Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі

Жоспары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І . тарау. Дүниежүзі қазақтары құрылтайының шақырылуының
тарихи маңызы.
1.1. Бірінші дүниежүзілік қазақтар құрылтайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2. Қауымдастықтың ұйымдастыруымен өткен екінші және
үшінші құрылтайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.3.Дүниежүзі қазақтар қауымдыстығы және оралмандар ... ... ... ... ... .22

ІІ . тарау. Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі.
2.1. Дүниежүзі қазақтар қауымдыстығы он жылдық белесте ... ... ... ... .29
2.2. Дүниежүзі қазақтар қауымдыстығының қазақ
диаспорасына байланысты атқарған жұмыстары (2002.2005жж)...40

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
Кіріспе
Тәуелсіз Қазақстанның халықаралық аренаға шығып, өз еркіндігі мен азаттығын әлемге мойындатуы - бұл тарихи оқиға. Қазақстан өз тәуелсіздігін қолына алып дүниежүзіне өзін паш етуі қазақ ұлты үшін де үлкен мәре, зор жетістік болып табылады. Жалпы қанша ғасырлар бойында Тұран даласында жері мен елін аман алып, дамытуға тырысқан, азаттық деп үш жүз жыл бойында күрескен қазақ халқы үшін тәуелсіздік пен азаттық үлкен белестен асқанмен, биік шыңға жеткенмен тең екені күмәнсіз.
XX ғасырдың 90 жылдарында еркіндікпен енді ғана аяқ басқан еліміздің алғашқы таңдарында бірнеше жетістікті және табысты істермен толастағаны белгілі. Ең алдымен азаттық иісін барша жұртқа сездірту үшін кеңес өкіметімен өшуге шақ қалған тілінің және дінінің ерекшеліктерін, рухани дүниесінің құндылықтарын қайта жаңғыртып қолдап, қолпаштауды бастады. Халық жауы атанған қазақ ұлтының жан ашыр ұлдарын қайта қарастырып атап алдық, сонымен қатар тарихи беттерімізге қайта қарап оң мен солды ұлттық көрініске орай қайта - қайта айыруды таныдық. Ал Қазақстан Республикасының көк байрақты желбіреткелі қазақ ұлтына деген ең басты атқарған ісі мен игі әрекеті Дүниежүзі қазақтар ќұрылтайын ұйымдастырып өткізуі болып табылады. Сонымен қатар аталған Дүниежүзі қазақтар ќұрылтайында қазақ ұлтының жан - жақты өзекті мәселелерін қарастырып, бірегей мақсаттарын дамыту міндетімен Дүниежүзінің қазақтар қауымдастығы құрылған болатын.
Тақырыптың өзектілігі. Дүниеде қазақ деген ұлт біреу, демек оның ұлттық болмысы, салт санасы, әдет ғұрпы - барша қазаққа тән, оның ғажап рухани қазынасын да бөліп жаруға жатпайтын ортақ байлық.
Қазақтар тығыз орналасқан Қытай, Өзбекстан, Ресей, Туркия, Монғолия тәрізді елдерден халық арасындағы мұражайларындағы қазақтың тарихына, мәдениетіне, әдебиеті мен өнеріне қатысты қазына байлық барша халқымыздың игілігіне қызмет етуі керек.
Бұл орайда Дүниежүзінің қазақтар қауымдастығы қолға алып, жүзеге асырған істері кеңінен қолдауға тұрарлық. Осылайша Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтан қолдау тапқан Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы қызметінің негізгі бағыттарын анықтау және оның қандай мақсаттар мен міндеттер алдына қойғанын, оның бүгінгі Қазақстан дамуына сай жұмыс атқаратынын, қазақ ұлтының қоғамының талаптарына жауап бере алатындығын анықтау жұмыстың басты өзекті мәселесі болып табылады.
Қазақстан Республикасының халықаралық қауымдастығынан беделді орындарды иемденіп, дамыған елу елдің қатарына қосылу мақсатын алға қойған дәуірінде Дүниежүзі қазақтар қауымдастығына жан - жақты тарихи және ғылыми сипаттама беру ғылыми маңыздылықты иемденіп ғана қоймай, сонымен қатар отанымыздың дамуы барысында өзекті болып табылады. Осылайша ата-бабаларымыз аңсаған бірлік пен азаттық тізгініњ қолға ұстағанымызды да байқатамыз. Тәуелсіз Қазақстан Республикасы азаттық туын көкке көтерген сәттен мәдениетімізді, әдебиетімізді, өнерімізді жалпы айтқанда рухани құндылықтарымызды ашып дүниеге паш еттік. Осы кезден бастап тарихымызда шетелдердегі қандастарымызбен тығыз байланыс жасау, осы байланыстарды ғылыми тұрғыдан қазіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының құрылуындағы тарихи маңызы, оның он жылдық белесте қазақ диаспорасы және дүниежүзі қазақтарымен арасындағы байланысы қызметін, мақсатын және міндеттерін ашу. Он жылдық көлемде атқарған іс-шараларын көрсету жұмыстың басты мақсаты болып табылады. Қауымдастықтың қазақ диаспорасымен әлеуметтік, мәдени – рухани, саяси байланыстары туралы мәселелерді ашып көрсету. Аталған мақсатқа орай төмендегідей міндеттер алға қойылуда:
- Бірінші дүниежүзі қазақтары құрылтайында қарастырылған мәселелерді ашып көрсету.
- Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының құрылуының тарихи маңызын айқындау.
- Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының қазақ диаспорасымен байланыстарын көрсету.
- Қазақ диаспорасына байланысты іс-шараларын анықтау.
- Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының он жылдық асудан өту барысындағы атқарылған жұмыстарын қорытындылап көрсету болып табылады.
Жұмыстың құрылымы. Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының он жылдық белесте тақырыбын жан - жақты және толыққанды ғылыми зерттеу мақсатында жұмысты төмендегідей бөлімдерге бөліп қарастыру негізге алынған.
Кіріспе бөлімінде жұмыстың жалпы сипаты көрсетіледі. Мұнда тақырыптың өзектілігі,тарихнамасы,жұмыс тақырыбына байланысты жарық көрген еңбектермен мақалаларға сипаттама беріліп, жұмыстың мақсаты мен міндеттері, жұмыстың алға қойған басты мақсатымен бірқатар өзекті міндеттері көрсетілген; жұмыстың құрылымы - жұмыс жөнінде толық мәлімет беріп, құрылымның жағдайымен таныстырады; жұмыстың хронологиялық сипаты - тақырыптың қандай хронологиялық шеңберді қамтитын кезеңдерін көрсетеді.
Негізгі бөлімде екі тараудан құрылған. Бірінші тарау - Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының шақырылуының тарихи маңызы. Бірінші дүниежүзі қазақтар құрылтайының қарастырған мәселелерін, яғни қазақ ұлтының жалпы мәселелерін, оның шешуіне арналған іс-шаралар мен жолдарын көрсетеді; Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының құрылу тарихы және құрылудағы мақсаты, алғашқы қадамдары көрсетіледі.
Екінші тарау - дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі тарауында дүниежүзі қазақтар қауымдастығының алыс және таяу шет мемлекеттеріндегі қазақ диаспорасына байланысты атқарылып жатқан іс-шаралар, яғни қазақ диаспорасының мәселелерін шешуде дүниежүзі қазақтар қауымдастығының рµлін анықтау алға қойылған дүниежүзі қазақтар қауымдастығы оралмандар мәселесін шешудегі қызметі көрсетілді.
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының он жылдық белесте тақырыбында жалпылама дүниежүзі қазақтар қауымдастығының алыс және таяу шет мемлекеттердегі қазақ диаспорасына байланысты қызметінен мәліметтер беріледі.
Қорытынды бөлімінде тақырыпқа, жұмысқа түбегейлі қорытынды жасалып жұмыстың қорытынды түйіні ашылып көрсетіледі. Сонымен қатар тақырыпқа тарихи сипаттама беріліп, жалпы ғылыми қорытынды жасалып, объективті шындыққа жету үшін ғылыми баға беріледі
Зерттеу жұмыстың хронологиялық шеңбері. Алғашқы дүниежүзі қазақтары құрылтайының жиыны 1992 жылы шақырылады, осы кезде 1992 жылы қазанда ќазақтар қауымдастығының шаңырағы көтерілер орталық ғимараттың іргетасын төсеу, қабырғасын қалау атқарылды. Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы қызмет еткеніне он жылдық белестен асып отыр. Аталған жылдарда дүниежүзі қазақтар қауымдастығы бірнеше кезеңдерден тарихи жолмен өткен болатын. Дүниежүзі қазақтар қауымдасытығының даму тарихындағы кезеңдер дүниежүзі қазақтар құрылтайының шақырылуына орай бөлуге болады. Осылайша бірінші кезең - 1992 жылдан 2002 жыл аралығын қамтыса, екінші кезең – 2002 жылдан 2005 жыл аралығын, ал үшінші кезең - 2005 жылдан бүгінге дейінгі уақыт аралығын қамтиды.
Ғылыми жұмыста қолданылған әдістемелері. Ғылыми жұмыстың толық қанда объективті зерттелуі мақсатында бірнеше әдістемелер қолданылған. Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы он жылдық белесте тақырыбын ғылыми объективті зерттеле отырып дерек көздері мен көзқарастар және пікірлерді салыстыру және дүниежүзі қазақтары қауымдастығының жұмыстарын талдау, мәрелеу әдістері қолданылған.
Тарихнамасы. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы туралы оның қазақ диаспорасына байланысты жұмыстары жайында баспасөз беттерінде жарияланған мақалалар мен қатар біршама еңбектерде жарық көрді. Атап айтатын болсақ, Бейбіт Сапаралының «Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы» атты жинағында дүниежүзі қазақтары бірінші құрылтайы нәтижесінде өмірге келген қауымдастықтың қазақ диаспорасына байланысты жүргізген жұмыстарына қатысты мәлімет береді. Г.Мендеқұлованың «Қазақ диаспорасының тарихи тағдыры» атты еңбегінде диаспорасының қалыптасқан тарихын кезең – кезеңдерге бөле отырып, олардың атамекенге оралуындағы қауымдастықтың рµліне тоқтала кеткен. Ал, Тілек Дәулетов «Дүниежүзі қазақтары қауымдастық шежіресі» деген еңбегінде (2002ж) жалпы тәуелсіздік тарихымен қатар келе жатқан қауымдастық шежіресі шетелдегі қазақстардың өміріне тікелей тамыршысы екендігіне мәлімет бере отырып, көптеген іс- шараларды жүргізгендігін атап көрсеткен.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы туралы, қауымдастықтың қазақ диаспорасымен байланысты және қауымдастықтың қазақ диаспорасы үшін жасаған әрекеттері туралы мәселелерді баспасөз және ақпарат құралдарынан біле аламыз. Әсіресе 1995 жылдан шыға бастаған «Қазақ елі» атты газеті, қауымдастық жанынан шығып тұратын «Алтын бесік» журналы қауымдастық іске асырып отырған әрекеттері, күнделікті тіршілігі туралы ақпараттарды бере алады. Сонымен қатар халықаралық газет «Заман Қазақстан», республикалық басылымдар «Егемен Қазақстан», «Түркістан», «Жас Алаш» газеттері тағы да басқа басылымдарда қауымдастықтың қазақ диаспорасына байланысты әрекеттері туралы айтылады. Сондай – ақ қауымдастықтың жүргізген іс-шаралары және келешектегі атқаратын жұмыстары туралы, тікелей оның басшылығымен өткен 1998 жылы Алматы қаласында «Қазақстан - 2030 және шетелдегі қазақ диаспорасы», «Шетелдегі қазақ жастарын Қазақстанда оқыту мәселелер», «Мұстафа Шоқай және шетелдегі қазақ зиялылары» деген атпен өткен конференциялардың материалдары, 1995 жылы Түркістанда «Қазақ диаспорасының күрделі мәселелері» деген атпен өткен симпозиумда қабылданған құжаттарда көрсетілген.
Сонымен қатар 1992 жылы Алматыда өткен Әлем Қазақстанның тұңғыш құрылтайында қабылданған қаулы қарарда Дүниежүзі қазақтарының құрылуы туралы мәліметтер береді. 2002 жылы Түркістанда өткен Әлем қазақтарының екінші құрылтайында және 2005 жылы Астанада өткен үшінші құрылтайында өткен қауымдастықтың қазақ диаспорасына байланысты қазіргі таңдағы және келешектегі жоспарланған іс – шаралары туралы деректер береді.
Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Н.Ә.Назарбаев. Құшағымыз бауырларға айқара ашық. // Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы. А, 1993 - 114 б.
2. Т.Сапаралы. Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы. А, 1993 - 189 б.
3. Орынбаев Ш. Ұлы жиын ұлағаты: (Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы). //Жібек жолы, 1994 - №13-14, 13 б.
4. Г.Қозғамбаева. А.Абилаханова. Қазақ диаспорасымен қауымдастық арасындағы байланыс. //Ерліктің бастауы елдікте атты конференция материалдар жинағы. А, 2007 - 54-55 бб.
5. Т.Дәулетов. Дүниежүзі қазақтарының екінші құрылтайы. А, 2002, 65 б.
6. Көрсетілген еңбек - 96-97 бб.
7. Қазыбек Н. Тәуекел түбі жел қайық. //Түркістан, 2002 - №14, 5 б.
8. Көрсетілген еңбек - 5 б.
9. Сарбалыұлы Б. Бес құрлық қазақтары бас қосты. // Қазақ елі. 2005 - №5, 3 б.
10. Көрсетілген еңбек - 6 б.
11. Қазақстан әлем қазақтарының қамқоры. Егемен Қазақстанның тілшілер тобы. //Егемен Қазақстан, 2005 - №1, 3 б.
12. Б.Шайманұлы. Оралмандар немесе қандастарға бауырмалдық көзқарас қажет. // Қазақ елі, 2004 - № 48, №22, 3 б.
13. С.Балғабаев. Атажұрт деп соққан жүрегі. // Жас алаш. 2002 - №17, 3 б.
14. Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан қазіргі әлем санасатын әлем сыйлайтын елге айналды. //Егемен Қазақстан, 2005 - №15, 5 б.
15. Ж.Махатова. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Көші – қон процесінің жағдайларын талдау. //Ерліктің бастауы елдікте атты конференция материалдар жинағы. А, 2007 – 96 б.
16. Көрсетілген еңбек – 96 – 97 б.
17. Ә.Мақұлбаев. Оралмандарға орын бар. // Оңтүстік Қазақстан. 2005-4-5бб.
18. Т.Дәулетов. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының шежіресі. //А,2002 - 16-17 бб.
19. Көрсетілген еңбек – 2002 - 23 б.
20. Келес М. Отан деп соққан жүректер. // Қазақстан әйелдері. 2005 - №11, 6 б.
21. Сұлтанәлі Балғабаев. Атажұртта оқып жүр талай қазақ баласы. // Қазақ елі, №32, 2003 - 5 б.
22. Қозғамбаева Г.Б. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы – қазақ диаспорасының ғылыми орталығы. Ұлы жеңіске тағзым атты халықаралық ғылыми практикалық конференцияның материалдары. А, 2005 - 36 б.
23. Келес М. Отан деп соққан жүректер. // Қазақстан әйелдері, 2005 - №11, 6 б.
24. Қалдарбек Найманбай. Қазақ диаспорасы және Қауымдастық. // Егемен Қазақстан, 1996 - №8 45 б.
25. Көрсетілген еңбек. 45 б.
26. Әбдуақап Қара. Түркиядағы кіші құрылтай. // Алтын бесік. 1997 - №11, 5 б.
27. Найманбаев Қ. «Қазақстан - 2030 жыл және шетелдегі қазақ диаспорасы» атты конференция материалынан. Астана, 1999 - 17-18 б.
28. Балдабаев С. Еуропа қазақтарының кіші құрылтайы. // Алтын бесік, 2004 - №3, 14-21 бб.
29. Дәулетов Т. «Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының шежіресі» А, 2002 - 23-24 бет;
30. Көрсетілген еңбек – 2002 - 11-12 бб.
31. Әбуақап Қара. Еуропа қазақтарының елдуманы. //Алтын бесік, 2003 - №7, 14-15 бб.
32. Талғат Мамашев. Еуропадағы қазақтардың басқосуы. //Түркістан 2005 - №12, 3 б.
33. Көрсетілген еңбек. 4 б.
34. Кәпқызы Е. Алтайдан Астраханға дейін. // Алтын бесік, 2002 - №1, 15-16 бб.
35. Қалбай Ә. Атажұртқа көшем деушілер көп. // Қазақ елі, 2003 - №22, 4 б.
36. Қабдыұлы М. Қазақ қазаққа көп өкпелемесін. // Алтын бесік, 2004 - №35, 15 б.
37. Құмарұлы М. Өркені өскен өңір. // Алтын бесік, 2002 - №1, 38-39 бб.
38. Қ. Найманбаев. Қазақ диаспорасы және Қауымдастық. // Егемен Қазақстан. 2004 - №7, 3 б.
39. Көрсетілген еңбек. 3 б.
40. С. Балғабаев. Атажұртта оқып жүр талай қазақ баласы. //Қазақ елі. №32, 2003 - 5 б.
41. С. Балғабаев. Атажұрт деп соққан жүрегі. // Жас Алаш, 2005 - №9, 3 б.
42. Т.Дәулетов. Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы. А, 2003 - 16-17 бб.
43. Қозғамбаева Г.Б. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы қазақ диаспорасының ғылыми орталығы. Ұлы жеңіске тағзым атты халықаралық ғылыми практикалық конференцияның материалдары. А, 2005 - 37 б.
44. Талғат Асанұлы. Ағайындар арасындағы алтын көпір. //Қазақ елі, 2004 - №2, 3 б.
45. Көрсетілген еңбек. 3 б.
46. Көрсетілген еңбек.4 б.
47. Болат Шайманұлы. Оралмандар немесе қандастарға бауырмалдық көзқарас қажет. // Қазақ елі. 2004 - №48, 3 б.
48. Құмарұлы Ш. Өркені өскен өңір. // Алтын бесік, 2002 - №1, 40 б.
49. Артықбай Үкібаев. Елге ел қосылса -құт! // Егемен Қазақстан. 2005 - №9, 5 б.
50. Г.М.Мендекулова. Исторические судьбы казахской диаспоры. //Происхозадения и развития. А, 1997 – 262 стр.
        
        Жоспары
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
І – тарау. Дүниежүзі қазақтары құрылтайының шақырылуының
тарихи маңызы.
1.1. ... ... ... ... ... өткен екінші және
үшінші
құрылтайы..............................................................
................14
1.3.Дүниежүзі ... ... ...... ... ... қауымдастығы және оның қызметі.
2.1. ... ... ... он ... Дүниежүзі қазақтар қауымдыстығының қазақ
диаспорасына байланысты атқарған жұмыстары (2002-2005жж)...40
Қорытынды...................................................................
.......................................54
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.............58
Кіріспе
Тәуелсіз ... ... ... шығып, өз еркіндігі мен
азаттығын әлемге мойындатуы - бұл тарихи оқиға. Қазақстан өз ... алып ... өзін паш етуі ... ұлты үшін де ... ... ... ... табылады. Жалпы қанша ғасырлар бойында Тұран даласында жері
мен елін аман ... ... ... ... деп үш жүз жыл ... ... ... үшін тәуелсіздік пен азаттық үлкен белестен асқанмен,
биік шыңға жеткенмен тең екені күмәнсіз.
XX ғасырдың 90 ... ... енді ғана аяқ ... еліміздің
алғашқы таңдарында бірнеше жетістікті және табысты істермен толастағаны
белгілі. Ең алдымен ... ... ... ... сездірту үшін кеңес
өкіметімен өшуге шақ қалған тілінің және ... ... ... ... ... жаңғыртып қолдап, қолпаштауды бастады. Халық
жауы атанған қазақ ұлтының жан ашыр ұлдарын қайта қарастырып атап ... ... ... ... ... ... оң мен солды ұлттық көрініске
орай қайта - қайта ... ... Ал ... ... ... желбіреткелі қазақ ұлтына деген ең басты атқарған ісі мен ... ... ... ќұрылтайын ұйымдастырып өткізуі болып табылады.
Сонымен қатар аталған Дүниежүзі қазақтар ќұрылтайында қазақ ұлтының жан ... ... ... қарастырып, бірегей мақсаттарын дамыту міндетімен
Дүниежүзінің қазақтар қауымдастығы құрылған болатын.
Тақырыптың өзектілігі. Дүниеде ... ... ұлт ... ... оның
ұлттық болмысы, салт санасы, әдет ғұрпы - барша қазаққа тән, оның ... ... да ... жаруға жатпайтын ортақ байлық.
Қазақтар тығыз орналасқан Қытай, Өзбекстан, Ресей, Туркия, Монғолия
тәрізді елдерден халық ... ... ... тарихына,
мәдениетіне, әдебиеті мен өнеріне қатысты қазына байлық барша халқымыздың
игілігіне ... етуі ... ... ... ... қауымдастығы қолға алып, жүзеге
асырған істері кеңінен ... ... ... ... ... Н. Ә. ... қолдау тапқан Дүниежүзі
қазақтары қауымдастығы қызметінің ... ... ... және ... ... мен міндеттер алдына қойғанын, оның бүгінгі Қазақстан
дамуына сай жұмыс атқаратынын, қазақ ... ... ... ... ... ... ... басты өзекті мәселесі болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... елу елдің қатарына қосылу мақсатын алға қойған ... ... ... жан - ... ... және ... сипаттама
беру ғылыми маңыздылықты иемденіп ғана қоймай, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ата-бабаларымыз аңсаған
бірлік пен азаттық тізгініњ қолға ұстағанымызды да байқатамыз. Тәуелсіз
Қазақстан ... ... туын ... ... ... ... ... жалпы ... ... ашып ... паш ... Осы ... бастап тарихымызда
шетелдердегі қандастарымызбен тығыз ... ... осы ... ... ... ... өзекті мәселелердің бірі.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының
құрылуындағы тарихи маңызы, оның он ... ... ... ... ... ... арасындағы байланысы қызметін, мақсатын және
міндеттерін ашу. Он жылдық көлемде атқарған ... ... ... ... болып табылады. Қауымдастықтың қазақ ... ...... ... байланыстары туралы мәселелерді ашып
көрсету. Аталған мақсатқа орай төмендегідей міндеттер алға қойылуда:
- ... ... ... ... ... ашып ... ... қазақтар қауымдастығының құрылуының тарихи маңызын
айқындау.
- ... ... ... қазақ диаспорасымен
байланыстарын көрсету.
- Қазақ ... ... ... ... Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының он жылдық ... ... ... ... ... көрсету болып
табылады.
Жұмыстың құрылымы. Дүниежүзі қазақтар қауымдастығының он ... ... жан - ... және ... ... ... ... төмендегідей бөлімдерге бөліп қарастыру негізге алынған.
Кіріспе бөлімінде жұмыстың жалпы ... ... ... ... тақырыбына байланысты жарық көрген еңбектермен
мақалаларға сипаттама беріліп, жұмыстың мақсаты мен міндеттері, ... ... ... ... ... ... міндеттері көрсетілген;
жұмыстың құрылымы - ... ... ... ... беріп, құрылымның
жағдайымен таныстырады; жұмыстың хронологиялық сипаты - ... ... ... қамтитын кезеңдерін көрсетеді.
Негізгі бөлімде екі тараудан ... ... ... - ... ... ... ... маңызы. Бірінші дүниежүзі
қазақтар ... ... ... яғни ... ... ... оның ... арналған іс-шаралар мен жолдарын көрсетеді;
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының құрылу ... және ... ... ... ... тарау - дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның ... ... ... ... алыс және таяу ... қазақ диаспорасына байланысты атқарылып ... ... яғни ... ... мәселелерін шешуде дүниежүзі
қазақтар қауымдастығының рµлін анықтау алға қойылған дүниежүзі ... ... ... ... ... ... ... қауымдастығының он жылдық белесте тақырыбында жалпылама
дүниежүзі қазақтар қауымдастығының алыс және таяу шет ... ... ... ... ... ... бөлімінде тақырыпқа, жұмысқа түбегейлі қорытынды жасалып
жұмыстың қорытынды түйіні ашылып көрсетіледі. ... ... ... ... ... жалпы ғылыми қорытынды жасалып, объективті
шындыққа жету үшін ғылыми баға беріледі
Зерттеу жұмыстың хронологиялық ... ... ... ... ... 1992 жылы шақырылады, осы ... 1992 жылы ... ... ... көтерілер орталық ғимараттың іргетасын
төсеу, ... ... ... ... ... қауымдастығы қызмет
еткеніне он жылдық белестен асып отыр. Аталған жылдарда дүниежүзі ... ... ... тарихи жолмен өткен болатын. Дүниежүзі
қазақтар қауымдасытығының даму тарихындағы кезеңдер ... ... ... орай ... ... Осылайша бірінші кезең - 1992
жылдан 2002 жыл аралығын қамтыса, екінші кезең – 2002 ... 2005 ... ал ... кезең - 2005 жылдан бүгінге дейінгі уақыт аралығын
қамтиды.
Ғылыми жұмыста қолданылған әдістемелері. Ғылыми жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... Дүниежүзі
қазақтар қауымдастығы он жылдық белесте тақырыбын ғылыми ... ... ... ... мен ... және ... ... дүниежүзі қазақтары қауымдастығының жұмыстарын талдау, мәрелеу
әдістері қолданылған.
Тарихнамасы. Дүниежүзі ... ... ... оның ... ... ... жайында баспасөз беттерінде жарияланған
мақалалар мен қатар ... ... ... ... Атап ... ... Сапаралының «Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы» атты ... ... ... ... ... өмірге келген
қауымдастықтың қазақ диаспорасына байланысты жүргізген ... ... ... ... ... ... тарихи тағдыры» атты
еңбегінде диаспорасының ... ... ... – кезеңдерге бөле
отырып, олардың атамекенге оралуындағы қауымдастықтың ... ... Ал, ... ... ... ... қауымдастық шежіресі» деген
еңбегінде (2002ж) жалпы тәуелсіздік тарихымен қатар келе жатқан қауымдастық
шежіресі ... ... ... ... ... ... бере отырып, көптеген іс- шараларды жүргізгендігін атап көрсеткен.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы ... ... ... ... және ... ... ... үшін жасаған
әрекеттері туралы мәселелерді баспасөз және ақпарат құралдарынан біле
аламыз. ... 1995 ... шыға ... «Қазақ елі» атты ... ... ... ... ... бесік» журналы қауымдастық іске
асырып ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар халықаралық газет «Заман Қазақстан», республикалық
басылымдар «Егемен Қазақстан», ... «Жас ... ... тағы ... ... қауымдастықтың қазақ диаспорасына байланысты әрекеттері
туралы айтылады. Сондай – ақ қауымдастықтың жүргізген ... ... ... жұмыстары туралы, тікелей оның басшылығымен ... жылы ... ... «Қазақстан - 2030 және ... ... ... ... ... ... оқыту мәселелер»,
«Мұстафа Шоқай және шетелдегі қазақ зиялылары» ... ... ... ... 1995 жылы ... ... диаспорасының
күрделі мәселелері» деген атпен өткен симпозиумда қабылданған ... ... 1992 жылы ... ... Әлем ... ... қабылданған қаулы қарарда ... ... ... ... ... 2002 жылы ... ... Әлем қазақтарының
екінші құрылтайында және 2005 жылы ... ... ... құрылтайында
өткен қауымдастықтың қазақ диаспорасына байланысты қазіргі ... ... ... іс – ... ... ... береді.
І – тарау. Дүниежүзі қазақтары құрылтайының шақырылуының
тарихи маңызы.
1.1.Бірінші дүниежүзілік қазақтар құрылтайы
Қазақ халқы - тамырын жеті қабат жер ... ... алып ... ... ... таратып, осынау қасиетті ұлы даласынан ... ... ... ... ... өсіп-өркендеп келе жатқан байырғы
халық. Бүгінгі қазақ халқы сонау есте жоқ ескі ... ... ... дүр ... көне ... ... ғұндардың, байырғы
түріктердің, ұрпағы, үлкен үйдің қара шаңырағын ата ... ... ... ... ... ... ... тарихының басты мазмұны
-азаттық үшін күреске сайып келеді. Елдік пен ... ... ... ... ғұн, ... сақ, ... қаңлы, қыпшақ замандарынан
кешегі шерлі желтоқсанға дейінгі сан ғасырлық шежіресі бар.
Жиырмасыншы ғасыр қазақ халқына не ... ... ... төңірегінде қым-
қиғаш пікір бар. Ия, кешегі насихат жетпіс жыл бойы ... ... ... тек ... нұрын себелеп келді деп үйретті, оның қаншалықты растығын
тарихтың өзі дәлелдеп беріп отыр. Бірақ ... дей ... ... ... ... ... ... жоққа шығаруға болмайды. Басқасын айтпағанның ... ... ... үш ... ... ... ... территориялық
тұтастықтан айырылып қалған елімізбен жеріміздің республика ... ... ... ... ... ... ... бекітілуі Кеңес
өкіметінің алғашқы жылдарында жүзеге асқанын, мұның өзі қазіргі ... ... ... ... ... ... қалай
ескермей кете аламыз.
Егеменді ел болып ... өз ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігіміз жарияланғалы бері бір
жылға ... ... ... Қазақстанды әлемнің жүзден астам елі таныды,
еліміз бірқатар аса беделді халықаралық ... оның ... ... ... ... ... қорына мүше болып қабылданды. ... ... ... ... ана тілімізге - бай әрі құнарлы
қазақ тіліне мемлекеттік мәртөбе берілді. Елді мекендердің тарихи ... ... ... ... аттары ардақталып, мерейтойлары
өткізілуде. Шетелдердің іскер ... ... ... ... ... ... қызығып, ірі-ірі келісім шарттарға
қол қоюда. Құрылтайдың барысында қазақ ... ... ... яғни
мейірімділік пен қонақжайлылық, жанының жайсандығы байқалды. ... ... ... ... ... ... тазартып,
жоғалтқанымызды түгендеп, тілімізді, дінімізді жаңартып ... ... өз ... яғни тәуелсіздігіне жетіп бірқатар асулардан
асып жетіп отыр. Міне осындай ұлт үшін жасалған игі ... бірі ... ... ... ... ... ... дүниежүзі қазақтары құрылтайында «Бүгінгі құрылтайдың
басты мақсаты - ... ... ... ... болашағы жөнінде ойласу,
ұлтымыздың тарихындағы осынау ерекше белестің тұсында ендігі ... ... ... ... ... ... ... -
зерделі жанды таң қалдырылатын құбылыс. Әр бір үш ... ... ... жүрген қазақтан басқа халықты атау қиын шығар» /1/.
Осылайша Президенттің ... ... ... диаспорасының мәселесі
шешуде, Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының рµлі үлкен екендігі айталды.
1992 жылғы 28 - ... пен 4- ... ... ... ... - ... жерінде дүниені дүр сілкінтіп, асыл топырақта ата
—баба әруағын бір аунатып, Дүниежүзі қазақтарының ... ... ... Бұл ... алыс - жақынның бәріне аяулы - Алматы көшелері, ұлы
думанды ... ... түбі бір ... ... Түгел баба ... ... ... ... ... Қарт ... ... хас тұлпарлардың тұяғы дүбірлеткен Дегерес алқабы әлемнің ... ... ... ала ... неше ... неше ... ... шошақ
төбелі тымақтармен, ақ құрымды қалпақта, ақ ... әсем ... ... ... көк ... толқыды.
Бұл күндері әр қазақтың жадында тарихтың талай беттері қайта - қайта
парақталды.
Бұл күндері мыңдаған қандастарымыз бүгінде егеменді ел ... ... ... төл ... ... ... ... Қазақстан
мемлекетінің қазіргі мерейіне мың шүкір айтып, ертеңгі өміріне зор болашақ
тіледі.
Алматыда, Абай атындағы академиялық ... және ... ... қазақтарының тұңғыш құрылтайы жұмысын бастады. Құрылтайға Түркия,
Германия, Франция, Щвеция, Норвегия, ... ... ... ... және ... елдерден, барлығы - 33 елден, сондай-ақ
Қазақстан ... ... ... - 800 ден ... кісі ... Дүниежүзі қазақтары құрылтайын ұйымдастыру комитетінің төрағасы,
Қазақстан Республикасы премьер - ... ... ... ... ... ... ... баяндама жасады.
Баяндамасында қазақтың өткен тарихына шолу жасап, Қазақстанның әлеуметтік —
экономикалық жағдайын таныстырды. ... ... даму ... ... алыс және таяу ... ... құрылтай қонақтары сөз
алды. Мысалыға: Дәлелхан қажы ... ... ... ... ... ... (Монғолия), Қаржаубай Сартқожаұлы (Монғолия),
Ислам Жеменей (Иран), Әбдіуахап Қара (Германия «Азаттық» ... ... ... ... ... ... Баяндүр Вад Ласло
(Венгрия) Зейне ... ... ... ... ... ... жүрек жарды лебіздерін білдіріп өздері тұрып жатқан елдердегі
қазақтардың жалпы ... ... сөз ... ... және өнер ... де қонақтарға жылы
лебіздерін білдірді. Мәселен ... ... ... ... Манаш
Қозыбаев, Сұлтан Сартаев т.б. өзек жарды тілектерін білдірді.
Құрылтай күн тәртібіндегі мәселелерді - ... ... ... оның ... ... басшы органдарын сайлау
талқылады. Сонымен әлем қазақтарының қауымдастығы құрылып оның төрағалығына
республика президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... ... ... хатшысы, белгілі жазушы Қалдарбек
Найманбаев төрағаның бірінші ... ... ... ... қазақтары қауымдастығының басшылығын құрылтайға қатысушылар
мына құрамда толық қолдады.
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев -төралқа төрағасы.
Қалдарбек ... ... ... ... ... ... ... Жолдасбеков, Алтынбек Сәрсенбаев
-төралқа мүшелері. /3/
Құрылтайға жиналған қонақтар елді аралап, ... ... ... тағзым етті. 1993 жылы 17 наурыз күні шетелдегі
отандастармен мәдени байланыс жөніндегі «Қазақстан» ... ... ... - ... осы күні қабылданған қаулысына сәйкес, аталмыш қоғамның
өкiлеттілігі тәмамдалып, дербес жұмыс істеуін доғарды.
Қаулыда ... ... өзі ... 1976 жылдан бері
шетелдердегі қандастармен ... ... ... ... ... ... ... қазіргі тыныс - тіршілігімен, республиканың
мәдениеттегі, ғылымдағы, ... ... ... да ... атқарғаны атап ... ... ... әлем ... ... ... ... мақұлданып, ... ... мен ... ... ... ... «Қазақстан»
қоғамы төралқасы мен кеңесінің ұсынысы дұрыс деп танылды. Екі ұйымның
бірігуі ... ... ... ... ... ... ... шоғырландыруға, құрылтайда алға ... ... ... кең ... ... ... Халықаралық
қоғамдық ұйым мәртебесі бар. Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы отандастар
мен ... ... ... ... ... ... қоғамы) заңды
мұрагері болып табылатыны арнайы атап көрсетілген. Сол жылы 18 - ... ... ... ... ... ... «Қазақстан»
қоғамын Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығына қосу туралы «Қазақстан»
қоғамы конференциясының шешімі мақұлданды. Сол ... ... ... ... «Қазақстан» қоғамының заңды ... ... бұл ... ... ... ... ... жарғысын тиісті бабына толықтыру енгізу. «Қазақстан» қоғамын
құжатының қабылдап алу, иелік ету айқындалды /4/.
Дүниежүзі ... ... ... әлемдегі қазақтар мен
тығыз қарым – қатынас жасайтын, оның мұң – ... ... ... келеді.
1.2. Қауымдастықтың ұйымдастыруымен өткен екінші және үшінші құрылтайы
2002 жылдың 23-24 ... ... ... қазақтарының екінші
құрылтайына әлемнің 33 елінен барлығы 470 адам келді. Құрылтайға келген
қонақтар Алматы мен ... ... ... орындар мен көрікті
қалаларды тамашалады /5/.
2002 жылдың қазан айының 23 – і күні ... ... ... ... ... ... университетіндегі мәдениет сарайында
құрылтайдың салтанатты мәжілісі басталды. ... ... ... ... «Бұл құрылтай қазақ халқының жаңа
мың жылдыққа бір тұтас ұлт ... нық ... ... ... ... ... ... Баяндамада тәуелсіздік алған соң он жыл ... ... ... атап ... ... өз сөзімен келтіретін
болсақ:
Кеңес билігінен кейін ... рет өз ... ... ... сақтап, экономиканы тұрақтандырып нығайтып, ... ... бола да ... ... ... үшін өз
әскерімізді құрдық, ... ... ... бет ... ... ... мен ... астында
тұншыққан қазаққа бас бостандығын әперіп, азат еттік, сөз бостандығын, бас
бостандығын алып ... ... осы аз ... ... ... экономика ретінде
бүкіл дүниеге таныттық, олар бізді мойындады.
Ғасырлар бойы шешілмеген Ұлы Қытай мемлекеті мен шекара мәселесін
шешіп, ... шарт ... жаңа ... ... достық шартқа қол
қойдық. Орта ... ... ... ... ... АҚШ ... ... бола білдік.
Ең асылы - біз көп ұлтты ел бола отырып, халықтар арасындағы достықты,
тыныштықты сақтай білдік.
Көне тарихымыздан бері тұңғыш рет өз ... өз ел ... ... ... бүкіл дүниені таңқалдырдық /6/.
Осы жетістіктерді ширатып айта ... ... ... он ... іс ... да, мыңжылдыққа да татиды десек те, ... ... ... ... ... Назарбаев қауымдастық шет елдердегі
қазақ диаспорасы мен байланысты, атқарылған іс - ... ... ... ... үшін ... ... туралы баяндама
жасады.
Салтанатты мәжілісте құрылтайға келген қонақтар: Қытай ... ... ... ... ... ... Автономиялық
республикасының парткомы хатшысының орынбасары ... ... ... облысындағы «Жолдастық» қазақ мәдени орталығының төрағасы ... ... ... ... ... қазақтары
қауымдастығы бөлімшесінің төрағасы Мизамхан Күнтуғанұлы, ... ... ... ... Мейірманқұл Бәкіров, Германиядағы қазақ
мәдени орталығының төрағасы ... ... ... ... ... мүшесі Дәлелхан Жаналтай, АҚШ-тан келген Есімхан
Қосжігіт сөйлеп, өз ойларын ортаға салды.
Тұңғыш құрылтайдан бергі өткен он жылда ел ... ... ... ... ... әлем куә. Бұл ең ... ... зайырлы,
құқықтық және әлеуметтік мемлекет құрып жатқан Қазақстанның қалыптасып,
өркендеуіне байланысты еді. Ұзақ ... ... -2030» ... ... республиканың әлеуметтік - экономикалық салаларды
да дамытудағы салиқалы қадамдары дүниежүзінде кеңінен ... ... ... халықаралық беделін арттыра түсті.
Қазақ елінің алыс және жақын шет елдермен саяси, экономикалық, мәдени
байланыстары жыл ... ... ... Ол ... саясат сахнасында берік
орнықты. Оған халықаралық дәрежедегі көптеген ... ... ... ... ... да ... ... бола алады.
Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы өз қызметін ерекшеліктеріне сай
шет ... ... ... ... ... мекендеген елдерде
Қазақстанның өз тәуелсіздігін нығайтуда, ... ... ... ... ... ... ... көтеруде, ұлттық рухани
қазынасын молайтуда, көп ұлтты республика халқының бірлігі мен ... қол ... ... ... ... ағайындарымыздың
игілігіне айналдыруды басты мақсат санап, бұл ретте бір ... ... ... ... ... Ең ... ата жұрттан жырақта жүрген
бауырларымыз өздерінің жоқшысы -Қазақстан атты туған елінің бар ... ... оның ... ... ... ... көркейе беруін
қолдайды және оны мақтаныш етеді, бұл іске өздеріде хал - ... ... ... ... ... ... ... рет әлем қазақтарының
бас қосуына жан ... ... ... ... ... ... осы ... терең де тебіреністі баяндамасын тыңдап,
құрылтайға қатысушылардың ой пікірін ... ... ең ... туған
ұлттымыз өкілдерінің - мейлі олар қайда жүрсе де - бір-ақ ұлт, қазақ ... ... ... ... ... ұлт бірлігі мұраттарына адалдығын сақтап
қалады деп үміттенеді. Олар ... ... ... ... одан әрі тереңдетіп, кеңейтуді басты міндет санайды, жаңа ... ... ... ... ... ... тарихи қалыптасқан
рухани - адамгершілік қасиеттеріне сай ата - жұртқа деген адалдығы жолында
тәрбиелей ... деп ... ... Олар қай елде ... сол ... құрметтеумен қатар қазақ ұлтының мәдениетіне, салт – дәстүріне,
әдет - ... ... ... ұлт өкілдерімен туысқандық және достық
байланыстарын тереңдете ... ... ... пен ... ... ... қазақ ұлтының өзіне тән ерекшелігін сақтап қалады деп сеніммен айта
аламыз.
Қазақ халқы елдегі демократиялық өзгерістердің арқасында Қазақстанның
бүкіл әлемге ... ... ете ... алыс және ... шет ... тең дәрежедегі байланыстарды нығайта түсу -еліміздің егемендігі
мен тәуелсіздігінің бүкіл әлемдегі қазақтардың ... ... ... деп біледі.
Құрылтай әлем қазақтарының алдында тұрған міндеттердің аса күрделі
екенін ... ... ... ... ... көкейткесті деп
санайды:
1. Қандастарымыз өмір сүріп жатқан сырт ... ... ... ... ... ... ... жалғастыра беру.
2. Қазақстан Республикасының саяси, әлеуметтік - ...... ... мен ... ... ... ... Қазақстаннан сырт жерлерде тұрып ... ... ... ... жан ... дамуына күнделікті қолдау жасау /7/.
Ол үшін:
Қазақ диаспорасының жас ... ... мен ... ... ... ... ... жетілдіру (бұған мектепке дейінгі балалар
мекемелері, мектептер, жоғары оқу орындары, ғылым мен мәдениет, ... ... ... ... ... ... ынтымағы берік болуы, халықтың
имандылық сенімі мен рухани дүниесінің ... ... ... ... ... ... ... тарылмауы, қайта кеңейтіле түсуінің
пәрменді шараларын жалғастыра беру, мұны барша қазақтың, билік ... ... ... ... ... ... бірі деп санау.
5. Қазақ диаспорасының тарихын ... ... ... ... көптеген ақтаңдақтарды ашу, ... ... ... ... ... -ақ шет ... қазақ ғылымы
мен мәдениетінің, ... мен ... ... шығармаларын насихаттау /8/.
Дүниежүзі қазақтарының екінші құрылтайына қатысушылар оның ... ... ... ... ... ... сезімдерін
жоғалтпай, күш - жігерін бар қазақтың ... - ... ... ... ... ... деп ... білдіреді.
Құрылтайдың қорытынды мәжілісінде Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының
басшы құрамы сайланды.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы төралқасының төрағасы болып Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаев бір ауыздан ... ... ... ... ... ... ... төралқа мүшелері болып Бауыржан Мүхамеджанов, Мұхтар Құл-
Мұхаммед, Әбдірахман Четин ... ... ... ... 2005 жылы ... пен ... айларының аралығында еліміздің жаңа ордасында өтті. Құрылтайға
әлемнің 32 елінен 300 - ден аса ... ... ... ... ... ... қонақтар әсем орда Астана ... ... ... көріп танысты /9/.
Қонақтар Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіне дүниежүзі
қазақтарының үшінші құрылтайының «Диалог ... атты ... ... Ол төрт тақырыптан тұрды. Біріншісі - қазақ диаспорасы және мәдениет
- ақпарат саласындағы байланыстар; екіншісі -қазақ ... және көші ... ... ...... ... Қазақстанда оқып - білім алу
мәселелері; ал төртіншісі - қазақ ... және ... ... деп ... ... және ... - ақпарат саласындағы байланыстар»
атты секция жұмысына мемлекеттік органдар тарапынан ... ... ... вице - ... Ермек Амантаев, Тіл комитетінің төрағасы Бауыржан
Омаров, спорт ... ... ... төрағасының бірінші орынбасары
Бақытбек Тәжібай және Парламент мәжілісінің депутаты Амангелді ... ... ... ... еткен Ермек Амантаев алдымен құрылтай
қонақтарын соңғы жылдары елімізде мәдениет саласында жүзеге ... ... ... ... ... ... болған мәселелерге байланысты құрылтай қонақтарының
ұсыныстары мен өтініштерінің аз еместігі байқалды. Стамбул университетінің
оқытушысы Әбдуахап Қара Еуразия ... мен ... ... өз ... ... уақыт өткен сайын қиындап бара жатқандығын ортаға сала келіп
мынандай ұсыныс айтты: «Мәдени мұра» бағдарламасы ... ... ... шет елдердегі қазақ ғалымдарын да тартса жақсы болар еді /10/.
Германиядан ... ... ... ... ... қазақ
отбасыларының балаларын өз тарихи отаны —Қазақстанға шақырып, оларды ... ... ... таныстырып отырса деген тілегін білдірді.
Сондай -ақ, ол ондағы ... ... ... ұл - ... ... ... Қазақстанның жоғары оқу орындарына түсіп оқуға тәуекел ете
алмайтын, ал Қазақстанда тұрақты өтіп ... ... ... тағы да ... ... білмегендіктен, шақыру алса да балаларын
жібере алмай жүргендіктерін министрлік ... ... ... Ал
Монғолиялық қандасымыз Жүзбек Құрманбайұлының айтуынша, Қазақстаннан
шығатын ... мен ... ... ... қазақтардың қолы
жетпей жүр. Тиісті органдардың осыған көмектесуін ... ... ... ... ... ... ... орталығын құра алмай отыр,
кедергілер көп. Осыған көмектесуді өтініш ретінде алға тартты /11/.
Шағын және орта бизнесті ... ... 87 ... ... және ... шағын несие, 887 оралманға жер телімдері берілген /12/.
Комитет төрағасының баяндамасынан кейін шетелдік қонақтар өздерінің
көкейінде жүрген ... ... ... ... ... ... ... 1,5 миллион қандастарымыздың өсім саны жыл сайын 76 мың ... ... Ал ... ... отанына көшуі қиындық туғызып отыр. Бір
ғана төлқұжат алу үшін 1000 юань ... ... ... ... бюрократия, қазақ
бастылық сияқты жәйттер қандастарымыздың құжат алуына ... ... ... Сол ... ... тарапынан ықтиярлы шешу
қажеттігіне тоқтады. ... ... ... өтінішіне жауап берген
сыртқы істер министрлігінің Консулдық департамент қызметкері ... ... ... төлқұжат алуда өзіндік тәртібі мен заңы ... оған ... ету сол ... ішкі ісіне араласу болып табылатындығын
атап өтті. Дегенмен де виза мәселесі шешіліп, ... ... ... ... ... бір қозғаған мәселесі квотаға қатысты
өрбіді. Атап айтқанда, азаматтық алған оралмандар ... ... ... ... төлемдер, жұмысқа орналасу сияқты мәселелерін
шеше алмайды. Сонымен қатар жер ... мен ... ... алу ... ... ... ... көші -қонға қатысты болғандықтан оған ... ... ... жүзі ... қауымдастығы төралқасы төрағасының бірінші
орынбасары Талғат Мамашев ... ... ... ... көңіл аудартты. Осы орайда елімізге келіп, кетіп жүрген
азаматтық алмаған оралмандардың ... бір ... шешу ... ... Сондай-ақ, 2005 жылғы бөлінген 15 мың отбасыға арналған квотаның 11
мың Өзбекстанға бөлінгендігі, ал ол ... ... ... ... қынжылысын білдірді.
Құрылтай делегаттарының қатысуымен өткен тағы бір ... ... ... ... оқып ... алу ... ... Бұл жиында шетелде тұратын ... ... ... ... іске асыру, отандастарымыздың мәдени, ... ... ... ... ... ... тарихи отандардың
әлеуметтік —экономикалық, саяси және мәдени өміріндегі өзгерістер ... ... ... ... алу, ... салу ... ... секілді мәселелер талқыланды. Соның ішінде, жиынға ... ... ... Қазақстанда оқып-білім алу мәселесіне айрықша
назар аударды /13/.
Аталған жиында осы мәселеге қатысты бұдан да басқа ... ... ... ... ... ... ... қазір қазақ
жастарының білім алуларына барлық ... ... да, ... өз ана ... ... ... бола ... жиынның соңында оған қатысушылар шетелдерде тұратын
қандастарымызды Қазақстанда ... мен ... ... оқуға түскен
қазақ жастарының білім деңгейін арттыру жұмысына мемлекет тарапынан лайықты
көңіл бөлді, ... өзге ... ... ... қарым-
қатынасын нығайту үшін үкіметаралық келісімдер жасау ... ... ... ... ... ... және ... тәлкегімен әлемнің әр түкпірінде жосыған қандастарының отанына
оралуына ұйытқы болып, мемлекет тарапынан ерекше ... ... ... бірі - ... Егемендікке қол жеткізгелі бері Елбасы тарыдай
шашылған қазақтың бір шаңырақтың астына ... ... ден ... ... ... елімізде арнайы жоспарлар жасалынып, қыруар қаржы бөлінуде.
Игі бастаманың қазіргі нәтижесі де жаман ... Елге құт ... ... - ... саны өсуінің бір көзіне айналды. Сондай-ақ олар ... ... ... пен ... ... да ... үлестерін қосып
келеді.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы елдерінің ішінде қандастарын тарихи
отанға ... ... ... ... мемлекет қаржысын жұмсап отырған
жалғыз ел - Қазақстан, ал дүние жүзінде - үш ... ... ... тасып жеткізуге мүмкіндік тауып жүрген әлемдегі жалғыз ел Қазақстан
болар.
Қазір Қазақстан алып құрылыс аймағына ... ... Таяу ... ірі кең ... ... жаңа ... бой ... көптеген
темір және автомобиль жолдары салынады, жаңа магистральды ... ... да, ... да ... ... құрлысы өрістейді деген
жобалар жасалынған. Осы жұмыстың бәрін атқаруға Қазақстанның ... ... ... ... жете ... «біз ... ... Қазақстанға өз күшімен қоныс
аударатындардың қатарын қалындатуға күш салуымыз ... ... бір жолы ... ... ... ... Өз ... өз қаржысына келген
азаматтарға заңдық-құқықтық жағынан қажетті ... ... ... ... ... ... шешуі қажет. Бүкіл халық болып көшіп
келіп жатқан ағайынға көмектесу ... ... ... ... ... Қазақстан облысы әкімінің шешімімен ... тыс ... ... ... қаражатының есебінен жер учаскелері
бөлінетін немесе құрылысқа көмек көрсететінін ... Бұл ... ... ... жөн. ... ... жұмысының бір өлшемі - өзі басқаратын
өңірлердегі адам санының өсуі, соның ішінде оралмандар ... де ... ... ... ... сияқты өз қандастарын тарихи отандарына
шақырып жатқан мемлекеттердің бұл орайдағы ... ... ... /14/ - ... ... дүниежүзі қазақтарының үшінші
құрылтайдағы ... ... ... ... ұлты
үшін де, Қазақстан Республикасы үшін де ... ... ... ... Қазақстан Республикасын өркендету шағында бүкіл
елге жанашыр рух пен күш қажет, оны ... ... ... ... ... және ... бірлікті сақтау мәселесін де шешуге оңды
аяқ басамыз.
Бүгінде Қазақстан Республикасының ең алдымен мемлекеттік ұйытқы ұлты ... ... ... мен болашағына баса назар аударып қарастыру керек. Ең
басты ... ... ... ... ... ... үлес ... келеді. Егер 1989 жылы республикадағы қазақтардың үлесі 40 пайызға
жетер-жетпес болса, ... бұл ... 58 ... жетті. Кеңес заманында
биліктің есігін сығалап жүрген қандастарымыздың мемлекеттік қызметтегі үлес
салмағы 80 пайызға көтерілді, әрине бұл ... ... ... ... әлі ... ... қол жеткізген нәтижелерде ауыз толтырып айтатындай. ... 1991 ... (2005 ж) 1 ... ... ... ... 110 мың ... отбасы қоныс аударды. Соның ішінде 1991жылдан 2007жылға дейін
облысымызға 19 алыс және ... шет ... ... ... аударып,
олардың саны 39936 отбасы немесе 136787 адамға ... ... Оның ... ... келу ... ... квотадан тыс көшіп келгендер.
Бұл Республикаға келген оралмандардың 28 пайызын ... /15/. ... ... саны алты жүз ... жуық ... көбейді. Соңғы кезде
көші-қон квотасының жыл сайынғы мөлшерін 15 мың ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен толық бөлініп отыр. Осы
қаржының ... ... ... ... Осылайша Қазақстан
Республикасының жалпы қазақ ... елге ... ... ... шешілу дәрежесін байқауға болады. Сонымен қатар бұл ... өсіп ... ... ... ... ... тарапынан
үздіксіз қаралып қолға алынуда.
Тағы осы тұста қарастырып кететін ерекше жайт әлемдегі әрбір үшінші
қазақ шет ... ... ... ... ... бір мезгілде туған
Отанына көшіруге мүмкіндік жоқ екендігі Елбасының ... ашық ... ... ... диаспорасы басым мемлекеттердің елбасылармен
келіссөздерде үнемі қазақ ұлтына қамқорлық етілуін өтінетінін де атап ... ... ... ... оңтүстік өңірге оралмандар көптеп қоныс
тебуде.
Облысымызға көшіп келген 39936 оралмандар отбасының 87,7 ... ... ... ... 2311 отбасы немесе 5,7 Тәжікстаннан, 796 отбасы
немесе 2,0 пайызы Түркменстаннан қалған 1805 ... ... 4,6 ... ... және ... шет елдерден қоныс аударған. Қазіргі таңда елге ... ... ... Мақтаарал, Сарыағаш, Сайрам аудандарында және
Шымкент қаласының аумағында жайғасқан бұл ... ... ... 79 ... ... ... шоғырлану, аталған аудандар мен қаланың халқының өте тығыз
орналасқанын есепке ... ... ... ... ... ... жер мен және ... да сұраныстарын қамтамасыз етуге.
Осыған байланысты оралмандарды ... ... ... ... ... би, Қазығұрт, Түлкібас аудандарына және Арыс қаласының аумағына
қоныстануға қызықтыруға іс-шаралары атқарылуда.
2005 ... ... ... және ... ... ... Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне ауысуына
байланысты, демография мәселесімен атқарылатын жұмыстар, яғни ... ... ... ... ... ... құзырына
жатпайды.
Облысымызға көшіп келіп жатқан оралмандарға берілген жәрдем ... ... ... ... ... ... ... көшіп келу
квотасымен қоныс аударған оралмандарға көрсетілуде, ол бір ... ... ... үй ... алуға қаржы және көлік шығынын өтеуден тұрады /16/.
Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 ... ... ... ... келу квотасы туралы» Жарлығы негізінде Оңтүстік
Қазақстан облысына 2006 жылы 2710, 2007 жылы 2615 ... ... ... ... 2550, ... 100, ... 50, ... Республикасына
10 - барлығы 2710 квота берілу жоспарланған. Қазіргі таңда квота бойынша
көшіп келіп ... ... ... ... негізінде көмектер
уақытында көрсетілу.
Қазақстанның мемлекеттік ... ... ... шет ... ... ... ... құқы бар екені айтылған. Квотаның
құрамына ене алмай қалып, осы құқықты алға ... ... ... ... көшіп келіп жатқан оралмандарда жетіп артылады. Мұндай жағдаймен
келгендер де Қазақстан Республикасынның үкіметі мен ... ... ... ... отыр ... болады. Оңтүстік ... да ... ... ... ... ... ... уақытша қабылдау орталықтарының бірінде ... тыс ... 90 ... ... ... ... ... тепкен Шымкент, Түркістан қалалары ... ... ... ... ... ... ... жасалынған. Мәселен, «Сарыағаш ауданында шеттен келген ... үй ... ... ... жер ... ... ... нәтижесінде
олар шоғырланған Достық, Атамекен ауылдары бой көтерсе, соңғы екі ... ... ... ... ауылдары ірге тасын қалаған. Ал ... ... үй ... ... ... 107 ... жер ... шаруа қожалықтарын құру үшін 2189 гектар жер ... ... ... ... ... ... құрылған «Ата қоныс»
қайырымдылық қоры да ... ... ... ... көші-қон
басқармасының бастығы Ә. Мақылбаев өзінің баспа ... ... ... бұл ... бір ғана ... ... ... тыныс тіршілігі.
Шынында да өзінің ата-жұртына кері қайтқан, өзге елде ... ... ... бауырларымыздың отан деп келген жағдайында оларға орныққанша
көмек бермеу, өз ұлтына немқұрайлы қараумен, ... мен ... ... тең емес пе. ... ... ... дамуына
арналған Қазақстан Республикасының үкіметі тарапынан және жергілікті
әкімшілік ... ... ... ... ... қолдауға тұрарлық болып
табылады. Осындай игілікті істер Шымкент, Түркістан қалалары мен ... ... ... балаларын оқыту үшін арнайы ... Онда ... ... ... ... салауатты өмір салтын ұстану
үшін спорттың әр ... ... ... ... Оқу ... ... ересектердің білім алуы да ... ... ... ... мен Мақтаарал, Сарыағаш аудандарында осындай жастарға арналған
кешкі мектептер бар. Онда ... ... жас ... ... алуда.
«Өзге елде сұлтан болғанша өз елінде ұлтан бол» қағидасын ұстанып,
елім, жерім деп келген оралмандардың бар ... ... ... болмаса да,
барынша қол ұшын беріп, елмен ... ... ... рухани көмек көрсетпеу
- елдігімізге сын. Отан деп соққан жүрекке қаяу түсірмей, жылы ... алу - ... ... ... Жылда облыс деңгейінде өтетін
«Оралмандар күні» қандастарымыздың қам-қарекетіне қол ұшын ... ... ... ... ұйымдастырған. Мереке қарсаңында бірқатар
номинациялар мен атақтар беріліп отыру дәстүрге ... Әр ... ... ... мұң-мұқтажын зерттеп, тұрмысы нашар
отбасыларына ... ... ... да болып жатыр. Мұндай іс шаралар ... ғана ... ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының барлық облыс, аудандарында болып
жатыр деген үміттеміз.
Қазақстан ... ... және алыс шет ... ... ... ... ... оралмандар мәселесімен бүкіл қазақ
ұлтының қамқоршысы ... ... ... ұйым ... ... қандай дәрежеде өз үлесін ... ... ... ... ... ... кеткен 5
миллионнан астам қандастарымызды ата ... ... ... - ... ... қазақтарының Алматыда өткен тұңғыш құрылтайында жан-жақты
қаралды. ІІ- ... ... ... қаласында 2002 жылдың 23-24
қазанында өткен. Аталмыш басқосуда 2007 жылға дейін 500 мың қандастарымызды
көшіріп алу ... сөз ... ... құрылтайда қазақтар қауымдастығы ең алдымен алға қойған міндет
оралмандардың қоныстануы және тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатып,
үнемі дамыту ... ... ... ... ұйымдастыруымен Европа елдерінде өткен кіші құрылтайлардың ... ... ... ... елге оралуы жайлы жан – ... ... ... ... ... ... ... отырыстардың бірі және ... ... ... ... Л. Н. ... ... Еуразия
Ұлттық университетінде өткен дөңгелек үстелде сөз ... ... ... ... ... ... ... бір қатар
деректерді алға тарты. ... ... бері ... 450 мың ... келіпті. Олардың арасында 45 ғылым докторы, 242 ғылым кандидаты,
24800 оралманның жоғары білімі бар екен. ... - ақ ... ... ... қамтылып, 87 адам несие алып, шағын бизнес бойынша жұмыс
істесе, 20887 оралмандарға жер ... ... /18/ - ... ... ... Қазақтар қауымдастығы және оның қызметі.
2.1. Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы он жылдық белесте (1992-2005 ж.ж)
1993 жылы 30 ... ... ... ... ... онда ... ... өткеннен бергі бір жыл ішінде не істелінді,
қандай шаралар жүзеге асырылды, сырт елдерде ... ... ... ... өзек ... ... ... қалай
шешілуде? -шет елден келген 50- ге жуық ... ... осы ... ... тартылды. Олардың арасында дін қайраткері, «Алаш»
сыйлығының лауреаты Халифа Алтай, ... ... - ... ... ... жұмысына белсене араласып жүрген ... ... ... ... жылы 14 - ... Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының
қазіргі ... ... ... кеңеюіне және шетелдегі
іскер Қазақтармен байланысты барынша нығайту қажеттілігіне орай ... ... ... мәдинет ... ... ... орталығын құру мүмкіндігі қарастырылсын деген ұйғарым жасалды. Мамыр
- маусым айларында Қауымдастық алғаш рет ... ... ... ... жас өкілдерінің Қазақстанда ... ... ... айналыса бастады.
Бұл бағытта алғашқы қадам жасап, шетелдегі қазақ жастарын оқуға щақыру
жұмысы басталды. Сол жылы алғашқы 40 оқушы Білім ... ... ... ... қаласында бір жылдық дайындық курстарына түсті.
Олар қауымдастық ... ... ... ... ... 1995 ... оқу ... да одан әрі
жалғастырылды. Білім Министрлігімен келісе ... ... өз ... және келуге талпынған жастарды ұйымдастырып, олардың құжаттарын
дайындап, оқуын ... ... ... ... Министрлігінің
араласуымен 1995 - 1996 оқу жылында 150 жас дайындық курстарына ... ... Ауыл ... Абай атындағы Қазақ педагогика
институттарына, Әлем тілдері университетіне, Жамбыл, Түркістан, ... ... оқу ... дайындық курстарына орналастырылды.
Оқуға түскендер ... ... ... ... ... ... ... болды. Қауымдастық осы оқушыларды ұдайы қамқорлыққа алып отырды.
Ұйымдастырылып жатқан әр ... ... ... ... да шаралар арқылы
жастардың оқуға деген құштарлығын ... ... ... іс-
әрекеттерге қатыстырып, оларға сый-сияпат көрсетілді /20/. Мұндай ... ... ... жатты.
Жалпы 1995-98 жылдар аралығында 300-ден астам жастар қауымдастықтың тікелей
көмегімен дайындық курстарына қабылданып, оларды ... ... ... ... ... алды ... оқу ... бітіріп, ата мекенде жұмыс істеп
жүр. Қауымдастықтың ... ... ... жасаған өтініштері
арқасында шетелден келген қазақ диаспорасының жас өкілдерін бір ... ... ... ... ... ... педагогикалық
институты жанынан дайындық курсы ашылды, кейіннен ол арнайы факультетке
айналды.
Шетелден келген ақын - ... ... ... -қауымдастықта
дәстүрге айналды. Осы реттен 1996 жылы тұңғыш ... ... ... ол жыл ... ... ... жыр мерекесіне айналды.
Қалдарбек Найманбаев бастаған қауымдастық делегациясы ... ... ... қалаларында жергілікті билік органдарының және ... ... ... ... ұлы ақынымыз Абай күндерін өткізіп
қайтты. Түркияның баспасөзі мен радио - теледидарының әділ ... ... ... екі ... бір - ... ... таныту ісіне
қосылған үлкен үлес болды.
Еуропадағы қазақтар бас ... ... ... ... шешу үшін,
және бір -бірімен байланыс жасап келешектегі істерді жоспарлау үшін кіші
құрылтайлар өткізіп ... Осы кіші ... бірі ... ... ... наурыз айында өтті. ... ... ... ... Иран, т.б. барлығы 17 елден келген өкілдер күн тәртібіндегі
«Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының соңы 5 жыл ... ... және ... ... ... жарғысына
толықтырулар мен өзгерістер енгізіп, бекіту туралы» мәселелерді талқылап,
ой - пікірлерін ортаға салды /22/.
Қауымдастықтың ... ... кіші ... ... ... Қытай, Ресей, Монғолия, Өзбекстан тәрізді елдерде де өткізілді.
Дүниежүзі қазақтарының ... ... ... алыс және ... ... мәдени орталықтарының жетекшілері
мен өкілдері (15 елден) ... ... күн ... ... ... ... ... - мәдени тұрғыдан көмек ... ... ... ... ... ... осы бас ... барлығы 350
адам қатысты. Олардың 180-і шетелдегі туысқандардың ... ... ... ... атынан Халифа Алтай (Түркия), Мәлік
Молабақан (Германия), Никита ... ... ... ... Керім Елемес (Қытай) сөз сөйледі. Мәжілісте айтылған көптеген
ұсыныстар қорытылып, Қазақстан үкіметіне жеткізілді. Осылардың негізінде
үкімет тарапынан ... ... ... ... ... тікелей қолдаумен шетел қазақтарына арналған еларалық
апталық —«Қазақ елі» ... ... шыға ... ... ... 1995 жылы 5 - ... ҚХР - дегі ... көп
шоғырланған Үрімжі, Іле, Күйтін, Шәуешек қалаларын аралап, ондағы қазақ
диаспорасы өкілдерімен ... ... Осы ... ... көңілге
түйген ойларды қауымдастық басшылығы Президент жеке хат арқылы жеткізді.
Ондағы атап айтқанда, атамекенге оралғысы келетін бауырлардың тарихи
отанына қайту ... ... ... ... ... қолданылып отырған бала
тууды жоспарлы жүргізу саясаты аз ұлттардың, әсіресе қазақ ұлтының емін -
еркін өсіп - ... ... - кеш кері ... ... қоймайды, Қытайда оқу
көбіне ақылы жүйеге айналғаны, алыстағы ауылда өмір ... ... ... ... ... жоқ екені айтылған.
Көптеген қазақ ... ... ... Осы ... республика басшылығына төмендегідей өтініш білдірді.
1. Қытайдағы қазақтардың Қазақстанда тұратын туған туыстарымен тезірек
қосылуына мүмкіндік берілсе.
2. Қытай үкіметі мен ... ... ... ... ... шарт жасалса, соған орай Сыртқы ... ... ... көші - қон ... ... Қытайдағы
қазақтардың ата жұртқа қоныс аударуына ерекше назар аударылса.
3. ... ... ... ... ... ... тіркелу және
визаны ұзарту кезінде көптеген қиындықтарға ... ... ... ... Қытайдан келген қазақ диаспорасы өкілдерінің
құжаттарын реттеу жөнінде ... ... ... ... ... жылы ... күні Алматыда «Мұстафа Шоқай және шетелдегі
қазақ зиялылары» атты ... ... ... ... қазақтары қауымдастығы мен Қазақстан ... ... ... ... тарих және этнология институты бірлесіп ұйымдастырды.
Конференцияда Манаш Қозыбаев «Қазақ зиялы қауымы қайраткерлерінің тағдырын
зерттеу мәселелері», ... ... ... ... ... ... ... және шығармашылық қызметі; профессор Мәмбет Қойгелдиев «Мұстафа Шоқай
және Түркістан ... ... ... ... ... ... ... өмірінің соңғы кезеңі» деген тақырыптарда баяндама
жасады /24/.
Сондай-ақ, конференцияға қатысушылар жазушы Қабдеш ... ... және ... қазақ зиялылары», қауымдастық жанындағы
қазақ диаспорасының тарихын зерттейтін ғылыми орталықтың төрағасы, доцент
Әбсемет Арғынбаевтың ... ... және ... ... ... ... ... «Энвер паша және Ресей ... ... ... ... ... ... - мүшесі, профессор
Кеңес Нүрпейісовтың «Мұстафа Шоқай Қазақстан мен Түркістанның 1917 -1927
жылдар аралығындағы ... ... ... ... профессор Тұрсынбек
Кәкішевтің «Шетелдегі қазақ әдебиетшілері ... ... ... ... Шоқайдың эмиграцияға кетуінің кейбір
мәселелері», және тағы ... ... ... ... хабарламаларын
тыңдады.
Конференцияда ұсыныстар қабылданды. Онда, атап айтқанда, Мұстафа Шоқай
және шетелдердегі қазақ зиялыларының ... ... ... бір ... ... ... ... Түркістанға әкеліп қайта жерлеу, басына
ескерткіш орнату, оның есімін мәңгі есте қалдыру мақсатында шығармаларының
толық жинағын ... ... ... оқып ... ... ... М.Шоқай
атындағы степендия тағайындау, Алматы қаласының бір көшесіне оның есімін
беру, Қазақстаннан тыс ... ... ... ... ардақты
азаматтарының есімдерін мэңгі есте қалдыру үшін Алматыдан арнайы бір
ескерткіш - ... ... ... алу, ... орталық мемлекеттік
мұражайынан «шетелдердегі қазақ зиялылары» деп аталатын ... ... шешу ... ... ... жылы 22 ... Стамбулда Дүниежүзі қазақтарының кіші құрылтайы
өтті. Бұл бас қосуға Түркия ... ... - ... ... істер министірі Тансу Чиллер ханым қатысты. Түркияның барлық ақпарат
құралдары бас қосу туралы ... ... ... бұл жиын ... ... тағы бір рет ... насихаттаған шараға айналды. Түркияда
тұратын 20 ... жуық ... ... бір ... ... ... ... қоғамның беделін бұрынғыдан да көтере түсті. Бас қосуда қазақ
халқының түрік дүниесіндегі алар орыны, ... мен ... ... ... ... байланыстарын нығайтуға қатысты өзекті мәселелер
талқыланды.
Түркиядағы бас ... ... ... – мәдени проблемаларға көңіл
аудару қажеттігі айрықша айтылды. Олар:
1. Кезінде әр ... ... - ... ұшырап, ата -мекенінен айрылған
қазақтарды қабылдап, ... ... ... ... үшін ... алғыс білдіру.
2. Қазақстан мемлекеті өзінің ... ... ... ... олардың ата - бабалары ... ... ... ... ... саясатының құрбанына айналып,
халықтың үштен бірі жазықсыз жапа ... өз ... ... ... мәжбүр
болғандығын, олардың үрім - ... отан ... ... ... ... ата мекеніне оралтуға бар ... ... ... заң ... уақыттың жеткенін
мәлімдеу.
3. Қазақстан Республикасы сырт ... ... ... ... - ... ... көмек көрсетуде, олардың атажұртқа
қоныс ... ... ... ... үлес ... жағдай жасалынып, бұл ... ... ... ... ... ... ... қолдаудың
мемлекеттік бағдарламасы ойдағыдай жүзеге ... ... ... ... ... ... ... зерттейтін академия құрып, оның өз
журналы, ... ... ол ... ... ... ... ... шығару/26/.
Ресей қазақтарының кіші құрылтайын Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы
мен «Мөлдір» мәдени орталығы бірлесе ... 1997 жылы 30-31 ... ... ... Екі ... созылған мәжілісте Қазақстан мен Ресей
арасындағы байланыстар, Қазақстанның сырт жерлеріндегі отандастарға рухани
- мәдени, оқу - білім тағы ... ... ... туылғанына 100 жыл толу мерей тойы Монғолияның Баян ... ... 1997 ... ... тамыз айларында өтті. Ақынның мерей
тойына байланысты Орынбор облысы Орск ... да ... ... ұйымдастырылды.
Қазақстан Республикасы Президенттінің «Қазақстан - 2030» - ... ... алыс — ... шетелдердегі қандастарымызға таныстыру, жан-
жақты насихаттау мақсатында конференция ұйымдастырылды. ... ... ... ... ... -2030 және ... атты конференция 1998 жылы 18-20 маусым ... ... ... диаспорасының хал - жағдайы, бүгінгі проблемалары
туралы кең көлемде әңгіме ... ... ... жолдауы талқыланып,
туған еліне жанашыр әрбір азамат өз ... ... қосу ... екендігі
туралы пікір айтылды. Дүниежүзі ... ... ... ... ... ... «Қазіргі кезде Қазақстаннан
тыс жерде бес миллионнан астам ... бар, яғни ... ... ... шет елдерде. Осы қандастарымызбен мәдени - рухани, оқу - білім
және экономикалық байланыс жасау - 2030 жылға дейін жан - ... даму ... өте ... -деп атап ... ... қызметінің 1998 жылға арналған жоспарына ... ... ... ... ... орталығын құру туралы тоқтам жасалды.
Осы ... 26 - ... ... ... сәйкес орталықтың орналасқан
жері - Германияның Кельн қаласы болып белгіленді. ... ... ... ... сәйкес жұмыс істейтін орталықтың басқарма құрамы 15
кісіден сайланатын болды. Орталыққа жан - жақты көмектесудің ... ... ... ... 20 - ... ... Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы мен
Венгриядағы Қыпшақтар қоғамы арасында бірлесіп жұмыс істеу туралы ... қол ... Оған ... ... Қ.Найманбаев және Венгриядағы
Қыпшақтар қоғамы басқармасының төрағасы Г.Мадияр қол ... ... ... - ... мен ... ... ... және мәдени
мұраларды зерттеу, оларды екі ел арасында таныстыру, насихаттау.
Міндет - 1. Екі ел ... ... ... ... пен
байланыстың зерттелуін жүзеге асыру. Соған орай, бұл мақсатқа ... ... ... ... ... Бұл мәселеге байланысты жарық көрген
ғылыми - зерттеу ... ... екі ел ... ... ... Ортақ тарихи, мәдени мұралар туралы түрлі бас қосулар мен ғылыми
конференцияларды өткізуді бірлесіп іске асыру.
3. ... мен ... ... тіл, ... ... саласын
зерттейтін мамандарды, қолөнер мен ұлттық кәсіп шеберлерін ... ... ... ... қоғамы Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының
бөлімшесі қызметін ... ... ... ... ... асыру
/29/.
Осы жылдың қыркүйек айында Алматыда, «Достық» ... ... ... ... ... ... тарих және этнология
институты «қазақ диаспорасының тарихын зерттеудің ... ... ... - ... ... ... Оған 9 елден 120 адам қатысты.
Конференцияда Ш.Уалиханов атындағы тарих және этнология институтының
ғылыми ... ... ... ... ... ... диаспорологияның көкейтесті проблемалары», ... ... - ... туындаған өзекті ... ... ... ... ... ... ғылымының докторы
Советқазы Ақатаев «Егемен ... ... ... ... ... деген тақырыптарда баяндама жасады. Сондай - ақ
конференцияға қатысушылар аталмыш институттың аға ғылыми қызметкері ... ... ... ... зерттелу жағдайы», Философия
және Саясаттану институтының докторанты Серік ... ... ... менталитеті», Стамбул институтының профессоры
Абдулахап Қараның «Түркия қазақтары ... ... ... ... Қазақ Ұлттық мемлекеттік университетінің ... ... ... ... ... және ... Алматы
консерваториясының аспиранты Гүлзира Бөкейханның «Қытай қазақтарының халық
әндері мен билері» атты ғылыми хабарламаларын тыңдады /30/.
Қауымдастық қызметінің тағы бір ... - ... ... ... мақсат
Қазақстандықтарды шетелдегі отандас жазушылар мен ақындардың, ... ... ... 2000 ... ... ... арасында
аталған сериямен 111 баспа табақ көлемінде 6 кітап жарыққа ... ... ... (Түркия) «Қилы заман - қиын күндер» естелігі, Сұлтан
Жанболатованың (Қытай) «Елжау күнби» ... ... ... Құсбегинің
«Қытай» «Зуха батыр» романы, бүкіл қазаққа әйгілі дін қайраткері Халифа
Алтайдың «Алтайдан ... ел» ... ... ... ... ... ... қазақ диаспорасы және ана тілді сақтау
мәселелері» атты ұжымдық жинақ жұртшылыққа таныстырылып, оқырмандар ... ... 6 ... күні ... ... үйінде Дүниежүзі қазақтар
қауымдастығы Алматы қаласының әкімшілігімен бірлесе «Көші-Қон: кеше, бүгін,
ертең» деген тақырыпта «Дөңгелек ... ... ... Бас ... ... ... диаспорасының өкілдері, ғалымдар, ақын-
жазушылар, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... ... ... меңгерушісі Жұматай Әлиев қатысты.
Онда барлығы 13 адам сөйледі. Сонда айтылған ... ... ... ... ... болды.
1. Көші-қонға әлі де қарқын беру ... ... ... ... ... ... аударған жөн. Әрине, мұның бәрі қаржыға
келіп тірелетіні ... ... ... тыс ірге ... өз ... арқа сүйеп келгенін ескерген дұрыс. Оларға
ең алдымен баспана мәселесін шешуге көмектессе, қалғанын ... ... ... сөйлеушілер квота бөлу мәселесін әлі де ... ... ... ... ... бөлу қажет пе? дегендей пікір айтылды. Егер
квотаның қазіргі деңгейін ескеретін болсақ, онда осы ... ... ... ... ... 130 жыл ... ... екен.
2. Қазір шетел қазақтарын қатты алаңдатып отырған - тіл мәселесі. Бұл
мәселе шеттегі отандастарымызбен бас қосқан мәжілістердің ... ... ... жүр. Егер ... шара ... ... ... Еуропа елдерінде
енді 20-30 жылдан кейін ... ... ... ... ... кәдік.
3. Шеттегі қазақтардың балаларын Қазақстанда оқыту мәселесі күнделікті
назарда болуы керек. Сырттан оқу іздеп қанша бала ... ... ... ұшын ... баршамыздың басты міндетімізге айналдыруымыз
қажет. Осы ... ... ... ... ... ... ... назарда болсын.
4. Қазақ Қазақстанға керек. Ол үшін ең ... ... ... ... ... ... ... Сырттағы қазақтармен
арада дәнекерлік қызмет атқарып келген, ... ... ... ... ... ... ашу ... талабы.
5. Сырттағы қазақтардың мәдени-рухани қазынасын насихаттауда қазір
қауымдастық ... да бір ... игі ... іске асырылды.
2.2. Қауымдастықтың қазақ диаспорасына байланысты атқарған ... ... ... ... ... ұлғаюы нәтижесінде алыс - ... ... ... ... ... ... түсу - ... күнделікті жұмысының негізінің бірі. Осы
ретте соңғы жылдары Европадағы бауырларымыз арасында өткізіле бастаған ... ... ... ... ... ... ... қазақ мәдениеті мен спортының фестивалі ретінде өткізіле
бастаған бұл шара ... ... ... ... ... - өзі ие болды.
Сөйтіп, қауымдастық сырттағы бауырларымызбен ... ... ... деп айта ... ... ... мұндай бас қосуы 2002 жылы
Германияның Кельн қаласында ... 2003 жылы ... 5-10 ... ... ... Европа қазақтары екінші рет бас қосты. Оған
Ұлыбритания, Франция, Германия, Австрия, Голландия, Норвегия, Түркия ... 11 ел) ... ... ... ... ... өкілдері
және атажұрт - Қазақстаннан ... ... ... /31/. ... ... өнер шеберлері, журналистер, қолөнер майталмандары және
спортшылар болды. Вестерос қонақтары Қазақстанның әлеуметтік - экономикалық
салалардағы ... ... ... көрмемен ықылас қоя танысты.
Қазақ өнер шеберлерінің концертін ... /32/. ... ... ... ... бір - ... ... танысу мүмкіндігіне ие болды. ... ... ... ... ... Түркияға соғып, өнер шеберлерінің
концертін көрсетіп, футбол жарысын ұйымдастырды. Бұл игілік 2004 жылы ... Ол ... ... ... мамырдың аяғында ұйымдастырылды.
Бұл жолы да Елбасы Европалық қазақтарға құттықтау ... ... ... елшіліктерінің, сондағы қазақ мәдени орталықтарының
қызу қолдауымен өткізілген бас ... ... ... ... ... ... ... етті. «Қазақстан және Европа ... ... ... ... ... ... Онда ... жүрген ағайынды
толғандырып отырған көптеген мәселелер талқыланды. Қазақ тілінің жағдайы,
тарихи ... ... ... жетістіктерін, ұлтымыздың өнер
туындыларын, рухани қазыналарын, қазақи салт ... ... ... - ... ... ... ... болды /33/. Бұл жолы кіші құрылтайға
қатысқан 14 елдің 700-дей өкілдері мен ... ... ... ... ... ... өнер ... ақын
-жазушыларымен емен - жарқын араласты.
Қауымдастық ... ... ... киіз ... ... ... ... танысты. Қазақстаннан барған өнер ... ... ... ... ... ... алаңдарындағы сайыстарының
куәсі болды.
Жылдағы дәстүр бойынша ... ... ... өнер
шеберлері қайтар жолда Стамбулдағы бауырларымызға ... ... ... ... бір ... ... қазақтар мұндай бас қосулардың бір елмен шектеліп ... ... ... ... ... ... ... осындай
дүбірлі шаралардың өздері тұратын елдерде де өткізілгенін қалайды.
Қауымдастық өкілдері осы жолда ... ... ... құрылтайына қатысты. Бұл жиынға ... 50 ... ... Қазақстаннан барған ғалымдар, өнер шеберлері ... ... ... ... Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы ... ... ... тек Европамен ғана шектеп отырған жоқ.
2003 жылдың шілде айында қауымдастық делегациясы ... Баян ... ... мен Ресейдің Алтай Республикасындағы қазақтар мекендеген Қос-
Ағаш ауданына іскерлік сапармен барып қайтты. ... бұл ... ... ... ... ... - тұс келіпті. Тойдың жоралғысы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... өкілдері тойға шашу ретінде кішігірім бір оркестр құруға
жетерлік қазақтың домбырасын, өнерпаздарға ... ... ... ... ... ондағы бауырларымыздың Қазақстанға деген ынта
-ықыласының ерекше екеніне көзі ... Баян - ... 60 ... ... ... ... тарапынан Алматыдан
«Хабар» телеарнасының хабарларын ұстайтын арнаулы қондырғы сыйға тартылған
еді. ... ... ... ... Баян - ... телерадио,
телефон байланысы қатты дамыпты. Қазір әр сумы ... ... ... Олар ... «Хабар» телеарнасының, Шыңжаң (Қытай), НТВ
(Ресей) арналарының хабарларын көріп отыр. Монғолия ... ... ... ... көпшілігі балаларына жақсы білім беру ісіне көп ... Бұл ... ... жеткіншектер Американың, Европаның, Ресейдің,
Қазақстанның жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... тарихи
отанына көшу ниетіне жаңа серпін берді. Ондағы қауымдастық ... ... ... қазір бір мыңнан астам отбасы көшуге буынып -
түйініп әзір отыр /35/. Бірақ проблемада баршылық. Көші – қон ... ... ... ... салу ... ... ... мәселелерде
Қазақстанға иек артуы ниеті анық байқалғанына байқап отырмыз.
Ресейдің Алтай Республикасының Қос - Ағаш ... ... ... ... ... ... ... шеңберіне орайластырылған
болатын. Әлем қазақтарының екінші құрылтайына әзірлік барысында Қауымдастық
Қос - Ағаш ... ... ... құрылтайын өткізген болатын. Осы
жиын барысында Алтай Республикасының Усть - Кан ... ... ... да ... ... бірақ олардың аты қазақ болғанымен заты басқа,
тілінен, дінінен айрылып ... ... ... болды деген әңгімені
делегация мүшелерінің құлағына шалынып қалады. Бірақ уақыттың тарлығынан
делегация мүшелері ол жерге бара ... ... 2003 жылы осы ... ... ... ... мен ... Ануй ауылдары қанаттас жатыр. Екі ауылда
жетпіс - жетпістен 140 тай ... бар. ... - ... ... немістер мал бағады, егін егеді.
Жастарды айтпағанда орта жастағылардың өздері ана тілін білмейтін
күйге ... ... жағы ғана ... ... ... қазақ, алтай, орыс
тілдерін араластыра сөйлейді /36/.
Қазақ ауданы аталатын ... ... ... ... ... ... - тіл ... Жас ұрпақтың ана тілімізден алыстап ... ашық ... ... тілі мен ... ... ... ... Оқулықтар мен әдістемелік материалдарға деген қажеттілік күшті.
Бұрын мұндай материалдар Қазақстаннан жеткізілетін. Соңғы 10-11 жылда бұл
үрдіс үзіліп ... ... ... мен ... ... ... ... жақын жердегі Бийск қаласына жеткізіліп берілсе, бергі жағын
өзіміз қамтамасыз етер едік деген ... де ... Қос - ... -қазақ мәдени қоғамы орталығының директоры ... ... бір ... ... ... ... ... толықтыру
мақсатында Алматыға, Өскеменге,Семейге, т.б. ... ... ... ... ... кеден бекеттерінде айлап жатып қалады.
Көркем әдебиет емес тиісті мектеп оқулықтарының, әдістемелік ... ... ... ... тексеріледі. Сөйтіп, ол әдебиеттеріміз уақытылы
қолға тимейді. Осындай қынжылтар әрекеттер тыйылса», -дейміз.
Қауымдастық ... ... ... Алтай өлкесінің Барнауыл қаласына
соғып, Алтай өлкелік «Атамұра» қазақ мәдени ... ... ... ... диаспорасының іскер өкілдерімен байланысты
жолға қою мақсатын да ... Бұл ... ... ... ... өз ... ... жүргендер саны көбейіп келеді. Фарида
Мерхамитқызы мен Талғат Мамырұлының «Ерке - Нұр» ... Ишан ... ... ... Қаскелеңдегі аяқ қиім компаниясының өнімдері, Жеңіс ... ... ... ... Еркін Әлімбай, ерлі - зайыпты Сәулет,
Тоқтар сияқты іскер азаматтар ... ... ... ... өз ... ... ... орынды мақтан ете аламыз. Мұндай
іскер азаматтар ауыл шаруашылығы саласында да бар /38/.
Шет елдердегі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан жылы, сондай -ақ Қазақстандағы
Ресей жылы ... ... ... ... ... жатыр. Барыс - келіс
аясы кеңеюуде. Шекаралық облыстар күндерінің ... ... ... Бұл ... ... ... ... түрлі. 2004 жылдың өзінде
қауымдастық өкілдері Самара ... ... ... бір ... ... ... ... деңгейде қызмет ететін қоғамдық ұйым болғандықтан біз әуел
бастан сыртта жүрген қазақ диаспорасының жоғын жоқтайтын республикамыздағы
бірден —бір орталыққа айналды деп айта ... Бұл ... шет ... жан - ... ... ... ... Шет елдегі қазақтардың
мәдени орталықтары, ... ... ... ... ... қауымдастықтың қолқанаттары. Қауымдастық өз алдына ... өз ... ... ... ... ... еді.
Бұл күндері Еуропа, Азия, Америка, Африка, Австралия ... ... ... тұрады. Олармен байланыстардың жолға қойылу арқасында
шеттегі ... ... ... - тіршілігінің жайынан толық
хабардармыз. Ең алдымен қауымдастық олардың мұқтаж мәселелерін ... ... бұл ... ең ... ... Бұл ... -
бірнеше сала бойынша жүзеге асырылып келеді.
Мәдени - рухани сала оқу - ... ... ... ... көші - ... - ... имандылық сияқты мәселелерді қамтиды. Әсіресе, қазақ
диаспорасы жас ұрпағының Қазақстанға ... ... ... ... ... Шет елде мектеп бітірген жастардың атажұртқа келіп ... ... ... ... бұл салада проблемалар
жеткілікті. Сол себепті бұл мәселені қауымдастық республиканың ... мен ... ... ... ... ақпан айының 6-сында Алматыдағы «Достық» үйінде Дүниежүзі
қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен маңызды «дөңгелек үстел» ... Оған ... ... ... ... ... және ... істер, Ішкі істер Министрліктерінің басшы қызметкерлері, Жоғары оқу
орындарының жетекшілері, сырттағы ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының
өкілдері қатысты /39/.
«Дөңгелек үстел» тақырыбы - «Шетелдегі қазақ жастарының Қазақстанға
келіп оқу ... ... алу ... осы ... ... ... ... жолдары белгіленді. Бас қосуда айтылған пікірлерді
қорыта келе ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей ұсыныстар жолдады:
1. Білім және ... ... мен ... қазақтарының
қауымдастығы бірлесіп шетелдегі қазақ мектептерінің мұқтаж мәселелерін
зерттеу, ... ... ... ету ... ... ... бұл ... атқарылатын шараларды нақты жоспарлар бойынша
жүзеге асыратын болсын. ... ... ... ... ... де ескерген дұрыс болар еді. Бұл шаруаға ең алдымен республиканың
шет ... ... ... педагогикалық оқу орындарын
қарастыру, сондай -ақ ... ... ... ... ... елдерде
Қазақстан Республикасындағы жоғарғы оқу орындарының филиалдарын ашу
мүмкіндіктері қарастырылсын.
2. ... ... ... орталықтарына қажетті мамандар даярлап беру
жөнінде нақты іс -шаралар жүргізілсін.
3. ... ... ... Қазақстанның жоғарғы оқу орындарына
қабылдаудың жолдары мен ... бір ... ... ... ... ... ... жоғарғы оқу
орындарында оқуы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берілсін.
4. Шетелден келіп ... ... ... ... орындарындағы ақысыз дайындық бөлімдеріне тек ... ... ... және ... ... қауымдастығы ғана шақыратын
болсын. Ал, мұндай ... ... ... ... курстарына
қабылданбайтыны ресми түрде заңдастырылсын.
5. ... ... ... кәсіптік орта оқу орындарына қабылдау
қолға алынсын.
6. Шетелдегі ... ... ... ... ... мен ... ... оқыту жүзеге асырылсын.
7. Шетелдегі қазақ ... ... мен ... арнайы
бөлінген квота бойынша қабылдансын, оларды іріктеудегі талап ... ... ... жүрген отандастардың елге оралуына, олардың балаларын оқытуға
байланысты ... ... ... ... ... осы ... тиісті министрліктер тарапынан арнаулы адамдарды қазақтар тығыз
орналасқан шетелдерге қызмет бабындағы іс сапарларға ... ... ... ... ... ... ... Оралмандардың Қазақстанның азаматы атануы ... ... ... ... жою, бұл ... жеделдету, виза алу,
шақырту қағаздарын хаттау ісін оңайлату шаралары белгіленіп, ... ... ... ... ... ... ... емес
оқу орындарына да белгілі бір мөлшерде гранттар бөлу, студенттердің бір оқу
орынынан екінші оқу ... ... ... беру жолдары қарастырылсын
/40/.
Қазір осы ұсыныстардың бір қатары жүзеге асырылып жатыр. Қауымдастық
тарапынан ... ... ... ... ... жаңа ... жасалған
еді. Ол ережені Білім және Ғылым министрлігі бекітті. Ол 2003 жылдан бастап
күшіне енді. ... ... ... оқу ... ... жастар оқуға осы
ережеде белгіленген тәртіп бойынша ... Оның ... ... ... ... ... ... жастарды оқуға қабылдаудың бүгінгі
күні кездесіп отырған проблемалары азаяды.
Шетелдегі қазақ диаспорасы мектеп ... ... ... демалуына қамқорлық жасалынып келеді. Соңғы ... бала ... ... демалып қайтты. 2004 жылы
Көкшедегі «Балдәурен» демалыс лагеріне тағыда отыз бала ... ... ... өнер ... ... ... сырттағы не
Қазақстандағы қазақтардікі деп бөлу ... ... ... ... ... шығады. Қауымдастықтың күнделікті жұмысында бұл салаға
назар аудару ерекшелігінің сыры да осында жатса керек. Бұл ... ... түрі - ... ... - ... ғылыми практикалық
конференциялар, ... ... ... ... ... жыр ... ... көрмелер сияқты шаралар кеңінен қолданылады.
Бірер мысал келтірсек артық болмас. 2003 ... ... 4 ... «Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 ... ... ... ... ... ... дәстүрлі Жолдауының жария етілуіне
байланысты қауымдастық өткізген ... ... ... ... алға қойылған міндеттерді орындау жолындағы өзіне ... ... ... ... пен ... беру салаларын дамыту
жайы кеңінен сөз болды. Халықтың мол мәдени мұрасын жинап, зерделеу, ұлттық
тарих үшін ... ... бар ... ... - ... және ... ... келтіру, ұлттық әдебиет пен жазудың сан ғасырлық
тәжірбиесін жинақтау және кеңейтілген көркем, ғылыми - ... ... ... ... ... ... ойдың, мәдениет пен ... ... ... —аса өзекті проблемалар.
2004 жылдың сәуірдің 28 — інде «Достық» үйінде өткен «Өлттық өнер
-рухани қазына» тақырыбындағы ... ... ... жоғарыда айтып
өткен бас қосудың заңды жалғасына айналды. Шынында да «Достық» үйінің кең
фоэсінде көрмеге қойылған Сақыпжамал ... пен ... ... ... ... Сейфуллин Рыстандардың, ... ... ... пен Кәлемханның қыздары Айнұр мен Гүлнәзімнің
кестелері (Монғолия), ... ... ... ... ... ... пен Бахаргүл Төлегеннің жеке қорындағы ежелгі ұлттық
жәдігерлер, алтын, күміс, мыс, қола - мүсіндері, ... ... ... ... ... ... пен Бахаргүлдің ел аралап жүріп
жинаған қазыналары - баға жетпес дүниелері. Сақыпжамалдың, Нұргүлдің қолмен
тоқылған кілемдері, сырмақтар ұлттық қол ... ... ... ... ... ... қолға алынған «Мәдени мұра»
бағдарламасы да осы мәселелердің жүйелі түрде шешілуіне жол ... ... ... та шет қала алмады. Өзінің атқарар ... мен ... ... ... ... жолданды.
Сырттағы қазақ диаспорасының мәдени мұрасын жинап, насихаттау ... ... ... мен, ... ... бірлесе отырып
атқаратын жұмыс жоспары жасалды, онда қазақтың рухани, ... ... ... ... ... мемлекеттік мұрағаты мен тиісті
министрліктермен бірлесе отырып атқаратын жұмыс ... ... ... ... ... ... ... шетел мұрағаттарында сақталған
мұрағаттарды еліміздің игілігіне айналдыру ... ... жылы осы ... ... ... ... көрме өткізілді. Қытай,
Өзбекстан, Ресей, т.б. елдердегі біздің ұлтымызға оның тарихы мен ... ... ... атқарылар міндеттер жүзеге асырыла бермек.
Қаржы мәселесі ... ... ойға ... Қауымдастықтың жоспарлары
орындалады деп сенеміз.
Сырттағы қазақ диаспорасының ... ... ... ... ... шаруа тындырды. Дүниежүзі қазақтарның екінші
құрылтайында ... ... ... ... ... ... -Таңжарық Жолдыұлының шығармалары туған әдебиетіміздің төрінен
лайықты орын ... ... ... ... жылы туғанына 100 жыл толатын
мерей тойының Қытай мен Қазақстанда жоғары дәрежеде аталып ... ... - ... еді /42/. ... осы сөзі ... 2003 ... негізгі бір өзегіне айналды. Қауымдастық Таңжарық туындыларын
Қазақстандықтарға кеңінен таныстыруда көп ... ... ... екі ... ... жинағын құрастырып, «Елорда» баспасы арқылы
жарыққа шығарды. 2004 ... ... ... Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен
жасөспірімдер театрында ақынның туғанына 100 жыл ... орай ... ... Торқалы жиынға шашу ретінде Таңжарық шығармаларын зерделеу, ... ... ... ... ... ... атпен үлкен жинақты
жарыққа шығарды. Бұл ... ... ... ... ... Осы жылы ... 26 ... оған арнап халықаралық ғылыми -
практикалық конференция өткізілді. Ол халықаралық жыр ... ... өнер ... ... ... ... «Аманат»
студиясы Таңжарық Жолдыұлы туралы бейнефильм түсіріп, оның 1925 ... ақын ... ... касетаға жазып шығарды /43/.
Таңжарық тойы ... ... ... ... ... кешке ұласты.
Қауымдастық Қытайда өткен дәулескер күйші Бейсенбі ... 200 жыл ... орай ... ... және ... ... мектебі» атты күй кешін өткізді. Елбасы ... ... ... ... ... ... ... күйшінің екі
ғасырлық мерейтойы ... ... ... ... ... ықыласқа ие
болды. Күйшінің ең негізгі күйлерінің ... ... ... ... -
диск те тойдың жақсы жоралғысы еді. Сондай -ақ Қазақстанның ... ... ... ... ... 12 ... шығармалары жинағының
жарыққа шығуына байланысты орайластыра өткізілген кездесу де оған ... ... үшін ... ... ... мол шаралардың біріне
айналды. Сондай - ақ Қытайда ғұмыр кешкен қазақ тарихшысы Нығмет ... ... ... ... бас қосуда маңызды шаралардың
қатарында аталады /44/.
Монғолия ... ақын ... ... сол өңірдегі ауыз
әдебиетінің қарлығашы деп біледі. ... ... ... ... ... бетке ұстар талай-талай қайраткерлер - ел мақтанышына
айналған ғылым мен мәдениеттің, өнер мен әдебиеттің, білім мен ... - ... ... ... Тауданбектің ұлы Дәуітбай елге танымал
қоғам қайраткері, ... ... ... ... туралы
Рысқұловтың көмекшісі болған. Осы әулеттің қазақтың рухани -мәдени мұрасына
қосқан мол ... 2004 ... ... ... ... ... ... -
практикалық конференцияның өзегіне айналды.
Қауымдастықтың «Атажұрт» баспа орталығы сырттағы қазақ диаспорасының
таланты қаламгерлерінің туындарынан 20 - ға жуық ... ... ... 2003 ... ... Қытайдағы қазақ ақындарының айрықша танымал марқұм
Омарғазы Айтанұлының ... ... ... Бақытбек Бәмішұлының
«Тұмарлы таң» жыр жинақтары жарық ... /45/. «Ел мен ... ... ... да ... кесері әсерлі өтті. Онда сыртта ... ... ... ... сағынышы, Елбасына деген ерекше құрметі ерекше
баяндалады.
Кітап шығару саласындағы 2004 ... ... ... назар
аударарлық туындылар баршылық. 80 жылдық ғұмырының тең ... ... ... ... жазушы Қажығұмар Шабданұлының Пана» романы жарыққа
шықты. Романның басты қаһарманы Шыңжаңдағы ... ұлт - ... ... бірі - Зуқа ... ... кітапқа өзек болған. ... осы ... ... ... биік шыңы 6 томдық «Қылмыс» романының
алғашқы томы ... ... ... ... ... алқа» жыр
кітабы осы жылдың наурызында қауымдастық тарапынан Өзбекстанда өткізілген
Қазақстанның мәдени күндеріне арналған шашуы болды /46/.
Қауымдастық ... ... ... ... ... ата жұртқа
кеңінен тайылуына үлкен жол ашып ... ... ... ... ... (Қытай) бұл күндері Абай атындағы опера және ... ... ... әнші ... Ермұрат Зейіпхан, әнші Жанат
Тоқтасынқызы, айтыскер ақындар Қайрат Құлмұхамед, ... ... ... ... ... ... ... белсене
қатысады. Монғолиядан келген белгілі ... ... ... мен ... ... ... Рақметбайқызының, Өзбекстан халық суретшісі
Әбдімәлік Бұхарбаев туындыларының, Қытайдағы фото ... ... ... көрмелері де Алматылықтар мен Астаналықтар тарапынан жақсы
бағаға ие ... Өз ... ... ... ... Әнші ... ... астанасының опера театрында Париждіктердің ыстық
ықыласына бөленді. Ұлттық бидің ... ... ... ... бишілерді баулып, ұлттық би ... ... ... одан әрі ... жаюы ... ... ... етіп келеді. Алматыда
«Балбұлақ» сән салонын ашқан Бақаргүл ... ... қол ... ... ... насихаттауды қолға алған /47/.
Фарида Мерхамитқызы мен Талғат ... ... - нұр» ... ... ... киім ... де ... көп елге танымал болды. ... ... ... ... ... төр ... ... көрініп,
әлемге кеңінен танылуы жолында жан аямай еңбек етіп ... ... ... ... ... ... танылуына жәрдемші болғанын Қауымдастық заңды
мақтан ете ... ... ... құнды байлықтарының бірі - ана тілі. Осы
байлықты кеңінен пайдалану, ... ... да ... ... Бұл ... 2003 жылы Омбы ... Дүниежүзі қазақтары
қауымдастығының ұйымдастыруы мен 26-31 мамыр аралығында «Ана тілім ... ... ... тіл ... ... ... делегациясы құрамындағы
тіл мамандары, ғалымдар, әншілер, бишілер, ақындар, ... ... ... ... ... олар мен емен-жарқын жүздесті. Оларды
толғандыратын мәселер төңірегінде ой ... Бұл ... ... өткізген шараларының бірі ғана. Тіл байлығын зерттеу, қорландыру
бағытындағы жұмысты жүйелі түрде жүргізу мақсатында Қауымдастықтың ... тіл» ... ... /48/. ... ... мәселесінің түбегейлі
шешілмеуі салдарынан бұл қор жұмысын ... ... ... ... байланысты кеңейтуде қауымдастықтың жанынан шығып келе
жатқан «Алтын бесік» журналы мен «Қазақ елі» газетінің ролі ерекше. ... ... ... ... пен екі айда бір ... ... ... шетелдердегі оқырмандар арасында кеңінен ... ... ... ... ұялатады. Әсіресе, журналды шетелдерге
таратуда Сырқы істер министрлігі тарапынан ... ... ... ... ... ... ... саныда жыл санап ұлғая
түсуде. Ал осы шараны әзірлеудің өзі ... ... ... ... ... ... ... алыс —жақын шетелдерге шыққан әр
сапары кезінде бұл мәселе басты назарда. Атажұртқа көшемін ... ... ... ... ... ... жайында мүдделі
әңгіме өткізіледі. Шетелдегі қазақтар жөнінде әңгіме бола қойған жағдайда
осының бәрін оралман деген түсінікке ... ... жиі ... Тіпті
республиканың ресми орындарының өзінде шетелдердегі қазақтарды оралман деп
қабылдау басым. Оралман мәселесі мен көші -қон ... ... ... ... ... мәселесі қоғамдық ұйым -Қауымдастық еншісінде.
Көші - қонға байланысты проблемалар көп. Әсіресе ... тыс ... аса ... ... ... Қауымдастық осыған байланысты республиканың
мүдделі құзіретті органдарымен бірлесе отырып, 2004 жылғы сәуірдің 8 - ... ... тыс ... ... ... ... ... үстел» өткізді /49/. Осылайша шетелдегі қандастарымыздың ... ... ... білу ... ... ... ... -Қауымдастық қызметінің өзегі болып қала бермек.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті ... 1992 жылы ... ... ... ... ... ... қазақ
бауырларымыздың басын қосып, дүниежүзі қазақтарының тұңғыш құрылтайын
өткізді. Әлем ... ... ... ... мен Дүниежүзі
қазақтары қауымдастығы құрылды.
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы халықаралық деңгейде ... ... ұйым ... құрылды. Бұл қоғамдық ұйым сыртта жүрген қазақ
диаспорасын жоғын жоқтайтын бірден – бір ... ... ... алыс және таяу ... ... 5,5 млн ... қазақ
бауырларымыз өмір сүріп жатыр. Оның ішінде Қытайда 1,5 ... ... 1750 000, ... 11 00 000, ... Түркіменстанда
150000, Қырғызстанда 95 000 – дай қалғаны әлемнің қырықтан ... ... ... ... еңбектерінде 1996 жылы есеп бойынша 4,5 млн-
дай еді /50/.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының құрылғанына 15 жылдың көлеміндей
болды. Осы ... ... ... ... ... ... әр ... жүргізді. Осының нәтижесінде Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы мен
алыс және таяу шетелдердергі қазақ ... ... ... жандана
түсіп жақсы жетістіктерге жетіп отырды.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы құрылғаннан кейінгі он жылдық белесте
тікелей оның ... ... ... ... әлем ... ... үшінші құрылтайы өтті. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының екінші
құрылтайында әлем қазақтарының ... ... ... сан ... ... шешу ... кеңінен талқыланып шешімін тапты.
Әлем қазақтарының үшінші құрылтайында қазақ диаспорасы мен ... ... ... көші - қон ... ... ... оқып ... алу мәселелері және бизнес, іскерлік
мәселелері шешілді.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы ... ... ... алыс және таяу шетелдерде кіші құрылтайлар өткізіліп ... ... ... ... ... аралығында өткен кіші
құрылтайларда қазақ халқын Түркияға және ... ... ... ... ... ... өткен 1997 жылғы кіші құрылтайда М.
Әуезовтың 100 жылдық мерей тойы салтанатты түрде атап ... ... жылы ... кіші ... Қауымдастық делегациясы қазақтар тұратын
Ташкент, Сырдария, Жызақ облыстарын ... ... ... Құрылтайда
Өзбекстан қазақтарының көптеген өткір проблемалары (қазақ ... ... жас ... ... алуы, бұқаралық ақпарат құралдарының жұмысы, көші
- қон мәселелері) талқыланып өз ... ... ... ... ... кіші ... Кельн қаласында еуропа елдерінде тұратын
қазақтардың мәдени орталығы ашылды. Швецияда 2004 жылы ... ... ... ... ... мәдениетімен және ондағы қазақтардың бір-
бірімен тереңірек танысуына ... ... ... ... 2002 жылы өткен кіші ... ... ... ... ... орталығы құрылды.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы сырттағы қазақ диаспорасының өнерлі
өкілдерінің ата ... ... ... үлкен жол ашты. Мәселен Қабылаш
Әбікей ... ... ... ... Абай ... ... Күләш Бәйсейітов атындағы опера және балет театрында әншілер,
әнші ... ... ... жас ... ән ... баулып
жүр. Ұлттық бидің шебері Шұғыла Сапарғали қызы Астанада бүлдіршін бишілерді
дайындап еңбек етуде.
Дүниежүзі ... ... алыс - ... ... 5,5
миллиондай қазақ бауырларымызбен мәдени-рухани саладағы жұмыстардың
тиянақты, нәтижелі ... үшін алыс - ... ... қазақтардың құрған
мәдени орталықтарымен байланыста болып, ал ... жоқ ... ... ... ... ... ... Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының
жүргізген жұмыстары нәтижесінде, қазіргі таңда қазақтар тұратын ... ... ... ... ... қазақтардың мәдени орталықтары, яғни
қауымдастық бөлімдері ашылды. Бұл мәдени ... ... ... ... ана - тілі, мәдениеті, ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Сонымен қатар Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы шетелдерге қазақтардың
өздері тұратын мемлекеттердің менталитетіне кіріп, ... ... ... ... үшін ... ... күттірмей ата -жұртқа келуі ... ... ... көші - қон ... ұсыныстар беріп
отырды. Бұл ұсыныстар Қазақстан Республикасының ... ... ... отырған демографиялық саясатына сай келіп, осының
нәтижесінде оралмандарға көшіп келу квотасы жылдан - ... ... ... ... ... алыс және таяу шетелдерден барлығы 450 мыңнан аса
қандастарымыз ата жұртқа қайта ... ... ... шетелдердегі қазақ жастарының
Қазақстанға келіп оқуы үшін ... ... мен ... министрліктерге
ұсыныстар тастады, осының нәтижесінде жылына 200 - дей бала ... оқу ... ... ... оқуын аяқтағандары отанда қызмет
жасауда.
Алыс және таяу ... ... ... және ... біресе отырып қазақ диаспорасының ... даму ... ... ... туралы зерттеу жүргізіп жатыр. Осыған байланысты
Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы ... ... ... ... қала бермек.
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының бастауы мен шетел қазақтарына
арналған еларналық апталық «Қазақ елі» ... ... ... ... студиясы құрылды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Н.Ә.Назарбаев. Құшағымыз бауырларға айқара ашық. // ... ... А, 1993 - 114 ... ... Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы. А, 1993 - 189 б.
3. Орынбаев Ш. Ұлы жиын ұлағаты: (Дүниежүзі ... ... ... 1994 - ... 13 ... ... ... Қазақ диаспорасымен қауымдастық арасындағы
байланыс. //Ерліктің бастауы елдікте атты конференция материалдар жинағы.
А, 2007 - 54-55 бб.
5. Т.Дәулетов. Дүниежүзі ... ... ... А, 2002, 65 ... ... ... - 96-97 бб.
7. Қазыбек Н. Тәуекел түбі жел қайық. //Түркістан, 2002 - №14, 5 б.
8. Көрсетілген еңбек - 5 ... ... Б. Бес ... ... бас қосты. // Қазақ елі. 2005 -
№5, 3 б.
10. ... ... - 6 ... ... әлем қазақтарының қамқоры. Егемен Қазақстанның тілшілер
тобы. //Егемен Қазақстан, 2005 - №1, 3 ... ... ... ... ... ... көзқарас қажет.
// Қазақ елі, 2004 - № 48, №22, 3 ... ... ... деп ... ... // Жас ... 2002 - №17, 3 б.
14. Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан қазіргі әлем ... әлем ... ... ... ... 2005 - №15, 5 ... ... Оңтүстік Қазақстан облысындағы Көші – қон ... ... ... ... елдікте атты конференция
материалдар ... А, 2007 – 96 ... ... ... – 96 – 97 б.
17. Ә.Мақұлбаев. Оралмандарға орын бар. // Оңтүстік Қазақстан. ... ... ... ... ... шежіресі. //А,2002 -
16-17 бб.
19. Көрсетілген еңбек – 2002 - 23 ... ... М. Отан деп ... ... // ... ... 2005 -
№11, 6 б.
21. Сұлтанәлі Балғабаев. Атажұртта оқып жүр ... ... ... // ... №32, 2003 - 5 ... ... Г.Б. Дүниежүзі қазақтары ...... ... ... Ұлы жеңіске тағзым атты
халықаралық ғылыми ... ... ... ... - 36 б.
23. Келес М. Отан деп соққан жүректер. // ... ... 2005 ... 6 ... ... Найманбай. Қазақ диаспорасы және Қауымдастық. // Егемен
Қазақстан, 1996 - №8 45 ... ... ... 45 ... Әбдуақап Қара. Түркиядағы кіші құрылтай. // Алтын ... 1997 ... 5 ... Найманбаев Қ. «Қазақстан - 2030 жыл және ... ... атты ... материалынан. Астана, 1999 - 17-18 б.
28. Балдабаев С. Еуропа ... кіші ... // ... ... ... №3, 14-21 бб.
29. Дәулетов Т. «Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ... 2002 - 23-24 ... ... ... – 2002 - 11-12 бб.
31. Әбуақап Қара. ... ... ... ... бесік, 2003 -
№7, 14-15 бб.
32. Талғат Мамашев. Еуропадағы қазақтардың басқосуы. //Түркістан 2005 ... 3 ... ... ... 4 ... ... Е. Алтайдан Астраханға дейін. // ... ... 2002 - ... ... ... Ә. ... ... деушілер көп. // Қазақ елі, 2003 - №22, 4 б.
36. Қабдыұлы М. ... ... көп ... // ... ... - №35, 15 ... ... М. Өркені өскен өңір. // Алтын бесік, 2002 - №1, 38-39 бб.
38. Қ. ... ... ... және ... // ... ... - №7, 3 ... Көрсетілген еңбек. 3 б.
40. С. Балғабаев. Атажұртта оқып жүр талай қазақ баласы. //Қазақ елі. ... - 5 ... С. ... ... деп соққан жүрегі. // Жас Алаш, 2005 - №9, 3 б.
42. Т.Дәулетов. Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы. А, 2003 - 16-17 ... ... Г.Б. ... ... ... ... ... орталығы. Ұлы жеңіске ... ... ... ... ... материалдары. А,
2005 - 37 б.
44. ... ... ... ... ... ... //Қазақ елі, 2004 -
№2, 3 б.
45. Көрсетілген еңбек. 3 б.
46. Көрсетілген ... ... ... ... ... немесе қандастарға бауырмалдық
көзқарас қажет. // Қазақ елі. 2004 - №48, 3 ... ... Ш. ... ... ... // ... бесік, 2002 - №1, 40 б.
49. Артықбай Үкібаев. Елге ел қосылса -құт! // ... ... 2005 ... 5 ... ... ... судьбы казахской диаспоры.
//Происхозадения и развития. А, 1997 – 262 стр.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жазушы Оразанбай Егеубаевтiң «Көкбөрi немесе тағдыр тәлкегi» атты роман-эссесi хақында53 бет
ТМД шеңберіндегі қазақ диаспорасының мәселелері мен Қазақстанның көзқарасы (1991-2006жж)74 бет
XIX г. 60-70-жылдарына дейінгі қазақ әдеби тілі және оны танытатын үлгілер25 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Гендерлік лингвистиканы зерттеудің теориялық аспектілері9 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
Дүние жүзінің саяси картасының қалыптасуы және мазмұны20 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Мемлекет функциясы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь