Тарихи қазақ романдары

I. Кіріспе:
II. Негізгі бөлім:
1. Тарихи роман дегеніміз не;
2. Қабдеш Жұмаділов « Дарабоз» және «Соңғы көш» романдары;
III. Қорытынды:
IV. Пайдаланған әдебиеттер:
Роман (11 — 12 ғасырларда роман тілдерінде жазылған әр түрлі шығармалар) — күрделі сюжетті, көбіне қара сөзбен, кейде өлеңмен жазылған кең көлемді эпикалық түр. Романда өмір құбылыстары, адамдар арасындағы қарым-қатынастар молынан қамтылған, композициялық күрделі құрылымнан тұрады. Романда лирика мен драма жанрларының сипаттары да кірігіп отырады, әңгіме мен повеске қарағанда онда түрлі оқиғалар жүйесі, сюжеттік желі, қаһармандар қатары кеңірек қамтылады. Роман адамдар тағдырын, замана шындығын суреттеу арқылы дәуір мен қоғамды, салт пен сананы бейнелейді. Романның жекелеген нұсқалары ерте дәуірден белгілі. Дегенмен оның жаңалық сипаттары бертінде қалыптасты, 16 — 18 ғасырларда батыста ақсүйек серілердің бастан кешкендерін суреттейтін романдар дамыды. Бұған испан жазушысы Сервантестің “Дон Кихот”, француз жазушысы Лесаждың “Ақсақ шайтан” романдары мысал бола алады. 19 ғасырдан бастап роман жанры биік деңгейде дами түсті. Романның ерекше үлгілерін Францияда Г.Флобер, А.Стендаль, О.Бальзак, Ж.Занд (Ж.Санд), Англияда В.Скотт, Ч.Диккенс, Ресейде А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, И.С. Тургенев, Л.Н. Толстой, Ф.М. Достоевский, И.А. Гончаров, АҚШ-та М.Твен, Дж.Лондон, Германияда Т.Манн, Г.Манн, т.б. жасады. Орыс жазушылары Толстой мен Достаевский адам психологиясын, “мінез диалектикасын” ашудың тамаша үлгісін көрсетті. Кеңес заманында М.Горкий, А.Толстой, М.Шолохов, А.Фадеев секілді суреткерлер тудырған романдар әдебиеттің дамуына үлкен ықпал жасады. Қазақ әдебиеттанушысы А.Байтұрсынов “Әдебиет танытқышында” (1926, 2003) романды ұлы әңгіме деп атап, оған “тұрмыс сарынын түптеп, терең қарап әңгімелеп, түгел түрде суреттеп көрсететін шығармаларды” жатқызады. Ол “Ұлы әңгіме өңшең үлкен уақиғалардан болмай, ұсақ істерден де өнеге көрсетуге тырысады, оны жазушы көркем сөздің әуезе, толғау, айтыс — барша түрін де жұмсайды. Ұлы әңгіме жазуға үлкен шеберлік керек” деп атап көрсетеді. Қазақ әдебиетінде М.Дулатовтың “Бақытсыз Жамал”, Т.Жомартбаевтың “Қыз көрелік”, С.Көбеевтің “Қалың мал”, С.Торайғыровтың “Қамар сұлу” шығармаларынан бастау алған бұл жанр жан-жақты дамыды. Қазақ романын көркейтуде М.Әуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, Х.Есенжанов, Ә.Нұрпейісов, І.Есенберлин, Т.Ахтанов, М.Мағауин, т.б. жазушылардың еңбектерін атап айтуға болады.
1. Қазақ энциклопедиясы, 7 - том
2. Бердібаев Р., Роман және заман, А., 1967;
3. Қазақ романы, А., 1975;
4. Қазақ тарихи романы, А., 1997;
5. Байтанаев Б., Устно-поэтические традиции в структуре казахского романа, А., 1994;
6. Бисенғали З., XX ғасыр басындағы қазақ романы, А., 1997;
7. Қирабаев С., Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті, А., 1998;
8. Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы:
9. Жұмаділов Қ. К. Таңғажайып дүние: ғұмырнамалық роман. — Алматы: Тамыр, 1999.
10. Дәуір және әдебиет, А., 1996
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ  ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ ... ...     ... ... романдары (реферат)Орындаған: Аймуханова Т.Ғ.Тексерген: Құрмамбаева Қ.С.  ... ... ... ... ... ... Негізгі бөлім:* Тарихи роман дегеніміз не;* Қабдеш Жұмаділов > және  романдары;* Қорытынды:* Пайдаланған әдебиеттер:КіріспеРоман (11  --  12 ... ... ... ... әр ... шығармалар)  --  күрделі сюжетті, көбіне қара сөзбен, кейде өлеңмен жазылған кең көлемді эпикалық түр. ... өмір ... ... ... ... ... ... композициялық күрделі құрылымнан тұрады. Романда лирика мен драма жанрларының сипаттары да кірігіп отырады, әңгіме мен повеске қарағанда онда ... ... ... ... ... қаһармандар қатары кеңірек қамтылады. Роман адамдар тағдырын, замана шындығын суреттеу арқылы дәуір мен қоғамды, салт пен сананы бейнелейді. ... ... ... ерте ... белгілі. Дегенмен оның жаңалық сипаттары бертінде қалыптасты, 16  --  18 ғасырларда батыста ақсүйек ... ... ... ... романдар дамыды. Бұған испан жазушысы Сервантестің "Дон Кихот", француз жазушысы Лесаждың "Ақсақ шайтан" романдары мысал бола алады. 19 ... ... ... ... биік ... дами ... ... ерекше үлгілерін Францияда Г.Флобер, А.Стендаль, О.Бальзак, Ж.Занд ... ... ... ... Ресейде А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов, И.С. Тургенев, Л.Н. Толстой, Ф.М. Достоевский, И.А. Гончаров, АҚШ-та М.Твен, Дж.Лондон, Германияда Т.Манн, ... т.б. ... Орыс ... ... мен ... адам ... ... диалектикасын" ашудың тамаша үлгісін көрсетті. Кеңес заманында М.Горкий, А.Толстой, М.Шолохов, А.Фадеев секілді суреткерлер тудырған ... ... ... үлкен ықпал жасады. Қазақ әдебиеттанушысы А.Байтұрсынов "Әдебиет танытқышында" (1926, 2003) романды ұлы ... деп ... оған ... ... ... терең қарап әңгімелеп, түгел түрде суреттеп көрсететін шығармаларды" жатқызады. Ол "Ұлы әңгіме өңшең үлкен уақиғалардан болмай, ұсақ ... де ... ... ... оны ... көркем сөздің әуезе, толғау, айтыс  --  барша түрін де жұмсайды. Ұлы әңгіме жазуға үлкен ... ... деп атап ... ... ... М.Дулатовтың "Бақытсыз Жамал", Т.Жомартбаевтың "Қыз көрелік", С.Көбеевтің ... мал", ... ... ... ... ... ... бұл жанр жан-жақты дамыды. Қазақ романын көркейтуде М.Әуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, Х.Есенжанов, Ә.Нұрпейісов, І.Есенберлин, Т.Ахтанов, М.Мағауин, т.б. жазушылардың еңбектерін атап ... ... ... ... ... ... психологиялық, тарихи, биографиялық, публицистикалық, т.б. түрлері қалыптасқан. Роман-эпопеялар жанр дамуының кең ... ... ... ... ... эпопеясы әлемдік даңққа ие болды, ол қазақ әдебиетінің биік идеялық-көркемдік жетістігі саналадыНегізгі бөлімҚабдеш Жұмаділов туралы сөз болғанда, оның өзіне тиесілі ... ... ... ұлт ... ... халықтық жазушы екендігіне ешкім күмән келтірмейді. Өйткені, Қабдештің жеке басының тағдыры да, көркемдік әлеміндегі кейіпкерлерінің тағдыры да ұлыф атамекендегі ... үшін ... ... ... еді. Өзіне бүкіл көшпелі қауымның соңғы бір көшінің рухани қуаты мен бақ-талайын, азаттықты аңсаған арманы мен азабын, ... мен ... көз ... ... етіп тапсырған міндетті Қабдеш Жұмаділов ар-ожданына кір келтірмей, табандылықпен және шын ер жігітке тән қайсарлықпен орындап шықты. Ол сол арман-мүдденің ... ғана ... соны ... ... ... ... ... көтерілді.Тәуелсіз қазақ мемлекетін құруды аңсаған, сол үшін күрескен және сондай ... ... ... ... ... ... тағдырлардың,  деп еңіреген ерлердің жан дүниесін жеті бірдей романына арқау еткен ... ... ... ... сол ... жеке ... оның ішінде тәуелсіз мемлекет болғанын көріп, көріп қана ... оның ... ... ... ... жазушының ең үлкен бақыты, орындалған арманы осы шығар. Өйткені, дәл осы тәуелсіздікке Қабдештің жазушы, азамат ретіндегі қосқан ... ... Оны ... ... ... де сол ... талайынсыз талант тумайды.  (Абай), ағысқа қарсы ... ... ... ... ... көтерілуі де қиын. Бұл реттен алғанда Қабдештің басына түскен ... ... да ... ... түбі ... ... басым болды. Егерде Қабдеш Жұмаділовті қазақ қауымының рухани сахнасына дәл осы заманда шығарған ұлы ұстаз  -  ... ... ... ара ... мұны асылық демейтін шығар. Себебі, балапанын биік құздың басынан лақтырып жіберіп, жерге тақағанда қағып алып, қайтадан лақтырған ана ... ... ... екі ... ... кезек шайқап, баулыған да  -  сол қилы заманға ұшыраған ұлтымыздың тағдыры.Елден елдің бөлінгені  -  қасірет. Алайда, сол ... үйір ... ... бір ...  -  ... мәйегінің бір сығымын аман-есен сақтап қалды. Қапалы әлі қауырт көш жолында талай-талай ... ... ... ... Ата ... ...  -  Анадолыға дейінгі Бұланай мен Гиндукуш тауларының арасында талай Қабдештер мен Әбіштер қалды ғой. Әбіш Кекілбаевтің үйі де үрке ... ... бет алып бара ... ... ... тағдырдың себебімен елге қайтқанын оқығанда, бұған анық көзім жетті. Сондықтан да, ... ... тірі ... өзі сол ... ... ... бір ... сияқты. Демек, Қабдеш  -  жай талант емес, тағдырлы, нысаналы талант. Бұл сөз ұзақ ... бойы  ... ... ... ... ... шіркеу түскендей болып күн кешкен Қабдештің жүрегін жұбата қоймас, бірақ айтылуы және бүгінгі ұрпақтардың ... тиіс ... ... ... не ата ... не ... мен тәрбиесінде, не ұлтжандылығында өзгелер миығынан күлетіндей еш кемістігі жоқ еді. Өйткені, Қабдештің бойындағы азаматтық қасиеттер де ... ... мен ... ...  ... ... күш алған еді. Сауатын сол Ахаңның  ашқан ұрпақтың ұлтының қамын ойламай өсуі де ... ... ... ... туған ортасы да әсер етті. Ортасыз өскен талант  - жапандағы жалғыз ағаш сияқты, дараланып көрінгенімен де саясы аз, ... ... ... болса қазақтың үш ғасырдан бергі тарихының кіндігі байланған, жеңісінің де, жеңілісінің де, күресінің де куәсі болған Жоңғар қақпасының ... ... ... ... ... Шәуешек атты осынау шағын қалада XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың ұзына бойындағы тарихи ... әр қилы ... ... ... тай ... ... ... Өзгелерді былай қойғанда, жер шарын бөліп билеуге ұмтылған үш ...  -  ... ... Ұлы ... ... ... ... қол қойысқан шаһары да осы Шәуешек еді. Мәнжу империясы мен қытай отаршылдығына ... ... ... тәуелсіз Шығыс Түркістан мемлекетін орнату жолындағы күрестің, қазақ, ұйғыр, дүнген ұлттарының азаттық ... ... тура сол ара ... ... ... өзі Шәуешек қаласының тарихтағы орынын анықтап береді.1950 жылы Шығыс Түркістан мемлекеті құлатылғанша  ұлттық идеологиясы Шығыс Түркістанның ... ... ... өмір сүрді.  қатысты тарихи кітаптар мен қолжазбалардың әлі күнге дейін сақталып қалуы сондықтан.Ал, Қабдеш болса,  -  Ахаңның  ... ... ... ... ... ... мұрат ретінде жаттап өсті, Жақаң сияқты  деп ... ... ... ... ... ... ... мен Қытай империясының отаршылдық саясатын бүге-шігесіне дейін талдаған, азат ... ... ... ... ... екі басты алып самұрық пен жеті басты айдаһардың қаһарына ұшыраған халқымен қоса ... те ... ... ... ... ... ұшырады. Алматыда оқып жүрген студентті кері шақыртып алып, , ... , ... ... ... ... Зады, мұндай айып тағылып, ұлтшылдығы үшін түрменің ... ... ... да осы ... болу ... ... бұл жолы да ... қамқорлығына алып, қазақтың  ілесіп ұлы мекеніне ат басын тіреуге мүмкіндік берді.Міне, сонда ғана ... ... ... ... ауыр тыныс алып, өзінің өмірінің ең басты мақсатын жүзеге асыруға кірісті. Тағдырдың оған тартқан сыбағасы жеткілікті еді. Енді соны ел ... ... ... ... ... ... ... міндеті тұрды. Жоңғар қақпасындағы   -   болған өлкенің тарихы мен тағдырын жазу Қабдештің пешенесіне жазылды. Бұған оны ... ... ... ғана ... ұлт ... ... ... да мәжбүр етті.Қазақ әдебиетінің алпысыншы жылдардың ортасындағы тағдыры  -  бақытты тағдыр. Ұлтымыздың бар ... ... ... ... басы ... ... ... ретінде құрала бастаған тұсы да сол кез. Зауалға ұшыраған отыз жылдың ішінде елдің санасын тұман басып, өткен ұмытылып, жалан идея ғана ... еді. Тың ... ... жаңа толқын да, айтары мол алдыңғы ағалар да өз шығармалары арқылы ұлтының ... ... бет ... Міне, сол қазақ идеясының қалыптасуына Қабдеш те батыл кірісіп, тосын ... күні кеше ғана ... ел ... ... мемлекеті бар екенін қалың қауымға көркем шындық арқылы баяндап берді.  романы ... ... ... ... ... өмір ... шекара маңындағы жұртшылық болмаса, жалпы қазақтың мағлұматы аз еді. ... ... ... ... ... Оспан, Дубек, Тұрсын, Шәкен бейнелері арқылы айтылған қазақтың қазақтық қасиетін сақтап қалу ... ... ... ... ... ... ұялап қалды. Жасы үлкендер мұның астарында  ұлы мақсаты жатқандығын бірден аңғарды. Қабдеш ... ... ... ... да ... шындық арқылы ол арманды ұлы жұрттағы қазақтың тағдырымен ұштастыра отырып суреттеді. Көшпелі өмірдің соңғы ... қоса ... ... ... ... ... бара жатқанын барынша қанық та анық айтты. Шығыс ... ... ... ... ... ... Қазақстанның да мұрат-мақсатын жоқтады. Атауы басқа болғанмен де ата мекеннің де арыз-арманы соның ішінде құмыға қайнап жатты.Ұлттық идея  -  ... ұғым ... ... мәні бар ... Ұлттық идеясыз ешқандай халық дербес өмір сүре алмайды. Қазақ идеясы  тұсында өте биік ғылыми сатыға көтерілді. Ол  -  ... ... ... ... ... ... сөйлеу мәнері, экономикалық күнкөріс тәсілі, ойлау жүйесі, рәсімдік салттар, ғылыми атаулар, оның ... ... ... ... ... ... ... мен білім саласы, халық саны, тағы да басқа толып жатқан рухани сыпаттарды қамтиды. ... ... ... мәселелерге біз әлі де жете көңіл бөлмей келеміз. Мұның ұлтқа тигізер кесірін Қабдеш ...  ... ... ... негізгі нысанасы етіп алды. Қазір де өзінің көсемсөздерінде үзбей қозғап ... ... ...  -  ... Жұмаділовтің өмірлік мақсатының алтын діңгегіне айналды. Дүниені таң қалдырып жүрген Америка мен ... ... ... ең ... әрі соны ... үшін кез келген қысым мен Ирактағы сияқты соғыстарға қатысудан да бас тартпайтын мүддесі  -  осы ... ... ... Ендеше, қазақ идеясының қайраткерлерінің сыналар тұсы алда. Демек, бұл ретте Қабдеш қаламының қуатына ... ... әлі де ... деп ... керек.Тәуелсіздік деген  -  тәтті де, ащы да, қасиетті де сөз. Бірақ бұл сөзді қазақ зиялыларының екі бірдей ... ашық айта ... ... ... (менталитетіміз) бен санамыздың жұтаң тартқаны сондай, дербес мемлекеттікке қол жеткен бүгінгі бақытты күндеріміздің (Ие, ... ... ... болып, тәуелсіздікті тәбетіне айырбастап жүрген қандастарымыз бар. ... ... ... да ... Өйткені, империялық идеологиядан басқа ешқандай тосын ой оларды мазалаған емес. Өзгеше ойлауға мүмкіндіктері де, мұршалары да келмеді. Ал ... ...  ... ... ... ... ... деген ұғымды адамдардың тағдырлары арқылы бейнелеп берді. Ұлт-азаттық көтерілістің рухы жалындаған бұл шығармадағы ұлыханьдық шовинизм мен ... ... ... ... ... ... ... ұлыорыстық шовинизмді де айыптау болып табылатын. Сол бір ... ... ... ... дәл ... оқып отырып, Қабдештің қалай әдібін жатқыза баяндағанына таңқаласың. Зады, ұлы арманның өзі ілгері ... ... ... сияқты. Ал  романы арқылы екі империяның өз мүддесі үшін жері, ... ... ... ... ... ... ... аяусыздықпен екіге бөлгенін көсіле суреттеді. Жайлауы  -  ... ...  - ... ... ...  -  ... мемлекеттің қарауына кетіп, өзі Отанында қалған тағдырларды қылыштың жүзімен бөлген де  -  сол империялық қомағай пиғыл. Социализмнің өзін сол ... және ... ... бағындырған аяр саясатты барынша әшкерелеген де Қабдеш Жұмаділов еді. Иә, жалғыз ол емес. Бірақ, Мұхтар Әуезовтің  кейін ... ... ... тарихи оқиғаны нақты жазған жазушы осы Қабдеш. Сол үшін талай сөз естіп, ыммен шеттетілді. Соның ... ... ... ... ... ... ... кемелді тұсында қайтарып, бағасын беріп жатсақ, әбден орынды ғой деп есептеймін.Әр таланттың өзегіне біткен алтын жүлгесі бар. Қабдеш үшін ол ...  -  ... ... ... Кез ... ... кемеліне келгендігін танытатын және шығармашылық шыңына бағалайтын бір туындысы барлығы анық.  пен   -  ... ... ... екі ... өмірі қамтылған, тарихи оқиғалар мен бірін-бірі толықтырған бейнелер әдебиетіміздің беттерінен ықылым заманға дейін өше қоймайтын тұлға ретінде өмір сүретініне ... мол. Енді ...  ... ... қосылды. Алдыңғы кітаптың жарыққа шыққанына екі жыл ... ... ... ... ... назарын түбінде бір аударатын роман бұл. Марқайған, әбден ақыл-тәжірибесі толысқан тұста ... ... ... ... ... ... ... бұл шығарма, жұрт күткендей, атыс-шабыстан, найза мен қылыштың жарқыл-жұрқылынан, жоңғарды жапыра қырған батырды бейнелеген батальдық көріністерден тұрмайды. Қолдан ... ... ... ... таба ... ... ... Қабдеш жоқ. Өзге-өзге, Қабанбайдың өмірі небір таңғажайып оқиғадан кенде емес.Алайда, ... ...  ... ... ... әдеби тәсіл қолданған. Аңыздан батырдың бейнесін аршып ала отырып, Қабанбайды алқын-жұлқын, ретті-ретсіз ... ... ... сабырлы ақыл иесі ретінде суреттейді. Қабанбайдың білек күшінен гөрі ақыл қайраты басым. ... ... ... ... ... жатырқап қабылдағаны байқалады. Өйткені, оқырмандарымыздың талғамын атыс-шабысқа әбден кәніктіріп алған ... бар. ... одан бас ... Ол жауын ақылымен жеңген батырды бейнелеген. Шындығында да, қанша ... ... да, . Ал ...  -   ... ... ... атқа ... елу жыл бойы ақ туын көтеріп жүріп, қазақты қара қонысына қондырып барып, барлық ... ... ел ... ... мен ... ... ... тосқауыл қою үшін, ең бастысы, ақыл-айла керек. Абылайдың бас ... ... да ... ... ... ... Ал ретті тұсында жайрататын жауды аямай-ақ жайратып береді. Батырдың ойлы бейнесі ... ... ... ... тарихындағы көмескі жайлардың көлеңкелеріне ой сәулесін жіберіп, соны толғана отырып, санадан өткізуді, шындықты бүркемелемей бүгінге жеткізуді мақсат еткен. Бұл  -  ... ... ... рухани тұлғаға айналған Қабдеш Жұмаділовтің туған ұлты туралы толғанысы. Ойлы, пайымды, елдігімізді ... еске ... ... ... ... өз ... өзі ... кешкен дәуірдің шын мәніндегі жаршысына айналды. Неге екенін қайдам, бізге оның шығармаларының ішінде, өзгелеріне қара-ғанда, еңселілеу, ... ... ...  -   ... ... ... Ресей империясы Қазақстанды толық жаулап алғаннан кейiн (1731-1868), ата ... ... ... бастаған қандастарымыздың ұзақ жылғы ауыр тағдыры, әсiресе XX ғасырдың басынан басталатын 16, 20, 32, 37 ... ... ... ... ... т.б. тарихи ахуал;1950-1980 жылдары ҚХР-да ғана нақты-тарихи ... ... ... науқандардың зардаптары; 1962 жылы жиырма күн iшiнде екi жүз мың адам бiр ... өте ... ұлы көш, ... ... ... ... Қ.Жұмадiловтiң  романында тарихи шындық суреттелді.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Д. Досжанның романдарындағы тарихи образ жасау мәселесі53 бет
Көркем шығармадағы психологизм. Тарихи тақырыптағы қазақ романдары. Қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістер15 бет
Қ.Жұмаділовтің романдарының тарихилығы7 бет
Қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістер. (эссе) көркем шығармадағы психологизм.(реферат) тарихи тақырыптағы қазақ романдары24 бет
І. Есенберлин романдарының халықтық сипаты50 бет
Ілияс Есенберлин10 бет
Ілияс Есенберлиннің тарихи трилогиясы - «Көшпенділер»3 бет
Тарихи романның ұлт тәуелсіздігі үшін күрес жолындағы рөлі91 бет
ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы21 бет
Қабдеш Жұмаділов және қазіргі роман жанры40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь