Іі-дүние жүзілік соғыс және жаңаша көзқарас

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.9 бб.

І.Тарау: Ресей тарихнамасындағы ІІ.дүние жүзілік соғыс.

1.1. Соғыс қарсаңындағы Кеңестер Одағының әскери саяси дайындығы туралы еңбектер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.21 бб.

1.2. Ресей тарихнамасындағы ІІ.дүние жүзілік соғыстың зерттелу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.30 бб.

ІІ.Тарау: Шетел тарихнамасындағы ІІ.дүние жүзілік соғыстың зерттелуі.

2.1. Шетел тарихнамасындағы антигитлерлік коалиция мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31.44 бб.

2.2. Шетел тарихнамасындағы соғыс барысы ... ... ... ... ...45.54 бб.

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55.57 бб.

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58.60 бб.
Кіріспе

Биыл ІІ-дүние жүзілік соғыс басталғанына, яғни Ұлы Отан соғысына 60 жыл толады. Әлемді толықтай қамтыған бұл соғыстың әлеуметтік-экономикалық, саяси алғышарттарын Ресей тарихшылары да, шетел тарихшылары да жан-жақты зерттеген болатын. Қаншалықты зерттелсе де аталған тақырыпқа қызығушылық, оның қыр-сырын, тарихи шындығын ашып көрсетуге, оны талдауға дегенге қызығушылық бүгінгі күні толастамай отыр. Кейінгі жылдардың өзінде ІІ-дүние жүзілік соғысқа қатысты зерттеулер жаңа құжаттар мен деректерге сүйене отырып, қайта қарастырылу үстінде. Кеңестер Одағы кезеңінде жазылған кітаптарды сынға алып, қайтадан қарап шығу, оған идеологиялық баға беру бүгінгі күннің талабы.
Соғыс қарсаңындағы халықаралық жағдай белгісіз, түсініксіз фактілерге толы, зерттеушілер бұл кезеңге қайғылы оқиға ретінде талдаужасап жүр.
Бұрынғы зерттеулер мен қазіргі зерттеулер арасында көптеген айырмашылықтар бар. Шетел тарихшылары мен Ресей тарихшылары арасындағы қайшылықтар да аз емес. Тарихымызда болып өткен осы бір әлемдік соғыстардың басталу себептері, алғышарттарын түбегейлі оқу, зерттеу қазіргі таңның өзекті мәселелерінің бірі. Адамзат басынан өткізген қанкешті соғыстарды қайта болдырмау, соғыстың жаһанға тигізген зұламатын, осы күнгі ұрпаққа жеткізу тарихшылардың міндеті. ІІ-дүние жүзілік соғысқа объективті баға беру, салыстырмалы сараптау оны халыққа таныту бүгінгі күннің талабы.
Кейбір кездері өткен оқиғаларды шындықтан алыс мифтік тұрғыда жазу да кездесіп отырады. Бұл көп жағдайда соғыстың басталуы Кеңестер Одағына “алдын-ала ескертілді ме, жоқ па?” деген сұраққа келгенде қозғалып жатады.
Өткенді зерттеу барысында тарихи оқиғаға талдау жасалғанда зерттеуші сол уақыттың заңдылықтарына сүйенген жағдайда да, өзіндік жеке тұжырымдар жасайды. Ал бұл тұжырымның идеология ықпалына түспей, таза тарихи логикада зерттелуі қажет, сонда ғана өткенге нақты баға берілуі мүмкін.
ІІ-дүние жүзілік соғыс кезеңін зерттеуде барлық қатысқан елдердің саяси жағдайын білумен қоса, болған фактілерді, жеке тұлғаларды түбегейлі зерттемей, аталған тақырыпты айқындай алмаймыз.
Версаль жүйесі ыдырап, әлемде әскери өндіріс ұлғайып, әлемдік деңгейде жеткен, жалпы саны 64 мемлекет қатысқан бұл тарихи оқиға, ІІ-дүниежүзілік соғыс деген атпен жаһанға танылды1.
Қазіргі таңда ІІ-дүние жүзілік соғыс жайында, сондай-ақ соғыс қарсаңындағы әлемдегі геосаяси жөнінде зерттеушілер арасында ортақ көзқарас қалыптасып отырған жоқ. Тарихшылардың бір бөлігі соғысты екі полистік мазмұнда қарастырады. Екі полистік махмұнда қарастырушылар негізінде марксистер болып табылады. Олардың пікірінше әлемде екі әлеуметтік-саяси жүйе қалыптасқан. Ол: социализм мен капитализм. Сондай-ақ соғыстың басталуына және негізгі қыздырушы ошағы ретінде олар әлемдегі капиталистік қатынастар жүйесінің екі мемлекеті Европада – Германия, ал Азияда – Жапония деп қарастырады. Тарихшылардың ендігі бір бөлігі соғыс қарсаңында әлемде үш саяси жүйе болған деп тұжырымдайды. Олар: демократиялық-буржуазиялық, социалистік және фашистік милитаризм. Бұл жүйелер арасындағы қатынастар өте нәзік еді, олардың арасындағы күш әлемді толықтай талқандауы мүмкін болды. Тарихшылар арасында егер буржуазиялық-демократиялық жүйе мен социалистер біріккен жағдайда ІІ-дүние жүзілік соғыстың өршуі бәсеңдеуі мүмкін дегенді айтады. Бірақ мұндай бейбіт альянс құрылмады. Буржуазиа-демократиялық елдер соғысқа дейін кеңестік тотолитаризмді үлкен қауіп деп танып, фашистік идеологияның қатерін ескермеді деген көзқарастар да аз емес. Соғысқа дейінгі әртүрлі жасырын және ашық келісімдердің астарында үлкен болашақтың стратегияларлы жатты, оларды әр тарихшы, әр зерттеуші әртүрлі жағынан зерттеді.
Менің мақсатым, жоғарыда айтылған пікірлерді өз жұмысымда айқын, ашықтап салыстыра отырып, зерттеу.
Сергей Залигиннің айтқанында шындық жазылған сыңайлы. Оның айтуынша, «социалистік консерватизмнің» ең бір ірі белгісі ол ойдың бір жақтылығы деген-ді2. Бұл біржақтылық саясатта да, жазба ісінде де кең етек жайды. Бұл зерттеудің аясын тарылтып, шындықтан алыстауға жол беруі ықтимал. Тарихи оқиғаға салыстырмалы зерттеу әдісі шындыққа жақындауға үлкен мүмкіндік береді. Ал Кеңес Одағы кезіндегі зерттеулерде салыстырмалалық көптеп кездеспейді. Жұмыс басты мақсаты ІІ-дүниежүзілік соғысқа арнайы жазылған зерттеулерді салыстырмалы түрде қарап талдап шығу. Батыс зерттеулері мен Кеңестер, яғни Отандық зерттеушілердің еңбектері арасындағы айырмашылықтарды , қайшылықтар мен ұқсастықтарды ашып көрсету жұмыстың басты міндеті болып табылады.
ІІ-дүние жүзілік соғысты зерттеу, оның шындығын айтып, ашып жазу мүмкін болмаса да, қазіргі күні бұл тақырып жөніндегі зерттеулерді саралап шығуға мүмкіндік бар.
Соғыс қарсағындағы Кеңестер Одағының әскери дайындығы жөнінде 90-жылдардан бері мерзімді басылымдарда Ресей тарихшыларының зерттеу жұмыстары жарық көруде. «Новая история» , «Отечественная история» журналдарында Н. Лебедев, В. Соколов, С.Горлов, Ю.Давыдов сынды тарихшылардың мақалалары жарық көре бастады.
1950- жылдардың соңында Кеңестер Одағының үкіметінің АҚШ президенттерімен және Ұлыбритания премьер-министрлерімен арада болған хаттар, Тегеран және Ялта конференцияларының құжаттары Кеңестер Одағы тарихшыларының еңбектерінде талдана бастады.
Жалпы соғыс қарсаңындағы Кеңестер Одағының дайындығы мен сыртқы саясаты жөнінде Ресей тарихшылары көп еңбектер жазған. Бұл еңбектерде ІІ-дүние жүзілік соғыс себептері мен антифашистік коалицияның құрылуы жайлы аз кездеспейді.
Ескі әдебиеттер мен қазіргі көзқарастарды салыстыра зерттеуді мақсат етуімізге байланысты жұмысты жазу барысында 60-80жж.-дағы Кеңес тарихшыларының зерттеулерін қарастырып шықтық.Кеңес тарихшылары ІІ-дүние жүзілік соғысты жекелеп бір-бір оқиғаларға немесе жан-жақты мәселелерге тоқтала зерттеген. В.Г. Фомин империалистік елдердің 1939 жылы Польшаға шабуылын Фашистік Германияның Батыс Европаға агрессиясын өзінің 1952 жылы Мәскеуде шыққан “Империалистическая агрессия против Польшии в 1939 году” және 1963 жылы шыққан “Агрессия фашистской Германии в Европе 1933-1939 годах” кітаптарында ашып жазып көрсетеді. ІІ-дүние жүзілік соғыстың әскери-саяси жақтары Г.А. Феборлиннің 1958 жылғы Мәскеуде жарық көрген “Вторая мировая война” еңбегінде негізге алынған.
Соғыстың қарсаңындағы Кеңестер Одағының жоспары жөнінде Г.К. Жуковтың, А.М. Василевскийдің, В.А. Аннфиловтың, С.М. Штеменконың тарихи зерттеулерінен мәлімет алуға болады. Г.К. Жуковтың “Вопоминания и размышления” еңбегінде Кеңестер Одағының соғыс қарсаңында жасаған әскери жобалары жан-жақты зерттелген, сондай-ақ В.А. Анфиловтың “Крушение похода Гитлера по Москву” және “Незабываемый сорок первый” шығармаларында әскери алаңдардың дайындағы мен Сталиннің соғысқа деген болжамдары, жоспардың құрылу тарихы бойынша мол, әрі дәлірек зерттелмеген деуге әбден мүмкіндік бар.
Кейінгі кездері танымал әрі даулы еңбек В.Суворовтың «Ледокол» кітабында соғыс қарсаңындағы Сталиннің әскери қызметі жаңаша қарастырылған.Сонымен қатар бұл бағыттағы М.И.Мелтюхов, В.А.Невежин, Б.В.Соколов, В.Д.Даниловтардың сыни зерттеулері де назардан тыс қалмады.
Сталиннің жалпы соғыстағы ролі Кеңестер Одағының соғыс барысындағы Сталиннің қолбасшылық іс-әрекеттері туралы зерттеген кеңес тарихшылары аз емес. А.Н. Мерцоловтың құрастыруымен шыққан “История Сталинизма” кітабында Сталин жайлы бірнеше мақалалар топтастырылған. Солардың ішінде В.М. Кулиштің Ұлы Отан соғысының өзекті мәселелеріне тоқталады. Аталған кітапта Сталиннің соғыс барысында жасаған бұйрықтары мен дипломатиялық қарым-қатынасы толықтай қамтылған. Сталиннің ІІ-дүние жүзілік соғыс жылдарындағы халықаралық қатынастағы ролі жөнінде М.И. Семиряганың “Тайны Сталинской дипломатии 1939-1941 годах” атты еңбегінен көп мәлімет жинақтауға мүмкіндік бар. Кітапта соғыс жылдарындағы келіссөздердің толықтай мәні мен мазмұнын оқып білуге болады.
Бұдан басқа Д.А. Волкогоновтың “Триумф и Трагедия” шетел және Ресей тарихшыларының мақалалар жинағынан тұратын “Осмыслить культ Сталина” атты зерттеулерден Сталиннің тарихи тұлғалық бейнесін анықтауға болады.
Шетел зерттеушілері арасында Сталиннің портреті мен жалпы соғыстағы шеберлігі мен қаталдғын, айлакерлігі мен саяси қадамдары туралы венгрлік Ласло Белади Гамаш Кроустың “Сталин” атты кітабында толықтай сныи көзқараспен жазылған.
ІІ-дүние жүзілік соғысқа талдау және салыстырмалы түрде ағылшын, американ зерттеулерінің еңбектері “А что, если бы?” атты кітапта Джон Киган, Уильямсон Мюррей, Дэвид Франклин, Теодор Ф., Эльхью Роуз, Роберт Коулилардың мақалалар жинағы топтастырылған. Біұл кітаптың құндылығы Батыс және мұхиттың арғы шетіндегі тарихшылардың ІІ-дүние жүзілік соғысқа берген бағасы мен жіберіп алған мүмкіндіктері және қателіктерге талдау жасауы болып табылады. Мақалаларда соғыс кезінде болып өткен айтулы оқиғалаларға жекелеп тоқталып, кеңінен зерттелген.
Дерек көздері ретінде қазіргі бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған мақалалар басшылыққа алынды. Зерттеу барысында Г. Гопкинс естеліктеріне сүйеніп жазылған мақалалар қарастырылды. Е.Я.Трояновскаяның 1990-жылы Мәскеуде жарық көрген «Вторая мировая война в воспоминаниях» атты еңбегі бітіру жұмысымның басты дерегі, әрі тарихнамасы болып табылады. Кітапта Уинстон Черчиллдің, Шарл де Гольдің, Корделла Хэллдің, Уильям Легидің, Дуайт Эйзенхауердің естеліктері берілген.Естеліктерде соғыстың жалпы жағдайы мен әр елдің ұстанған бағыттары , астыртын жасаған келісімдері жайында көптеген мәліметтер берілген. Сонымен қатар ІІ-дүние жүзілік соғыс кезіндегі халықаралық құжаттар жайында зерттелген “Отечественная история”, “Новая история” сынды журналдардың беттерінен жарық көрген мақалалар да кеңінен пайдаланылды.
Жұмыс негізінен 1939 жыл мен 1945 жылдар аралығын қамтиды. Европадағы соғыс ошақтарының басталуынан, Кеңестер Одағының жеңіске жетуіне дейінгі аралықты зерттеген тарихшылардың еңбектеріне талдау жасалынды.
Жұмыстың құрылымына тоқталар болсақ, жалпы зерттеуіміз кіріспе, негізгі, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады. Негізгі бөлім өз ішінде 2 бөлімді қамтиды. І-тарау Ресей тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік соғыс.Ол өз ішінен екі бөлімшеден тұрады.Бірінші бөлімшеде соғыс қарсаңындағы Кеңестер Одағының әскери саяси дайындығы жөніндегі еңбектер зерделенсе, екінші бөлімшеде Ресей тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік соғыстың зерттелу мәселелері қарастырылады. ІІ-тарау Шетел тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік соғыстың зерттелуі.Бұл тарау да екі бөлімшеден құралған.Бірінші бөлімшеде Шетел тарихнамасындағы антигитлерлік коалиция мәселелері қарастырылса, екінші бөлімшеде шетел тарихнамасындағы соғыс барысына талдау жасалынған. Соңы жұмыстың жалпы қорытындысымен аяқталады.
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Анфилов В.А. Грозное лето 41-го. М., 1995г.
2. Анфилов В.А. Крушение похода Гитлера по Москву. Москва 1989г.
3. Анфилов В.А. Незабываемый сорок первый. 2-е изд. М., 1989г.
4. Архивы раскрывают тайны //Сост. Попов И. М. 1991 г.
5. А что, если бы?.. Альтернативная история (Сост. Р.Наули; Пер. с. англ. В.Волковского. М., 2002г.
6. Безыменский Л.А. “Советско-Германские договоры 1939г”. Новые документы и старые проблемы //Новая и новейшая история, 1998г ¹3
7. Бережков В. Просчет Сталина // Международная жизнь 1989г. №8
8. Богомолов В., Кортунов С. О национальной ядерной стратегии. // Международная жизнь. 1998 №6
9. Васильевский А.М. Накануне войны. // Новая и новейшая история 1996 ¹9
10. Васильевский А.М. Накануне 22 июня 1991г. // Новая и новейшая история 1994г ¹6.
11. Великая Отечественная Война 1941-1945.Событие. Люди. Документы. Краткий исторический справочник / Андронов В.И. и др. М., 1990г.
12. Великая Отечественная Война. Краткий научно-популярный очерк. / Под ред. Л.А. Жилина. М., 1983.
13. Вишлев О.В. Речь И.В. Сталина 5 мая 1941 г. Российские докуметы // Новая и новейшая история 1998 №4
14. Волкогонов Д.А. Драма решений 1939 г. // Нов.и новейшая история 1989 №4
15. Волкогонов Д.А. Триумф и трагедия. Кн. 2.ч.1.М.,1989г.
16. Вопросы истории и историографии Великой Отечественной Войны. Менвузовский сборник. Под ред. И.А. Росенко, Г.Л. Соболева. Л., 1989г.
17. Всемирная история: Учебник для вузов /Под ред. Г.Б. Воляка, А.Н.Марковой. М., 1997.
18. Второвая мировая война в воспоминаниях Уистона Черчилля, Шарля де Голля, Корделла Хэлла, Уильяма Леги, Дуайта Эйзенхауэра М.,1990г.
19. Горьков Ю.А. Готовил ли Сталин превентивных против Гитлера в 1991г // Новая и новейшая история. 1993г. ¹3
20. Гончаров А.Л. Что произошло с командующим... // Новая и новейшая история. 1992г. ¹5
21. Городецкий Г. Миф “Ледокола” М., 1995г.
22. Данилов В.Д. Сталинская стратегия начала войны: планы и реальность // Отечественная история 1995 №3.
23. Жуков Г.Р. Воспоминание и размышление. Т-1. М., 1992г.
24. Захаров М.В. Генштаб в предвоенные годы. М., 1989г.
25. К истории заключения советско-германского договора о ненападении 23 августа 1939 года (документальный обзор). // Новая и новейшая история. 1989 №6
26. Киршнер Л.А. Канун и начало войны. Документы и материалы. Л., 1991.
27. Круглый стол: Вторая мировая война – истоки и причины. Вопросы истории 1989 №6
28. Кулиш В.М. О некоторых актуальных проблемах историографии Великой Отечественной Войны //История и сталинизм М.,1991.
29. Ласло Белоди, Гамаш Кроус. Сталин М.,1989г.
30. Медведьев Р.А. Они окружали Сталина. М. 1990 г.
31. Мельтюхов М.И. Споры вокруг 1941года. Опыт критического осмыслений одной дискуссии // Отечественная история. 1999. ¹3
32. Невежин В.А. Речь Сталина 5 мая 1941 г. и аналогия наступательной войны // Отечественная история 1995 №2
33. Невежин В.А. Синдром наступательной войны // Отечественная история 1998г. №3
34. Невежин В.А. Советско-германские дипломатические контакты 1939-1941 годов. Новейшие исследование. // преподавание истории в школе. 1992 №1-2
35. Сахаров А.Н. Война и советская дипломатия // Вопросы истории 1995 №7
36. Семиряга М.И. Тайны советской дипломатии 1939-1941 гг. М., 1992
37. Суворов В. Ледокол. М., 1995г.
38. Проэктор Д.М. Тайны сталинской дипломатии 1939-1941 М., 1992
39. В.К. Шацилло. Новейшая история ХХ века М., 2003г.
40. 1941 год: Сост. Л.Е. Решин и др; Под. Ред. В.П. Наумов. М., 1991
41. http://yandex.ru - http://nilitera.lib.ru /h/samsonov2/2html
42. http://rambler.ru - http://www.historia.ru /2003/02/zimonim.html
43. http://aport.ru - http://predprinimatel-cd.com.ru /r/History/35600:html.
        
        Тақырыбы: ІІ-дүние жүзілік соғыс және жаңаша көзқарас:
Мазмұны:
Кіріспе.................................................................
............................4-9 бб.
І-Тарау: Ресей тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік соғыс.
1.1. ... ... ... ... әскери саяси дайындығы туралы
еңбектер.........................................................10-21 бб.
1.2. Ресей тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік соғыстың зерттелу
мәселелері..................................................................
.........................22-30 бб.
ІІ-Тарау: Шетел тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік соғыстың зерттелуі.
2.1. Шетел ... ... ... бб.
2.2. Шетел тарихнамасындағы соғыс барысы...................45-54 бб.
Қорытынды...............................................................
................55-57 бб.
Әдебиеттер
тізімі......................................................................
.58-60 бб.
Кіріспе
Биыл ІІ-дүние жүзілік соғыс басталғанына, яғни Ұлы Отан соғысына 60 жыл
толады. ... ... ... бұл ... әлеуметтік-экономикалық,
саяси алғышарттарын Ресей тарихшылары да, ... ... да ... ... ... ... де ... тақырыпқа қызығушылық,
оның қыр-сырын, тарихи шындығын ашып көрсетуге, оны талдауға дегенге
қызығушылық ... күні ... ... ... ... ... ... соғысқа қатысты зерттеулер жаңа ... мен ... ... ... ... ... Кеңестер Одағы кезеңінде ... ... ... қайтадан қарап шығу, оған идеологиялық баға беру
бүгінгі күннің талабы.
Соғыс қарсаңындағы халықаралық ... ... ... ... зерттеушілер бұл кезеңге қайғылы оқиға ретінде талдаужасап жүр.
Бұрынғы зерттеулер мен ... ... ... ... бар. ... ... мен ... тарихшылары арасындағы
қайшылықтар да аз емес. Тарихымызда болып өткен осы бір әлемдік соғыстардың
басталу себептері, алғышарттарын ... оқу, ... ... ... ... бірі. Адамзат басынан өткізген ... ... ... ... ... ... зұламатын, осы күнгі ұрпаққа
жеткізу тарихшылардың міндеті. ІІ-дүние жүзілік соғысқа объективті ... ... ... оны ... ... ... күннің талабы.
Кейбір кездері өткен оқиғаларды шындықтан алыс мифтік тұрғыда жазу да
кездесіп отырады. Бұл көп ... ... ... ... ... ... ме, жоқ па?” деген сұраққа келгенде қозғалып жатады.
Өткенді зерттеу барысында тарихи ... ... ... ... уақыттың заңдылықтарына сүйенген жағдайда да, өзіндік жеке ... Ал бұл ... ... ... ... таза тарихи логикада
зерттелуі қажет, сонда ғана өткенге нақты баға берілуі мүмкін.
ІІ-дүние жүзілік соғыс кезеңін ... ... ... ... ... ... ... болған фактілерді, жеке тұлғаларды түбегейлі
зерттемей, аталған тақырыпты айқындай алмаймыз.
Версаль ... ... ... ... ... ұлғайып, әлемдік
деңгейде жеткен, жалпы саны 64 ... ... бұл ... оқиға, ІІ-
дүниежүзілік соғыс деген атпен ... ... ... ... ... ... жайында, сондай-ақ соғыс
қарсаңындағы әлемдегі геосаяси ... ... ... ... ... отырған жоқ. Тарихшылардың бір бөлігі ... екі ... ... Екі полистік махмұнда қарастырушылар негізінде
марксистер ... ... ... ... ... екі ... қалыптасқан. Ол: социализм мен капитализм. Сондай-ақ ... және ... ... ... ... олар әлемдегі капиталистік
қатынастар жүйесінің екі мемлекеті Европада – Германия, ал Азияда – Жапония
деп ... ... ... бір бөлігі соғыс қарсаңында әлемде үш
саяси жүйе болған деп ... ... ... және ... ... Бұл ... арасындағы қатынастар өте
нәзік еді, олардың арасындағы күш әлемді толықтай талқандауы мүмкін болды.
Тарихшылар арасында егер буржуазиялық-демократиялық жүйе мен ... ... ... ... ... ... ... мүмкін дегенді
айтады. Бірақ мұндай бейбіт альянс құрылмады. Буржуазиа-демократиялық елдер
соғысқа дейін кеңестік тотолитаризмді ... ... деп ... ... ... ескермеді деген көзқарастар да аз емес. Соғысқа
дейінгі әртүрлі жасырын және ашық ... ... ... ... ... ... әр ... әр зерттеуші әртүрлі жағынан
зерттеді.
Менің мақсатым, жоғарыда айтылған пікірлерді өз ... ... ... отырып, зерттеу.
Сергей Залигиннің айтқанында шындық жазылған сыңайлы. Оның айтуынша,
«социалистік консерватизмнің» ең бір ірі ... ол ... бір ... Бұл ... ... да, ... ... де кең етек жайды. Бұл
зерттеудің аясын тарылтып, шындықтан алыстауға жол ... ... ... ... ... әдісі шындыққа жақындауға үлкен ... Ал ... ... ... ... ... көптеп
кездеспейді. Жұмыс басты мақсаты ІІ-дүниежүзілік соғысқа арнайы ... ... ... ... талдап шығу. Батыс зерттеулері мен
Кеңестер, яғни ... ... ... ... , ... мен ... ашып ... жұмыстың
басты міндеті болып табылады.
ІІ-дүние жүзілік соғысты зерттеу, оның шындығын айтып, ашып жазу мүмкін
болмаса да, қазіргі күні бұл ... ... ... саралап шығуға
мүмкіндік бар.
Соғыс қарсағындағы Кеңестер ... ... ... ... ... бері мерзімді басылымдарда Ресей тарихшыларының зерттеу ... ... ... ... , ... история» журналдарында Н.
Лебедев, В. Соколов, С.Горлов, Ю.Давыдов ... ... ... көре ... ... ... Кеңестер Одағының үкіметінің АҚШ
президенттерімен және Ұлыбритания ... ... ... ... және Ялта конференцияларының құжаттары Кеңестер Одағы
тарихшыларының еңбектерінде талдана бастады.
Жалпы соғыс қарсаңындағы Кеңестер ... ... мен ... саясаты
жөнінде Ресей тарихшылары көп еңбектер жазған. Бұл ... ... ... ... мен ... ... құрылуы жайлы аз
кездеспейді.
Ескі әдебиеттер мен қазіргі көзқарастарды салыстыра зерттеуді мақсат
етуімізге байланысты ... жазу ... ... Кеңес
тарихшыларының зерттеулерін қарастырып шықтық.Кеңес ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты мәселелерге
тоқтала зерттеген. В.Г. Фомин империалистік ... 1939 жылы ... ... ... ... ... агрессиясын өзінің 1952 жылы
Мәскеуде шыққан “Империалистическая агрессия против ... в 1939 ... 1963 жылы ... ... фашистской Германии в Европе 1933-1939
годах” кітаптарында ашып жазып көрсетеді. ІІ-дүние ... ... ... жақтары Г.А. Феборлиннің 1958 жылғы Мәскеуде ... ... ... ... ... ... алынған.
Соғыстың қарсаңындағы Кеңестер Одағының жоспары жөнінде Г.К. Жуковтың,
А.М. Василевскийдің, В.А. Аннфиловтың, С.М. ... ... ... алуға болады. Г.К. Жуковтың “Вопоминания ... ... ... ... ... ... ... әскери
жобалары жан-жақты зерттелген, сондай-ақ В.А. Анфиловтың ... ... по ... және ... сорок первый” шығармаларында әскери
алаңдардың дайындағы мен Сталиннің соғысқа ... ... ... ... ... мол, әрі ... ... деуге әбден мүмкіндік
бар.
Кейінгі кездері ... әрі ... ... ... ... ... қарсаңындағы Сталиннің әскери қызметі жаңаша
қарастырылған.Сонымен ... бұл ... ... ... В.Д.Даниловтардың сыни зерттеулері де назардан тыс қалмады.
Сталиннің жалпы ... ролі ... ... ... ... ... іс-әрекеттері туралы зерттеген кеңес тарихшылары аз
емес. А.Н. ... ... ... ... ... ... жайлы бірнеше мақалалар топтастырылған. Солардың ішінде В.М.
Кулиштің Ұлы Отан соғысының өзекті ... ... ... ... ... ... ... бұйрықтары мен дипломатиялық қарым-
қатынасы толықтай қамтылған. Сталиннің ІІ-дүние жүзілік ... ... ... ролі ... М.И. Семиряганың “Тайны Сталинской
дипломатии 1939-1941 годах” атты еңбегінен көп мәлімет жинақтауға мүмкіндік
бар. ... ... ... ... толықтай мәні мен мазмұнын
оқып ... ... ... Д.А. ... ... и ... ... және Ресей
тарихшыларының мақалалар жинағынан тұратын “Осмыслить ... ... ... Сталиннің тарихи тұлғалық бейнесін анықтауға болады.
Шетел зерттеушілері ... ... ... мен ... ... мен ... айлакерлігі мен саяси қадамдары туралы венгрлік
Ласло Белади Гамаш Кроустың “Сталин” атты ... ... ... ... ... ... талдау және салыстырмалы түрде ағылшын,
американ зерттеулерінің ... “А что, если бы?” атты ... ... ... ... ... ... Теодор Ф., Эльхью Роуз, Роберт
Коулилардың ... ... ... Біұл ... ... ... мұхиттың арғы шетіндегі тарихшылардың ІІ-дүние жүзілік ... ... мен ... ... мүмкіндіктері және қателіктерге ... ... ... ... ... кезінде болып өткен айтулы оқиғалаларға
жекелеп тоқталып, кеңінен зерттелген.
Дерек ... ... ... ... ақпарат құралдарында
жарияланған мақалалар басшылыққа ... ... ... Г. ... сүйеніп жазылған мақалалар қарастырылды. Е.Я.Трояновскаяның
1990-жылы ... ... ... «Вторая мировая война в воспоминаниях» атты
еңбегі бітіру жұмысымның басты дерегі, әрі тарихнамасы ... ... ... Черчиллдің, Шарл де Гольдің, ... ... ... Дуайт Эйзенхауердің естеліктері берілген.Естеліктерде ... ... мен әр ... ... ... , ... жасаған
келісімдері жайында көптеген мәліметтер берілген. Сонымен қатар ІІ-дүние
жүзілік ... ... ... ... ... ... история”, “Новая история” сынды журналдардың беттерінен
жарық көрген мақалалар да кеңінен пайдаланылды.
Жұмыс негізінен 1939 жыл мен 1945 ... ... ... ... ошақтарының басталуынан, Кеңестер Одағының жеңіске жетуіне дейінгі
аралықты зерттеген тарихшылардың еңбектеріне талдау жасалынды.
Жұмыстың құрылымына тоқталар ... ... ... ... қорытынды және әдебиеттер тізімінен ... ... ... ... 2 ... ... І-тарау Ресей тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік
соғыс.Ол өз ... екі ... ... ... ... ... ... әскери саяси дайындығы жөніндегі еңбектер
зерделенсе, ... ... ... ... ... жүзілік
соғыстың зерттелу мәселелері қарастырылады. ІІ-тарау Шетел тарихнамасындағы
ІІ-дүние жүзілік ... ... ... да екі ... ... Шетел тарихнамасындағы антигитлерлік коалиция
мәселелері қарастырылса, екінші бөлімшеде шетел тарихнамасындағы ... ... ... Соңы ... ... қорытындысымен аяқталады.
І-тарау
Ресей тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік соғыс
1.1. Соғыс қарсаңындағы КСРО-ның әскери-саяси ... ... ... ... ... ... ... 90-жылдардың басында шыға бастады. Ғалымдар арасында
бұл үлкен дау тудырды, ал В.Суворвтың (В.Резун) “ ...... ... ... ... және осы ... тарихнама көрнекті өкілі Й.
Хоффманның (ГФР) “Отечественная история ” [15] журналындағы мақала түрткі
болды.
“Ледокол” кітабының ... ... 30-шы ... ... ... бүкіл әлемді басқаруға ұмтылғандығын ашықтауға негізделген. II
дүние жүзілік соғыстың болуына Кеңес өкіметі өзіне тиімді деп ... ... ... ... ... ... ... Одағы 1941 жылы Барбаросса ... ... ... ... ... болды. Егер Гитлер 22 ... ... ... ... ... ... ... Коммунизмді
насихаттау барысында Герман жерлеріне шабуыл ... ... ... деп жазады.
Суворовтың деректермен жұмыс істеуіне тарихшылар әр түрлі баға ... ... те ... ... ... ... ... қолдаушылар да болды. Бас
штабтың хабарлауынша “Суворов гипотезасы” құжаттық дәлелдеуден ... ... ... ... қарастырылады. Бұл пікірдің жақтаушылары
болып В.Д.Данилов, М.И.Мелтюхов, В.А.Невежин, Б.В.Соколов ... ... Ескі ... ... уақытындағы Кеңестер Одағының негізгі
ойы соғысты болдырмау немесе болдырмау уақытын созу ... ... ... ... әлемдік революция идеясы ... ... ... ... В.Д.Даниловтың жазған
еңбектеріне сүйенсек, И.В.Сталиннің соғысты өзі бастауға ниетті болғандығын
баяндайды. Коммунистік амбициясы ... даму ... ... ... ... ... агрессорлармен 1941 жылы соғысу ... ... ... ... ... бұл жағдайды жеделдетті деп
түсіндіреді. Бұл пікірді М.И.Мелтюхов та қостайды.Бұл ... ... жиі ... сынға да ұшыраған кездері көп.
Ресей Ғылым ... ... ... ... ... еңбегіне сүйене отырып мынадай тұжырымға келеді: ... ... ... аз ... және жылдам, әрі шұғыл түрде жеңіске
жетудің түрі ... ... ... отан алдындағы ең бір қателігі ел
қажетті түрде қорғанысты ретке келтіре алмады. Сонымен қатар ... ... 1945 ... тек ... ту тігу жеңісімен емес басқаша болар еді.
Ерте шабуыл елдегі миллиондаған адамдардың ... ... ... деп
есептейді . Алдын-ала соққы бере алмау Сталиннің қағілес еместігін ... ... ... ... ... да ... басып
кіретіндігін білмеді, сондықтан да бұл соғысқа хабар беруші немесе “ сес
көрсету, соққы ” деп ... ... ... қоса ... барысында “сес көрсету, соққы” мағынасы
анықталмаған , ... ... ... ұғым деп ... ... ... ... аргументтері
“Ледокол” еңбегі және И.Хоффман мақаласының негізгі идеясын ашып береді.
Бұл жердегі бір ғана ... ... ... тұтқындарының айтқандарына
көзқарастың әр түрлі болуы. Хоффман олардың ... ... ... ... деп ... В.А.Невежин мен М.И.Мельтюхов архив
материалдарын өз ойлары бойынша талқылап ... тек ... және оның ... ... ... ашу үшін
тұтқындардың айтқанын пайдаланады. Жаңағы екі автор пікірінше Кеңес ... ... ... ... ... 1941 жыл ... бастауға
дайындалды. Қызыл Армияның Бас штабы И.В.Сталин ... ... ... ... ... Бұл жоспар “Соображения по плану
стратегического развертывания сил Советского ... на ... ... ... 15 ... 1941 ... ... расталады. Бас штаб басқаруымен
сәуір-мамыр айларында шабуылды бастауға нақты жұмыстар ... ... 800 мың ... әскери қызметкерлер қарулы күштер қатарына
шақырылды, РГК-ның Төрт ... ... 19-шы, 21-ші, 22-ші) ... ... әуе ... жаңа ... өткізуді ұйымдастырды. Сонымен
қатар “Польшаны азат ету” үшін ... ... ... ... жасақтады.
Бұл жұмыстардың барлығы маусым айының басында аяқталуы тиіс ... ... ... және ... ... ... Германияға
шабуыл 1941 жылдың ... ... ... ... ... болатын.
Тарихшы өз жұмыстарында 1941 жылы КСРО толығымен “әділетті, жойқын күші бар
басқыншылық соғыс” ұғымын КСРО тарапынан ... ... ... ... ... деп табады. Содан бастап “басқыншылық”,
“басқыншылық соғыс”, “басқыншылық саясат”, “басқыншылық іс - ... ... бар ... ... ... Германияға соғыс ашуға
дайындығын көрсетеді. Осы 1941 ... ... және ... ... ... ... ... мамырдағы “Соображение по плану
стратегического ... сил ... ... на ... ... с
Германией” құжатымен қатарласа жазылады.
2000 жылы басылып шыққан “Упущенный шанс Сталина” атты ... өз ... ... Дәлірек айтсақ, “Соображение
по плану ... ... сил ... Союза на случай войны
с Германией” ... мына бір ... ... ... , яғни басып кіру
тек толық дайындықтан кейін болуы тиіс еді, оған 20 күн ... ... ... ... ... ... шептерін нығайту керек еді,
өз концепциясына сәйкес талқылауға талпынды. ... по ... ... сил Советского Союза на случай войны с
Германией” біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... деп санайды Мельтюхов. Екіншіден, неміс әскері
“Сосредоточивающиеся” терминімен белгіленген, бұдан қорытатын ойы ... яғни ... ... бірінші болып” бастау, оны ... ... ... делінген және ең соңғысы, “әскерге қорғаныс
керек кезде шабуыл ... ... ... екендігі түсініксіз,
өйткені қорғаныс кезінде соғыс алаңындағы қандай болары ... ... және ... көпшілігі отандық ғалымдардан тұратын
“Ледокол” концепциясының басқа да ... ... ... сендіретін
дәрежеде болмады. Басты назар нақты анықталмаған ... ... ... ... ... Мерцалов бұл ұғымды әскери ғылымда анықтай алуды, түртіп өтеді.
ХIХ ғасыр басындағы Европалық әскери ... ... ... ... ... екі ... әскери қимылдарын емес, олардың
мақсаттарымен ... деп ... ... және әділетсіз, басшылық
немесе азат ету соғыстарында әскер шабуылдай және ... ... ... штаб ... іс-қимылдарын жүргізуде барлық мүмкіндіктерді пайдаланулары
тиіс. К.Клаузевиц “шабуылдың артықшылықтары ” туралы да ... ...... ... ... ... деп ... “Кім-кімді упредил”
емес, кім-кімге “басып кірді”, “кімнің әскері кімнің территориясында”. 1941-
1945 ... АҚШ ... КСРО ... ... кірді. Дегенмен, оларды
ешкім агрессорлар деп айтпады. Агрессияның алдын-алу немесе бейтін қайтару
мақсатында жүргізілген бір ... ... ... ... ... деп қарастырылмайды”, -дейді әскери ... ... тағы бір ... ... ... құжаттарының
бірінде “Қызыл Армия соғысты бастауында да, аяқтауда да ... ... ... деп ... ... ... ... по плану
стратегического развёртывания сил Советского Союза на ... ... ... ... ... әскерінің ұйымдасуы Кеңес Одағынан әлдеқайда
алда екендігін көрсетеді. Сондықтан 15-мамырда қабылданған құжатта да соғыс
қимылдарындағы басты инициатор ... ... ... по ... ... сил ... ... на случай войны с
Германией” жоспарын Кеңес өкіметінің агрессиялық әрекет қатарына жатқызуға
болмайды. Тіпті ... ... ... ... ашса да, бұны ... іс-
қимылға жатқызуға мүмкін емес. Баяндамада Кеңес әскері Германия тарапынан
туындайтын агрессияға қарсы жауап қайтарады деп ... по ... ... ... сил ... на ... войны с Германией” құжатында былай деп жазылады: “Жаудың
кенеттен жасалған соққысынан қорғану ... ... ... ... ... және шабуылға көшуге дайындық міндетті түрде қажет,
ол үшін ...”. Бұл жоспардың авторлары Кеңес ... ... тек ... ... ... жау ... талқандауды қояды. “Германияны жаулап
алуды қажет етпейді” деп ... ... Осы ... ... да аргументтер
1941 жылы жазда КСРО-ның Германияға ... ... ойы бар ... ... Ал ... әскерді жинау, төрт армияны шекара шебіне
жіберу сияқты басқа да әректтер орындалуы тиіс, әрі дұрыс ... ... өзі ... ... пен ... бұл оймен
келіспейді. Олар құжаттарда не жазылғанына ... ... ... ... ... ... ... керек дейді. Қалай дегенмен де Данилов пен
Мельтюховтың, Сталинді – ... ... ойы ... ... тұжырымды нақты
фактілер мен дәлелдеулері керек, содан кейін ғана ... оның ... ... ... ... ... мәселелерді талқылау өз жалғасын тапты. Атап
айтсақ, О.В.Вишлёв ... ... ... соғысқа “толық
дайындық” бұйрығын уақыттан кеш берген. Неміс басшылығы Кеңестермен болған
келіспеушілікті, бейбітті түрде шешуге ... ... ой ... ... ... ... жағдайдың өзінде, әскери іс-қимылдың
басталуын дипломатиялық жолмен шешеді деп есептеді.
О.В.Вишлёв Кеңес басшыларының берген мәліметтерінен, ... ... ... ... ... ... ... И.В.Сталин,
жіберілген дезинформацияға сеніп, Германия тарапынан келетін ультиматумды
күтті деген қорытындыға ... ... ... ... ... КСРО 1941 жылы жазда соғыс басталмайтындығы ... ... ... ... ... жинап алып, оларды алғашқы қақтығыстарда
талқандауды көздеді. Герман басшылығы бұндай жалған ... ... ... деп ... ... таңда Кеңес Өкіметінің соғыс алдындағы жоспарларға
байланысты ... ... ... ... бір ... келетін
сыңайлы, 80-ші жылдардың аяғы мен 90-шы жылдардың басындағы мұрағатта
жатқан ... ... ... ... ... ... ... көзқарасында
біршама өзгеріс тудырды.
Мәселен, 1939 жылғы шабуыл жасамау пактісіне Сталиннің көзсіз ... ... ... шықты. Зерттелген құжаттарды Германия өз күштерін КСРО
шекарасына ... ... ... Кеңес Өкіметінің басшылары оған қарсы
қарқынды дайындық жүргізгендігі жайында жазылған.
Сонымен ... ... 22 ... ... ... Кеңес
басшыларына аяқ-асты болуы Сталиннің тиянақсыздығы және қырағы емес ... ұғым ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Батыста өз күштерін топтастыруы толық зерттеліп дұрыс
жоспарланған деген ... ... ... 1941 жылы ... тек ... байланысты арнайы
стратегиялық ойындар жүргізілді деген көзқарасқа түзетулер енгізілді. Жаңа
құжаттарда 1940 жылы желтоқсанда ... ... ... ... ... ... да соғыс бастапқы кезіндегі мәселелер
талқыланды. Тек Қызыл ... ... ... қайтарғаннан кейін
Батыстағы және Оңтүстік батыстағы бағытта екі операцияның ... ... ... ғана шектеліп қалу қателік болар.
Бұрынғы кездегі тарихнамаға талдау жавсағанды жөн ... мен ... ... ... ... ... зерттеуге мүмкіндік
береді.Кеңестер Одағы зерттеулері саяси және идеологиялық ... де ... ... саралап, зерттеп ортақ мәміле шығаруға
әбден болады.
Ресейлік, яғни ... ... ... ... ... әлемдік жағдай мен Кеңестер Одағының соғысқа дайындығы жөнінде
аз еңбектер жазылмады. 1940 ... ... ... ... ... ықпалынан шыға алмау басымырақ.
Совет-герман қарым-қатынастар болсын, ... ... ... ... ... ... деп ... Тарихшының нағыз зерттеумен
айналысатын мұрағаттардағы деректер толықтай берілмеді1.
Кеңестер тарихнамасында көп жағдайда КСРО-ның ... ... ... ... ... зерттелген. Сондай-ақ Герман Генштабының
құжаттары да бірнеше мәрте жарық көрген болатын.
Бұл жөнінде көп жазған – ... Отан ... ... және ... соғыс тарихы” атты кітаптар болатын. “Ұлы Отан соғысының тарихы”
атты кітабында ешбір құжатқа ... ... деп ... ... ... ... ... сырттан күш әсер еткен жағдайда қарсы
тұруға Қызыл ... ... күші ... ... Қарсы тұра
алмағандықтың себебін – аяқ астынан ... ... ... ... қатар, соғыстың басталғанын немесе соғыстың шынайы басталарын
білген жағдайда Кеңестер әскері ... ... ... еді ... ... әскері уақтылы бұйрық ала алмаудың нәтижесінде батыс
шекарада әлсіздік байқалған, міне “Ұлы Отан ... ... ... ... әскери-саяси дайындығын осылайша суреттейді.
Ал “ІІ-дүние жүзілік соғыс тарихы” ... ... ... жеке ... бар. Бұл тарау Г.К. ... пен А.М. ... ... ... ... ... Батыс және Шығыстағы әскери
қорғанысының реттелуі ешқандай датасы ескерілген. Кітаптарда әскери ... ... ... іске ... Мобилизация өалай жүргендігіне
көңіл бөлінген. Он беті 1940 ... ... ... ... ... ... ... арналған.
Жалпы алғанда “ІІ-дүние жүзілік соғыс тарихы” кітабының авторлары
Кеңестер тарапынан кеткен ... ... ... ... ... ... ... іздейді. Бұл Кеңестер Одағының ешқай елге
соғыс ашуға ниетті болмағандығын көрсетеді деп ... ... ... ... күшейтуге мән берілгендігін тілге тиек
етеді.5
Жекелеген монографияларда соғыс қарсаңындағы КСРО ... ... В.А. ... “Крушение похода Гитлера по ... ... ... ... 1940 ... күзі деп белгілейді,
яғни, КСРО-ға ... мен ... ... ... туу ... мен
байланыстырады. В.А. Анфилов Германия 170 дивизиясын, Жапония 50 диивзиясын
бізге қарсы қояды деп мәлімдейді. ... ... ... ... ... ... одан ... Минск болу керектігі жоспарланған. Сонымен бірге
негізгі соққы ретінде берілуі мүмкін жоспар Полесьяның ... ... ... жазады. Бас штаб Оңтүстік Полесья арқылы Киевке ... ... ... ... келтіреді. 1940 жылы Басштаб пен
халық комитеті Сталинге қорғаныс шептерінің орналасуын көрсеткен. Сталин
екінші ... ... ... 1941 ... көктемінде әскери-
стратегиялық жоспар дайындалып бітеді. Бұл құжат “1941 жылғы мемлекеттік
шекара қорғанысы ... деп ... Бұл ... ... ... ... мамыр айында ғана жеткен.6 В.А. Анфилов өз зерттеуінде біз осы толық
аяқталмаған жоспармен соғысқа кірістік деп тұжырымдайды.
Кейбір ... ... ... ... ... адамдардың
естеліктерінен түйін жасайды. Естеліктер бойынша 30-жылдары құрылған жоспар
1940 жылғы саяси өзгерістерге ... ... ... Бұл ... ... ... емес, Оңтүстік-Батыс Украинаны өте қауіпті аймақ деп
тапқан. Г.К. Жуков өз еңбегінде ... ... ... ... ... түсіре алмағандығын ескертеді. Сондай-ақ Сталиннің таңдаған бағытының
дұрыстығына ешкім күмән келтіре алмағандығынан болған жайт ... ... ... ... ... жібергендігін дәлелдеп шығады.7
1940 жылғы соғыс қарсаңындағы жағдай жөнінде А.М. Васильевский нақтырақ
тоқталады. 1940 ... ... ... ... Басштаб агрессияға тойтарыс
беру жоспарын партияның Орталық комитетіне көрсетуге аяқтаған ... ... 1940 ... қыркүйегінде аталған жобаны С.К. Тимошенко, К.М.
Мерецков, А.М. Васильевский және А.Ф. ... И.В. ... ... ... ... орай Сталин жобамен келісіп, жобаны толыққанды
іске асыруға ... ... Бұл ... 1940 жылдың желтоқсанында
аяқталуы тиіс болды, 1941 жылдың 1-ші қаңтарында жоспар өз ісіне аяқ басуы
тиіс ... ... ... ... ... 1941 жылғы жеңілісінен ... Ол ... ... ... ... ... ... дұрыс
орналастырмағандығынан іздейді.9
С.М. Штеменко өз кітабында К.М. Мерецковтың куәлігіне жүгіне ... ... Оның ... “1940 ... 5 ... Басштабтың дайын
жоспарында” С.К. Тимошенко мен К.М. ... ... И.В. ... ... ... Қызыл Армия шекаралық әскер ... ... ... еліміздің территориясына сұғынуға жол бермейді. Жоспар бойынша
жаудың іс-қимылы жөнінде дұрыс шешім қабылданды, ол ... ... ... ... ұмтылады, сондықтан да, қажетті әскерді топтастырудың
қажеттігін И.В. Сталин ескертті, ал оған С.К. Тимошенко мен К.М. ... ... деп ... ... ... К.М. ... өз ... “мемлекеттік шекараны
қорғау жоспары” жөнінде, яғни, 1941 жылғы ... ... ... ... ... ... ... жоспары жайлы Маршалл М.В.
Захаровтың естеліктерінде нақты жазылған. Автордың ... ... ... ... ол ... өткеннен кейін жарық көрді. Бұл ... ... ... ... ... ... Ол 1940 жылғы
желтоқсандағы жиналыс пен әскери-стратегиялық жоспар ... көп ... ... ... жиналысында Қызыл Армияның шұғыл
стратегиялық соғыс ... ... ... ... ... ... жайлы
ақпараттар өте аз-тұғын. “ІІ-дүние жүзілік ... ... ... бұл туралы тек хабар береді. Тек бізге мәлім болғаны ол ойын
алаңы И.В. ... ... ... Г.К. Жуков пен ... ... 1941 ... ... ... ... ... алаңын дайындау, ол тек жұмыстың, жоспарды алғашқы ... ... ... қорғау болған-тұғын деп жазады.12 Ең алғаш
баспаға бұл операцияның негізгі мақсаты ... ойын ... ... ... ... ... жайындағы мәліметтер М.В. Захаровтың
қаламынан шыққан еді.
Бірақ, құрылған жоспарлы ойынның нәтижесі ешкімге беймәлім еді. ... ... ... ... бұл ... былай келтіреді. Жоспар
1941 жылғы 22 ... ... ... ... ... делінген.13
В.А. Анфиловтың 1970-80 жылдары шығарылған ... ... ... жоспар жөнінде өз ойларын жеткізген еді. 1941 жылдың
қаңтарының ортасынан ... ... іске ... ... Бұл ... КСРО-ға шабуыл жасаудың ықтималдықтары еді. Онда ... ... ... Климовский басқарса, “Батыс” бөлігін Г.К. Жуков шабуылға
дайындау керек болатын. В.А. ... ... ... ... ... ... белостептік группировкаларды талқандауға
сәті түсті, олар Лида ауданына шыға алды, тек осыдан кейін ғана ... ... ... ... ... ... ... журналы мен “Новая и ... ... 1940 ... күзі мен 1941 жылдың көктеміндегі КСРО-
ның соғыс қарсаңындағы дайындығы ... ... ... тарихшылардың
мақалалары жарияланды.
Жоғарыда аталып өткен КСРО-ның қорғануы мен қауіпті ... ... ... және 1941 ... 15 мамырындағы КСРО-ның Балтық бойы ерекше
әскери аймағын Балтық бойы командалық әскері ... ... ... да ... ... құралдарында жарық көрді. Ал жалпы мол
құжаттар жинағы, ірі ... ... 1998 жылы В.П. ... ғылыми
редакциялығы мен “1941 год” деген атаумен кітап басып шықты.Қаншалықты ... ... деп ... та Кеңестер Одағы тарихнамасында Ұлы Отан
соғысы ... ... бұл ... ... көп ... аламыз.Сонымен қатар
Кеңестер Одағының тылдағы еңбектері жайында мағлұматтар молынан кездеседі.
2.1. ... ... II ... ... ... мәселелері
Жалпы алғанда Ресей тарихшыларының II дүние ... ... ... тән ... аз емес. 90- жылдарға дейін ... ... ... көтермелеп жазса, аталған уақыттан кейін ... ... ... ... ... соғыстың басталуы жайында
дау туындай ... ... ... жөнінде көп қарастырылмады. Соғыс
барысы жайында статистикалық немесе баға беру сынды мақалалармен шектелді.
Мерзімді ... ... ... ... ... ... ... тек соғыс қарсаңындағы Кеңестер ... ... ... ... мақалалар жазып шығарды. ... бері II ... ... ... ... Фролов М.И, сонымен қатар
Сталиннің соғыс барысындағы ... мен ... ... М.Кулин,
М.И.Семирага, Д.Волкогановтардың кеңестерін толтыра қарап шығуға болады.
Жоғарыда аталған зерттеулердің барлығы дерлік бұрынғы ... ... ... ... жеке ... ... болады.
Қалай болғанда да 90 – жылдары , яғни қазіргі кездегі әдебиеттерде
көбінесе ... 1941 ... ... ... Армияның әскери
академиясының түлектері алдындағы сөз бүткіл ... және ... ... ... ... ... бұл ... сөзін
тарихшылар үш түрлі топшылап отыр.
Біріншілері егер Кеңестер Одағы қақтығыстарды болдырмау , ... ... ... ... дегенді жөн көрушілер.
Екіншілерінің көзқарастары мүлдем бөлек десе де ... Онда ... ... ... ... Кеңестер Одағы шабуыл жасайтындығы ,
тіпті оның 1941 жылғы тамыз айында болатынын ... ... ... ... ... ... және ... еңбектеріндегі
зерттеулерге жазып келеді.
Үшінші бір тарихшылардың тобы бірінші ... пен ... ... синтезіне бас иеді.Олардың айтуынша ... ... ... ... ... ... ... Кеңестер Одағына шабуыл
жасау мүмкіндігінің мол ... ... ... ... Армияның
қарсыластарды жеңу мүмкіндігінің зор екендігін баяндайды деп қарастырады.
Осылайша ... II ... ... ... ... ... көп
шиеленістер мен мәселелер молайып отыр.Жалпы сында соғыстың ... ... ... тізе ... ғана ... Тек 1942- жылғы Сталинград
жеңісінен кейін Кеңестер Одағының шабуылды одан әрі ... ... ... даулар да туындап отыр.
Қайта құрулардан кейін , ... ... ... II дүние
жүзілік соғыс жайында жаңа көзқарастар туындағаны рас. ... ... ... ... қоса ... ... ... оныоқи алу
мүмкіндігінің молаюы да бұған өз септігін аз тигізген жоқ. Шет ... ... , ... ... ... Одағының тарихшыларының сырттағы
ғылыми орталықтарда ... ... , ... ... тек ... оқумен ғана шектеледі, олар салыстырмалы талдау жасауға қол
жеткізді.Осыған байланысты ... ... ... ... ... туындады.
Қалай дегенде де Ресей тарихшылары II дүние жүзілік соғысқа жалпылама
сипаттаумен ғана тоқталғанымен де Кеңестер ... ... рөлі ... жайында көп жазған.
Соның ішінде Д.Волкогановтың “ Триумф и трагедия ” монографиясы ... ... ... Кеңестер Одағының әскери –іс ... ... ... ашып ... Бұғанға дейінгі Кеңестер Одағының
зерттеулері Сталинге сыни көзқараспен ... ... ... ... соғыстан біздің елді жеңіске жеткізуші ұлы адам ретінде ... еді. ... ... Сталиннің соғыс кезіндегі әмір-
бұйрықтары сол бетінше берілген ... оған ... ... ... ... ... ... Онда былай деләнгенді: 1941-жылдың жазы
өте қатал болды. Біз бұл туралы өз ... бен ... тек ... ... ”,“ ... жоспардың күйреуі ”, “ біздің әскердің
уақытша жеңілуі ” сияқты ... ... ... ... ... Ұлы Отан соғысында тек бір ғана түпкілікті негіз бар: ол ... ол ... өте өз ... ... ... ... мен
көптомдықтарда “ жеңілу ”, “ катастрофа ”, “ паника ”, “ ... ... ... ... ... Олар жоқ емес бар еді. ... қандай
бұл жеңіс қанмен , аз емес көп қанмен , ... әзер ... ... ... ... ... ... кітаптың ең бір ерекшелігі Сталиннің ... ... ... байланыстыберілген үкімдері сол бетінше берілген, оған қарап
адамның өзі де сараптама жасауға ... ... ... и ... ... ... ... Одағы
кезіндегі партия билігіне бағынатын зерттеу жүргізбегені ашық байқалады. Ол
Сталиннің жеңіске сенімді болмағанын ашық ... ... ... ... ... Ол қазан айындағы астана түбіне жеткен
шабуылға тойтарыс бере білгеннен ... ... ... ... Ол ... ... ... ішкі сенімсіздігіне емес, оны сенімсіздік қорқытты.
Сталин Москва түбіндегі ірі шайқасты жеңгенге дейін сенімді ... деп ... ... ... кезеңінде Кеңестер Одағының басшысы Сталиннің
қаншалықты ... ... ... ... ... ... кездері
жарияланып, үлкен дайға ұшыраған тақырыптардың бірі осы еді.
90-жылдары Израйль ғалымы Г. Гогродецкийдің “превентивная ... ... ... ... ... ... ғалымдар арасында тартыс
тудырған еді. Оған қоса В. Р. ... М.И. ... және В. ... ... ... ... ... жөнінде және қандай
жағдай болмасын Кеңестер Одағының соғысқа әзір ... ... ... ... шабуыл жасамаған жағдайда да Кеңестер Одағы
басшылығының соғыс ашу мүмкіндігінің бостандығын баса жазады. Осы ... ... ... жайт ... Егер ... ... әзірленген
жағдайда неге жеңілістің мол болғандығы зертеушіні ойландыруы тиіс.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... бөлек
қарастырады, бұндай мақалалар Советдәуірінде ... ... ... ... ... ... мүлдем біржақтылық шындыққа жетелемейді, 30-
40 жылдары басшыны ... ... ... бола ма? Ол ... ... ... тырысыты деп тұжырым жасайды Волкогонов.
Аталған монографияда II дүние жүзілік ... ... ... Еңбекте бұл жөнінде былай сарапталады: “Сталин 1946 жылы 7
миллион адамның ... ... ... ... өз ... 20 миллионнан да
астам адам деп ... ... ... тұжырымдауынша 20-миллионнан да
артық дегенге жүгінеді.
Қазіргі кездері ... ... әлі ... ... ... ... бірі осы соғыстағы адам шығыны болып отыр. Із-
түссіз ... ... ... ... саны да ... ... 26-28 ... адам құрбан болды деген мәліметтер көптеп
кездеседі.
Барлық зерртеуші ғалымдар 1942-жылғы өлім соны ең бір көп ... жыл деп ... ... ... ... ... сынды
Ресей тарихшылары Катынь трагедиясы жайында жаңа ... ... , ... ... ... ... тарихшылары Ю.Н.Зорей мен КСРО-ның Орталық ... ... бұл ... ... ... ... оны жарыққа
шығарған болатын. 1943-жылы орын алған “ Катынь зұламаты ” ... ... өте аз. ... және ... ... де бұл ... бүгінгі
күнге дейін толықтай зерттеліп бітпеген мәселелердің бірі болып табылады.
Ресей тарихнамасында II ... ... ... ... ... бір ... ... бірі Сталиннің дипломатиялық қызметімен тығыз
байланысты. ... ... және ... ... соғыстан кейінгі
Сталиннің халықаралық байланыстары ... ... ... ... аясында М.И.Семиряганың 1992-жылы Мәскеуде жарық көрген
“ Тайны сталинской дипломатии ” атты ... жаңа ... , ... ... ... бірі. Кітап негізінен 1939-1941 жылдар
аралығындағы Сталиннің дипломатиялық қызмет ... ... ... ... көтеріледі: “1941-1943
жылғы Ленинград трагедиясы және Кеңестер, солтүстік бағытындағы ... ... күрт ... ... ... ... ... қарсы агрессияның нәтижесінде болғандығын, сондай-
ақ фин және Кеңестер Одағы арасындағы шиеленістер II дүние жүзілік ... ... ... ... ... бұл соғыс II дүние жүзілік соғысына
қатыссыз локальді түрде жүрді деп ... ... ... ... ... қалыптасуы соғыстың жүру барысына ... ... ... ... ... және ... ... дипломатиялық
қатынастарының төңірегінде өрбиді ”.
В.К.Шоуллонның “ Новейшая история ХХ-века ” атты ... II ... ... екі ... ... зерделенген. 2003-жылы жарық көрген
В.К.Шоуллонның бұл кітабында соғыс барысын ... ... ... ... ... мен ... мұхитындағы соғыс және антигитлерлік
коалицияның лидерлерінің саясаттары арқылы сипаттаған. Ол II дүние жүзілік
соғыс жайында тек ... ... ... ... мен ... мен ... фактілерді тірегін ғана бере білген. Лидерлердің
жүргізген ... да ... ... Болған оқиға мен соғысқа баға
берілмеген.
Қазіргі күнгі көзқарастарды ... яғни ... ... ... тарихшыларының зерттеулеріндегі мәселелермен салыстыра
отырып, зерттемесек, қазіргі күнгі пікірлерді бағалау қиынға түседі. ... ... ... ... и ... ” атты мақалдар жинағында
В.И.Кумиктің “О некоторых актуальных проблемах ... ... ... атты ... ... және Кеңестер Одағы
тарихнамасындағы мәселелерді қамтуға тырысады.
Кітапта В.Кумик Сталиннің ... ... ... ... ұмтылады.оның жазуына жүгінсек былай делінеді:“ Сталиннің өз
библиографиясына өзі өзгеріс ендіргені көп елге белгілі жай еді, идея ... сын да өз ... ... алға ... ең үлкен мәселелерінің бірі –ол , соғыс
аяқталғаннан кейінгі жазылған әдебиет пен ... ... ... ... ... ... Сондықтан да Кеңестер Одағының
соғыстағы рөлін, ... ... ... ... ... мен
идеологиясы , гитлерлік Германия мен фашистік одаққа мүше елдердің әскери
іс-қимылдарын бұрынғы ... ... ... шығу қиындыққа
ұшырататынын баса айтады.
Автор 1997 жылы шыққан И.Минцтің “Великая ... ... ... және 1952 жылы ... көрген “Выдающиеся победы Советской
Армии в Великой Отечественной войне” атты ... ... ... баян ... Бұл жылдары зерттеу үшін көптеген
тылдағы және соғыстағы құжаттар соғысты ... ... ... ... ... әлі де ... босатылмауына байланысты тек бір
жақты зерттеу жасалынды және тұжырымдар ... қоса ... ... ... мақалалары
да шыға бастады. ... не ... ... ... ... ... ... қойылатын. Сондықтан да олардың
жазған мақалалары Сталиннің жазып ... көп ... ... Бұл ... ... ... ... аяқталғаннан кейінгі он ... ... еді. ... ... осы жазылған еңбектерді қайта қарап,
осы күнгі жаңаша көзқараспен мойындау қажеттілігі туындап ... ... ... ... ... ... ... тек оларға
объективті түрде қарауымыз қажет.
Ұлы Отан соғысына зерттеулер жүргізудің екінші ... 1956 ... ... Бұл ... ... ... партиясының ХХ
съезінен бастау алады, яғни Сталиннің жеке басына табынушылыққа жол ... ... ... ... ... бір ... ... кездері соғысты Сталиннің қайраткерлігін ғана ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қоса жаңадан
тарихи журналдар шығару ... ... Аз ... ... көптеген
монографиялық еңбектер жарық көрді. Кейбір ... ... ... ... ... зерттеуде шындыққа жанаспайтын ... ... ... Ф.Р.Воробьев және В.М.Кровцовтың алғы сөзінде Ұлы Отан соғысы
жөнінде біршама ... ... ... ... ... Олар ... тарихи оқиғаларға объективті зерттеудің кем ... ... ... ... яғни ... ... қиындыққа ұшыраған
немесе кейін шегінген кездерін, арнайы ... ... ... ... ... ... белгіленген “белсенді қозғалыс” ойыны ретінде
қарастырылады.
Қалай айтсақ та, ... ... қате баға ... догмалық сипатта
қарауды азайта алмадық. Тек Сталиннің культінің әсерінен ғана ... ... да ... ... ... ... кезеңін де қайта
қарап, сыни ... ... ... әлі толық жолға қойылды деу қиын.
60 жылдардың екінші ... Ұлы Отан ... баға беру ... мән беру , оны ... үшінші кезеңі басталды. Бұл кезең
20-жылдай уақытты қамтыды. Бұл зерттеулердегі ... ... ... мен ... ... және саяси жағдайға көптеп тоқталады.
1970-жылы Деборян және Гельпуховский бірлесіп “ Итоги и уроки ... ... атты ... жазып шыққан болатын. Бұл кітаптың басқа
зерттеулерден ... ... ... ... яғни ... II ... ... соғысқа деген алғашқы объективті көзқарас
таныта білген ... ... ... ... бар. Олар ... Кеңес Армиясын алдауға түсірген және тұтқиылдан шабуылдарын еш
әсірелеусіз суреттей білген. Бірақ авторлар мынадай сараптамалар ... ... ... ... ... ... ... шабуыл
жасайтындығынан хабарсыз қалды. ”Бұнымен қоса жағдайды әрі былай сабақтайды
“шабуылдың соңғы уақыттарына ... ... ... АҚШ пен ... ... ... ... түсіндіреді. Осылайша ағылшын және
американ үкіметіне кінә тағумен аяқтайды. Реборин мен ... ... да ... ... ... ... мен ... жалпы
1941-1945 жылғы Кеңестер Одағына ... ... ... ... ... де өз кезегін күтіп тұрған сыңайлы.
Кейінгі кездері II дүние жүзілік соғыс төңірегінде даулы мәселелер
аз ... ... жоқ, көп ... ... қайшылықтар соғыстың басталу
кезеңі ғана емес, ... ... ... ... ... да әлі күнге дейін толық зерттелмеген жақтары көп. ... ... ... алда тұрған мәселелерінің бірі болып табылады.
Қазіргі таңдағы оқулықтарда II дүние жүзілік соғысқа арналып арнайы
бөлім ... ... ... ... ... пен М.Н.Маркованың
басқаруымен “Всемирная история” оқулығы ... ... ... II ... ... басталуы, Польшадағы ауыр жағдайға шолу жасалынған және де
соғысты алты бөлімге бөліп қарастырады. Ол: соғыстың ... ... ... ... – 1941 ... 21 ... дейін), 2-кезеңі (22-
маусымнан 1941 жылдан -1942 жылдың қараша ... ... ... ... ... ... – 1943 жылдың соңына дейін), 4-кезеңі (1943-жылдан
1945 ... ... ... ... ... –1945 ... ... дейін).Осылайша кейінгі оқулықтарда соғысты алты кезеңге бөліп
оқыту қарастырылған. Бұның оқуға жеңілдігі сөзсіз.
Қорыта келе ... ... II ... ... ... ... аз емес. Негізгі мәселе болып, Ресей тарихындағы ең бір ... ... ... ... Ұлы Отан соғысы, бір сөзбен айтқанда II дүние
жүзілік соғыс жайлы бұрынғы зерттеулер қайта ... ... ... ... ... ... бұрмалаушылықтарды ретке келтіру мәселесі тағы
бар. Қалай болғанда да, II ... ... ... ... яғни ... ... жеткендігі әлемге аян болып отыр.
ІІ-бөлім Шетел тарихнамасындағы екінші дүние жүзілік соғыстың зерттелуі.
2.1.Шетел ... ... ... ... ... ... және ... басталу себептерін
қарастыратын қарастыратын еңбектер көп, әрі өте ауқымды. ... ... ... тек ... орыс ... ... ... алдық.
Олардың көбі соғыс біткен жылдары жазылған, ал осы кездегі зерттеулер
кішкене ... ... ... ... бұрынғы зерттеулер
әлі күнге дейін өз құндылығын жойған жоқ.Қазіргі таңдағы зерттеушілердің
көпшілігі сол кездегі ... ... ... ... ... ... ... екінші фронттың ашылу себептері мен оның
уақыты тақырыбындағы еңбектер үлкен орын ... ... ... бірі. 1946 жылдың өзінде-ақ американық атақты журналисті және
офицері ... ... ... секретно” атты сенсациялық кітабы
жарық көрді. Оның ішінде Европадағы Англия және АҚШ ... ... ... ... ... ... ретінде ол, әскери іс қимылдарды
жоспарлау барысында одақтастар арасындағы дау-дамайды ашып ... ... ... ... ... процессінде англо-
американдық қарым-қатынас арасындағы болған мәселелерді анықтайды. Р.
Ингерсолла ... ... ... ... және оның ... ... басылған және Европадағы жеңіс Ұлыбританияның
емес АҚШ-тың ұстанған жоспары екендігін айтады.
Р. ... ... ... ролі ... әрі ... орын
алатындығы: жайындағы концепцияның негізін қалаушылар қатарына жатқызуға
болады.
АҚШ тарихнамасының көптеген зерттеулерінде Солтүстік Францияға ... ... ... созса, АҚШ тезірек шабуылды бастауды талап етті
делінген. Америка ... Р. ... АҚШ пен Ұлы ... ... аталған мәселеге қатысты ешқандай келіспеушілік болған жоқ деп
айтады. Оның дәлелі ретінде Рузвельт ... ... ... ... ... кезде жазылған құжаттарға сүйенеді. Ол Ұлы Британияда Францияға әскер
кіргізу қажеттілігін түсінді. ... ... ... ... бұл ... ... кешіктірді деген тұжырымды ұстанды. Бұл
айды У. Черчилльдің “Вторая мировая ... атты ... ... ... ... тарихнамасында “екі стратегияның күресі”
концепциясы, [трансламанш және жерорта ... ... ... Ол
Рузвельт Э. “Его глазами” М. 1947; Шервуд Р., Рузвельт “Гопкинс глазами
очевидца” М. 1958; ... М., ... Э. ... ... ... войне” М. 1955 және тағы басқалар. Концепцияның негізі мынада:
АҚШ-тың ... ... ... ... саяси емес, ... ... ... ... ... талқандауға асықты. Сондықтан
олар 1942-1943 жылдарда Францияға кіруге күресті. Бұл ... ... ... ... белсенді түрде ұстанды. Соңында осы тартысты
1944 ж. американдық стратегия жеңіп шықты. Д. ... ... ... ... атты ... осы ... жазады.
Англия тарихшыларының көзқарастары біраз өзгешелеу:олар 1943 ... ... Ұлы ... ... және ... басшыларының Францияға десант
жіберуге қарсы болғандығын мойындай отырып, ... осы ... ... дұрыстығын айтады. Яғни Батыс Европаға уақыттан бұрын
түсіп, сәтсіздікке ұшырайтындықтарын және ... ... ... ... ... тас-талқанын шығарып, Европаға басып кіретін
қолайлы жағдай тудырды дейді. Тек ... ... ... ғана
Батыс Европаны жаулап алу іске асты деп ... ... ... ... тек жеке мақалалар арқылы
ашықтауға болады. Онда ... ... ... ... ... ... бастан-аяқ тексеріп, сараптау жүргізеді; Мысалы
М.Л.Шталер өз мақаласында Рузвельдтің ... ... ... ... екінші фронттық ашу жөніндегі хабардың ... ... ... ... Оның мәнісі мынада: Екінші фронттық ашылуынан
қауіптенген Германия, қарулы күштерінің бір ... ... ... резервта
ұстауға мәжбүр болады, яғни өз күштерін толығымен жұмсай ... жылы ... ... атты Макс ... ... жарық
көреді. Бұл еңбекте осы операцияның ... және өтуі ... ... ... ... ... ... тоқталады, автордың
пікірінше Францияға әскер жіберу уақытының созылуы Англияның кінәсі, себебі
олар қарым-қатынасты шиеленістермей, ... ... ... Ал ... жеңуін 1943 жылы Ұлы Британия қарулы күштері таусылып және
АҚШ сияқты одақтастан айырылудан ... ... ... ... 1939-1945 жылдардағы дүние жүзілік соғысты зерттегенде әскери
де, ... те, ... және ... ... ... ... ... әдебиеттерде тарихи шыңдықты жазу
тек “деклоративті ... ... ғана ... және сол ... ... ... түрде хабарлап, өз жауап кершілігіне
алалмайды деп бұрынғы кеңес одағы ... ... жиі ... ... ... ... тарихындағы бұл зұлапат-сұмдықтардың әлемдік
тарихнамасын жасау қарама-қайшы, әрі ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде, зерттеушілер
белгілі бір тенденцияларды анықтайтын, әртүрлі деректерге тап болады.
Бұл арадағы ойлардың айырмашылығы негізінен ... ... ... ... ... оны ... ман баға ... пайда
болады. Оның негізгі себебі Марксистік және Буржуазия ... ... ... ... ... тек қана ... ... ғана емес, күрестің де құралы. Кешегі,
бүгінгі, ертеңгі күнді байланыстырудағы күрес. Бұл тарихтың негізі.
Тарих ғылыми ... ... ... ... ... әр бір ... саяси көзқарастың билеуші идеологияға
жүгінінетіні заңдылық, ал зерттеушінің ... ... ... оның ... көз ... ... байланысты. Тарихи шындық ... ... алыс ... ... ... де ... пен ... жағдайға тығыз
байланысты болмаса да, осы ... ... ... шығы ... ... Бұл ... ... болмайды, егер зерттеуші прогрессивті
даму күштер жағын ... ... ... ... бөліп және
анализ жасау, объективті заңдылықтарды қамтиды.
Батыс буржуазияның тарихшылары, кеңестер тарихшыларын объективті баға
бере алмайды деп есептейді, ... ... ... ... ... ... деп түсіндіреді. Қалай дегенмен де сол буржуазиялық ... ... ... ... ... идеологиясын, саяси мінезін,
бір сөзбен айтқанда – партиялылығымен санасатыны ... ... ... ... ... ... ... болады? В.И.Ленин
есептеуінше таптық қоғамды табиғи құбылыс ... ... ... ... ... ... талап ету керек.
Негізінен Лениннің айтуы бойынша істі түсіндіру үшін не бар? Неге ... бар? Неге олай ... ... сұрақтарға жауап беру керек. Ол өзі бұл
сұрақтарға оң ... ... Бұл ... ... ... ... ... шындықтың ақиқатына жетуге жетелейді. Бұның
барлығы кеңестер дәуірінің тарихшылардың дәлелдеуге ... ... ... ... ... көзқарасы бәрібір басқаша,олардың өз дегендері бар.I|I дүние
жүзілік соғысқа Батыс тарихшылар зерттеушілерінің Кеңес тарихшыларының
зерттеушілеріне ... ... ... аз ... Өткенге жан-жақты талдау
жасау ол ғылымның әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... көбіне прагматикалық идея көп таралған, прагматизм осы ... ... деп ... Сыни тұрғыдан қарайтын болсақ, әрбір ... ... ... оның пікіріне тығыз байланысты, ал ... ... ... алыс ... ... ... ... соңында келіп
ең ақырғы гипотеза немесе концепция болып шығады. Мысалға алып қарасақ, АҚШ-
тың ірі тарихшысы былай деп сұрақ қояды: ... ... ... әрі ... ... ...Бұл өткенге қазіргі күнгі көзқарас”.
Батыс тарихшыларының ішінде дүниетанымдық догмаларға сүйенбей, ... ... ... ... тұжырым жасайтындар аз ... ... тек ... ғана ... ал ... ... ... мен
милитаризмді қарастырмай кету қажет деп ойлаймыз. Зерттеу іс-қимылдық
әлеуметтік жағдайда, сонымен қатар билеуші ... да ... да ... ... ... Бір ... ғана ... бұл қателік.
Батыс мемлекеттерінде II-дүние жүзілік соғысқа буржуазиялық ... ... ... ... 50-60 ... ... және
реакциялық ағым бөлінбеген еді. Олар кеңестік және коммунистік бағытта
жұмыс істеген болатын. 70-ші ... ... ... ... ... ... тарихнамаға да өз әсерін тигізді. Европада осы
жылдардан бастап ... ... ... II- ... ... соғысқа
жолдаулар жаңаша қарала бастады. Бұның себебі, Батыс мемлекеттерде соғысқа
қатынаспаған тарихшылардың ... деп ... ... ... ... ... және ... дамуда деп айту да өте қиын. Мысалы: Батыс
Германдық әдебиеттерде әлі ... ... ... офицерлер, вермахтар мен
генералдардың, сау ... ... ... ... ... Рейх ... ... Германияның әскери басшылары тізе бүгу
жайында актіге қол қойғаны да осы ... ... ... буржуазиялық
тарихшылары Фридрих Моникел мен ... ... бұл ... ... ... ... өз ... “шешімі қиын жұмбақтар” және
трагедиялық сәттер жайында Германия тарихындағы оқиғалардың ең ауыр кездері
жайында баяндайды . Ал ... ... ... ... ... қиындығын
әсерлей келіп, оған айыптыларды айыптайды. Ол ... ... ... ... ... милитаризмі жайында, сондай-ақ Бас ... ... ... ... сөз қозғалмайды. Оны 1947 жылғы басылымда былай
деген еді:“ Бүткіл Европаны ... ... ... ... ... жаққан жалғыз адамға ешкім кедергі бола алмауы ақылға сиымсыз емес пе?
”Соғыс аяқталысымен Герман тарихнамасында бұл ... ... ... ... ... өтуге болмайды. II-дүние жүзілік соғыстың
барысын жазуда басқалардан ертерек бастағандар Гитлерлік ... ... ... Бас штаб ... мен оның мұрағаты американдықтар
мен ағылшындардың қолына ... ... ... ... ... ... герман территориясына лагерлерге қамап, тұтқындарға АҚШ
тарапынан соғыстың тарихын жазу тапсырмасы берілді. Бұл істі ... ... ... А.Маршаллға бекітілді.
1946-1948 жылдары бұрынғы верих генералдары өз камераларында соғыстың
барысын жазумен және оны сараптаумен ... ... ... генералдар
Бутлар, Варенмонт, Вестфаль, Монтейфель, Шпейдель, Цилигерман, Контрадмерал
Астман және басқалар жазды. Оларға бас штабтың құжаттары мен жеке ... ... ... ... ... жұмыс істеуге рұқсат
берген.[интернет].
50-ші жылдары тұтқындағы ... ... ... шыға ... ... мен ... құрылды. Кітап сөрелерінде II-дүние
жүзілік соғыс жайлы, Гитлер жайлы, кеңестер ... ... ... ... ... ең ... Фрац Голдердің “ Гитлер как
полководец” болды. Онда ... ... ... одағының көп күші
жұмсалмады. Бұған тікелей себеп Гитлердің өзі ... ... ... бір ... ... “Воспоминания солдата” еңбегіне
зер салсақ, соғыстың нәтижесін былай суреттейді: “Немістердің ... ... бар еді. ... ... ... армия да болды,
мықты генералдар да болды, тәжірибелі ... да ... ... ... ... ... ... болды”. Бұндай тұрғыдағы кітаптар ГФР-де
көбейген-тұғын.
Германдық монополистік капитал өз күшін қайта жинап ... ... ... өзгеріске ұшырады. Батысгермандық тарихшылар ... ... ... ... ... ... ... Хойзингер және
шпейдель Генералдар батыс державаларымен келіссөз жүрнізді де мынадай
кітаптарды баспаға шығарды: ... ... ... және Шпейдель
“Вторжение 1944 года” . Бұл ... ... ... мен ... ... ... бірігу қажеттілігі жайындағы
ойлар жазылған. Егер Хойзингерге ... ... ... ... мен
офицерлері АҚШ Англиямен одақтасып КСРО-ға қарсы шығуды құптаған. ... ... де ... одақ ... ... одақтық
бөлімшелерді қатты сынға алады.
Батыс-германдық тарихнаманың басты даму тенденцияларына осы күнгі саяси
факторлардың әсері басқа жұмыстарда көрінді. Бұны 1951 жылы ... ... Курт ...... ... ... ... ” атты кітабынан
көруге болады. Бұл кітаптың авторы жаяу әскер бөлімінің бас ... ... бойы ... ... Гитлерлік Германияның бұрынғы генералы
өте үлкен зерттеу жүргізді. Ол II-дүние ... ... ... ... түрде сипаттайды. Бірақ бұл да сол ... ... ... ... ... ... қарамай, белгілі –бір саяси
платформаның негізін ... ... ... Ол ... жалмауыздығын баса
айтып, жүргізген саясатындағы стратегиялық қателіктерді теріп жазады. Бұл
кітаптағы басты мәселе К.Типпельскирх бұл соғыстан ... ... ... осы ... ... ... мен тұжырымдары ең алдымен БҰҰ-ғы
одақтастарға арналғандығы анықталады. Автор антигитлерлік ... ... ... өте ... ... дәлелдейді.
Батыс-германдық тарихнамада Валтер Гёрлиц жұмыстары үлкен орын алады.
Ол өзінің іскерлігімен ... ... ... ... ... ... ие болған. Профессиональді тарихшы және публицист, ... ... ... ... ... ... 1950 ... бас штабы жайында кітапты баспаға шығарады. Гёрлицтің ... ... оның ... саяси бағытын ашып береді: ол былай деп
жазады:“Нюрнбергте бас ... ... ... ... ... ... халықаралық әскери трибуналдың айыптауы орынсыз”. Герлицтің
көзқарасы екітомдық “ ... ... ... ... да ... көрінді .
Бұл кітаптың алғы сөзінде 6 жыл (1939-1945) соғыс бойы, Гитлер ... ... ... ... ... Бұл жерде автор екі жақты
көрсетеді: алдағы және артқы. Герлиц ... ... жаңа ... бастаушысы” деп атап, фашистік агрессияны ақтап шығады .
Ол екінші дүние ... ... ... ... ... тіл ... алмағандығынан деп пайымдайды. Герлиц,
Типпельскирх сияқты, капиталистік мемлекеттерді ... ... ... ... алып, социолистік мемлекеттерге ... ... ... бойы батысгермандық тарихнамада, ... ... ... басты рөлді орындағаны ... ... ... қылмысын әшкерелеу үшін істелінеді. 1955 жылы шыққан Карл
Рикердің ... ... ... ... бір адам ғана ... . ... жүргізгенде ойсыздығы, жоспарсыздығы үшін Гитлерге айып ... ... ... ... ... ... және саяси тұрғыда
жіберген қателіктері” делінеді.
Көптеген батысгермандық тарихшылар үшін ... және ... ... ... тұрады. Олардың көбінде екінші дүние жүзілік соғыс болашақ
үшін үлкен сабақ болып орын алады. 1953 жылы ... ... ... ... ... ... ... атты кітапта осы мәселелер
қарастырылған болатын. Оның авторлары үшінші рейх ... ... ... ... ... Олар : генерал-фельдмаршал Кесселеринг, генерал-
полковник Гудериан және Рендулич, вице-адмирал Ассман, жаяу ... ... ... ... Гитлер өкіметінің қаржы министрі граф
Шверин фон Крозинг және басқалар болды. Бұл ... ... ... жүзілік
соғыс тәжірибесін пайдаланып, бүгінгі күнгі алдыға қойылған мақсаттарды
шешу үшін ... ... бір ... . ... келе, генерал
Ноктейфель, барлық тіршілік формасын өзгертіп, “жаңа ... ... Оның ... ... ... жаңа идеялогиялық соғыс ғасырына
Шығыс елдеріне қарсы дайындау.
Сонымен қатар Батыс Германияда басылып шыққан “ ... ... ... ... ... жылдардағы соғыс” атты мақалалар жинағын ... ... ... ... ... ... генерал
Дитмор, Бутлор, Рендулич, Циммерман , Реден, Вестфоль, флот адмиралы ... ... да ... вермаъхт өкілдері бар. Олар соғыста болған ... ... ... ... ... сипаттайды. Бірақ олар да
екінші дүние жүзілік соғыстағы жағдайларға объективті түрде ... ... ... ... ... және әскер шебіндегі стратегиялық
маңызды әрекеттерді бағалауда тенденциоздық байқатады.
Негізінен бұдан басқа да ... ... ... ... ... дүние жүзілік соғыс жайындағы ойлар”, кітабы немесе
Фрислердің “Сатқындықтан жеңілген қақтығыстар”. ... ... осы ... ... ... ... ... тарихи әдебиеттерінде 50 жылдардан бастап-ақ
Германияның жеңілуін әр түрлі себептермен ... , әр ... ... ... ... ... ... ұрыстардағы аяздар, ... ... ... ... ... тағы сол ... капиталистік мемлекеттердеғ өткен соғысқа байланысты
көптеген еңбектер жазылғандағы ... ... ... көбі ... ... да ... ... қарсы жүргізілген “қырғи қабақ” соғыс
барысында ... ... ... ... ... , американдық
госдепартамент және Англия мен Францияның сыртқы істер министрлігі бірігіп,
“1939-1941 жылдардағы капиталистік – кеңестік қақтығыстар” ... ... ... . Бұл кітапта екінші дүние ... ... ... ... пактіге қол қойылғанда басталды деп жазылады. Осы кітаптың кейбір
авторлары АҚШ пен Англия Кеңестер одақ ... ... ... ... ... ... ретінде санайды.
Капиталистік мемлекеттердегі екінші дүние жүзілік соғыс тарихының
негізгі мәселелері өткен күннің фактілерін ... ... ... деп ... ... өкіметінің авторлары.
Мәселен, 1944 жылдары германдық ... ... ... ,
операцияларын жүргізген Қызыл Армия әскерінің іс-әректтерін ... ... ... ... ... шышдықты бұрмалау арқылы жоққа шығарады десе
де болады. Мысалы: АҚШ-та басылып ... ... және ... ... ... ... 1939-1945” және “Иллюстрированная история
второй мировой ... ... 1944 ... ... Армияның әскери
іс-қимылдары туралы ... ... ... ... бұл іс ... маңызы көрсетілмейді. Мысалы, ағылшын тарихшысы Г.Мол кітабы
осы сарында жазылған. Ол 1944 ... ұлы ... ... ... ... ретінде ғана жазады. Американ тарихшысы
Э. Зимке, осы кезеңдегі Германияның негізгі күші Батысқа ... деп ... ... тарихнамасының жалған ойлар ... ... бірі ... ... әскерін, гитлерліквермах және
АҚШ пен Англи әскерінен, іс қимылдары, соғыс ... ... ... деп ... ... Бұл ... Х. ... Э. Зимке, А. Клорк, Х.
Солсберн деген батыс тарихшылары ұстанды.
Осы ойларды ... ... ... ... капиталистік мемлекеттердің көбінде бар. Олардың мақсаты
империализм жобасындағы ішкі саясатына БҰҰ мен ... ... ... ... ... етіп алу болатын.
Уақыттың және қоғамдағы жағдайдың өзгеруіне байланысты ... ... ... ... жаңа ... көше ... ... әдістеме шеңберінен шыға алмайтын зерттеушілер аз емес.
Бұған қатысты батысгермен атақты ... ... ... Якобсенді
айтуға болады. Өзінің “Екінші дүниежүзілік соғыс” Құжаттардағы саяси және
стратегиялық әрекеттер атты еңбегінің алғы ... ... жыл ... ... құжаттар жинағының алты рет баспадан ... ... ... өзі ... ... ... барған сайын көңіліне қонбай
жүргендігін жасырмайды. Ол өзінің және басқа да ... ... ... ... ... зерттеулердің қажеттілігін,
тар ойланып, тек, әскер және мемлекеттік-ұлттық принциптердің аясынан ... ... ... ... барлығын біржақты зерттеу ... ... ... өз ... ... деп жазады: “егер өскелең
ұрпаққа бүгінгі ... ... қылу үшін және ... ... көрсету
үшін, оларды ескіше ойлау және зерттеу әдістерінен айырып, қазіргі таңдағы
саяси жағдайларға көшіру ... Осы ... және ... оқиғаларды
зерттеудің жаңаша әдістерін басып шығарады. Қазіргі кездегі саяси ... ... ... ... ... ... ... бар
дегенді дәлелдейді. “Бұның ... ... ... және ... төнген қауіптен” дейді.
Бұл кітапта да бұрынғы кеңес одағының адамдарына ешқандай жаңашыл идея
қолдамады, олар үшін ол тек ... ... ... ... ... ... “осы уақытқа дейін екінші дүниежүзілік соғыстың
басталуын және әлем ... ... ... ... ... [32].
Ол әлемдік тарихнамадағы 1939-1945 жылдардағы жағдайды бес принцип
бойынша талқылайды:
Әскери
Ұлттық-мемлекеттік
Аймақтық
Әлем тарихының көзқарасы
Идеологиялық
Батыс-германдық тарихнамасында ... ... ... ... ... негізінде жасалған зерттеулер мен мемуарлар көп. ... ... ... ... ... ... ... осының әсерінен оқиғалар бұрмаланып, ... баға ... ... ... ... ... ... ғана емес, бүкіл буржуаздық тарихнамада субъективтік ... ... ... ... ... осы ... тарихнамасының
әскери тарихын херттеу әдістерін қатты сынға ала отырып, фашизмді жеңудегі
басты ... АҚШ ... деп ... және ... ... 1941 ... ... шабуыл жасағанда басталды деп есептейді.
Буржуазды тарихнама өнімдері қолданылатын ... ... ... тек бір ... қарастырады. Бұл тарихтың ... ... осы ... ... ... ... көз-қарастағы зерттеулер
де бар. Оны айтпай кетуге болмайды. Мысалы олардың ... ... Д. ... ... ... ... атты кітабы, француз
тарихшысы Л. Мишел “Екінші дүние ... ... екі ... ... көптеген басты оқиғаларға объективтілікпен қарап, дұрыстап талдап
береді деп айтуға ... ... КСРО ... және ... да ... ... ... жүзілік соғыс жағдайындағы АҚШ-та, Англияда, ФРГ-да шыққан көптеген
кітаптар аударылғанболатын. Олардың ішіндегі ең ... ... ... ... ... ... ... жатпайтын авторлардың еңбегі
болып есептеледі.
Олардың бірі ... ... ол ... кезінде КеңесОдағында әскери
корреспондент ретінде ... ... ... ... ж. ... ... жазды. Бұл еңбегі 1964 жылдары ... мен ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... халқының ерлігі туралы баса
айтылып және олардың арқасында “миллиондаған ағылшындар мен ... ... ... ... ... ... ... оқырмандары В. Адем “Ауыр шешім”,
И. Видер “Волгадағы катастрофа”, Г. Вельц “Солдаты ... ... ... ... ... ... Б. Винцер “Үш армияның солдаттары”
еңбектерін ... ... ... ... Айта ... бір жайт, бұл
авторлардың барлығы соғыс кезінде гитлерлік вермахта қызмет етіп, Шығыс
фронттағы соғысқа ... ... ... ... ... ... ... тереңінен зерттейтіндігін айтуға болады. Олардың тұжырымдары
жан-жақты дәлелденген, ... ... ... олармен келіспеуге де
болады.
Қорытынды
Қорыта ... II ... ... ... ... ең ... зертелмеген даулы тақырыптардың бірі десе де болады. Бұған себеп
соғысқа әр мемелекеттің қосқан үлесі мен әр жеке ... ... ... ... ... ... аралық жасырын және ашық
келіссөздердің ішкі мәніне әр тарихшы әр түрлі тұжырым жасайды.
Қалай десек те кейінгі кездері ... ... ... II ... ... көп ... ... Бір жағынан көптеген тарихшылар радикалдық
бағыт ұстануда. Олардың айтуынша аталған тақырыпты кеңес ... ... ... ... ... дәуірдің әскери тарихнамасын қайта
қарастыру қажет. Қайта қарау “тарихи шындыққа” жетудің жалғыз жолы ... Ал ... ... ... ... ... бас ... болмайды, тек құжаттарды қайта қарап, соған дұрыс
интерпретация жүргізуді ... деп ... ... А.О. ... ... және саясат” еңбегінде “Жақтастардың бастауларын өзгертпейтін
сенімді ... өзі көп ... дау ... ... мүмкін” дегенді
айтады. Бұдан көретіндігіміз қандайда бір ... ... ... ... ... ... еместігін түсінеміз. Ал біздің қарастырған
тақырыбымызда әр түрлі көзқарастарға толы ... ... ... ... ... мақсаты жаңа
соғыстың болдыртпау болды деп ... ... ... негізгі
стратегиясыда, сыртқы саясаты ... ... ... Кеңестер
тарихнамасындағы үлкен өзгерістер 80-ші жылдардың соңынан ... ... ... ірі ... ... саясаттарын қайта
зерттелген-ді. Англия, ... ... АҚШ және ... ... бастамасы ретінде қарастырылмайтын болды. Қазіргі ... бұл ... ... ... ... ... ... қарастырылып
жүр. Ал нақты қозғаушы күш ретінде ... мен ... ... ... ... ... ... Кеңестер Одағы болып
табылса, ал қазір ... ... ... ... ... олар “жыртқыш тоталитарлық” – Германия мен КСРО ортасындағы құрбандар
кейпінде ... тұр. ... ... зерттеулерде тым шектен шығу ... ... ... ... ... И.В.Сталин соншалықты
сынаулары да кездесіп жатты.
Қазіргі ... ... ... ... ... ол 80-90-жылдары
көптеген архивтердегі құжаттардың ... ... жол ... ... ... яғни ... тарихшыларына зерттеулерді қайта қарап,
жаңаша пікірлер тууына септігін тигізді. ... ... ... ... ... ... қарауға бағыт жала бастады.
II-дүние жүзілік соғыс тарихнамасын жазудың жаңа бір ... ... де ... Адамзат тарихындағы осы бір соғыстағы жекелеген оқиғалар
мен жеке тұлғаларға зерттеу жүргізу кейінгі ... ... ... ... ... кездері бұқаралық ақпарат ... ... ... ... байқауға болады. Бір өкінішті жайт
монографиялық зерттулердің азаюы десе де болады. ... ... ... ... ... соғыстың көлемділігі болып ... ... ... сипаттама бере отырып жазуы қиындық тудыратыны рас.
Шындығына келсек кейінгі кездері Ұлы Отан ... ... ... ... соғыстың көптеген оқиғаларын нақты сараптауға жағдай
туындады, ... ... ... мен ... көбейді. Бұндай жағдайлар
көбінесе солдаттардың ерлігін суреттеуде, партизандардың ... ... ... туындап отыр. ... ... ... ... пен ... ... нақты зерттелуі деп
айтуға болады.
Қалай десек те, II- дүние жүзілік соғыстың әлі ... ... мол. Егер ... көңіл бөлетін болсақ, тарихшылардың зерттеулерінен
тыс қалып қойған және стратегиялық маңыздылығы, жалпы соғыстың бағалануы,
сондай-ақ нақты ... , ... ... техникалық жағдай т.б.
Сонымен қатар тарихи теориялық сипатта жазылған жалпы ... ... ... ... ... ... ... дерлік жазылмаған.
Ресей тарихнамасындағы өзекті бір мәселе социолистік қоғамды
қазіргі күнгі көзқараспен келісе және төзе ... ... ... жүзілік соғыс жайлы тарихнамасына қорытынды жасайтын
болсақ, бұрынғы тарихшылардың бір жақты тәрбие алуына ... ... ... ... ... ... ... еңбектеріндегі
әрбір соғыс оқиғасына жігерлік пен жарқын әрі қайраттылық пен қарауына
түсінікпен қарауымыз керек.
Тоқетері әлемге ... 1939 ... 1945 ... қамтитын осы бір
соғысқа 64 мемлекеттің қатысқандығы барлық тарихнамада өзгеріссіз айтылады.
Бұл ... ... ... 8 млн – 12, ... ... адам ... ... мыңға дейін қару пайдаланғандығы және 6,5 мыңнан – 18,8 мың
арасында самолёт ... ... ... ... ... II- дүние жүзілік соғыстың I-дүние жүзілік соғыстан 5,5 ... ... ... да ғалымдар толықтай мойындайды.Соғыс барысында
50 млн. адам өмірінің қыршын кеткендігі баршаға аян.
Кейінгі кездердегі зерттеулерде мынандай бір ... ... ... де ... ... ... ... жүзілік соғыс, осы бір
адамзат өркениетін жойып жіберуге дейін барған оқиға. БҰҰ-ның ... ... ... ... , ... ... шектеуге
жол ашты дегенге қосылуға негіз бар.
.1. ... ... ... жүзілік соғыс барысы
ІІ-дүние жүзілік соыстың басталуы мен оның жалпы барысын ... ... ... болып тиді. Бұл мемлекеттер соғыстың басты ошағына
айналды. Фашизмнің отаны болған, Еуропа соғыстың әр қимылын ... ... ... ... ... ... бөлімдерінде Кеңестер Одағының соғыс қорлауындағы
әскери іс ... ... ... ... әр ... ... бұл ... шетел тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік
соғыс барысына тоқталмақпыз.
Шетел әдебиеттерінің орыс тіліне аударылып берілуі, ... ... ... жағдай болған еді. Кеңестер Одағы тұсында шетел әдебиеті ... идея ... ... ... ... ... бәрімізге мәлім. Сондықтан да соғыстан кейінгі шығарылған
шетел әдебиеттері мен Кеңестер ... ... ... ... ... яғни 90-шы жылдары елімізге ене бастаған әдебиеттермен салыстырылып
талдау мүмкінсіз. Осыған орай өз ... тек 90-шы ... ... ... ... тарихнамасына ғана талдау жасай аламын.
Қалай десек те 90-шы жылдары шыққан, яғни орыс тіліне ... ... ... толықтай жетіп жатыр деп толық айта алмаймыз.
Шетел тарихшылары да 90-шы жылдардан кейін, мұрағаттардағы жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... пайда
болғанын білеміз. Шетел ... өз ... яғни ... арасында сәйкессіздіктер мен алшақтықтар да кездесіп жатады.
Шетел тарихнамасындағы ІІ-дүние жүзілік ... ... ... тек
фактілерге тоқталумен ғана шектелмейді, ... ... ең ... ... ... талдаудың берілуі. Сондай-ақ ғалымдардың
оқиғаның басқа да ... ... ... қарастыруын
зерттеулердің өзіндік ерекшеліктері деп атауға болады.
2002 жылы Мәскеуден "А что если бы?" атты шетел ... ... ... ... ... Аталған кітапта арнайы бір бөлім ІІ-дүние
жүзілік соғысқа арналады. Онда әлемге әйгілі тарихшылар Джон ... ... ... ... профессоры Теодор ... ... ... ... Роуз, Робер Коули сынды ғалымдардың
салыстырмалы еңбектері ... ... Джон ... "Как Гитлер мог выйграть войну"
мақаласында талдау жасайтын ... ... ... ... соғыстың бастауы
Германияның айтқан да ашық жазылған. Бірақ ... ... ... мүмкіндіктері үйлеспей, сол уақыттардағы халықаралық және саяси
жағдайларға келіспей жататын жақтары аз емес. ... ... ... ... ... емес, Сирия арқылы Ливанға басқыншылық жасаса, ол
Мәскеу түбіндегідей жеңіліске ұшырамас еді. ... ... ... шабуыл
жасап, Кеңестер Одағының мұнайлы бөлігі Каспий маңынан ұрысты бастаса
жеңуге болар еді" ... Егер сол ... ... ... ... ... іске асуы мүмкінсіз еді. Себебі: Гитлер әскерін ... ... еді. Бұл ... мен Вима режимі арасындағы ... ... ... бір ... талдаудағы нашарлық мынада кеткен сияқты,
автор Еуропадағы соғыс барысын айта келе ... ... ... Гитлер үшін
Ресей басты мақсатқа айналды". Францияны ... ... ... ... ... арқылы орнататынына сенді. Британиямен
арадағы нейтрализация оның ... ... ... мүмкіндік
жасайтын еді. Мақсатының бастысы Кеңестер Одағына соққы беру ... ... ... ... тоқтатқаннан кейін Гитлер барлық қарулы күштерді
мобилизациялауды ескермеді. Оның ... ... ... ... ... берілетін еді.
Бірақ тарихи фактілерге зер салар болсақ, бұндай іске Гитлер Мәскеу
тұбіндегі жеңілістен ... де ... еді. ... ... ... ... ... төмендету жағдайында тек 1942 жылы күзінен
бастап қана әскери және өндірістік ресурстарды мобилизациялаған болатын. ... ... ... ... ... ... 1944 ... болғаны
белгілі.
Бостон университетінің профессоры Дэвид Фромкиннің ... ... ... ... соғыстың барысының өзгеру
мүмкіншіліктерін қарастырады. Бұл кітабында Дэвид ... ... ... ... ... ... баян ... Зерттеуінде былай келтірді:
1941 жылдың көктемінде нацистік Германия әлемді өз қарамағына қаратуға
жақын еді. ... ... ... Норвегия, Дания, Австрия,
Чехославакия, ... ... және ... ... қол астына өткен
болатын. Тек нейтралдық болып қана ... ... мен ... басқа
барлық Еуропа Германияның билігінің астында болды. Поммель бастаған ... ... ... ... ... Таяу ... ... әскерлерін
әуре-сарсаңға салды. Суэц каналына қауіп төнді. Бұған қоса осы ... ... ... ... прогермандық Рашид Али келген еді. Бұл
жағдай немістерге Үндістанға жол ашқандай болды. Ал Қиыр ... ... мен ... ... ... Азия мен ... жаулап алуға
әрекеттер жасады.
Автор осылайша соғысты суреттей келе мынадай тұжырымдар жасайды.
Дэвид ... ойы ... егер ... ... ... ... әрі ... түрде жүргізуді бұйырған жағдайда оларға Александрдың
Напалеонның армандаған іс-қимылдарына жетер дейді. Бұл ... ... Таяу ... ... ... ... ... енген жағдайда
Үндістанның ішкі аймағына өтіп, Жапондық әскерлермен бірігіп еді. Бұдан
кейін Азия, Африка диктаторларымен ... ... өтер еді. ... егер ... Кеңестер мен Жапондықтар бір альянс құрған
жағдайда олардың әскери күші мен ... ... мен ... асып түсер еді.
Ал нацистік Германия коалицияның лидері қалды" деп ... ... ... у атолла Мидуэй" зерттеуінде 1942 жылғы 4
июньдегі ... ... іс ... жайында сөз қозғайды. Сондай-ақ егер
жапондықтар жеңген жағдайда ... орын алар еді. Олар ... ... ... ... ... жапондықтар бірінен соң бірін алып өз жерлерге өз
әскери пунктерін жасар еді ... ... ... егер Жапония бұл соғыста
жеңіске жеткен болса, олардың Австралияға шығу жоспары іске асу ... деп ... ... ... ... Кук ... ... ойларын,
мүмкіндіктерін көрсетіп өтеді.
ІІ-дүние жүзілік соғысты еске алған жағдайда көбінесе Перл-Харбор
тілге тиек ... рас. ... ... ... ... ... профессоры Элихью Роуз зерттеу жүргізіп еңбектер
шығарады. Бұл еңбекте де жоғарыда болған пікірлер ... ... ... ... ... ... жоғары бағаланады. Ол
көбінесе тарихи оқиғаларды жазуға, талдауға арналған зерттеулер жүргізеді.
Соның бірі ІІ-дүние ... ... ... ... ... Д" ... Бұл шығармадағы ең бір қызықты жағдай адамзат тарихының
өзгеруіне ауа-райының септігінің ... ... Оның ... 1524 ... ... ... пайдалана отырып Лонг-Айлендтен шығарғандығын 1944
жылғы 6 маусымдағы жағдаймен салыстырады. Автор операцияны ... ... ... жасайды. Нормандия жағалауында егер бізді сәтсіздік күтер
болса, коммунистер әлемді жаулап алар анық еді ... 1990 жылы ... ... ... ... " Вторая мировая война в воспоминаниях У.Черчилля, Ш де ... ... Д. ... атты ... ... ... ... нақты әрі, дерек көздерімен берілген(18;31). Сондай-ақ соғыстың
барысын реттеуші ... ... ... кезіндегі шешімдері
толықтай өзгеріссіз орыс тіліне аударылып жазылған. Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл ... кездерінде, жалпы соғыс барысында өз елдерінің ... ... ... ... операциялар жүргізген болатын. Соғыс аяқтала
салысымен-ақ олар естеліктер жаза бастады. У.Черчиллдің 1948-1950 жылдары
жазылған алты ... ... ... ... кітабы, Ш де Голльдің “әскери
мемуары” 1954 және 1956 жылдар ... ... ал ... Д.
Эйзенхауэрдің естеліктері 1948 жылдары шықса, У. ... ... ... ... шыға ... болатын. Бұл естеліктер бұрынғы кездері, яғни
соғыс аяқтала салысымен жазылғанымен де, ... ... ... келмеді. Бұндай әдебиеттер елімізде арандатушы, буржуазиялық
пиғылдағы еңбектер болып саналады. Тек 1990 ... ... ... ... ... ... шығаруға жол беріле бастады. Бұл біздің
тарихшыларымызға салыстырмалы зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Батыс мемлекеттерінің КСРО мен арадағы
қарым-қатынастарын олардың көзқарасы бойынша қарастыру үшін терілгендігі
байқалады.
У.Черчилльдің ... ... ... ... табуы
жайында баядалады. Өз естелігінде У.Черчилль былайша баяндайды: ... ... ... ... ... ал Кеңестер әскері болса
Гитлермен келісімге келген жерлерге кіре ... 29 ... ... ... ... ... қол қойылды. Бұл Кеңестер Одағының
батыс шекарасының жалаңаш ... десе де ... Оның ... ... нәтижесінде оларға жау есебінде қалды, сондай-ақ Германиямен
шекаралас шыға келді. Бұл олардың нейтралдық атағынан ... ... ... қатар “Морской лев” операциясы жайлы ашып жазылған және де
1939-1941 жылғы совет-герман қатынастары ... сөз ... 1942 ... ... ... коалиция құру мақсатында Лондонға келген іс-
сапары жайлы, сол жылдың ... ... ... Мәскеуге келген іс-сапары
жайлы естелік ретінде ашып көрсетеді.
У.Черчилль өз естелігінде 1940 жылғы ... ... ... ... ... Ол ... ... соққысы Англия тарихындағы ең
ауыр кезең болды. Бірақ біздің көне арал, ондағы ұлт құламады, ... ... біз ... ең ... жеңіліске шыққан жерінен соққы бере ... ... ... ІІ-дүние жүзілік соғыста мойымағандығын, жеңісті мемлекет
ретінде қарастырады.
Ш де Голль ... ... алты ... ... Бірінші томның
негізгі бөлімдері енген. Онда француз әскерінің соғыс қарсаңындағы жағдайы
баяндалады. Ш де ... 1940 ... Азат ... ... пайда болуын
соғыс кезіндегі бұл қозғалыстың ... ... сөз ... ... ... ... азат ... Парижге уақытша өкіметтің орнауы
енгізілген. Ш де ... өз ... ... азат ... ... Болған уақиғаны соғыстың Еуропа территориясындағы қарқынын дәл
суреттеген.
Бұл жинақтағы ең бір ... ... ... ... болады.
Бұнда АҚШ-тың билеуші топтарының Гитлердің Кеңестер Одағына шабуыл ... ... 1943 ... ... ... Пери ... ... сынды ірі оқиғаларға талдау жасалған.
У. Леги естеліктерінен оның Вишаға еніп басып келуі, ... ... ... ... ... ... қатар сол кездегі ауыр ... ... ... және ... ... ... ... Жапонияның тізе бүгу себептері де кеңінен қамтылады.
Д.Эйзенхауэрдің естеліктерінде “Оверлорд” операциясы ашып жазылған.
Д.Эйзенхауэр жеңістің салдарларына ... ... және ... ... ... ... анықтауға тырысқан.
Бұл жинақта авторлар субъективті, кейбір кездері оқиғаларға даулы
бағалар берген. Біраз ... ... және ... ... ... ... Тағы да бір естен шығармайтын нәрсе сол
кездері берілген Герман ақпараттарының құпиялылығын ... білу ... ... ойландыратын жәйттер аз емес.
Тағы бір мән беріп оқып талдау жасайтын тарихнамалардың бірі ... ... ... ... Краус олар “Сталин” атты монография жазып
шығарады. Бұл кітап 1989 жылы Мәскеуде орыс тіліне ... ... ... ... ... ... мен ... іс-қимылдары
ауқымды зерттеліп берілген. Соғыс қарсаңындағы КСРО-ның қуаты ... ... ... ... ... өз ... ... қарады деп жазылса,
1944 жылы кезінде Сталиннің сенімділігінің артқандығының, өте сәтті саяси
қатынастар ... баян ... ... те ... әдебиеттерінде көбінесе Батыс Еуропадағы 1939-
1941 жылғы ... ... ... ... ... ... Одақ ... көп тоқталады. Кеңес және ... ... ... ... ... көптеп кездеседі.
Қорытынды
Қорыта келгенде II дүние жүзілік соғыс тарихнамасы, ең ... ... ... тақырыптардың бірі десе де болады. Бұған себеп
соғысқа әр мемелекеттің ... ... мен әр жеке ... ... ... ... ... мемлекетаралық жасырын және ашық
келіссөздердің ішкі мәніне әр тарихшы әр түрлі тұжырым жасайды.
Қалай ... те ... ... ... ... ... II ... соғыс көп арқау бөлуде. Бір жағынан көптеген тарихшылар радикалдық
бағыт ұстануда. Олардың айтуынша ... ... ... тарихшылары бір
жағын қарастырған, сондықтан-да Кеңестік дәуірдің ... ... ... ... ... ... ... шындыққа” жетудің жалғыз жолы ... Ал ... ... пікірінше бұрынғы ... бас ... ... тек ... ... ... соған дұрыс
интерпретация жүргізуді қажет деп табады. Академик А.О. Чубаркен ... және ... ... ... ... ... құжаттардың өзі көп жағдайда дау туғызуды әбден мүмкін” дегенді
айтады. Бұдан көретіндігіміз қандайда бір ... ... ... ... ... ... еместігін түсінеміз. Ал біздің қарастырған
тақырыбымызда әр түрлі көзқарастарға толы болды.
Кеңестер тарихнамасында жалпысында ... ... ... ... ... ... деп ... Мемлекет басшыларының негізгі
стратегиясыда, сыртқы саясаты осыған бағытталған ... ... ... ... 80-ші ... ... ... Бұнда
халықаралық қатынастардағы ірі державалардың сыртқы саясаттарын қайта
зерттелген-ді. Англия, ... ... АҚШ және ... ... ... ретінде қарастырылмайтын болды. Қазіргі кездегі
еңбектерде бұл мемлекеттер негізгі емес, екінші ... ... ... Ал ... ... күш ... Германия мен КСРО-ны қарастырады.
Кеңестер одағы тарихнамасы бойынша жәбірленуші ... ... ... ал қазір жәбірленуші ретінде “демократиялық” мемлекеттер аталып
отыр, олар “жыртқыш тоталитарлық” – ... мен КСРО ... ... ... тұр. Бірақ кейбір ... тым ... шығу ... ... ... ... кітабында И.В.Сталин соншалықты
сынаулары да кездесіп жатты.
Қазіргі таңда ... ... ... отырғаны ол 80-90-жылдары
көптеген архивтердегі құжаттардың құпиялылығын ашуға жол ... ... ... яғни Ресей тарихшыларына зерттеулерді қайта қарап,
жаңаша пікірлер тууына ... ... ... қателіктер мен
жетістіктердің себептеріне басқа тұрғыдан қарауға бағыт жала бастады.
II-дүние жүзілік соғыс тарихнамасын ... жаңа бір ... ... де ... Адамзат тарихындағы осы бір соғыстағы ... ... жеке ... ... жүргізу кейінгі кездері үлкен қызығушылыққа ие.
Бұларды кейінгі кездері бұқаралық ... ... ... мақалалардың көптігінен байқауға болады. Бір ... ... ... ... десе де болады. Бұған ... ... ... ... ... ... ... табылады. Соғысқа
қатысқан мемлекеттерге ... бере ... ... ... тудыратыны рас.
Шындығына келсек кейінгі кездері Ұлы Отан соғысына ... ... ... соғыстың көптеген оқиғаларын нақты сараптауға жағдай
туындады, бірақ өткен зерттеулер мен қайшылықтар ... ... ... ... ... ... ... іс-қимылын
баяндауда көптеген қайшылықтар туындап отыр. Кейінгі ... ... ... пен тылдағы қызметтердің нақты зерттелуі деп
айтуға болады.
Қалай десек те, II- ... ... ... әлі ашылмаған ақтаңдақ
беттері мол. Егер ... ... ... ... тарихшылардың зерттеулерінен
тыс қалып қойған және стратегиялық маңыздылығы, жалпы соғыстың бағалануы,
сондай-ақ нақты операциялар , қарулардың ... ... ... ... ... ... теориялық сипатта жазылған жалпы соғыстың ... ... ... ... ... ... дерлік жазылмаған.
Ресей тарихнамасындағы өзекті бір мәселе социалистік қоғамды
қазіргі ... ... ... және төзе ... ... ... ... соғыс жайлы тарихнамасына қорытынды жасайтын
болсақ, бұрынғы тарихшылардың бір жақты тәрбие ... ... ... ... ... кешіріммен қарауымыз тиіс. Олардың еңбектеріндегі
әрбір соғыс оқиғасына жігерлік пен ... әрі ... пен ... ... ... әлемге әйгілі 1939 жылдан 1945 ... ... осы ... 72 ... ... ... ... өзгеріссіз айтылады.
Бұл соғысқа дүние жүзінің 8 млн – 12, ... ... адам ... ... ... дейін қару пайдаланғандығы және 6,5 мыңнан – 18,8 мың
арасында самолёт қолданғандығын ... ... ... еңбектерде
кездеседі. II- дүние жүзілік соғыстың I-дүние жүзілік соғыстан 5,5 ... ... ... да ... толықтай мойындайды.Соғыс барысында
60 млн. адам өмірінің қыршын кеткендігі ... ... ... зерттеулерде мынандай бір тұжырымдар кездеседі.
Осыған жүгінгеніміз де ... ... ... ... жүзілік соғыс, осы бір
адамзат өркениетін жойып жіберуге дейін барған ... ... ... ... ... айыптауға, жаппай қарулануды шектеуге
жол ашты дегенге қосылуға ... ... ... және ... ... ... ғылымдары да өздерінің
объективтілігімен онша көзге түсе қойған жоқ. Халықаралық тарихшылардың
белсенділігін ІІ-дүние ... ... 60 ... ғана деп ... Оған ... болған фактордың бірі ... ... ... көптеген маңызды оқиғаларды неғұрлым жете зерттеп,
негізгі аргументке баға беруге әсерін ... ... ... ... басталуына Германия кінәлі деп көрсеткен.
Шетелдің II-дүние жүзілік соғыс жайлы тарихнамасына қорытынды
жасайтын болсақ, көптеген ... ... үшін ... және әскери
мәселелер бірінші орында тұрады. Олардың көбінде екінші дүние жүзілік соғыс
болашақ үшін ... ... ... орын ... әлемдік тарихнамадағы 1939-1945 жылдардағы жағдайды бес принцип
бойынша талқылайды:
Әскери
Ұлттық-мемлекеттік
Аймақтық
Әлем тарихының көзқарасы
Идеологиялық
Батыс-германдық тарихнамасында екінші дүниежүзілік ... ... ... ... жасалған зерттеулер мен мемуарлар көп. Бұл кітаптардың
басым ... ... ... тенденционистік тұрғыда жазылған,
осының әсерінен оқиғалар бұрмаланып, дұрыс баға берілмейді.
Қорытындылай келе, Батыс ... ... ... тереңінен зерттейтіндігін айтуға болады. Олардың тұжырымдары
жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер:
1. Анфилов В.А. Грозное лето 41-го. М., 1995г.
2. Анфилов В.А. ... ... ... по ... ... 1989г.
3. Анфилов В.А. Незабываемый сорок первый. 2-е изд. М., 1989г.
4. Архивы раскрывают тайны //Сост. Попов И. М. 1991 г.
5. А что, если бы?.. ... ... ... ... Пер. ... ... М., ... Безыменский Л.А. “Советско-Германские договоры 1939г”. Новые документы
и старые проблемы //Новая и новейшая история, 1998г ¹3
7. Бережков В. ... ... // ... ... 1989г. ... ... В., ... С. О национальной ядерной стратегии. //
Международная жизнь. 1998 №6
9. Васильевский А.М. Накануне войны. // ... и ... ... 1996 ¹9
10. Васильевский А.М. Накануне 22 июня 1991г. // Новая и новейшая ... ... ... ... ... ... ... Документы.
Краткий исторический справочник / Андронов В.И. и др. М., ... ... ... ... ... ... ... / Под
ред. Л.А. Жилина. М., 1983.
13. Вишлев О.В. Речь И.В. Сталина 5 мая 1941 г. ... ... ... и ... ... 1998 ... Волкогонов Д.А. Драма решений 1939 г. // Нов.и новейшая история 1989
№4
15. Волкогонов Д.А. Триумф и трагедия. Кн. ... ... ... и ... ... ... ... сборник. Под ред. И.А. Росенко, Г.Л. Соболева. Л., 1989г.
17. Всемирная история: ... для ... /Под ред. Г.Б. ... М., ... ... мировая война в воспоминаниях Уистона Черчилля, Шарля де
Голля, ... ... ... ... ... ... ... Горьков Ю.А. Готовил ли Сталин превентивных против Гитлера в 1991г ... и ... ... 1993г. ... Гончаров А.Л. Что произошло с командующим... // ... и ... 1992г. ... ... Г. Миф “Ледокола” М., 1995г.
22. Данилов В.Д. Сталинская стратегия начала войны: планы и реальность //
Отечественная ... 1995 ... ... Г.Р. ... и ... Т-1. М., 1992г.
24. Захаров М.В. Генштаб в предвоенные годы. М., 1989г.
25. К истории заключения советско-германского договора о ... ... 1939 года ... ... // ... и новейшая история.
1989 №6
26. Киршнер Л.А. Канун и начало войны. Документы и материалы. Л., ... ... ... Вторая мировая война – истоки и причины. Вопросы истории
1989 №6
28. Кулиш В.М. О некоторых актуальных проблемах ... ... ... ... и ... ... ... Белоди, Гамаш Кроус. Сталин М.,1989г.
30. Медведьев Р.А. Они окружали Сталина. М. 1990 г.
31. Мельтюхов М.И. ... ... ... Опыт ... ... ... // Отечественная история. 1999. ¹3
32. Невежин В.А. Речь Сталина 5 мая 1941 г. и ... ... // ... ... 1995 №2
33. Невежин В.А. Синдром наступательной войны // ... ... ... Невежин В.А. Советско-германские дипломатические контакты 1939-1941
годов. Новейшие исследование. // преподавание истории в школе. 1992 №1-
2
35. Сахаров А.Н. ... и ... ... // ... ... 1995 №7
36. Семиряга М.И. Тайны советской дипломатии 1939-1941 гг. М., ... ... В. ... М., ... ... Д.М. ... сталинской дипломатии 1939-1941 М., 1992
39. В.К. Шацилло. Новейшая история ХХ века М., 2003г.
40. 1941 год: ... Л.Е. ... и др; Под. Ред. В.П. ... М., ... ... - ... ... http://rambler.ru - http://www.historia.ru /2003/02/zimonim.html
43. http://aport.ru - ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
ІI- ші дүние жүзілік соғыс кезіндегі Түркістан легионы51 бет
Бірінші дүние жүзілік соғыс15 бет
Гитлер туралы жалпы мәлімет10 бет
Екінші дүниежүзілік соғыс7 бет
Рак ауруы8 бет
Тынық мұхиттағы соғыс кезіндегі Оңтүстік Шығыс Азиядағы Жапонияның сыртқы саясаты34 бет
ҚР Ұлы Отан соғысы кезеңінде8 бет
АҚШ-тың ішкі жағдайы және “жаңа бағыт”36 бет
Жаңа педагогикалық технология5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь