамиды” деген кәзіргі жаңа қағида әсіресе мәдениеттің дамуына көп кедергі жасайды, соңдықтан бұл салаға барлық өркениетті мемлекеттерде үкімет жағынан қомақты көмек көрсетіледі.
Міне, осыған байланысты тарихтан тағлым алу үшін, бұдан 70 - жылдан астам бұрын жүргізген Кеңес мемлекеттерінің мәдениет саласындағы саясатына үңіліп, оны осы дипломдық жұмыста түсінуге тырыстық, өйткені сол кездегі большевиктердің мәдениет салаларын дамытудағы көптеген жұмыстарын қазіргі кезеңнің өзінде толық қолдануға болатындығына күмән жоқ сияқты. Соңдықтан диплом жұмысына алынған мәдениет мәселелері қашан да болса өзінің актуальдігін жоғалтпайды деп ойлаймыз.
Кеңес Одағындағы мәдени құрылыс туралы жазылған еңбектердің саны көп, олардың ішінде бірінші атап кететіндері құжаттар мен деректер жинағы.
Бұл кітаптарда Қазан төңкерісінен кейін, большевиктер үкіметінің бірінші деректері және қаулылары, әртүрлі статистикалық материалдары. Осыларға сүйене отырып, кейін кеңестік мәдениеттің жалпы тарихнамасы қалыптаса бастады. Осы жинақтардың құндылығын айтсақ, ондағы құжаттардың Кеңес Одағының әртүрлі ұлттық аймақтары бойынша, көптеген деректердің жиналуы және берілуі, әрине бұл ресми құжаттарда интеллигенцияны қудалау, репрессиялар және эмиграция туралы материалдар басылған жоқ.
Соғыстан кейінгі уақытта КСРО ғы 20 ж.ж мәдениет салаларының дамуы туралы бірқатар жеке авторлардың және коллективтік түрде жазылған еңбектерді атап кеткен жөн. Осы ғылыми еңбектер сол кездегі Коммунистік партияның идеологиясы негізінде жазылды, соңдықтан мұнда тарихты бұрмалау байқалады, соған қарамастан бұл еңбектердің ролі зор, өйткені бұл еңбектерде көптеген архив, баспасөз материалдары кең түрде қолданған, соңдықтан осы еңбектер әлі өздерінің құндылықтарын жоғалтқан жоқ.
Солардың негізінде Кеңес Одағының әр дәуіріндегі мәдениеті туралы жалпы тарихнама қалыптасты, онда кеңестік мәдени құрылыстың көптеген бағыттары көрсетіліп, оның көптеген ерекшеліктері айқындалды.
Ұсынылып отырған дипломдық жұмыс құрылымы жағынан кіріспеден, 2 тараудан, қорытындыдан және әдебиет тізімінен тұрады.
Кіріспеде зерттелген тақырыптың маңыздылығы мен актуальділігі дәлелденіп, тақырыптың қысқаша тарихнамалық шолуы беріліп, осыған байланысты дипломдық жұмыстың басты мақсаттары белгіленді.
Бірінші тарауда білім, халық ағарту жұмыстары: сауатсыздықты жою, мектеп базаларын ашу, мұғалімдердің жағдайлары, мектептерді қаржыландыру, оқулықтарды шығару, мектептерге мемлекет тарапынан көрсетілген көмектер туралы жазылған.
Осыған байланысты КСРО–ның ұлттық республика-ларындағы білім және ағарту жұмыстары қалай жүргізілгені көрсетіледі.
Сонымен қатар, Кеңес мемлекетіндегі ғылымның салалары қалай дамыды және оның қандай жетістіктері болғаны көптеген деректерге сүйеніп көрсетіледі, әсіресе Мемлекеттік жоспар, ГОЭЛРО жобасы, іздестіру, зерттеу жұмыстары жөнінде деректер, ұлттық аймақтарда ғылыми орталықтардың құрылуы туралы көптеген материалдар берілген.
Екінші тараудың параграфтарында жаңа мемлекет көп ұлтты әдебиетін қалыптасып жақындасуы, коммунистік идеология арқылы өзара рухани ұлттық республикалардағы әдебиеттегі жағдай және олардың ерекшелігі туралы жазылған.
Сонымен қатар осы жылдардағы кеңестік көп ұлтты өнердің жанрлары: музыка, театр, драматургия, бейнелеу жанрлары қалай қалыптасқаны және дамығаны туралы деректер берілген.
Қорытындыда дипломдық жұмыста қаралып зерттелген кеңес Одағындағы 20-жылдардағы мәдени құрылыс туралы жалпы тұжырымдар жасалған.
1.Назарбаев Н.А. В потоке истории. Алматы: “Атамұра”, 1999 ж, 14-15 б.б
2.Директивы ВКП (б) и постановления Советского правительства о народном образовании, сборник документов за 1917-1947г.г. М: 1947г.; Культурное строительство СССР. Статсборник М-Л, 1947г.; Сборник документов и материалов по истории Советского периода (1917-1957г.г) М, 1966г.. Сборник документов по истории СССР для семинарских и практических занятий.
Эпоха социализма. М, 1978-1980 г.г. Вып.1-7; Культурное строительство в Казахстане (1918-1932г.г.).
Сб.документов и материалов. Алма-ата, 1965 г. тб.
3.Галкин К.Т. Высшее образование и подготовка научных кадров в СССР. 1958г; Ремизова Т.А. Культурно-просветительная работа в РСФСР (1921-1925г.г.). М: “Просвещение”, 1962г.; Карпов Г.Г. О Советской культуре и культурной революции в СССР, М,1964г; Лутченко А.И. Советская интеллигенция (1917-1961г.г.). М, 1962г.; Коников И.А. Наука – важнейшая часть советской культуры. М, 1968г. Канафин А и Варшавский Л, Искусство Казахстана. Алма-ата, 1958г.; Равкин З.И. Советская школа в периоды восстановления народного хозяйства (1921-1925г.г.) М,1959г. т.б.
4.История литератур народов Средней Азии и Казахстана. М,1960г.; Очерки по истории советской науки и культуры. М, 1968г.; История Советского искусства. Т 1. М, 1965г.; Культурная революция в СССР. М, 1967г.; Культура Советского Казахстана, Алма-ата, 1967; Высшая школа СССР за 50 лет. М; 1967г. Очерки истории советского кино. в 3 томах, М, 1956-1959 г.г. Братское сотрудничество советских республик в хозяйственном и культурном строительстве, М, 1971; КПСС во главе культурной революции в СССР, М, 1972г.;
Қысқаша қазақ ССР энциклопедиясы. Алматы.1989ж.;
Новейшая история Отечество ХХ век в 2-х томах. М, 1997г. т.б
Қолданған әдебиеттер тізімі

І. Деректер:
1.1.О партийной и советской печати. Сборник документов. М.1954г.
1.2.Борьба за реализм в изобразительном искусстве. Материалы. Документы. Воспоминания. М.1959г.
1.3.Культурное строительство в Казахстане. (1918-1932г.г) Сборник документов и материалов. Том 1. Алма-ата. 1965 г.
1.4.История СССР в документах и иллюстрациях (1917-1971 г.г) М: «Просвещение», 1973г.
1.5.Сборник документов по истории СССР для семинарских и практических занятий. Эпоха социализма.М.1978-1980г. Вып.1-7.

ІІ Зерттеулер
2.1.Великий Октябрь и интертнациональные связи казахско-советской культуры. Алма-ата.1987г.
2.2.Ермаков В.Т. Исторический опыт культурной революции в СССР. М: «Наука», 1968г.
2.3.История совесткого искусства. Том1. М: «Искусство». 1965г.
2.4.История СССР с древнейших времен до наших дней в 12-томах. М.1967-1980г.г.
2.5.Культурное строительство в СССР (1917-1927г.г) Разработка единой государственной политики в области культуры. М: «Наука», 1989г.
2.6.История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней в 5-томах. Алма-Ата: «Наука».1977г.
2.7.Карпов Г.Г. О советской культуре и культурной революции в СССР. М: «Политиздат». 1954г.
2.8.Қожамқұлов С. Шеберлік мектебі. «Өнер», Алматы. 1993ж.
2.9.Назарбаев Н.А. В потоке истории. Алматы: «Атамұра».1999ж.
2.10.Қазақстан тарихы. Очерктер. Алматы: «Дәуір», 1994ж.
2.11.Қазақ совет энциклопедиясы. Қарағанды. Алматы.1990ж.
2.12.Ленин В.И. О пролетарской культуре. ПСС, т 41
2.13.Ланеманова Л.Н. Культурное строителство. М.1973г.
2.14.Луначарский А.В. Статьи об искуссвте. М.1961г.
2.15.Ломидзе Г.И. Ұлы достық ұлағаты. Алматы: «Жазушы». 1981ж.
2.16.Ленин о культуре и искусстве. М: «Наука», 1966г.
2.17.Ремизова Т.А. Культурно-просветительная работа в РСФСР. (1921-1925г.г). М: «Просвещение».1967
2.18. Ривлин З.И. Советская школа в периоды восстановления народного хозяйства (1921-1925г.г). М: «Просвещение». 1959г.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Тарих факультеті
Бүкіл әлем тарихы және халықаралық ... ... ж.ж ... ... мәдени құрылыс
(дипломдық жұмыс)
Студент:
Ғылыми жетекші:
т.ғ.к., доцент
Мазмұны
К І Р І С П Е 3
І тарау: Кеңес ... ... ... ... ... 8
1.1917-1920 ж.ж. мӘдени құрылыстағы шаралар. 8
2. Білім және ағарту жұмысы ... ... ... қалыптасуы 19
ІІ тарау: Әдебиет пен Өнер жанрларындағы Өзгерістер ... ... ... ... ... жаңа ... ... мен олардың ерекшеліктері.
35
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы ... ... ... ... І Р І С П ... жылы қазан айында Ресейдің большевиктер партиясы төңкеріс жасап
Ақпан ... жол ... ... ... процессті үзіп тастады.
Билікке келген большевиктер саяси өмірде, ... және ... ... іске асыра бастады, бірақ бұл өзгерістер жалғыз
басқарушы коммунистік партияның идеологиясының негізі ... ... ... ... ... ... жаңа ... жаңа саясат пайда
болды.
Осының барлығы кейінгі уақытта қалыптасқан Кеңес Одағында тоталитарлық
жүйенің қалыптасуына әкеліп соқты, бұл жүйе 70 ... ... ... ... ... коммунистік идеяның салтанаты деп көрсетілді.
Бірақ кәзіргі уақытта Кеңес Одағы ... оның ... ... ... ... ... ... “Отаршылдық және кеңестік
кезеңдегі мәселелерді радикалдық көзқарас негізінде қайта зерттеп сараптау”
мақсаты күн тәртібіне анық ... ... ... бірі ... мемлекетінің бастапқы кезеңіндегі
мәдени құрылыс проблемасы, сондықтан осы дипломдық жұмыста 20-ж.ж КСРО-ғы
мәдени құрылыстың әртүрлі бағыттарын ... ... ... ... ... ... 20-шы жылдары Азамат соғысынан кейінгі қиын кезең болды,
өйткені большевиктерді Ресей интеллигенциясының ... ... ... ... ... ... тығырыққа тірелгендей болды.
Осыған қарамастан большевиктер үкіметі “Жаңа экономикалық саясатқа”
көшіп бірқатар әлеуметтік – ... ... және ... салаларындағы
проблемаларды белгілі дәрежеде шеше білді, ... ... ... дүние жүзі мойындады десек артық айтқандық емес.
Кәзіргі кезеңде ТМД мемлекеттері әр түрлі жолмен дамып келеді, ... және ... де бар, ... ... сүйенсек, Қазақстан
мен Ресейдің қадамдары жаман емес сияқты.
Соған қарамастан 20 жылдары Кеңес мемлекетіндегі сауатсыздықпен күрес,
ғылым салаларының ... ... ... дамуына көңіл бөлу кәзіргі:
ТМД мемлекеттеріне үлгі боларлықтай.
Соңғы жылдары ТМД ... оның ... ... ... ... ... ... ауыл-село мектептерінің қиын ... мен ... ... жалақысы, ғалымдардың өз еңбектерін басып
шығара алмауы, ұлттық өнердің “Батыс” мәдениетіне төтеп бере алмауы ... ... ... ... ... туғызып отыр.
“Нарық экономикасында әркім өзінше дамиды” деген кәзіргі жаңа қағида
әсіресе мәдениеттің дамуына көп ... ... ... бұл ... ... ... үкімет жағынан қомақты көмек көрсетіледі.
Міне, осыған байланысты тарихтан тағлым алу үшін, бұдан 70 - ... ... ... ... ... мәдениет саласындағы саясатына
үңіліп, оны осы ... ... ... ... ... сол ... ... салаларын дамытудағы көптеген жұмыстарын қазіргі
кезеңнің ... ... ... болатындығына күмән жоқ сияқты. Соңдықтан
диплом жұмысына алынған мәдениет мәселелері ... да ... ... ... деп ... ... ... құрылыс туралы жазылған еңбектердің саны ... ... ... атап ... ... мен деректер жинағы.
Бұл кітаптарда Қазан ... ... ... үкіметінің
бірінші деректері және қаулылары, әртүрлі статистикалық материалдары.
Осыларға сүйене ... ... ... мәдениеттің жалпы тарихнамасы
қалыптаса бастады. Осы жинақтардың құндылығын айтсақ, ондағы құжаттардың
Кеңес ... ... ... ... бойынша, көптеген деректердің
жиналуы және ... ... бұл ... ... интеллигенцияны қудалау,
репрессиялар және эмиграция туралы материалдар басылған жоқ.
Соғыстан кейінгі уақытта КСРО ғы 20 ж.ж мәдениет ... ... ... жеке ... және коллективтік ... ... атап ... жөн. Осы ... еңбектер сол кездегі Коммунистік
партияның идеологиясы негізінде жазылды, соңдықтан мұнда тарихты бұрмалау
байқалады, ... ... бұл ... ролі зор, ... ... көптеген архив, баспасөз материалдары кең түрде қолданған,
соңдықтан осы еңбектер әлі ... ... ... жоқ.
Солардың негізінде Кеңес Одағының әр дәуіріндегі мәдениеті туралы жалпы
тарихнама қалыптасты, онда кеңестік мәдени құрылыстың көптеген ... оның ... ... айқындалды.
Ұсынылып отырған дипломдық жұмыс құрылымы ... ... ... ... және ... ... ... зерттелген тақырыптың маңыздылығы мен ... ... ... ... ... ... осыған
байланысты дипломдық жұмыстың басты мақсаттары белгіленді.
Бірінші тарауда білім, халық ағарту ... ... ... ... ашу, ... жағдайлары, мектептерді қаржыландыру,
оқулықтарды шығару, мектептерге мемлекет тарапынан көрсетілген көмектер
туралы жазылған.
Осыған байланысты ... ... ... ... және
ағарту жұмыстары қалай жүргізілгені көрсетіледі.
Сонымен қатар, Кеңес мемлекетіндегі ғылымның салалары қалай дамыды және
оның қандай жетістіктері болғаны ... ... ... ... ... жоспар, ГОЭЛРО жобасы, іздестіру, зерттеу жұмыстары
жөнінде деректер, ұлттық ... ... ... құрылуы туралы
көптеген материалдар берілген.
Екінші тараудың параграфтарында жаңа мемлекет көп ... ... ... коммунистік идеология арқылы өзара рухани ұлттық
республикалардағы әдебиеттегі жағдай және олардың ... ... ... осы ... ... көп ... өнердің жанрлары:
музыка, театр, драматургия, бейнелеу жанрлары ... ... ... ... ... ... ... жұмыста қаралып зерттелген кеңес Одағындағы 20-
жылдардағы мәдени құрылыс туралы жалпы тұжырымдар ... Н.А. В ... ... ... “Атамұра”, 1999 ж, 14-15 б.б
2.Директивы ВКП (б) и постановления Советского ... о ... ... документов за 1917-1947г.г. М: 1947г.; ... ... ... М-Л, 1947г.; ... ... ... по ... Советского периода (1917-1957г.г) М, 1966г.. Сборник
документов по истории СССР для семинарских и практических ... ... М, ... г.г. ... ... строительство в
Казахстане (1918-1932г.г.).
Сб.документов и материалов. Алма-ата, 1965 г. тб.
3.Галкин К.Т. Высшее образование и ... ... ... в ... ... Т.А. ... ... в РСФСР (1921-
1925г.г.). М: “Просвещение”, 1962г.; Карпов Г.Г. О Советской культуре ... ... в ... ... ... А.И. ... ... М, 1962г.; Коников И.А. Наука – важнейшая часть советской
культуры. М, 1968г. Канафин А и ... Л, ... ... ... 1958г.; ... З.И. Советская школа в периоды восстановления народного
хозяйства (1921-1925г.г.) ... ... ... ... ... Азии и ... ... Очерки
по истории советской науки и культуры. М, 1968г.; История Советского
искусства. Т 1. М, 1965г.; ... ... в ... М, ... ... Казахстана, Алма-ата, 1967; Высшая школа СССР за 50
лет. М; 1967г. ... ... ... ... в 3 томах, М, 1956-1959 г.г.
Братское сотрудничество советских республик в хозяйственном и культурном
строительстве, М, 1971; КПСС во ... ... ... в СССР, М,
1972г.;
Қысқаша қазақ ССР энциклопедиясы. Алматы.1989ж.;
Новейшая история Отечество ХХ век в 2-х ... М, 1997г. ... ... Кеңес үкіметінің мәдени құрылыстағы бастапқы шаралары.
Білім және ғылымның дамуы.
1. 1917-1920 ж.ж. мәдени құрылыстағы шаралар.
Қазан төңкерісінен ... ... ... большевиктер үкіметі
экономикалық мәселелермен қатар мәдени революция жүргізу туралы ... онда ... ... ... ... бүкіл әлемде сауатсыздықты
жойып, социалистік білім беру системасын ... ... ... ... ... жаңа ... берілген ... ... ... ... ... ғылым, әдебиет пен
өнер салаларында көптеген өзгерістерді енгізу т.б шаралар.
Бұрынғы ... ... ... ... қабылдамады, тек
азғантай ғана ескі интеллигенция өкілдері жаңа үкіметті ... ... ... ... И.Павлов, А.Карпинский, И.Губкин, Г.Графтко,
И.Александров, Н.Жуковский сияқты ірі ғалымдар болды. Сондықтан Кеңес
үкіметі бастапқы ... жаңа ... ... ... көп мән
беріп, осы бағытта жұмыстар ... ... ... ... ... жою туралы” үш қаулы қабылдап, оны іске асыруға тырысты,
соның арқасында аталған 3 ... 8-50 жас ... 7 ... ... ... білім алды.
Азамат соғысы жылдарында халық арасында саяси ағарту және тәрбие
мәселесіне көп мән ... ... ... ... клубтар, кітапханалар
ашылып, көптеген жерде өз қызметтерін жүргізе бастады, әрине бұл ... ... ... ... жаңа ... ... кең түрде
насихаттау, тарату жағымен шұғылданды.
1918 жылғы 26 маусымда шыққан ... ... беру ... ... ... ... ... байланысты, 5 жылдық бірінші
және 4 жылдық екінші сатылы білім беру ... ... ... ... жаңа ... ... білім беру саласында бірқатар
жұмыстар атқарды, мысалы 1914 жылы Ресейдегі жоғарғы оқу орны 91 ... жылы ... саны 200 ... ал ... саны екі есе ... оқу ... таптық принципте ғана студенттер қабылданды, соған
байланысты ... ... ... өкілдері оқуға алынбай, олардың орнына
жұмысшы және шаруалар жастары қабылданды. Сонымен қатар, жоғарғы ... ... ... ... осы ... ... оқу ... мұғалімдер партия-кеңес органдарына қызметкерлер
дайындайтын, Коммунистік университеттер, Коммунистік академиялар ашылып,
онда ... Н. ... И. ... П. ... ... М. Крижановский сияқты белгілі қайраткерлер сабақ берді, ... ... ... ескі ... ... де міндетті түрде қатыстырылды.
А.Карпинский басқарған Ресей ғылым академиясы 1918 жылдан бастап, Кеңес
үкіметінің көмегімен ғылыми ... ... ... тек ... ... ... 117 ғылыми мекемелер пайда болып, ғылымның дамуына
өз ... қоса ... ... ... ... ... және Н.Зелинский басқарған орталықтар көптеген жұмыстарды тек
азамат соғысы кезінде ойдағыдай атқарды.
Белгілі ғалым М. Бонг-Бруевич басқарған ... ... ... ... ... хабарларын ұйымдастырды, 1918 жылдан бастап П. Лазарев
және И. Губкин басқарған ғалымдар тобы Курс магнит ... ... ... ... жатқан соғысқа қарамай, Кеңес үкіметі көптеген
геология экспедицияларын Сібірдің, Қиыр ... ... мен ... ... ... ... ... аттандырды, олардың
еңбектері әсіресе қиын жағдайда өтті.
Қазан төңкерісінен кейін жаңа ... ... ... пен ... ... ... осы ... атқаруда әсіресе М.Горький,
В.Маяковский, Д.Бедный, Ф.Гладко, А.Блок, В. Брюсов, ... ... ... мен ... ... ... Ал ... аймақтарда жаңа
мәдениетті қалыптастыруға С.Сейфуллин, Ж.Жабаев, Х.Ташмухаметов, Г.Табидзе,
П.Бровка, П.Тычинка, Р.Чаренц т.б өз үлестерін қоса ... ... ... мен ... ... ... жаңа ... азамат соғысының оқиғаларын көрсетіп, жаңа кеңестік әдебиет пен
өнердің ірге тасын қалаушылар болды десек, артық айтқандық емес ... ... ... ... бұрынғы театрлардың көпшілігі үкіметке бағындырылып қаржы ала
бастады. Енді театр репертуарында жаңа өмір революция туралы ... ... ... ... ... қарапайым халық өкілдері көп
келетін болды. Үкіметтің ұсынысымен театр спектакльдеріне, ... ... ... ... көп ... болды, әрине бұл жұмыс халыққа ... ... беру үшін ... ... ... 3 ... астам театр жұмыс атқарды. Олардың
ішінде театрдың жаңа түрлері пайда ... ... ... ... ... ... театр және балалар театры.
Осы кезде драмалық театрлар көптеген ұлттық аймақтарда құрылды.
Театрмен қатар музыка өнерінде көптеген жаңалықтар болды. ... ... ... ... ... ... халық арасында көбінесе агитка-әндер,
частушкалар, революциялық әндер көп орындалатын ... ... ... ... жауынгерлері үшін әртүрлі концерттер өткізіле бастады.
Халыққа бейнелеу өнерін насихаттау үшін ... ... ... ... ... ... ... сондықтан осы музейлерде
халық ұлы ... ... және ... ... ... жылдан бастап “монументальдық насихат” жоспары ... ... ... ... ... ескерткіштер қойылатын
болды, ол ескерткіштерді жасауда Л.Шервуд, М.Манизер, В.Мухина, Н.Андреев,
И.Шадр сияқты ... көп үлес ... ... қатар, осы жылдары
большевиктердің ұсынысымен бейнелеу өнерінде саяси плакат шығарылып саяси
күреске пайдалана бастады.
Осыған ... ... ... ... ... ... жаңа
мәдениетті қалыптастыруға, көп саяси мән берген, өйткені халықты рухани
жағынан өзінің ... ... ... ... қалу неғайбіл
жағдай екенін, олар ең басынан сезді және ... осы 2-3 ... ... ... мәдениет саласында шамасы
келгенше шараларды іске асырды, сөйтіп өздері ... ... ... ... дамытып, халықтың көпшілігін өзіне қаратуға тырысты.
Әрине, азамат соғысы кезінде ... ... ... ... іске
асыра алмады, сондықтан мәдениет саласында көптеген идеялық ... ... еді. ... ... ... ... бастапқы жылдарында
Кеңес үкіметі рухани өмірді толық өзінің ... ... ... мәселелер мәдени құрылыста 20-жылдары іске асырылды, бірақ бұл жұмыстың
да өзінше қиыншылықтары мен ерекшеліктері болды.
2.Білім және ... ... ... жағдайы оның халқының білім ... ... ... ... 1897 ... ... бойынша еркектердің
76 проценті, ал әйелдердің 87 ... ... ... жағдай шамамен 1917 жылға дейін сақталды. Ұлттық ... ... ... ... болғаны анық.
Осындай жағдай шамамен 1917 ж. дейін сақталды, ұлттық ... ... ... ... ... анық. Осыған байланысты
азамат соғысының аяғында Кеңес үкіметі сауатсыздықты жою саясатын қарқынды
жалғастырды. Жаңа ... ... ... халыққа білім беру және
ағарту мәселелеріне ... ... ... ... ... 9 ... орнына уақытша 7 жылдық мектеп системесы құрылды. Мұның барлығы
көбінесе ... ... ... болды, өйткені қаржының көпшілігі
халық шаруашылығын қалпына келтіруге жұмсалатын болды.
Сонымен қатар, елдегі саяси ... ... ... ... ... Крокентадта Кеңес үкіметіне қарсы ірі ... ... ... ... ... ету ... ... түсті.
Мұндай жағдайда бірқатар мектептер ... ... ... айырылып қалды, мектеп системасының материалдық базасы
нашарлай түсті, сонымен қатар көшедегі ... ... ... ... ... жаңа ... мектеп системасындағы қаржыландыруды әлдеқайда
азайтып, оны көбінесе жергілікті басқару органдарына жүктеді. ... ... ... ... жоюға арналған мекемелер және
жалпы білім беретін мектептердің жүйесі қысқартылды. ... ... ... ... экономика салаларына ауыстырылды, өйткені
үкіметтің саясаты бойынша ең ... ...... ... қалпына
келтіру деп есептеледі, сонымен қатар, осы кездегі ақшаның құнсыздануы,
қаржы системасындағы дағдарысты күшейте түсті.
Қалыптасқан ... ... ... ... аз да болса да беретін
мұғалімдердің жалақысын дер кезінде төлемеді, өкімет мұғалімдерге ... ... ... ... ... ... сия, оқулықтардың
тапшылығы оқу жағдайын төмен дәрежеге апарды.
Партия мен Кеңес өкіметінің жолдауымен мектепке бүкіл ... ... ... келді. Мектепке көмек көрсету үшін 1921-1922 жылдары бүкіл
ел бойынша сенбілік, апталықтар өткізілді, мектептерге қаржы ... ... ... ... ... ... ... жасау көмектің түр-
түрлері халықтың тарапынан қолға ... ... ... ... ... мен ... жағынан көмек көрсетті.
Ауылдарда мектептерді азық-түлік, отынмен жабдықтау ауыл ... ауыл ... өз ... ... ... ... қаржы
жинады.
Х - Бүкілресейлік Кеңес съезі халық ағарту комитеті баяндамасы бойынша
қаулысындағы Кеңес өкіметінің ... және ... ... ... ... тоқтатуға арналған шараларды қарастыруға тапсырма
берді.
Өте ауыр жағдайды ескере ... ... ... ... шара ... және екінші сатылы мектептерде, жоғары оқу орындарында ақысын төлеп
оқытуға көшуге мәжбүр болды.
Бұл қаулы мектеп өмірін бір ... ... ... ... ... ... тегін білім беру мақсаттарын көздеді.
Сонымен қатар, съезд білім-ағарту ісінің тек ... ... ... ... ... ... ... Орталық Атқару Комитеті ... ... Бұл ... сауатсыздықты жою мақсаты - халық ... ... ... ... ... ... кезеңнің орта кезінде сауатсыздықты жою мекемелердің, онда
оқитын оқушылардың саны едәуір өсті, мысалы 1925 жылы бұл ... ... ... адам ... ал одан үш жыл ... олар 500 ... аспайтын. Кеңес
Одағы 1921-1925 жылдары халықтардың сауатсыздығын арттыруда ... ... деп ... ... осыған дәлел келтірсек, 20-жылдардың орта
кезінде 9 ... ... ... ... 51%, ... ... -55%,
Украйна бойынша –57,5%, Белоруссия бойынша –53,1% жетті.
Ал, 1926 жылғы санақ Грузияда халық сауаттылығы-34%, ... ... жуық ... болды.
Кеңес үкіметінің ресми деректері бойынша ... ... ... осы ... Кеңес үкіметінің деректерін толық деп айтуға
болмайды, өйткені бұл ... ... ... ... аймақтардағы
тек орысша ғана бастауыш білім алғандар есептелінген, ал ұлт тілінде немесе
арабша ... бар ... ... сондықтан осыларды осыларды қосса
Кавказдағы, Еділ бойындағы Қазақстан мен Орта Азия халықтарының сауаттылығы
кеңестік ... ... ... ... ... толық дәлелденді. 20-
жылдардың орта кезі - ... ... ... шешуші жылдар деп
есептелінеді.
Осы кезден бастап жалпы білім беретін ... ... ... ... ... саны ... ... ағарту білімін өкімет бюджеті
тарапынан қаржыландырылды, бұл мектеп мұғалімдерінің жалақыларын өсіруге
жағдай жасайды.
20-жылдардың ... ... пен ... жою жүйесі көрген
қиыншылықтар ұлттық аудандарда ерекше шиеленісті. Патшалық Ресейдің ... ... ... мен ... ... ... дамуы салдарынан
халықтың сауаттылығын ашу қиынға түсті.
Ұлттардың ... ... ... ... ... болмаған. Алфавит
жүйесін жасау, сөздіктер құрау, әдебиетті зерттеу жұмыстары - мәдени
төңкерістің, ... ... ... ең жарқын беттерінің бірі.
Бұл саладағы ең алғашқы қадамдар азаматтық ... ... ... ... ... ... араб ... латын жазуына ауыстыру
жұмыстары басталды.
Бұл жұмыстарда халықтардың ... орыс ... ... ... ... ... ... мектеп жүйесін кеңейтуге,
ұлттық кадрлерді ... ... ... шығаруға ерекше көңіл
бөлінді.
Оқытудың туған тілде ... ... ... ... ... маманын дайындау мақсатымен ірі мәдени орталықтарында педкурстар,
институт, қысқа мерзімді курстар ашылды.
Осы ... ... ... ... ... оқытатын, сауатын
ашатын педагогикалық мамандар дайындалды.
1920-жылдары Ленин ... ... ... ... ... ... ... ашылды.
Бұл университеттер мектеп мұғалімдерін дайындамаса да, педагогикалық
мамандарды тәрбиелейтін жоғарғы білімді ... ... ... Қазан қалаларындағы институт, университеттердің жанында ұлттық
мектептерге мұғалім дайындайтын ... ... ... халықтарының ынтымақтасып жұмыс істеуі дамыған халықтар мен нашар
дамыған халықтардың ... ... іс ... ... ... білім-ағарту жұмысына өз үлесін барлық елдердің зиялылары қосты,
ал негізгі ауыртпалығын орыс ... ... ... өз мойнына
алды. Жаңа оқулық, әліппе, алфавит ... ... ... ... ... ... белсене араласты.
ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ халқының негізгі көпшілігі оқи да, жаза
да алмады.
Сондықтан ... ... соң, ... ... ... ... мен курстар ашыла бастады. Әулие Ата қалалық жұмысшы және солдат
депутаттары кеңесі 1917 жылы қарашада сауат ашу, мектебін ашу ... ... бұл ... қажетті ақша қаржысын бөлу туралы шешім қабылдады. 1918
жылдың бас кезінде Верныйда, Семейде, ... және ... ... ... және мәдени күштері бар жерлерде сауатсыздар үшін
мектептер ашылды.
1920 жылы жергілікті халық ... ... ... ... ... құрылды, олар сауатсыздардың есебін ... ... ... ... ... мен ... мен көмекші оқу құралдарын басып ... ... бұл ... Бүкілодақтық “Сауатсыздық жойылсын!” қоғамының
жергілікті бөлімшелері жүргізді.
Жер–жердің бәрінде лекциялар оқылып, “бір күндіктер”, “үш ... ... ... бұл ауыр ... жоюда неғұрлым күшті белсенділік
көрсетті.
Олардың бастауымен 1928 жылы ... ... ... кейінірек бұл
сауатсыздықпен күрестің түріне айналды. Сауатсыздықты жою қиын жағдайда
жүргізілді, ... ... ... ... ... құралдар, жазу
құрал-жабдықтары жетпеді.
Ойланылмай жасаған алфавиттік реформалардың жүргізілуі де істі қиындата
түсті.
20-жылдардың аяғында ... ... араб ... ... ... одан 10
жылдан соң латын әрпінен ... орыс ... ... бір ... үш рет ... сауат ашуы үшін оқуына тура келді.
Қазан төңкерісінен кейін ... ... ... ... жаңа ... оның басты принциптері Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің
1918 жылдың 16 қазандағы “Біртұтас ... ... ... ... және ... ... Министрлігінің 1918 жылғы 31-қазанындағы “Аз ұлттардың
мектептері туралы” қаулысында белгіленді.
Халық бұқарасының өзі оқу-білімге аса зор ынта ... ... ... құрылыстарына, оқушыларды мектеп жабдықтарымен,
оқу-жазу құралдарымен қамтамасыз етуге, ... ... ... ... орналастыруға аса зор ынта-жігермен қатысты.
Қазан төңкерісінен кейінгі алғашқы қайта құрылыстар маман кадрларының
жетіспейтіндігін ... Бұл ... шешу үшін ... ... ... 1918 жылы ... ... облыстық Кеңесінің қаулысымен
Верныйда 22 оқушыға Жетісу ауыл шаруашылық училищесі ашылды.
1918 жылы 30-қазанда ... ... ... ... ... Верный
қаласында 1918 жылы 10-қарашада құрамында екі даярлық және ... ... ... мұғалімдер семинариясының ашылатынын, ең мұқтаж оқушыға
стипендия берілетіні ... ... ... Сонымен қатар 1918-1920 жылдары
Семей және Орынборда халық ағарту институттары үш жыл оқытатын ... ... ... ... ұлт ... ... ... бастады.
Ал дайындықтары жеткіліксіз жастарға Орынбор қаласында 1922 ... ... ... ... атап ... ... ... үкіметі білім және
ағарту жұмыстарына мүмкіншілік болғанша ... ... ... ... ... жою бағытындағы жұмыстар сәтті жүрді деп айтуға
болады, сонымен қатар осы кезеңде кеңестік мектеп системасы қалыптасып дами
бастады. Халықты ... ... үшін ... ... ... ... мән ... халықты өзінің коммунистік идеологиясына бағындыруда
бірқатар жетістіктерге ... Осы ... ... ... ұлттық
аймақтарда жүргізілді: әртүрлі ұлттар тілдерінде оқулықтар шығарылып, ... ... ... ... ұлт ... дайындауда бірқатар
шаралар іске асырылды.
Бірақ білім және ағарту жұмыстары енді бір идеологияға бағындырылып,
кеңес ... ... үшін ... ал ... ... ... ... қуғынға ұшырайтын болды, сөйтіп білім және ағарту
жұмысы толық басқарушы партияның бағытымен жүре бастады.
3. Ғылым ... ... ... ... да, оның ... ... ... ролі ерекше, әрине бұл қағиданы большевиктер көсемі Ленин және т.б
жақсы түсінді, сондықтан кеңес үкіметі жаңа құрылысқа бірқатар ... ... ... және ... ... ... ... бірақ жаңа
үкіметті қолдаушылар көп болған жоқ. Соған қарамастан, кейбір атақты
ғалымдар мен ... жаңа ... ... ... ... кірісуі зиялылар мен халықтың жақындасуына ықпалын тигізді.
Мемлекеттік және шаруашылық ұйымдары жұмысына, ауыл ... ... ... мен ... күшті орталықтардың бірігу
жұмыстарына мамандарды көбірек ... көп әсер ... ... ... жұмысшылардың еңбек пен тұрмыстық жағдайларын
жақсартуға барлық мүмкіндіктерін жасады.
Бүкіл мемлекет кеңістігінде ғылыми-жұмыстары ұйымдастыру, ... ... етек ... “кертартпа” көзқарастармен аяусыз күрес
жүргізу, ғалымдардың ... ... ... ... ... ... зор тәрбие жұмысын жүргізуі Ленин айтқан ғылыми
өкілдері мен жұмысшылар ... ... жол ... ... ... ғылымның дамуы В.И.Лениннің бастаған жолымен
алға баса бастады.
Ғылым практикаға кіріп, ... ... ... сіңді, социалистік
мемлекеттің қоғамдық, шаруашылық және мәдени өмірінің күнделікті және өте
маңызды ісі болды.
Аса ірі ғылыми-техникалық ... ... ... ... ...... ... жасауына едәуір септігін тигізді. 1920
жылдың желтоқсан ... оны ... ... ГОЭЛРО жоспары ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... бойынша
электростанциялардың құрылуы, өнеркәсіпті, ауыл шаруашылықты ... ... ... ... ... ... конструкторлық
мәселелерін қойды.
1921 жылдың басында құрылған Мемлекеттік жоспар мамандардың ғылыми
жұмыстарын және ГОЭЛРО жобасының жоспарларын ... ... ... жұмысына академиктер П.П.Лазарев, А.Е.Берсман
көрнекті ... ... ... ... ... және ... ... мен В.Н.Ипатьев,
ауылшаруашылық саласындағы мамандар В.Р.Вильямс пен Д.Н.Прянишников ... ... ... ... жоспар жолымен, біз өзіміздің шаруашылық
құрылысының ... ... ескі ... ... ... ... ... етіп тәрбиелейміз.
Мемлекеттік жоспар жүйесі бойынша елдің өндіргіштік күштерді зерттеуге
бағыт беру орталығы ұйымдастырылды.
Осы орталықтың ... ... - ... ... ғылымды
мемлекеттік құрылыстың мүддесіне жауап беретіндей ұйымдастыру болып
табылды.
Осы қарым-қатынаста ғылыми жұмыстарға ... беру ... ... ... ... ... айында мемлекеттік жоспар елдің табиғи өндіргіш
күштерін зерттеуге арналған Бүкілресейлік конференция ұйымдастырылды. Бұнда
іздестіру және ... ... ... ... ... мелекеттік жоғарғы мекемелердің жұмыстары үдей түсті. Ғылыми
жұмыстардың аса ... ... әр ... ... комитеті
жұмыстарында консультанттар және комиссия басшылықтары жұмысында істеді.
Халық шаруашылығы мәселелерін шешуде жергілікті ... және тас ... ... ... аса маңызды болды. Р.Э.Классон ұсынған шымтезекті
гидравликалық күш пайдаланып алу әдісін жүзеге асыруда үкімет өте көп қаржы
жұмсады. ... ... ... жаңа ... кеңінен қолдануын жүйелі
бақылауға алып, өнер тапқышқа өз тарапынан ... ... ... ... ... жағу ... ... көп назар аударылды, себебі
бұл мәселенің экономикалық ... аза зор ... ... жауап беретіндей ... ... ... трактор, авиация құру саласында
жұмыстарын ... ... ... ... есептеу, құру жұмыстарына
байланысты математика, физика – ... ... ... ... ... Бұл ... ... орталық аэрогидродинамикалық
институтының атқарған қызметі орасан зор еді. 1921 жылдың наурызында “Орыс
авиациясының ... ... ... ... ... ... Авиация
Техникалық институты ірі ғылыми мәселелерді біріктіріп зерттеуде үлгілі
институттардың бірі болды.
Авиация саласындағы жетістіктер ... ... ... ... ... ... Новгород бағытындағы ең ... ... 1922 ... ... ... ... басшылығымен
бірінші жасалған моноплан ұшағының сынақтан өтуі, екі жылдан кейін ... ... ... ... АНТ-2 ... ... Кеңес авиациясы
саласында еңбек еткен ғалымдардың жоғарғы деңгейін дәлелдеді.
1925 жылдың маусым-шілде айларында Москва-Пекин маршрутымен ... ұшуы ... мен ... ... ... ... Нижний
Новгород радиолабораториясының қызметкерлері Бонч Бруцевич, Вологдиндердің
зерттеулері мен ... ... жол ... ... ... ... ... жұмыстарын осы радиолабораторияға
тапсырылды. 1922 жылдың қыркүйегінде дүние ... ең ... бірі – ... ... өз жұмысын бастады.
Ғылыми-техникалық ойдың дамуына халық мәдениетінің өркендеуі әсер етті.
Техника саласында жұмыс істейтін барлық қызметкерлердің (ғалымдардан бастап
жұмысшы- ... ... ... ... ... ... ... бастады. Бұл жылдары Кеңес өкіметі ... және ... ... ... ... қолдап, оларға
барлық жағынан қамқорлық жасауға тырысты, сондықтан 20-жылдары ... ... ... кең етек алып, сол кездегі қоғамдағы
белгілі құбылыс болғанын айтуға толық болады.
Осы кезеңде ... ... ... ... ... құнды
және салалы ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізді, әсіресе 1922 жылы ... ... ... ... ... ... жұмыстарға
жаңа бағыттар пайда болып, олар КСРО ... ... ... белгілі
жағдайға жеткізді. Дәлел ретінде айтсақ, бұл академиядағы ғалымдар көптеген
жерлердің ... және егін ... ... ... ... ... оны ... Сөйтіп, терең және түбегейлі зерттеулердің
нәтижесінде ... ... ... ... ерекше маңызы бар
теория-философиялық жаңалықтарды ашты.
Ал жеміс ағаштарының жаңа сорттарын өсіруде белгілі, ғалым-практик
И.В.Мичуриннің ... ... ... ... ... ... ... таратылды.
И.В.Мичуриннің тәжірибелері ғалымның қуаттылығын, адамның табиғатты
өзіне бағындыра білетіндігін көрсетті.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... жаңа институтардың ашылуын талап етеді.
Қарапайым лабораториялар аз уақыт ішінде ғылыми мекемелер ... ... ... өз аясын кеңейтті.
Ғылыми мекемелерде, институттарда таяуда ғылыми дамуына игі ықпалын
тигізетіндей жаңа ... ... ... 1921 жылы ... ... ... лабораториясы ашылды.
1921 жылы Ғылым Академиясы жүйесінде ... ... ... кабинеттерінің қосылу нәтижесінде физика-математикалық институты
жұмыс істей бастады.
Кейіннен Кеңес ғалымдарының даңқын шығарған жетістіктерінің негіздері
электроқондырғылар электронды ... ... ... ... атом ... ... зерттеу жұмыстарын өткізу нәтижесінде
осы институтта қаланды.
Ғылым Академиясы, институт және жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... және көпжылдық
мәселелердің біртұтас шешімін байқауға болады.
Оңтүстік, Орал, Қиыр ... Орта Азия ... ... КСРО ... ... күрт ... ... жылдырдың
аралығында табылған көмір, ... ... ... ... ... қорлары ұлғайды.
Арктика мен Солтүстік теңіз жолдарын барлау, зерттеу, ... ... ... ... ... зор еді.
1921 жылдың наурызында теңізді зерттейтін Ғылым институты ашылды, ал
1921-1925 ... Қиыр ... ... ... ... ... ... негізгі салалары бүкіл республикаларында ортақ
болды.
Ал ерекшеліктері, біріншіден, кадр мәселесіне байланысты болды. Мысалы,
Украинада 1919 жылы ... өз ... ... ... ... ... ... академиясын ашуға ол жылдары қолайлы жағдай ... ... ... республикалардың экономика
жағдайларының ерекшеліктеріне, табиғи өндіргіш күштеріне тікелей ... ... ... ... ... мәселесі маңызды
болса, Орта Азия аудандарында өзекті мәселелердің бірі – жер суару болған.
Республикадағы Ғылым-зерттеу ... ... ... ... жасаған
орыс ғалымдарының, Ресей республикасының ғылыми мекемелерінің көмегі
Ғылымның дамуына айтарлықтай әсер ... ... ... Якут ... ... Памираға Ферсманның басшылығымен биологиялық
экспедициясының, Тәжікстанға лингвистикалық экспедициясының жіберілуі.
Орта Азияда топырақ өңдеу, ... ... ... ... ... т.б ... ... маңызды ғылыми жұмыстары жүргізілді.
1921 жылы Түркістанда су мелиорациялық зерттеуді ... ... ... 1922 жылы ... Ферғана қалаларында ең бірінші жібек өсіру
саласындағы ғылыми зерттеу институттары ашылды. 1924 жылы ... ... ... ... университеттер ірі ғылыми орталықтарына айналды. ... ... ... ... болашақ академиктер Ачарян, Абеглян,
Манандян гуманитарлық білім негіздерін игерді.
Әзірбайжан мемлекеттік университеті физика мәселелерін ғылыми ... ... ... ... ... кафедраларында топырақ
өңдеу, егін өсіру, агрохимия, шымтезек химиясы, мелиорация мәселелері
зерттелді. Украина ғалымдары ... ... ... рог ... ... ... мәселелеріне ерекше назар аударды. Өзекті мәселелердің бірі –
тұзды көлдерді зерттеу мәселесі болды.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... мен ... ... санының аздығы және ... ... ... сияқты объективті себептері болды.
Қазақ әскери комиссариатының жанындағы тарихи-статистика бөлімі (1919
ж), қазан төңкерістік комитеті ... ... ... комиссиясы (1920),
халық ағарту ... ... ... (1921), өлкетану –
көмекші сиапттағы жұмыстармен ғана шектелді.
Бірте-бірте Ресей географиялық қоғамының Орынбор, Түркістан ... және ... ... өз ... ... ... жылы Қазақстанда табиғи өндіргіш ... ... ... ... КСРО ... ... Одақтық және автономиялық
республикаларды зерттеу жөніндегі ... ... ... және
басқалардың көптеген орнықты және көшіп жүрген топтары жұмыс істейді.
Олардың қызметіне ірі ғалымдар: академиктер И.М.Губкин, А.Н.Самойлович,
А.Е.Ферсман, профессорлар А.А.Григорьев, ... және ... ... Бұл ... ... жер ... ... мен өсімдіктерін,
қазақ халқының тарихы мен этнографиясын ... зор үлес ... жылы ... ... ... ... бір топ тынымсыз
жандар Қазақстанды ... ... ... ... мақсаты Қазақстан мен
оған сыбайлас жатқан ... ... ... және ... ... ... деп ... Қоғам
А.Ф.Рязановтың, Ә.Диваевтың, ... ... ... ... еңбектер күні бүгінге дейін маңызын жойған жоқ.
Тұңғыш ғылыми зерттеу мекемелері 1922 жылы ... ... ... жанынан өлкелік химия-бактериологиялық лабораториясы.
1924 жылы Денсаулық сақтау халық комиссариаты ... ... ... және Жер халық ... ... ... 1926 жылы ... ... зерттеу институты пайда болды.
Бейбіт өмірге көшу жағдайында ... жою, ... ... бұқараның мәдени деңгейін арттыру қажет болды.
20-жылдары Кеңес Одағы мәдениет саласында көптеген жетістіктерге жетті.
Сауатсыздықты жою жоғары қарқынмен жүргізіліп, ... ... ... ... беру ... асырылды, жоғарғы оқу орындары мен техникумдар
құрылып, зиялылардың ... ... жаңа ... ... қалың топтарының сауатын ашу Кеңес Одағындағы мәдени
өзгерістің маңызды қорытындыларының бірі болды.
Кеңестік ... ... ... жетті.
Бірқатар құнды жаңалықтар ашқан жүздеген жаңа ғылыми мекемелер ... ... ... ... ... ... ... барған сайын тығыз байланысса, оның Кеңестік құрылыстағы
ролі еселеп жыл сайын дамып күшейе түсті.
Осының барлығы Кеңес үкіметінің ... және оның ... ... ... зор ... атқарғанын байқалтады, әсіресе Ғылым академияны
оның ғылыми институттарын, лабороторияларын қалпына ... ... ... ... деп ... ... ... қатар көптеген
атақты ғалымдардың жаңа құрылысқа тартылуы оларға жағдай жасалуы өзін ... ... ... саланың айтарлықтай жетістіктерінің ішінде ұлттық аймақтарда ғылыми
орталықтарды құру және ұлттық ... ... ... атап ... ... бір ... ол КСРО ... еңбектері шетел
мемлекеттерінде танылып, басылып шығуы болды. Бірақ бұл кездегі ... ... бір ... ... ... ... қалыптасуы
көп зиян келтірді, әсіресе тарихта және ... ... ... ... өмір жағы ... ... ... М: “Просвещение”, 1979 г. 170 б.
2.История СССР. М: “Просвещение”, 1979 г. 171 б.
3.Пособие по истории СССР. “Высшая школа” М,1987г. 466 ... ... в ... ... 113 ... З.И. Советская школа в период востановления народного ... ... 74 ... СССР с древнейших времен до наших дней в 12-томах. М: ... том VІІІ. 266 ... СССР с ... ... до ... дней в 12-томах. М: “Наука”,
1967г. том VІІІ. 318 б.
8.История СССР с древнейших времен до наших дней в ... М: ... том VІІІ. 265 ... ССР, ... ... “Просвещение”, 1973г. 169 б.
10.Равкин З.И. Көрсетілген шығарма. 144 б.
11.Равкин З.И. Көрсетілген ... 145 ... З.И. ... ... 146 ... ССР ... ІV том, Алматы.1989ж. 428 б.
14.Қысқаша ССР энциклопедиясы, ІV том, Алматы. 1989ж. ... в ... ... документов и материалов. Алма-Ата. 1965г. 234 б.
16.Культурное ... в ... ... документов и материалов. Алма-Ата. 1965г. 235 б. 17.История СССР
VІІІ т. Москва. 1967г. 270 б.
18. ... ... ... ... ... ... ... и строителей первых электростанций. М-Л. 1961г. 19 б.
19.История СССР, VIII том, М, 1967г., 280 ... Л.Н. ... ... М, 1972г., 105 ... ... том, М. 1967г., 282 ... ... СССР, том, М. 1967г., 283 б.
23.Директивы КПСС и Советского правительства по ... ... ... М. 1957г., 288 ... КПСС и ... ... по ... вопросам, Т
1, М. 1957г., 289 б.
25.История СССР. Учебник. М. 1976г., 157 б.
26. История СССР. Учебник. М. 1976г., 158 ... ... ССР ... ... Алматы. 1989ж, 441 б.
28. Қысқаша Қазақ ССР энциклопедиясы. IV-том, Алматы. 1989ж, 442 ... ... в ... ... г.г) ... ... материалов, І том, Алма-Ата, 1965ж, 239 б.
ІІ тарау: Әдебиет пен өнер ... ... ... ... ... 1917 ... ... көбінесе орыс әдебиетінің орны
ерекше болғаны анық, сондықтан орыс әдебиеті ХІХ ғасырдың екінші ... ғ. ... ... ... ... жетті.
Л.Толстой, И.Тургенев, И.Бупин, М.Горький, А.Ахматова, А.Блок, С.Есенин
сияқты жазушылар мен ... ... ... кең ... Бірақ осындай
атақты адамдардың өздері әртүрлі моральдық, ... ... ... ... ... ХХ ... ... саяси ахуал белгілі
дәрежеде әсер етті.
Аталған өнер қайраткерлерінің шығармаларында Ресейдегі ... ... ашық ... көрсетіле бастады.
Патша өкіметі өзінің империялық және шовинистік саясатына байланысты,
Ресейдің ... ... ... мен ... ... көбінесе
кедергі жасап отырды, өйткені самодержавиенің бұл кездегі басты мақсаты –
Ресейдегі ... ... және ... ... сондықтан
ұлттық аймақтардағы мәдениет пен әдебиеттің дамуы өте ... ... ... ... ... ... халықтарды өздеріне қарату
үшін арнайы “Ресей халықтарының құқығы туралы” декларация қабылдап, ... ... ... саясатты насихаттай бастады, коммунистердің бұл
саясаты “пролетарлық және ... ... ... ... саясатты жүргізіп отырып, большевиктер орыс ... ... ... ... ... болса сақтап қалу үшін күресті.
Сондықтан жаңа үкіметтің ең көкейкесті және маңызды саясаты Ресей
халықтарының интернационалдық ... ... өмір сүру ... ... ... мәдени дамудың әртүрлі сатысында тұрған, әрқилы
өмірлік және ұлттық тәжірибеден өткен сандаған ... ... ... ... алғаш рет өз еркімен біртұтас социалистік мемлекет
жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... халықтарының
мәдениеті тарихында жаңа бір бет ашылды.
Қазан төңкерісі Кеңес өкіметін мекендейтін халықтар мен ұлттардың
өмірін түбегейлі ... ... ... біріктірді. Алғаш рет халықтар
алдынан сара жол ашып, еркін өмір ... ... ... ... ... ... ... әдебиеті өз идеалы және бағыт-бағдары жағынан біртұтас
қалыпта, бірін-бірі өзара ... ... дами ... Әртүрлі тілдегі
ұлттық әдебиеттердің жақындасу процесі Кеңес өкіметінің алғашқы даму
сатысының ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер арасындағы рухани тығыз байланысты нығайтуға, олардың
жедел, жан-жақты және ашық түрде дамуына кедергі болған, кейбір ... ... ... ... олар ... ... сарқыншақ-ұлттық оқшаулану мен халықтар
арасындағы бір-біріне деген сенімсіздік еді.
Әлеуметтік және психологиялық жаңа ... ... ... қалған
көптеген ескі әдеттерді жоққа шығаруға, ұлттық бөгеттерді ... ... ... жақындастық сезімін, өзара түсінісу ынтасын ... ... ... ... ... ... ... сананың барлық саласына ерік берді, ... ... ... ... ... ... ... кереметтей
кеңейтті.
Адам сезімінің әлемі әрі нәзік, әрі терең және жан-жақты бола ... ... орай ... КСРО ... көркемдік санасы бірдей,
бірыңғай ... ... ... ... галереясы залдарынан көргенін немесе опера сахнасынан естігенін,
әйтпесе классикалық симфония концертінен ... ... ... якут, болгар немесе башқұрт бір деңгейде қабылдайды деп айтуға ... Олай ... ... ... ... мұраларды қабылдау тәжірибесінде КСРО
халықтары арасындағы бұрынырақта болып келген ... ... ... ... ... ... бастады. Сезіну мәдениеті бірден
биік сатыға ... Оның ... ... ... ... ... ... әдеби т.б өнерлердің нәзік те ... ... ... ... ... биік ... жетті.
Қазан төңкерісіне Кеңес Одағы халықтарының әдебиеті әртүрлі көркемдік
тәжірибесімен, әртүрлі саламен келді, олардың жазба ... ... ... емес еді. ... ... ... белгілеріне қарай әдебиеттерді
топтарға бөлуге болар еді.
Бірінші топқа: орыс, украин, ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерін жатқызуға болады. Олар Қазан
төңкерісін есейген көркемдік дамудың сан ғасырлық тәжірибесін ... ... ... ... ... ... ... ағартушылыққа,
сентиментализмге, романтизмге, сыни реализм мен социалистік реализмге
дейінгі ... ... ... ... ... тарихи және
эстетикалық деңгейінің ... ... ... ... ... ... да бар: ... айтқанда, бұл әдебиеттер
дамуының “кәдімгі” эволюциялық ... ... ... ... ... ең
тереңінде жатыр.
Бұлармен бірге көпғасырлық тәжірибесі жоқ – қазақ, ... ... ... балқар, якут, бурят, кабарда т.б халықтардың әдебиеті тұр.
Бұлардың қайсы біреулері Қазан төңкерісіне дейін белгілі бір дәрежеде ... ... ... поэтикалық ауыз әдебиеті формасында
дамыған.
Олар адамның диалектикалық тұрғыда бірден-бірге жетіле түсетін күрделі
мінез-құлқын бейнелей ... сөз ... ... ... ... ... да, Қазан төңкерісінен кейін, бұл әдебиеттерге көркем
өнердің реалистік формаларын ... ... ... әртүрлі жанрларын
кеңейту үшін мұраларды жетілдіре түсуге қайрат-жігерді толығымен ... ... ... ... ... мерзім ішінде қайырымсыз ... тез ... өз ... даму ... ... ... паш
етуге асыққан секілді еді.
Роман, этикалық поэма, повесть, әңгіме, драма, фельетон – бұған ... ... ... емес ... үдере дамып, КСРО ... ... ... кең ... жая ... әдебиеттер үшін фольклорға онша шығармашылықпен қараған жоқ.
Олар фольклорлық сюжеттерге, фольклордағы эстетикалық ... ... онша көп ... ... Көбінесе ауыз әдебиетінің жетегіне
ерді.
20-шы және 30-шы жылдар аралығында көп ұлтты КСРО ... ... ... ... салаларды қамтыды.
Қытаймен, Түркиямен байланысы ұзақ уақытқа ... 20-30 ... ... ... ... С.Сейфуллинның, С.Торайғыровтың, ... ... ... танылды.
М.Дулатовтың “Бақытсыз Жамал” романы, “Оян, ... ... ... “Мансапқорлар”, “Бақыт күйі” ... ... ... ... ... ... сол кездегі қазақ
өмірінің айқын бейнелері.
Әдеби қозғалысты М.Әуезовтың, ... ... ... ... ... ... ауыз ... көрнекті
өкілдері Ж.Жабаев, Н.Байғанин, О.Шипин, К.Әзірбаев, И.Байзақов және
басқалары болды.
Қазақ төңкерісінің ... ... ... ... ... әрі ақын Сәкен Сейфуллин болды.
Ол Ақмола өңірінде Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысты, ... ... ірі ... ... ал 1922-1925 жылдары ... ... ... ... ... ... қазақ тілін мемлекеттік тіл
ретінде кіргізуге ерекше үлес қосты, сонымен ... ... ... ... атқарып, КСРО халықтарының мәдениетінің іргетасын
қалаушыларының қатарында болды.
М.Жұмабаевтың замандастары көзі тірісінде оны қазақтан шыққан Блок ... ... ... ... ... адам ... мен сұлулығын терең бере білуімен ерекшеленетін, ол қазақ тіліне
Гетені, Гейнені, Л.Лермонтовты, ... және ... ... өлеңдері мен поэмаларында партиялық партиялық және топтық
принциптерге ... ... ... ... ... ... ... Алаш идеяларының жаршысы болған, жалпы түрік
халықтарының қорғаушысы болған, ... ... ... тиым ... бірі ... шығармалары тек Қазақстанның тәуелсіз жылдарында ғана ... ұлы ақын ... ... орнын енді ғана алып жатыр.
Дегенмен, 20-жылдардың өзінде ... ... мен ... ... олардың әр жанрлары шығармалары Кеңес Одағы
халықтарының жаңа ... ... ... ... ... мен
қайшылықтарын әр бағытта көрсете білді.
Әрине тақырыптардың көпшілігі революциялық оқиғаларға, ... ... ... ... арналды, соған қарамастан атап отырған
кезеңде кеңестік әдебиет халықаралық аренада ... бола ... ... ... туралы Батыстың атақты жазушылары жаза бастады.
Осылай Кеңес Одағындағы көп ... ... ... ... ... ... ұғым әдебиет пен өнердің негізгі бағытына айналды.
2.Өнер жанрларындағы жаңа бағыттардың дамуы мен олардың ерекшеліктері.
Атап отырған ... өнер ... ... ... ... ... ... Кеңес үкіметі өнерді дамытуда белсенділік көрсетіп, оның
жанрларында өзінің ықпалын күшейтуге ... ... ... ... ... ... кино ... көп мән бере бастады.
А.Луначарскийдің айтуы бойынша большевиктер ... ... ... ең ... деп ... білеміз.
Осыған байланысты Кеңес үкіметі кино өнеріне, оны дамытуға көп қаржы
бөліп, оны мәдени және насихат жұмыстарында пайдалана ... ... ... ... ... ... ... үгіт-насихат жұмыстарын жүргізуде
көп көмек көрсете ... ... ... ... ... ... іске қосылып халыққа қызмет атқара бастады.
Кинематография большевиктердің қолында саяси ... ... ... осы жылдары көптеген жабылып қалған кинотеатрлар
қайтадан қызметтерін жүргізе бастады, онда ... ... ... ... ... өйткені Ресейде мамандандырылған кинематография
өндірісі әлі ... ... ... ... ... бұл өнер ... шұғыл өзгерістер
басталды.
РКП-ның ХІІ съезі Ресейде кинематограф өндірісін дамытуын талап етті.
1920 ... ... ... ... арналған документальді кино
көрсетілді.
1920 жылдың аяғында Д.Вертовтың басшылығымен азамат соғысы тарихына
арналған толық ... ... ... ... кинематография облысында кино шеберлерімен жас ұрпақ өкілдері
тамаша еңбектер сіңірді.
20-жылдың басында ұлттық республикаларда киноға алғаш ... ... жылы ... ... ... кино ... 1921 жылы ... Ағарту комитетінің киносекциясы, Әзірбайжан киносы, Армения (1923 ж),
Өзбеккино (1925ж) құрыла бастады.
Экранға бірнеше Украин ... ... ... ... ... картиналары шыға бастады.
Жас КСРО кинематографиясы әлемге аты шыға ... 1925 ... ... ... ... ең таңдаулысы – “Потемкин
броненосеці” атты фильм жасалды.
Оған бүкіл дүние жүзінде өте жоғары баға берілді.
1927 жылы ... ... ... өнер көрмесінде оған
жоғары сыйлық ... жылы ... ... ... ... “Ана” романы
бойынша “Ана” атты тамаша жаңа фильм қойды. Осы жылдары ... ... ... ... “Жер” атты кинофильмдерді жасап шығарып
көпшіліктің көңілінен ... ... ... ... 1917 жылға дейін, барлығы жеке меншік 13
кинозалдар болды, олар Павлодар, Өскемен, ... ... ... ... ... ... ... істеді.
Кинотехника өте төменгі дәрежеде болды, өлкенің экономикалық жағынан
артта қалуы, әрі халықтың сирек ... ... ... өте аз
мөлшерде көрсетілді.
Ал көрсетілген фильмдер көбінесе шет ел мемлекеттерінде шыққан және
солардың өмірін көрсететін еді, ... ... ... ... көбіне ауқатты адамдар көретін еді.
Қазан төңкерісінен кейін ... ... тез ... ... ... ... ... өзінің қарамағына алып, оларды жаңа
өмірді, жаңа идеологияны насихаттауға қолдана бастады.
Қазақстанның ... ... ... ... ... бес
жылдығына” атты толық метражды документальді ... 1925 жылы ... ... ... жылы ... ... қазақ тұрмысын бейнелейтін
Д.А.Фурмановтың шығармасы бойынша “Бүліншілік” ... ... ... жылы ... ... ... қатысуымен “Востоккиноның”
өндірістік бөлімшесі құрылды.
Бұл бөлімше “соңғы хабарлар” деген жалпы атпен ... ... ... ... ... бөлімшесінің түсірген қысқа
метражды документальді фильмдерінің қатарында қазақ жастарынан құрылған
алғашқы әскери ... ... ... ... қазақ полкы”, мал
шаруашылығын өркендетудің кейбір ... ... ... ... ... сұлу ... мен жаңа қанат жайған ел
байлығын ... ... ... ... ... ... ... келген фильмдер көркемдік құны мен мазмұны жағынан
Кеңес өкіметінің кинопублицистикалық елеулі туындылары.
Қазақстан жайлы орыс ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына игі әсер етті ... кино ... ... ... ... ... кино ... дамыту шаралары жүзеге асырыла
бастады.
КСРО театрының ... жаңа ... ... ... бола
бастады.
МХАТ, Кіші театр, Ленинград Академиялық драмтеатры, Киев, ... ... ... ... ... ... ... бастады.
КСРО театрының дамып, өсіп ... ... ... Данченко сынды сахна саңлақтарының еңбектері сіңді. Ардагер
актерлер мен жас актерлер ынтымақтастығы ... ... зор ... ... ... жаңа ... мен ... студияларының “жылжымалы
қозғалмалы театрлардың құрылу жылдары” болды.
1922 жылы Москвада ... ... ... ... ... ... ... (қазіргі Маяковский атындағы ... ... ... театрлары дүниеге келді.
Ұлттық театрлар да тез өсе бастады.
1920 жылы ... Иван ... ... театр, Минскіде бірінші
Белорусс драма театры, ал 1921 жылы Шота Руставели атындағы Грузия драмалық
театры, ... ... ... республикасының театры, өзбек
драмтеатрлары ашылып, өз жұмысын бастап кетті.
КСРО халқының қаһармандық ... ... ... ... ... барған сайын жиі қойылатын болды. К.Треневтің
“Любовь Яроваясы”, В.С.Ивановтың “14-69 ... ... т.б ... ... ... ... ... қайнар көзі халық творчествасына (әнші-ақындар мен
шешендік өнерге) ежелден келе ... ... пен ... ... ... ... қоштасу, қызкәде, шілдехана) ойын-сауық (алтыбақан,
қызойнақ, қынаменде, ортеке, судыр-судыр) пен ... Көсе т.б ... ... ... ... ... ескі кертарпа әдет-ғұрыпқа, зұлымдыққа қарсы
шығып, керенау жалқаулық, екіжүзділік, сараңдық сияқты жат ... ... етіп ... ... ... қоса, олардың өнері әдетте
шапшаң қимыл қозғалысқа, басқа бейнелерге айналып, күтпеген ... ... ... ... ... отырды. Импровизация мен актерлік
шеберлікке негізделген қулар мен шаншарлардың ... ... ... ... халқының қоғамдық өмірі мен тұрмыс-салтына байланысты пайда
болған, олар қиыннан ... ... ... ... ... ... ... бейнесіне айналды.
Феодалдық құрылыс пен патша ... ... ... Қазан
төңкерісіне дейінгі қазақ театрының даму процесіне көп ... ... ... ... ... сахна өнерінің жан-жақты дамып, өркен
жаюына толық мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Ташкентте, Түркістанда және Шымкентте көптеген
қазақтың драмалық үйірмелері мен ... ... ... ... Е.Ерданаевтың, Қ.Кемеңгеровтың, Б.К.Майлиннің,
С.Сейфуллиннің, Е.Серкебаевтың, Ә.Сұлтановтың т.б пьесалары орын алды.
1918 жылы ... ... ... т.б ... ... ... драма театрлары ашылып, А.Н.Островскийдің ... ... ... жапа ... ... ж.ж. ... ... түбінде” және “Тоғышарлар”, 1918-1920 ж.ж. Семей), (“Қараңғылық
патшалығы”, 1919 ж. Алматы) пьесалары ... ... қоя ... және ... ... труппаларының қызметі қазақ театр
көркемөнерпаздығының өріс алып ... зор ... ... әуесқой театр коллективінің алғашқы даму кезінде “Қызыл
керуен” (1918 ж. Қостанай) мен “Ес ... (1920ж. ... ... ... ... “Қызыл керуен” труппасының орыс мектептерінде ... ... ... уездік саяси ағарту бөлімі мен әртүрлі мекемелерде істейтін
қызметкерлер ... олар ... ... ... ... ... ... әскери бөлімдер арасында концерттер қойды. ... ... ... ... ... мен шағын пьесалардан
құралды.
Кейін көшпелі труппаға айналған соң елді мекендерде ойын-сауық қойып,
кең түрде үгіт-насихат жұмыстарын ... жылы ... ... ... ... ... ... тұңғыш театр үйірмесі құрылып, оның жұмысына А.Абдуллин, Батыров,
С.Байғожин, С.Қожамқұлов, С.Мұқанов, Ж.Оспанов, Өмірзақов қатысады.
Түптеп ... ... ... театр коллективтерінің ... ... және ... жұмысы қазақ сахна өнерін
дамытуға үлкен роль атқарды.
1924 жылы ... ... ... ... ... ... клубының” мүшелері М.Әуезовтың 4 актілі “Еңлік-Кебек” қойылымының
екінші нұсқасын ... ... ... ... ... ... ... Е.Өмірзақов қатысты. 1926 жылы тұңғыш құрылған Қазақ
драма театрының шымылдығы “Еңлік-Кебек” ... ... ... ең ... орын алған музыка өнері.
Қоғамға классикалық музыка мұрасын паш етуде концерттік ... ... ... жылы Москвада ауыл шаруашылық көрмесінде қойылған жалпылама
концерттер кең орын ... ... ... бастады.
Фабрика, завод, оқу орындарының, әскер бөлімшелер жанынан ... ... ... ... құрыла бастады.
Р.М.Глиэр, Н.Я.Мясковский, С.С.Прокофьев, А.И.Хачатурян, Т.Н.Хренников,
Д.Д.Шостакович және ... да ... ... ... ... ... жаңа музыкалық бағытқа жол салды.
Осы аталып отырған кезеңде, симфониялық жанрда терең мағынада жазылған
Н.Мясковскийдің ... ... ... поэма “Запорождықтар”,
оркестрге арналып жазылған “Түрік үзіндісі” және тағы ... ... ... ... ... өнерін жоғары дәрежеге
жеткізді. Осы кезде КСРО-да қайтадан симфониялық оркестрлер ... ... ... ... операның жүйелі және әржақты дамуына атақты композиторлар
А.Пащенко, А.Генэр, А.Гладовский, ... ... ... ... ... ... композиторы У.З.Палиашвили және
т.б көп еңбектерін сіңірді.
Сонымен қатар, халықтың арасына ағайынды ... ... мен ... тез тарап кетті, сөйтіп музыка өнерінде жаңа дәуір
басталды деп айтуға болады.
Осы кезде Орта Азия мен ... өнер ... ... ... ... жаңа дәуірге арналған көптеген әндерді
шығарды.
Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарынан-ақ ... мен ... ... ... ... ірі айтыстардың бірі 1919 жылы Верный қаласында өтіп, ... ... ... ... ішінде халық поэзиясының алыбы Жамбыл Жабаев пен оның ... ... ... мәдениетті дамытудағы Лениндік саясаттың нәтижесінде ғасырлар
бойы ... ... мұра ... ... ... Бұрын музыкалық
шығармалар белгілі бір аймақтан әрі аса алмаған болса, қазір ел ... ... ... ортақ мүддесіне айналды.
20-жылдың ортасында басталған музыкалық радио хабарлары, артистердің
үнемі гастрольге шығып тұруы, республиканың барлық облыстарындағы ... және ... ... ... ... мен олимпиадалар
өткізу композиторлар мен халық творчестовсының музыкалық ... ... ... ... берді.
20-жылдың екінші жартысында әнші Әміре Қашаубаев Париж бен Майндегі
Франкфурдтың көптеген залдарында ... ән ... ... ... ... ... ... таңданарлық пікір
келтірген: “Әлі есімде, ол ашық далада концерт бергенде ... ... ... ... ... ... ... қайта жиналып келіп, қолқалап
отырып ән салғызатын”, - дейді ол. ... ... ... ... ... ... еді.
Ол қатысқан спектакльде жұртшылық оны сахнадан жібермей қоятын. ... ... ... ... ... ... бес-алты ән айтуға тура келгені
бар.
Әміре “Сметті”, “Жалғыз арманы”, “Қарғаны”, ... қай ... ... ... өзінше әуелететін. Олар 1927 жылы Германияда өткен
фестиваліне ... ... ... 1925 жылы ... ... 1000 ... жинағы жарыққа шықты. 1920 жылдан ... ... ... ... орындауларында көптеген әндерді
жазып алды.
Осы жинақ арқылы қазақ музыкасы қалың жұртшылыққа кең ... ... ... Москва мемлекеттік консерваториясының кіші
залында концерттер беру үшін ... 1927 жылы ... ... ... ... ... жаңа ... баии түсті. Республика
өміріндегі әрбір тарихи кезеңге байланысты жаңа әндер дүниеге ... ... ... ... ... ... ... жағдай
жасалды. Ескерткіш жобаларының жасалуы, шығармашылық пен жұмыс ... ... ... ... ... жаңа ... ... саладағы жұмыстардың көпшілігі Лениннің “Монумент насихаты” еңбегіндегі
идеяларға негізделді.
Мүсіншілерді сәулет құрылыстары, стадион, ... ... ... ... ... ерекше дамыды, әсіресе портрет мүсіні.
Жұмысшылар клубтары, тарихи өнер мұражайлары және де ... ... ... ... ... ... септігін тигізді. Мүсіншілер
коммунизм негізін қалаушылары ... ... ... игі ... ... портреттерін жасайды. Жалынды революционерлер ғылым,
мәдениеттің көрнекті қайраткерлерінің ... ... ... ... ... әсер ... жылдары күрделі де, маңызды да мүсін өнерінің қайта құру жұмысы
жалғасуда.
Мүсіншілердің бірі бұл кезеңнен біркелкі, шығынсыз ... ... ... ... арылмайды.
Мүсіншілердің көпшілігі Қазан төңкерісі, азаматтық соғыс тақырыптарын
өздерінің шығармашылығының басты тақырыбы ретінде алады. Озық ... ... ... ... ... ... ... көрсете білді.
Тақырып шеңбері кеңейеді, сонымен қатар мүсіншілер шығармашылық
деңгейде де көтерілді. ... ... ... ... ... жаңа ... бейне сомдау шеберлігімен көзге ... ... әлі де аз ... да, ... ... ... ... республикаларда
өздерінің мүсінші-кадрларының пайда болуына әсер етті.
Мүсін өнерінің алдында тұрған мақсаттар мүсіншілердің ұжымға бірігуін,
қосылуын талап етті.
20-жылдардың бас кезінде ... ... ... өз ... істейді.
Сонымен қатар, өкімет сұранысын орындауға ... ... да ... ... ... ... “Рельеф” сияқты шағын мүсіншілер
ұжымдарын айта кетуге болады.
20-жылдардың орта шеніне дейін мүсіндер ... ... ... ... ... ... ... істемейтін.
Алайда, 20-жылдардың басында мүсіншілердің ... ... ... болады. Бұл көрме 1922 жылдың күзінде Петроград қаласында Қазақ
төңкерісінің 5 жылдығының қарсаңында өткізілді.
Мұнда ... ... ... Бах, ... оқушылары Дитрих,
Линев, Манизер, Симоновтың жұмыстары шығарылады.
Бұл көрме ретроспектива сипатында ... ... ... жас ... ... негізделген.
20-жылдардың орта кезінде Мәскеу мүсіншілерінің бір тобы ... ... ... Осы қоғам КСРО мүсін өнерінің дамуына
ерекше маңызды ықпал жасады.
Бейбіт ... ... ... ... ... негізгі түрі
болады. Социалистік реализмнің ең негізгі мәселелері осы ... ... ... ... және живописьтің даму жолдары жайлы пікірталас шиеленісіп,
идея майданына айналатын болды.
20-жылдардың екінші жартысында, өткен ... ... өнер ... ... ... ... жаңа ... жатқан социалситік
құбылыстарды ... ... ... ... халыққа әр бағытта
танытады.
Олардың шығармашылық талпыныстары Кеңес бейнелеу өнерінен тиісті ... ... ... ... ... ... ... күрес
жүргізуге жағдай жасады. Бұл күрестің нышаны тек ... ... ... ғана ... деуге болмайды. Мұндай терең қайшылықтар
жеке суретшінің шығармашылығында аңғарылады.
Мысал ретінде Лентупов, Кончаловский сияқты суретшілерді атауға болады.
Аталған суретшілер төңкерістен бұрын ... ... ... ... ... ... жүргізген үлкен тәрбие жұмысының нәтижесінде бұлар белсенді
түрде өнер ... ... ... Өмірдің өзі суретшілерді жаңа
дәуірдің өзекті тақырыптарын суреттеуге итермелейді. Азаматтық ... жаңа ... жаңа ... жаңа ... ... ... бәрі ... мүлдем басқа түрін талап етеді.
20-шы жылдары тақырыпты көрме ұйымдастыру тәжірибесі ... ... ... суретшілерді идея жағынан қаруландырып, оларды Кеңес ... ... ...... ... ... тақырыпты көрме ұйымдастыру жұмысы – салт-дәстүрге айналады.
1923-1928 жылдары Қызыл әскерінің ... ... IV,X ... ... және еңбек” (1925ж) тақырыбындағы ... ... ... (1926ж) көрмелерін мысал ретінде айтып кетуге болады.
Бұл ... ... ... тарапынан үлкен қамқорлық
көрсетіледі.
Тақырыптық көрмелер ұйымдастыру жұмысы КСРО ... ... озық ... жүргізген күрестеріне елеулі септігін
тигізді, буржуазиялық кертартпа көзқарастарының кері ... ... ... ... ... ... ... соғыс тақырыбында сурет салу өнері
кеңінен етек жайды.
Қазан төңкерісі мен азаматтық ... – бұл ... үшін тек ... беттерінде суреттелген оқиға ғана емес, суретшілердің біреулері ... ... ... ...... ... болды.
Өздерінің суреттерін олар оқиғалардың ізін суытпай, өздерінің әсеріне,
сезіміне сүйеніп салады.
Ақиқат пен ... ... ... ... ... ... ... қуаттылығын арттырады.
20-жылдары тарих, соғыс тақырыбында жазатын КСРО суретшілерінің қомақты
тобы құрылады.
Самокеш Н.С, Владимиров И.А сияқты ... ... ... ... ... ... Водкин, Авилов т.б жас суретшілер еңбек
етеді.
Натюрморт жанрында да бұл кезде елеулі өзгерістер болады.
Бұл жанр ... ... ... ... ... ... “үңгірі”
болатын.
Осы жанрда формалистер өнерді түбінен жоятын тәжірибелерін жасайтын.
Қазақстанда ұлттық дәстүрлері Қазан төңкерісіне дейін-ақ қалыптасқан
әдебиет пен ... ... ... ... жолы адам ... ... төңкерісі қарсаңында Қазақстанда өзінің төл-тұлға, профессионал-
суретшісінің болмағаны былай тұрсын, ... жаңа ... ... ... қол ұшын ... жақсы даярлығы бар орыс суретшілері де жоқ
еді.
Мұндағы орыс ... ... ... сақтаған жалғыз суретші –
сурет сабағының мұғалімі ... ... ... 1920 жылы ... ... өнері студиясына сабақ
берді. Ол студияда суретші Н.Антонов пен мүсінші А.Пономарев та ұстаздық
етті. 20-30 ... ... ... ... ... пен графиканың
профессионалдық шеберлігін меңгеру жолында алғашқы қадамдар жасады.
Жас суретшілер аяқ алысын байқатып, көзге көріне бастады, олар ... ... ... ... ... ... бүкіл елді қамтыған
алып істерді, жаңа құбылыстарды көркем бейнелеуге кірісті.
Қазақстанда бейнелеу ... ... жол ... ... ... ... Х.Хадкиков сынды суретшілер болды.
1928 жылы Семейде ұйымдастырылған ең тұңғыш көркем сурет көрмесі –
көшпелі көрме ... бір ... ... ... ... ... жүріп, халық
арасында көркем өнерді кеңінен насихаттайды. Қазақстанның суретшілерінің
профессионалдық бейнелеу өнерінің қыры мен ... ... және ... ... республикалар шеберлерінің, өте-мөте Москва мен
Ленинград суретшілерінің ... көп ... сан ... ... ... ... ... де тән құбылыс
болды. Бұл өнердің басты сюжеттері де, кейіпкерлері де мүлдем ... аясы ... ... ... ... тереңдей түсті, пейзаж
графикасының арнасы ұлғайды және де графиканың жаңа түрі ... ... ... ... ... өмірі жан-жақты суреттелді. Графика
шеберлерінің тілі де жаңа форма таба білді, түрлене ... ... ... ... ... әр жанрында, әр түрінде негізгі бағытында
анықталады: ... ... ... ... ... ... КСРО кітабының көркем бейнесі қалыптасады.
20-жылдары Коммунистік партия тарапынан ... ... ... ... ... ... ... аса
маңызды шешімдер қабылданады.
Бұл шешімдер графиканың ... жаңа жол ... ... журнал,
кітаптардағы суреттерге ерекше көңіл бөлінді, графика жанрларының ішінде
карикатура жанры елеулі орын ... ... ... ... пен журналдары заманның өзекті
оқиғаларын бірден ізін суытпай ... ... ... ... ... саяси, шығармашылық мектебі боп
танылды. Заманның өзекті мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... көбісі өздерінің шеберлігін,
дарынын “Правда”, “Известия”, “Комсомольская правда”, “Труд”, ... ... ... ... ... ... мен
журналдарында шыңдады.
Әзіл-оспақ тілінде сөйлейтін графика ерекше дамыды, графиканың бұл түрі
сол кездегі өмір мен ... ... орын ... саладағы жұмыс істейтін графиктердің тәжірибелері халықаралық
тақырыптағы ... ... ... ... жағдай жасады.
Графиканың бұл түрі ... ... ... ... ... ... прогресшіл идеяларының жалынды хабаршысы ретінде ... ... ... мен ... ... ... ... карикатура сол беттегі мақалалардан кем болмайтын.
Бұл карикатура ... ... ... ... Одағының сыртқы
жауларының өсек-аяңдарын әшкерелейтін.
Карикатура жау-дұшпандарымызды аяусыз даттайтын, ... ... ... идея ... анық ... ... беру ісінде Кеңес әдебиеті мен өнері баға ... ... Бұл ... ... мұра ... ... ... ерекше орын
алды.
Кеңес жазушылары мен ақындары Қазан төңкерісі мен азамат ... ... ... ... ... ... ... жазды.
Кеңес әдебиетінің қаһармандары-тарихты жасаушы, жаңа қоғам орнатушы
жұмысшылар мен шаруалар болды. Енді көбінесе жазушылар, суретшілер, ... ... ... партия ұйымдарының басқаруымен және бақылауымен
жұмыс атқарды.
Көптеген творчестволық ... ... ... ... ... енді ... тақырыптар мен таптық күреске, революция
оқиғаларына, революционерлердің өмірбаянына, социалистік құрылысқа ондағы
өзгерістерге арқаланатын болды.
20-жылдардың аяғында ... пен ... ... ... ... ... ... өнер қайраткерлері Кеңес үкіметі партия жағынан
қолдау тауып, ... ... ... ... ... Осы ... ... “социалистік реализм” деген жаңа бағыт ... ... ал ... ... ... ... ... қатты сынға ұшырап,
олардың шығармаларына тиым салынды, сондықтан кейбір жазушылар мен ... ... ... ... ... ... ... өнер салалары басқарушы партия мен ... ... ... ... ... ... ... Әрине мұндай
жағдайда өнер қайраткерлеріне көптеген қиындықтар ... ... ... ... жаңа ... өзгерістерді қолдаған жазушылар,
драматургтар, ... ... ... кино салаларындағы қайраткерлер
өздерінің тврочествосымен бұрын болмаған жаңа кеңестік өнердің ірге ... ... А. ... эстетики. “Советский писатель”. М:1974 г. 309 с.
2.Ломидзе Г.И. Ұлы достық ұлағаты. “Жазушы”, Алматы: 1981, 26 ... Г.И. Ұлы ... ... ... ... 1981, 27 ... ... Г.И. Ұлы достық ұлағаты. “Жазушы”, Алматы: 1981, 28 б.
5.О партийной и советской печати. Сборник документов: М:1954, 354 ... О ... и ... ... Сборник документов: М:1954, 355 с.
7. О.партийной и советской печати. Сборник документов: М:1954, 356 ... ... ССР ... 4 том, 1989. 290 ... Қысқаша Қазақ ССР энциклопедиясы. 4 том, 1989. 291 б.
10. Қысқаша Қазақ ССР энциклопедиясы. 4 том, 1989. 292б.
11.История СССР. Эпохи социализма ... М:1977, 198 ... ... в ... ... г.г) ... единой
государственной политики в области культуры. М: “Наука”, 1989г. 40 с
13.Ланиманова Л.Н. Культурное строительство.М, 1973. 172 ... ... в ... ... Сборник документов
и материалов. 1 том. Алма-Ата, 1965г. ... ... и ... связи казахско-советской связи. Алма-
Ата, 1987г. 212 с.
16.Луначарский А.В. Статьи об исскустве.М,1961г. 563 с
17.Қысқаша Қазақ ССР энциклопедиясы. 4 том. ... 1989ж. 228 ... ... ССР ... 4 том. ... 1989ж. 229 ... Қысқаша Қазақ ССР энциклопедиясы. 4 том. Алматы, 1989ж. 230 ... ... в ... (1918-1932г.г) Сборник документов
и материалов. 1 том. Алма-Ата, 1965г. 178с
21.История СССР. Совесткий период. М: “Высшая школа”, 1987г. 314 с.
22.Қожамқұлов С. ... ... ... ... 1993ж. 145 ... ... ... “Қарағанды” Алматы, 1990ж. 204-205 б.б
24.История Советского искусства. 1 том. М: ... 1965г. 123 ... ... ... ... 1 том. М: “Искусство”, 1965г. 124 с.
26. “Борьба за реализм в изобразительном искусстве 20-х ... ... ... 237 ... ... ССР с ... времен до наших дней в 5-ти томах.
28. История Казахской ССР с ... ... до ... дней в 5-ти ... ... О Р Ы Т Ы Н Д Ы
Қандай мемлекет болса да оның ... ... оның ... бағаланады. Әрине 1917 жылы пайда болған Кеңес мемлекеті
бұрынғы ... ... ... мүлдем басқа жолмен дамитын болды, осыны
түсінген большевиктер көсемдері ... ... жаңа ... ... мәдениет құруды мақсат етіп, осы жұмысты ... ... ... Жаңа мәдениетті құру үшін Кеңес үкіметі неше түрлі әдістерді
пайдаланды, тіпті ерекше ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінен мәдени жағынан артта
қалған Ресейде жаңа мәдени құрылыс бастап соны 1917-1920 ... ... іске ... ... ... ... ... көптеген қиыншылықтармен кездескені
бәрімізге белгілі, мысалы Ресейдің ... ... ... ... қайраткерлері Кеңес өкіметін қолдаудан
бас тартты, ... ... ... ... ... және идеологиясы
ұнаған жоқ. Бірқатар ... ... ... ... шет ... ... мәжбүр болды, ал қалғандары өздерінің көзқарастары үшін
қуғынға ұшырап жаңа құрыла бастаған лагерлерге ... ... ... өкіметі ашықтан-ашық, атеистік саясат жүргізіп, көптеген православие,
ислам, буддизм және иудизм діндерін, оларды ұстанушыларды қуғынға ... ... өзі ... арасында наразылық туғызды, соған қарамастан
Кеңес үкіметі бүкілодақтық ... ... ... ... ... ... ... көрсетті, сөйтіп рухани өмірді діннен алшақтатып оны ... ... ... үшін ... ... іске ... ... билікке келісімен, басқарушы большевиктер партиясы,
мәдениет пен идеология мәселелерін өз ... ... осы ... салаларды
өзіне бағындырып алды.
1917 жылдан бастап большевиктер партиясы мен үкіметі мәдени құрылыс
бойынша ондаған ... мен ... ... ... ... жаңа
мәдени құрылыс тек коммунистік идеология негізінде даму керектігі ерекше
көрсетілетін ... ... атап ... ... ... ... ... сауатсыздықты жою, халықтың арасында ағарту жұмысын іске
асыруға көп мән берді, сол үшін ... және ... ... көп ... ... жастарына қарамай миллиондаған адамдар сауатын ашты.
Осылай Кеңес өкіметі жаңа мектеп системасын құрып, оны әржақты дамытуға
тырысты.
Кеңес мемлекетінің ... ... ... арасындағы ағарту
жұмысына басқарушы партия ерекше мән берді, өйткені ағарту ... ... ... ... Осы кезеңде қалаларда
жұмысшылардың клубтары “Қызыл ... ... ал ауыл мен ... ... селолық клубтар жұмыс істеп халықты жаңа идеологияға
бағындыруға тырысты.
Сонымен қатар Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... керуендер” құрылып ағарту жұмысын ауылдар мен кишлактарға ... ... ... ... патша сарайлары, солардың ішінде Қысқы
сарай, Петродворец, ... ... ... дворяндар сарайлары музейлерге
айналды, енді музей экспонаттарымен миллиондаған адамдар танысатын болды,
бұл жұмыста әсіресе ... Орыс ... ... ... т.б ... ... мемлекетте ғылым салаларын дамыту үшін Кеңес үкіметі бірқатар
жұмыс атқарды, мысалы ... және ... ... ... ... жұмыспен шұғылдануға жағдай жасады.
Бұрынғы Ресей академиясы енді КСРО академиясы деп ... ... және ... кейін барлық одақтас республикаларында оның
филиалдары құрылды.
Осы кезде математика, физика, химия, биология, ... ... ... ... ... жүздеген лабораториялар мен ғылыми
орталықтар ашылды.
Ал тарих, ... ... ... ... басқарушы партия
ерекше мән берді, өйткені осы салалар арқылы халықты бірыңғай коммунистік
идеологияға бағындыру мақсаты іске ... ... ... ... ... ... бұрмалаушылықтар, жалған философиялық бағыттар
пайда болды.
Әдебиет пен өнер салалары да осы жылдары Кеңес өкіметінің ... ... тірі ... ... кезінде, көптеген өзгерістер болып
жатқанда, жаңа өкіметті коммунистік идеологияны қолдап шыққан ... ... ... аз болған жоқ, солардың ішінде М.Горький, В.Маяковский,
Д.Бедный, Л.Серафимович, С.Сейфуллин, ... ... ... ... т.б атаған жөн.
Осы аталған жазушылар мен ақындар ... ... ... ... ... ... жаңа заманды көрсетіп ерекше көзге
түсті.
Соынмен қатар, партия қатары ... ... мен ... ... ... ... ... бағыттады, осыған байланысты кейбір
жазушылар олардың ішінде А.Толстой, С.Есенин, М.Шачинян, ... ... ... ... бірқатар шығармаларын жазды.
Осы жылдары жаңа театр, ... ... ... ... музыка
салаларының кеңестік негізі қаланды. Мәскеу, Ленинград ... ... ... ... ... Ереван, Ташкент, Алматы қалаларында ... ... ... ... бірақ театрлар репертуарлары көбінесе жаңа
социалистік заманға арналған немесе революцияға арналған еді.
Осы жылдары Ленинград пен Харковь қалаларында ... ... ... ... осы ... ... кеңестік кинофильмдер түсіріліп
шықты, олардың ішінде ең атақтысы ... ... ... ... ... ... ... алды.
Осылай 1917-1920 жылдары Кеңес Одағында социалистік идеологияға
бағынған, мәдени құрылыс жұмыстары өткізілді, ... ... ... жаңа
кеңестік мәдениет және оның салалары қалыптаса бастады.
Жаңа кеңестік мәдениет көп ұлтты болды, сондықтан осы ... ... ... ... ... ... ... жетті.
Кеңес халықтарының социалистік мәдениеті бүкіл дүние жүзіне белгілі
бола бастады, оны ... ... ... ... Т.Драйзер,
Л.Фихтфангер сияқты жоғары бағаланады.
Жалпы осы ... ... ... ... ... ... саяси,
әлеуметтік-экономикалық дамуына белгілі әсер еткенін атап кеткен жоқ.
Қолданған әдебиеттер тізімі
І. Деректер:
1.1.О партийной и советской печати. Сборник ... ... за ... в ... искусстве. Материалы. Документы.
Воспоминания. М.1959г.
1.3.Культурное строительство в ... ... ... и ... Том 1. ... 1965 г.
1.4.История СССР в документах и иллюстрациях (1917-1971 г.г) ... ... ... по ... СССР для семинарских и ... ... ... ... Зерттеулер
2.1.Великий Октябрь и интертнациональные связи казахско-советской ... В.Т. ... опыт ... ... в СССР. М: «Наука»,
1968г.
2.3.История совесткого искусства. Том1. М: «Искусство». ... СССР с ... ... до ... дней в ... ... ... в СССР (1917-1927г.г) Разработка ... ... в ... ... М: «Наука», 1989г.
2.6.История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней в 5-томах. Алма-
Ата: «Наука».1977г.
2.7.Карпов Г.Г. О советской культуре и ... ... в ... ... 1954г.
2.8.Қожамқұлов С. Шеберлік мектебі. «Өнер», Алматы. 1993ж.
2.9.Назарбаев Н.А. В потоке истории. Алматы: «Атамұра».1999ж.
2.10.Қазақстан тарихы. Очерктер. Алматы: ... ... ... энциклопедиясы. Қарағанды. Алматы.1990ж.
2.12.Ленин В.И. О пролетарской культуре. ПСС, т ... Л.Н. ... ... ... А.В. ... об ... ... Г.И. Ұлы достық ұлағаты. Алматы: «Жазушы». 1981ж.
2.16.Ленин о культуре и искусстве. М: «Наука», 1966г.
2.17.Ремизова Т.А. ... ... в ... ... М: ... ... З.И. Советская школа в периоды ... ... ... М: «Просвещение». 1959г.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атом қуатын бейбіт мақсатта пайдалану21 бет
Гидрометриялық ізденістердің даму тарихы4 бет
Мемлекеттiң басқару нысандары65 бет
Мұсылман мемлекеттеріндегі әйелдердің әлеуметтік портреті47 бет
Орталық азиядағы исламның радикалдану үрдісі5 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Қазіргі замандағы танымдық тәжірибенің тапшылығы53 бет
Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік – шығыс аймақтарындағы аграрлық реформалар: қағидалар және тарихи тағылым (1991-2007 ж.ж.)25 бет
Қаржы- шаруашылық талдаудың әдісі мен түрлері47 бет
Үндістан мемлекетінің туризмі64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь