О.Әубәкіровтің сықақ әңгімелері

Бүгінгі таңдағы қазақ сатирасының дамуына зор үлес қосқан қаламгер,сатиріктердің бірі және бірегейі О.Әубәкіров десек артық айтқандығымыз емес. Ал өтке ғасырдағы қазақ сатирасын сапалық жаңа биікке көтерген ұлы Абай деп білсек, оның ізін жалғаған А.Байтұрсынов, М.Сұлтанқожаұлы, Т.Ізтілеуов, С.Торайғыров, С.Дөнентаев, С.Сейфуллин, Б.Майлин, 30-жылдары Қ.Қуанышбаев, Ж.Сәрсеков, Е.Дүйсенбековтер өздерінің уытты әзілдерімен үн қосты. Ал 60-жылдары О.Әубәкіров, О.Иманәлиев, Ғ.Қабышев, С.Әлжіков, Ү.Уайдин, Е. Домбаев қазақ сатирасының дамытуында өшпес із қалдырды. Жалпы сатиралық шығармаларда әсірелеу (гротеск), гипербола (өсіру, үлкейту), тұспалдау (аллегория), юмор (достық рәуіштегі күлкі), ирония (жеңіл әжуа), сарказм (ащы мысқыл, кекесін), т.б. бейнелеу тәсілдері кеңінен колданылады. «Сатира мен юморға бара жолда қаламгер сезім арқылы алдымен комизмді табады мұнан соң оның күлкілі сырын ашады, одан кейін соған деген қатысын, бағасын тапқырлық көмегімен шебер де әсерлі баяндап, суреттеп береді. Сөйтіп сатиралық, юморлық шығармалар тудырады. Яғни сатира, юмор негіздері-юморлық сезім, комизм, күлкі және тапқырлық» - дейді өз зерттеуінде ғалым Т.Қожакеев.
Сатиралық шығарманы жазу үшін интеллектуалдық тереңдік, эмоциялылық, құбылыстарды көре білу, зерттеу, бағалау қабілетімен адамға туа бітті қасиет керек. Тума талант Оспанхан Әубәкіров- сатираның өзіндік талаптары мен заңдылықтарына толық жауап бере алды, бейнелеу тәсілдерін орынды, ұтымды қолдана білді. Оспанхан Әубәкіров сатирасындағы аллегориялық тәсіл асқан шеберлікпен қолданылады. Аллегория (көне грекше: allёgorіa – пернелеп айту), пернелеу – оқырманның не көрерменнің санасына, қиялына ерекше әсер ететіндей, образ жасаудың бейнелеуші құралы, көркемдік тәсіл. Аллегорлау көркемдік тәсілдердің ең көнесі, бастауын мифтен алып, фольклорда ерекше дамыған. Түлкі – қулық, арыстан – зорлық, қасқыр – қастық, қоян – сужүректік, есек – ақымақтық, аққу – адалдық, махаббат, қарға-өнерсіз әрі күншіл т.б. түрінде бейнеленетін персонаждарда адамдарға тән мінез пернелеп айтылса да, бірден санаға, қиялға әсер етіп, көз алдыңа елестейді. Ол пернелеп айтуға, дерексіз ұғымды деректі нәрсеге ауыстырып бейнелеуге икемді тәсіл. О.Әубәкіров сатирасының негізгі тақырыбы- адамгершілік, тәрбие мәселесі, ұсақ деп саналатын ірі мәселелер. Адамдардың мінез-құлқындағы, іс- әрекетіндегі, тұрмыс-тіршілік, өмір-салтындағы міндерді, ұнамсыз мінез-қылықтарды аллегориялық тәсіл арқылы тұспалдап сықақтайды.
1.Қожакеев Т. Сатира негіздері. Алматы, 1996ж.
2.Қабылов Ә. Оспанхан Әубәкіров сатирасы. Алматы, 2007.
3.Мұсаев А. Қазіргі қазақ сатирасы. Алматы, 1993ж.
4.Әубәкіров О. Қайда безіп барасың? Алматы, 1989ж.
5.Әубәкіров О. Мың мінездеме. Алматы, 2003.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСОБӨЖ Тақырыбы:                                             ...         Топ: Қ  -  317 с                                                                                  ... ... Е.                                                                                  ... ... ... ... сықақ әңгімелеріБүгінгі таңдағы қазақ сатирасының дамуына зор үлес ... ... бірі және ... О.Әубәкіров десек артық айтқандығымыз емес. Ал өтке ғасырдағы қазақ сатирасын сапалық жаңа биікке көтерген ұлы Абай деп ... оның ізін ... ... ... ... С.Торайғыров, С.Дөнентаев, С.Сейфуллин, Б.Майлин, 30-жылдары Қ.Қуанышбаев, Ж.Сәрсеков, Е.Дүйсенбековтер өздерінің уытты әзілдерімен үн ... Ал ... ... ... ... ... Ү.Уайдин, Е. Домбаев қазақ сатирасының дамытуында өшпес із қалдырды. Жалпы сатиралық шығармаларда әсірелеу (гротеск), ... ... ... ... ... юмор (достық рәуіштегі күлкі), ирония (жеңіл әжуа), сарказм (ащы ... ... т.б. ... тәсілдері кеңінен колданылады.  - дейді өз зерттеуінде ғалым Т.Қожакеев. Сатиралық шығарманы жазу үшін интеллектуалдық ... ... ... көре ... ... бағалау қабілетімен адамға туа бітті қасиет керек. Тума талант Оспанхан Әубәкіров- сатираның өзіндік талаптары мен заңдылықтарына толық жауап бере ... ... ... ... ... ... білді. Оспанхан Әубәкіров сатирасындағы аллегориялық тәсіл асқан шеберлікпен қолданылады. Аллегория (көне грекше: ...  -  ... ... ...  -  ... не көрерменнің санасына, қиялына ерекше әсер ететіндей, образ жасаудың бейнелеуші құралы, көркемдік тәсіл. ... ... ... ең көнесі, бастауын мифтен алып, фольклорда ерекше дамыған. Түлкі  -  ... ...  -  ... қасқыр  -  қастық, қоян  -  сужүректік, есек  -  ақымақтық, аққу  -  ... ... ... әрі ... т.б. түрінде бейнеленетін персонаждарда адамдарға тән мінез пернелеп айтылса да, бірден санаға, қиялға әсер етіп, көз алдыңа елестейді. Ол ... ... ... ұғымды деректі нәрсеге ауыстырып бейнелеуге икемді тәсіл. ... ... ... ... ... тәрбие мәселесі, ұсақ деп саналатын ірі мәселелер. Адамдардың мінез-құлқындағы, іс- әрекетіндегі, тұрмыс-тіршілік, өмір-салтындағы міндерді, ... ... ... ... ... ... ...  әңгімесінде айлакер түлкі мен қасқыр арасындағы диалог арқылы екіжүзділікті, бас пайдасы үшін ... ... ... ... бейнесін астарлайды. Топастық пен қомағайлық сияқты сорақы қылықты көрсететін  әңгімесі сөзге ... ойлы ... ... ... ... ... ... ашуда көбіне қарға құсын пайдаланады. Қаламгер қарғаның ерекше қабілетіне үлкен мән берсе керек. Оның ақылы асқан, ой өрісі дамыған құс ... ... ... ... көз ... ... ... өтеді, жауыздығы да жоқ емес. Шығармада қара пиғыл қарға ғана емес,  ала қарғалар да кездеседі. Мысалы: , , ,  ... ... ... ... қылықтарын аллегорлау тәсілімен сықақтап, кейбір адамдардың бойларындағы ... ... ... ... ... міндерді әшкерелейді. , , ,  т.б. мысалдарында мысалдау дәстүріне сәйкес, қасқыр мен түлкіні, жапалақ, ... аю ... аң, ... ... тән ... көрсетіп, сын объектісіне алады.  деген әңгімесінде бала ... бен ... ... ... ... ете отырып, тапқырлықты дәріптейді. Мезгілсіз шақырған тауықты жұлмақшы болған түлкінің сөзге құлап, ... ... ... ... Ет ... аю мен ет ... ... оқиғасы да оқырман назарын аударады. Езуін жимай өтірік күлетін қу түлкінің ... ... аю ... ойлап, айла тауып түлкінің түбіне жетуді жоспарлайды. Таразының табағының астына жүз грамга жуық магнит жапсырып, Ыңқы-Тыңқы шақырып, ... ... ... ... ... ... ... түрін бермей сол баяғы құнарлы күйі жұмысын жалғастыра береді. Сол ... аю ... ет ... ... ... ет ... Автор шығарма қорытындысын  деген сұрақпен оқырманды ойландырады. Қартайған ... ... ... бас тартатын балалардың кездесуі - бүгінгі қоғамдағы проблема.  ... оқи ... ... ... ... куә ... Көзінен нұр, аузынан жыр кеткен Ата Қарға өлер шағында балаларын шақыртып, біреулерінің қолдарына алуын сұрайды. Бірдеме бөліп береді екен деп, ... ... ... ... қарс жабылып төмен қарап, әкелерін бөліске салады. Дауға түскен Ата Қарға бұндай шешімге:  дейді. Әкелерінің бұндай шешімінен кейін де ... ... ойға  ... ... ... бір ... ... табылып әкелерін жауапкершілігіне алып, мойнына мінгізіп алып, ұшып ... Бос ... ... ...  -  осы ...  әңгімесінен таба аламыз. Аспанда ұшып бара жатқан Қыранды көрген ... ...  деп ... Ымды ... ... қарғаның бөспе сөзіне сеніп, Қыраннан қалған қырдың қызыл түлкісін ...  деп ... ... Автор мысалды  деп түйіндейді. О.Әубәкіровтың сатиралық туындылары өлең түрінде де кездеседі. Және тағы бір айта кететін жайт ... ... да ... әңгімелерін қазақ тіліне аударып бізге жеткізген. Мысалы Жап, ей, кемпір, есікті!(ертегі)   ...  ... ... ... болып, оған үйлену туралы ұсыныс жасаған сұңқарға қарға былай дейді: . Құс ... ... ... ... ... болып жүретін Сұңқарды  намысқойлығы селк еткізеді. Сұңқар ғана емес, оқырман да селк етеді. Жақсының да ... ... орын ... ... да ... ...  береді. Жайсаңдардың жадына ой салып, намысын қамшылайтын тұста қарғаның осы  үлгі етіп ... ... тіл ... образ жасаудағы қолданысы түрлі теңеу мен әсірелеу, тұспалдау, эпитет пен ... т.б. ... ... ... ерекше қолданыс табады. Жап, ей, кемпір, есікті!(ертегі)   С.МаршактанЖабдық жасап ... ... ... пісіріп,Қуырдағын қуырды.Күздің күні суытқан,Жел кірді үйге алқынып,- Жап, ей, кемпір, ... -Деп ... шал бір ... тұр да, жап ... ... ... жатқан көп іс бар.Жүрмін өзім асығып:Сол-сол екен, керістіКемпір шалға шүйлікті.Шал ыза боп күйініп,Берді былай ... ... ... ... ... табады.Ал кімде-кім қыңқ етсеЕсікті сол жабады.Қасарысып тырп етпей,Екеуі отыр сіресіп.От та өшіп, үй суыды,Бәле болды бұл есік.Үй ... ... ... ... ... келді бір-екеу.Құлақтары қалқиып.- Кім бар екен бұл үйде? -Деді әлгілер дүрілдепКемпір, шалда дыбыс жоқ.Дізелері дірілдеп.Ал ... ... ... ... қыңыр тамсаныпҚарап отыр "қызықты".Темекісін қоса алып,Ашымалдан сімірді.Еркін тойлап "қонақтар"Сезбеді бір дыбырды.Кетті екеуі тойды да(Бұлар да бір ит ... ... ... Бауырсағы шикі екен.- Піскен!  -  деді кемпірі,Бірақ бұл сөз кешікті.Масаттанып шалы тұр:- Жап, ей, кемпір, ... ... ... шөп ... шапқанда өкiртiп,Қырып-жойып, көп шапты.Шапқан шөбiн жия алмай,Онысына ... ... ... ... ... жиылмай,Сай-салада шашылып.Қыс түскенде қысылып,Қателiгiн түсiнiп,Вертолетпен су тасып,Самолетпен шөп шашып,Отгонда жүр ... ... шала ... ... алып ... ғой ... ... iстеген,Телефонмен айғайлап.Креслодан түспеген,Әңгiрбаев Кебенек.Әйелiмен шатасып,Қызметiнен төмендеп,Ауылға келдi делеңдеп,Бөлiмшеге бастық боп.Бастыққа пәле мастық боп,Орнынан түсiп қалыпты.Бәрiн қойып бұл ... ... ... ... пiтiр ... да ... тағы төмендеп,Осы күнде Кебенек,Қатардағы рядовойМолда болып қалыпты.3Мына бiздiң ауылда,Әлiбек деген кiсi бар.Ал, ендi осы ... iсi ... ... бес ... бес құсы бар.Бiр әйелi Ырғызда,Бiр әйелi Қырғызда,Бiр әйелi колхозда,Бiр әйелi совхозда,Бiр әйелi подхозда,Бiр әйелi қолында,Тұрғысы жоқ оның ... ... ...  -  ... алып ... ... алимент.4Бiздiң Дөкей ағайға,Жылында бiр қалай да,Барып қайту Қырымға,Айналып жүр ырымға.Мұндай ырым ... ... ... ... ... даҚол-аяғы балғадай,Екi бетi алмадай.Кеңiрдегi келсаптай,Алты мезгiл ас берсең,Жеп қояды талғамай.Сонда бұның науқасы,Не болды екен, Аллам-ай?!5,  -  ... ... ...  -  ... iшемiз тартынып.Ерлер сабыр сақтап ед,Әйелдер шықты талпынып.Бұл сөзiмдi, жарандар,Мейлiң кем ұқ, артық ұқ.Бұл күнде кейбiр әйелдiң,Орамалдары ... ... ап ... сөйлейдi алқынып.Жараспайды-ау әйелге,Жағамызды ұстап сасқанбыз.Амал қанша алайда,Кездесiп қап жүр ... ... ... ... жастау қыз.***Айып етпе, жарандар,Түрлi-түстi адам бар.Бiр азырақ сын ... қой деп ... сап сын ... нан ұрсын...Өтiрiк емес шын айттық.Оспанхан Әубәкіров. Кілт(әзіл әңгіме)Газ деген - жалқау жұртқа таптырмайтын тамаша отын ... Қара ... ... ... ... ... қойсаң болғаны, спиртше жанады. Сосын қазаның пышақ қайрағандай қайнайды. Көбігін қалқып кел де, жата ... ... ... ... ... бір ... қоймаса, әзілқой иіс шығарып қоятыны секілді, газ пешке де ... ... ... ... иіс ... ... ... қазақы мұрын сорпаның иісін сонадайдан сезеді ғой. Біздің үйдегі бала-шаға бір күні сорпаға қоса қапталдасып жүрген бір иісті ұстапты. Бірақ ... иісі ... ... ... ... ... ... шақырды. Мен де жүгіріп келіп, мұрнымды ілгері-кейін пысылдатып көріп едім, шынында бөгде иіс жүр. Бірақ бұл ... иісі ме, әлде идің иісі ме, ... ... ... ... ... де ... осы газдың өзінен келген пәле болар деп тұспал жасадық та, ертесіне осы газ мекемесіне телефон жүгірттік.- Әлөу, горгаз ба?- Иә, ... ... ... де - сол газ...- Иіс шыға ма?- Иә, иіс ... ... ... ... Оны ... ... ... көрмесеңіз, күлімсі деуге болмайды, жылымшы деуге болмайды, әйтеуір бір естімеген иіс.- Түсінікті, адресіңізді айта қойыңыз.Тақпақ ... ... ... салдым.- Ертең кісі жібереміз, қаңғып кетпей үйде біреулеріңіз болыңыз.- Апыр-ай, бәріміз жұмыстағы жұрт едік...- Ендеше кілтіңізді кісісі бар көршілеріңіздің біріне ... ... ... бар үй бар ма еді?- Бар ғой, ... Иіс ... деп келген кісіңіз иесіз үйде басқа бірдеме іздеп жүрмей ме?-  ... ... ... ... ма еді?- ... енді ... ... жатпаса да, қашып-пұсып жүріп жинаған көр-жер бар ғой.- Сіздің көр-жеріңіз кімге ... ... ... екен. Ондай алтын бізде жоқ. Ал көр-жерге тимесе, кілтті қалдырайық деп келістік.- ... ... ... ... ... қара ... мойнына кигізіп кетеміз.- Құп!- Құп болса, құп!Горгазбен құптасып болған соң, балалардың басына бір ой келді:- ... ... ... ловит, а Алмату не ловит. Давай, телевизордың да кісісін шақырайық, - деген мұң айтты.Ойлап қарасақ, бұл да ақыл ... Үйді ... ... ... соң, бір адам ... он адам ... - ... ақаусыз дүние жоқ. Анау су келетін кран таң атқанша мыңқылдап тамады да тұрады. ... ... ... май ... ... таза дыбыс жоқ, әкеңді әңгіртіп жібереді. Осы  ... ... дем сап ... деп тағы үш адам ... Бұларға да кілттің қара шалдың мойнында екенін ескерттік те, жөн-жөнімізге жөнелдік.Кешке қарай сүріне жығылып үйге келсем, абыр-дабыр болып жатыр.Қалтаңдап қарсы ... ... ... жоқ, - дейді.- Мен хозяйн, - деймін.- Ә, ... бе, ... ... Біз сіздерді күтіп... кішкене...- Как это кішкене? - деп мен аң-таңмын.Қызыл кеңірдек болып айтысып жатқан ас үйге бұрылсам, әлгіндей ... ... тағы ... ... ... ... үйде біреу сөйлеп отырғандай болған соң, көңілсіз бұрылып солай барсам, көптен ... ... ... ... ... боп ... ... сөйлеп отыр. Жаса!!Кабинетімде біреулер жүрген секілді. Есігімді ашып қалсам, өмірбақи май шыжғырып жататын  ... ... мен ... бір елдің тілінде төпеп жатыр. Жаса!!!Көңілім орнына түсіп, ас үйге келсем, әлгі көп жасағыр жайсаңдарым ... ... ... қызыл шишасын тең бөлісіп жатыр екен.- Кешіріңіз, мана кетіп қалатын едік, кілтіңізді осында қайда ... ... ... ... ... иесіз тастап кетуге болмады. Сосын қарап отырғанша деп мынадай... Ептеген газ шығады екен, соны бітеп... ... да ... ... ... - деп ... соң, рақметімді айттым да:- Ал енді, жігіттер,  деген, қазір әйел келу ... - деп ... ...  деп ... төрт ... ... бет ... Таудан тас домалатқандай төртінші этаждан құлдилаған төртеу бүкіл үйді дүбірлетіп барады.Ал  деп ... ... бауы ... ... сыртында тұр. Жаса!Қорытынды: Оспанхан Әубәкіровтың  сатиралық жанырда жазған шығармалары ауыз әдебиетінен келе жатқан, Абай, Ахмет салған ізбен ... ... ... ... ... ... ... жалғастығын көрсете білді. Сатира жазу арқылы қоғамдағы ащщы шындықтың бетін астарлап халықтың көкейіне жеткізе ... ... ... ... ... ... ... де адам мінездерін  жан-жануарларға теңеп, елді ... ... ... ой иірімдеріне түсіреді.  О. Әубәкіровтың шығармаларын оқығанда тек жеңіл күлкіге ерік бермей,әр әзілдің астында астарлы ой жатқанын байқаймыз.Пайдаланылған ... ... Т. ... ... ... ... Ә. ... Әубәкіров сатирасы. Алматы, 2007. 3.Мұсаев А. Қазіргі қазақ ... ... ... О. ... ... ... ... 1989ж. 5.Әубәкіров О. Мың мінездеме. Алматы, 2003.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оспанхан Әубәкіровтің сықақ әңгімелері9 бет
Жер кіндігі – Байқоңыр!10 бет
Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы негізінде)4 бет
"Ыбырай – шағын әңгіме шебері" тақырыбындағы ашық сабақ3 бет
Сатира жанры66 бет
Ғабит Мүсірепов6 бет
Ж. Аймауытұлы әңгімелері15 бет
М. Әуезов әңгімелеріндегі тақырып пен идея67 бет
М.Әуезов әңгімелеріндегі тарихи және көркем шындық3 бет
М.Әуезов әңгімелеріндегі тарихи және көркем шындық жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь