Шет тіліндегі кәсіби бағытталған терминология

Терминдердің қалыптасуының ұзақ тарихы бар, жасалу жодары әр алуан, сөзжасам тәсілдерін толық қамтыған, бір жүйеге келтірілген, ғылым тілі ретінде қалыптасқан; қазақ дипломатиялық терминдерінің даму долы қысқа, бірақ қарқынды әрі жүйелі қалыптасу үстінде, дамуы мен қалыптасуы әртүрлі екі тілдің терминологиясының даму барысын салыстыра зерттеу, әр типті терминдердің әрқалай берілетіндігін айқындау, қазақ тіліндегі дипломатиялық терминдердің даму тенденциясын болжауға мүмкіндік береді;
Шет тілінен сөз қабылдағанда, сөздің ішкі формасы, дәлелдемесі ұмытылады. Мысалы, “Бидің бір түрін” білдіретін фокстрот шығу тегі жағынан ағылшынның — foxtrot, сөзбе-сөз аударғанда “түлкінің аттамы” деген сөз. Қазақ тілінде, сондай-ақ басқа тілдерде де бұл сөздердің арғы төркіні, шығу тегі мүлдем ескерілмейді.
Терминология - терминдер саналы икемдеуге және реттеуге оңай көнімді лексиканың ерекше секторын құрайтын, өңдірістің, қызметтің, білімнің сапасындағытерминдердің жиынтығы. Туыстық терминдері - адамдардың бір-бірімен туыстық атаулары.
Сонымен қатар әртүрлі ғылым саласында қолданылып, әртүрлі өрісте жұмсалып, бірақ әртүрлі ұғымдарды білдіретін, яғни омоним сөздер де көптеп кездеседі.
1. “ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6
2. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСӨЖ Тақырыбы: Топ: Қ  -  319 ... ... ... 2015 жКәсіби бағытталған шет тіліндегі терминологияТерминдердің қалыптасуының ұзақ ... бар, ... ... әр ... ... тәсілдерін толық қамтыған, бір жүйеге келтірілген, ғылым тілі ретінде қалыптасқан; қазақ дипломатиялық терминдерінің даму долы қысқа, бірақ қарқынды әрі ... ... ... дамуы мен қалыптасуы әртүрлі екі тілдің терминологиясының даму ... ... ... әр ... ... ... берілетіндігін айқындау, қазақ тіліндегі дипломатиялық терминдердің даму тенденциясын болжауға ... ... ... сөз ... ... ішкі формасы, дәлелдемесі ұмытылады. Мысалы, "Бидің бір түрін" білдіретін фокстрот шығу тегі жағынан ағылшынның  --  foxtrot, сөзбе-сөз ... ... ... ... сөз. ... ... ... басқа тілдерде де бұл сөздердің арғы төркіні, шығу тегі мүлдем ескерілмейді.Терминология - терминдер саналы икемдеуге және реттеуге оңай ... ... ... секторын құрайтын, өңдірістің, қызметтің, білімнің сапасындағытерминдердің жиынтығы. Туыстық ... - ... ... туыстық атаулары.Сонымен қатар әртүрлі ғылым саласында қолданылып, әртүрлі өрісте жұмсалып, бірақ әртүрлі ұғымдарды білдіретін, яғни омоним сөздер де  ... ... ... ... ... ... жазылған олардың мағынасы мысалдарын көрсете отырып, семантикалық ... ... ... ... англицизмдерді қарастырайық:"Ваsе" 1) база, негіздеме; 2) астына қойылатын зат; 3) баспа сызбаларының ... Бұл ... ... ... ... "негіз", "негіздеме", "базис" мағынасына жақын келеді; "Сеll" есте сақтайтын құралдың қарапайым бағытталған ... ... ... Бұл ... ... ... "ұя" ... мағынаға келеді; "Ғіlе" файл, жазба жалғастырушы, бұл жалпықолданыстағы ... ... ...   ... ... т.б. [9; 27 ... бір тілдің басқа тілге лексикалық әсер етуінің көптеген мысалдары кездеседі. Мәселен, араб сөздерінің түрік және парсы сияқты тілдерге енген ... 70-80% ... ... ағылшын тілінде, әртүрлі мәліметтер бойынша 55%-тен 75%-ке дейін роман тілдерінен енген сөздер кездеседі. Кәріс тілінің лексикасында қытай тілінен енген ... 75% ... [10; 27 б.]. ... "Этимологический словарь русского языка" бойынша әйгілі орыс этимологы О.Н. Трубачев қызықты есептеулер жасады. Бұл сөздікте: 1) жалпы славян сөздері (бұрын ... де) - 3191; 2) ... ... ...  --  72; 3) орыс ...  --  93; 4) ... ... енгендері  --  6304; 5) экспрессивті, дыбысқа еліктеуіш, шығу тегі түсініксіз  --  1119; 6) ... ... - 818 [10; 28 б.]. ... Ә.Т. ... өз ... мәдени өмірімізде басқаларға қарағанда басымырақ қолданылатын әлеуметтік-экономикалық терминдердің орысша-қазақша сөздігіне талдау жасаған. Ол ... ... ... 1150 терминнің 763-і орыс тілінен толық, жартылай калька түрінде қабылданған терминдер мен терминдік ... ал 387-сі таза ... ... ... яғни орыс ... кірген терминдердің таза қазақша алынған терминдерден екі есе артық ... ... ... ... ... жасалған терминдердің үлесіне 34-35 % тисе, қалған 64-65% орыс тілінен алынған таза және аралас терминдердің есесіне тиіп ... атап ... [11]. ... ... сандар кез-келген тілде шет тілдерден енген сөздер маңызды орын ... атап ... ... ... сөздердің енуі  --  әрбір дамыған тілде және ғылым тілін сипаттайтын табиғи ... ... шет ... ... ... келесі түрлерін ажыратуға болады: 1) материалдық кірмелер;2) калькалар;3) аралас кірмелер (полилексемдік терминдер мен күрделі сөздерде).Материалдық кірмелер барысында бір тілден екінші ... ... ... ... ... атау да енеді: bit  --  бит, filе  --  ... frате  --  ... coder  --  ... ...  --  ... т.б.Шет тілінен енген сөздер мен сөз тіркестерінің үлгісі бойынша жасалған, олардың құрылысының көшірмесі болып табылатын ... мен сөз ... ... деп ... ... ...  --  тіл ... естествознание  --  жаратылыс білімі, предисловие  --  алғы сөз т.б. Теориялық және лексикографиялық ... ... ... ... төрт ... ... 1) ... калька; 2) семантикалық калька; 3) сөзжасамдық калька; 4) жартылай калька.Құрылымдық калькалар - сөздің дыбысталуы емес, сөздің морфемалық ... мен ... ... ... ... ... ... adder  --  "сумматор", programmability  --  ... coding  --  ... ... ... - ... ... сөздің ауыспалы мағынасын қабылдап алу. Мысалы: blank  --  "бос жер", break  --  "үзіліс" т.б.Сөзжасамдық ... ... тілі мен ... ... ішкі ерекшеліктері ескеріледі. Мәселен, қазақ тілінде префикстік тәсіл тән болмағандықтан, мұндайда шет тілінен енген сөздің баламасы ... ... ... ... сөздер не солардан жасалған туындылар қолданылады. Мысалы, мировоззрение  --  дүниетаным; синтетикалық тәсілмен: аптека  --  ... ... ... - сөзжасамдық кальканың бір түрі: мұнда кальканың бір ... ғана ... ... фр. "антиcops ", қазақша "антидене ", орысша ... ... ...  --  ... ... және семантикалық типтері бар, мысалы: application program  --  "қолданбалы программа", buffer memory  -  ... еске ... ... ...  --  "макроанықтама", macrocell  --  "макроұя " т.б.Шетел тілінен қазақ тіліне енген кірме терминдер ассимиляцияға ұшырайды. ... да тән, яғни ... ... ... дыбыстық бірізділігі тән. Мысалы: operand - "операнд",  price list  -  ... term - ... ... сөзжасам процесіне англицизмдердің қатысы бірдей дәрежеде емес. Оларға тән мынандай ерекшеліктерді атап көрсетуге болады:* Бірқатар англицизмдер ... ... ... ... яғни ... ... кірген: журналист, редакция, радикализм т.б.* Қазіргі қазақ тіліндегі англицизмдердің құрамында ешбір жұрнақ қабылдамай-ақ, жеке сөз ... ... ... де бар: атлас, глобус, протокол т.б.* Кейбір англицизмдер тек көмекші етістіктермен тіркесіп келіп қолданылады: редактор болу, ... ... ... ... т.б.* ... тілі ... англицизмдер тілдің сөзжасам құбылысының барлық амал-тәсілдерімен түрленіп, сөзжасамдық ұя жасай алады. Қазақ тіліндегі ең ... ... ... ... арқылы жаңа сөз тудырады: автор+лық, классика+лық, дидактика+лық, оператор+лық, стиль+ді т.б.* Кейбір англицизмдер төл сөздермен немесе англицизмдері өзара тіркесіп, қосарланып келеді:	вегетациялық ... ... ... ... ... ... прогресс және т.б. Бұл мысалдардан терминдердің бірінші сыңары шетел сөздерден екінші сыңары қазақ тілінің төл ... ... ал ... ... екі сыңары да шетел сөздердің тіркесуі арқылы жасалғанын көруге болады.* Қазір қазақ тілі ... мен ... ... шет ... ... ... орнына қазақ тілі баламаларын қолданып жүр: мотив//уәж, универсал//әмбебап, методология//әдістаным және т.б.* Қазақ тіліне калькалану арқылы енген шет ... ... ... а) ... ... арқылы:	 киногерой  --  кинокейіпкер, телерассказ  --  телеәңгіме, предисловие  --  алғы сөз т.б. ... ... ... тілі мен ... ... ішкі ... ... Қазақ тіліне префикстік тәсіл тән болмағандықтан, мұндайда шетел сөзінің баламасы ретінде қазақ тіліндегі белгілі ... не ... ... ... ... перестройка  --  қайта құру, синтетикалық тәсілмен: парник  --  ... ... ... қоғам адамнан барынша шығармашылықтылықты, қабілеттілікті және шеберлікті (профессионализмді) талап ... ... ... ... яғни ... азаматтың өз ісіндегі шеберлігін дамыта, өрістете отырумен қатар ... ... ... қояды. Сөз таластыруға болмайтын біліктілік, дәлірек айтқанда терминология ... ... тек қана ... тіл білімінде емес жалпы білім саласында, әсіресе ағылшын тіл білімінде де алатын орны ерекше. Мемлекетіміздің жан-жақты табысты өркендеуі мен дамуының ... ... ... ... ... ... мен ... мәселесі алдыңғы қатарға шығып отыр. Ағылшын тіл ... ... ... бір ... терминология саласы болып табылады. Әрбір тілдің сөздік қорының ... ... ... құрайды. Бұл сала да  --  ... даму ... және ... ... жаңа ... көп ... тудырушысы. [1, 189 б.]Қоғамның әртүрлі салаларындағы экономикадағы, мәдениетттегі, ғылым мен ... ... ... осы әр ... ... жүйені жетілдіруді өзекті мәселелердің біріне айналдыруда.Сан алуан ғылым салалары өзіндік ерекшеліктеріне қарай жүйелі ұғымдардан тұрады. Ұғымдардың ... ие ... ... бір ... ретінде қалыптасуы терминдену заңдылықтары арқылы жүзеге асырылады. Түрлі лексемалардың семантикалық өрісте қолданылуы ... ... де ... өрісте пайда болып, оның ішкі заңдылықтарына бағынады. [2, 184 б.]Бүгінгі таңда Қазақстанның өзге елдермен жасайтын келісімдері ... ... ... ... яғни ... ... ... тіл өз қызметін атқара бастады. Елімізде болып жатқан түбегейлі өзгерістер тіліміздің жан- жақты, оның ішінде терминология саласының дамуына жағдай туғызды.Тілімізге шет ... ... ... ... ... ... сіңісіп, кірігіп өзіміздің төл сөзге айналып бара жатқаны да заңдылық сияқты. Термин жасауда шет ... ... ... ... барысында осы салада көптеген қоғамдық пікірталас туындап отыр. Тіпті бұл терминология мәселесі XX ғасырдың бас кезінде-ақ ең өзекті ... ... ... ... ... 1924 жылы ... ... өткен қазақ білімпаздарының съезі сол кезде үлкен маңызға ие болған. Мұны қазақ терминологиясының ғылыми негізде дамуының алғы ... ... атап ... ... ... ... ... оқыған  атты тақырыптағы баяндамасы қызу пікір-талас туғызғанын сонда Айтылған пікірлерден байқауға болады. Қазіргі таңда ... ... ... ... зерттеу барысында ұлттық интеллигенция өкілдерінің бірі Х.Досмұхамедұлы мен Н. Төреқұлов, М.Тұрғанбайұлы, Е.Омарұлының ... ... ... әлі ... ... өз ... жоймағанын пікірлерді оқығанда байқайсың. Баяндама барысында арнаулы сала тілін қалыптастырудың түрлі жолдарын қарастыра келіп, шет тілінен кірген терминдерді ... ... ... ... кезінде тілдегі үндестік заңының қатаң сақталуын ескертеді. , - ... Сол ... сөз ... ... Төреқұлов термин болатын сөздің ұғымдық мағынадан өзгеріске ұшырамауын басты назарда ұстау керек дей келе ,  -  ... ... сөз алу ... ... Х.Досмұхамедов: ,  -  дей келіп, мынадай тұжырым жасайды.   
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шет тіліндегі кәсіби бағытталған терминология жайлы4 бет
Лексикалық интерференцияның лингвистикалық аспектісі13 бет
ХІХ ғ.екінші жартысынан 1930 жылға дейінгі аралықта орын алған өзгерістер және терминология мәселесі61 бет
Мемлекеттің құрылымдық-инвестициялық саясатын қалыптастыру негіздері23 бет
Төлем балансының ұғымы және оның маңыздылығы36 бет
Шет тілін үйренудегі ынталандыру рөлі8 бет
Қазақстанның мемлекеттік басқару жүйесі101 бет
ҚР сыртқы саясаты. Әлеуметтік жағдайы. Экономикасы10 бет
Қазақ тіліндегі ішкі терминжасам тәсілдері34 бет
"кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері"3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь