Балалар үйіндегі оқушыларды рухани адамгершілікке тәрбиелеу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I. АДАМГЕРШІЛІК ТӘРБИЕСІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

1.1.Қазақтың ұлттық мінез бітістерінің ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.2.Халық педагогикасындағы адамгершілiк тәрбиесi ... ... ... ... ... ... 21

II.БАЛАЛАР ҮЙІНДЕ АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ ПЕДАГОГТЫҢ РОЛІ

2.1. Адамгершілік құндылықтарды қалыптастырудың педагогикалық диагностикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.Балалар үйіндегі тәрбие жұмысы деген мәселелер қарастырылған.

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

ПАЙДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
КІРІСПЕ

Ұзақ жылдар бойы қалыптасқан балалар мен жастар ұйымдарының өз қызметін тоқтатуы, бұқаралық ақпарат құралдарының зорлық-зомбылықты насихаттауы, индивидуализм мен ішін-жеп пайдалану психологиясы жастарды тәрбиелеу ісіне үлкен зиян келтіреді. Мәнді өлшемде азаматгық, патриоттық тәрбиенің ғана емес, сонымен қатар азамат-патриоттық жеке басын қалыптгастыру идеясының беделі түсіп, оған сенім жойылды.
Өкінішке орай қазіргі кезде көптеген жастар маңызды азаматтық борыштарды орындауға жауапкершіліксіз қарап, рухсыздық пен әлеуметтік жетілмегендікті, басқа адамдарға келгенде шыдамсыздықты, тіші агрессивтікті байқатады. Сонымен қатар құңдылық бағдарлар. іс-әрекет түрткілері, қоршап ал әлемге деген қатынас, өз қабілет-бейімдері мен Қазақстан тағдырына деген көзқарастар өзгерді. Жастардың көптерінің бойында білімге, еңбекке, әдебиетке, өнерге, шығармашылық қызметпен адамгершілік құндылықтарға деген қызығушылықтар жойылған.
Жастар арасымдағы бұндай жайға жол беруге болмайды, өйткені бұл жай Қазақстан республикасының ұлттық қауіпсіздігіне тура қатер туғызады. Әсіресе әскери борыштарды орындауда бұл жай ерекше өткір байқалады. Жоғарыда айтылған жағдайдың себебінің бірі патриоттық азаматтық тәрбиенің рөлі мен маңызының төмендеуімен байланысты. Мемлекеттің стратегиялық қызығушылықтар тәрбие жұмысының жалпы принциіттерін жасап шығаруды, мемлекеттің тәрбие үрдісі мен жастар саясатының барлық аспектілеріне әсер беруіне арттыруды талап етеді.
Қазақстан Ресиубликасының Елбасы Н.Назарбаев толық тұжырымдағандай қазіргі кезде білім және тәрбие саясаты Қазақстан халықтарының ұлттық мәдениеті мен салт-дәстүрлерін есепке ала отырып жүргізуде қалыптасқан, сондықтан, тұлға еуразиялық мәдениет пен еуразиялық ынтымақтастықта дамиды. Тәрбиенің жалпы адамзаттық бастауы кейбір ағартушылық бағдарлама мен идеология шеңберінде іске асырылуы міндет. Ал қазіргі тәрбиенің мақсаты мен нәтижесі бойына өз халқының мәдениетін сіңірген, басқа халықтардың мәдениетін бағалайтын, өмірінің барысында түрлі іс-әрекетті өз басымен ұйымдастыруға қабілетті адам. Адмгершілік тәрбиенің мазмұнын тәжірибеде іске асыру жастарды өмірде бағыт алып, ізгіліктілік пен демократияның мұаттарын қорғай білуге үйретуге жағдай туғызады.
Тәрбие әлеуметтік ішкі жүйе, азаматтық қоғам институты ретінде азамат тәрбиесінің негізгі факторы болады. Азаматтық тәрбие ден біз қоғам мен мемлекеттің мүшесі ретінде өсіп жатқан адамның әлеуметтік-саясаттық. қүқықтық, экономикалық экологиялық моральдық-этикалық бөімдерін, тәжірибелік іс-әрекет адамдарын қалыптастыру жүйесінің процесі деп түсінеміз. Әлеуметтік және басқа қатынастар туралы білімдер стандарттары азамат тәрбиенің келелі мәселелерін әрқашан жаңа тұрғыдан көріп қарастыруды талап етеді. Бұл салада әлемдік стандарттарға интеграциялау мәні негізінде жас азамат бойында әлеуметтік іс-әрекет субъектісі ретінде көзқарастар мен сенімдер, ой-сана мен адамгершіліктік қасиеттер қалыптасады. Тәжірибелік іс-әрекетте өсіп жатқан алам оның әлеуметтік ортадағы орнын белгілейтін айқындалған азаматтық қасиеттермен ұстамдардың этикалық негіздерінде дамып қалыптасады. Қазіргі заманның жеке адамы қоғамда жүріп жатқан үрдістердің бәріне де белсенді әсер береді.
Айта кететін жағдай азамат пен мемлекет арасындағы саясаттық-құқықтық қарастардың әлемдік үлгілері мен стандарттары азаматтық тәрбиенің келелі мәселелерін әрқашан жаңа тұрғыдан көріп қарастыруды талап етеді. Бұл салада әлемдік стандарттарға интеграциялау тек олардың ортасынан орын алып қала қоймай, адамның мемлекеттік және қоғаммен қатынастарнның басқа аспектерін де жандандыра түседі. Бұл біздің республикамыздың азаматтық тәрбие жуйесі үшін егемендік пен тәуелсіздікті нығайту жағдайында және осы салада өз тәжірибемізді жинақтауға қажет ереекше көкейтесті мәселе.
Азамат тәрбиесінің келесі мәселелерін қайта қарастыруға қоғамдағы идеологиядан бас тарту жайы ерекше әсер береді. Бұрын түрлі құбылыс, түсініктер, өзінің ішкі, сыртқы ерекшелітетеріне қарамастан, бәрі түгел қосылып қарастырыла берді. Оған себеп идеология мен саясат бір болды да догматикалық көзқарастар басым орын алды. Осыған орай азаматық көптеген қасиеттер қоғамда басым белгіленбеген (көбінесе саяси сипатпен) нұсқауларға тәуелді талданып құрылымданды. Жаңа заман азаматтық тәрбиенің құрылымын, компонентерін (тәрбиенің өзін де) саяси конықтурадан жеке алып қарастыруға жағдай жасады. Ерекше айта кететін жай жоғарыда айтылғандар, әсіресе азаматтық тәрбие мәселелеріне өте қажетті нәрселер.
Азаматты қалыптастыру мәселелері ішінде біздің республикада ерекше өзектісі азаматтық тәрбие жүйесінде жаңа стандарттарды зерттеп дайындау. Біздің республикамыздағы қазіргі азаматтық тарбие жүйесі бүгінгі күнде ұлттық менталитетінің және әлеуметтік ортаның көпұлттылық ерекшеліктері ерекшеліктері мен өзгешеліктерін толық есепке алып байқатпайды десек артық болмас. Әрине, бұрын азаматтық тәрбиенің теориялық негіздері мен қолданбалы аспектері, сонымен қатар, оның стандарттары зерттеліп дайындалған жоқ деуге болмайлы.
Азаматты тәрбиелеу жүйесі өз мәнін қазіргі замандық педагогикалық жүйеден алады, бірақ кеңес Одағының бұрынғы республикасы егемендік пен тәуелсіздік алғаннан соң өздігімен дами бастады. Тіпті бүгінгі күн шындығы ондағы өзгерістер бұл негіздерді қайта қарастыруды талап етеді. Бұл талатағы тағы бір айқындаушы себеп - кеңес педагогикасындағы азаматты тәрбиелеу жүйесі басқа кұндылиқтарда құрылған, кей жағдайда тіпті жаңа өзгерістерге мүлдем келіспейді, өйткені, Қазақстан халықтары мен қазақ халкының ерекшелік өзгешеліктері бар.Әр адам ғылыми тұжырымдалған өнегелдік принциптер көмегімен құлықтың әділеттілігін, тәртіптің дұрыстығын бағалай алады, өз өмірін қоғамдық үлгілер және мұраттар мен салыстырады, мораль талаптары тұрғысынан өз қылықтарына баға бере алады. Мектепте өнегелікке тәрбиелеудің әдіснамалық негізін зерттеу объектісі мораль болып табылатын мінез-құлық ілімі құрайды. Ол философиялық ғылым.
Біздің болашақ болатын мораліміз - бүкіл адамзаттың адамгершілік прогресінің жоғары сатысы, ол қоғам мұраттарына мүлтіксіз берілгендіктен және жоғары өнегеліліктің Отанға сүйіспеншіліктің, барлық елдердің еңбекшілермен туысқандық ынтымақтастық, қауымдастық және қоғамдық борышты бұзуға төзімсіздіктің берік берлігі болып табылады. Біздің қоғамдық мораль адамзат қалыптастырған адамгершіліктің гуманистік ережелерін мұра етіп алады және дамытады. Біздер жаңа қоғамның ең тәуір өнегелі кедергі келтіретінің бәрінен түпкілікті құтылумыз керек.
Бүгінгі таңда білімнің өзінің шынайы міндетіне жауап беруден қалғанына бүкіл дүние жүзінің педагогтары алаңдатушылық танытуды. Оқушылардың ғылым негіздері туралы білімдер мен шектен тыс «жұмысбасты» етумен білімнің мақсаты айтарлықтай кеміп кетті. Үлгерімнің жоғары процентіне қол жеткізу бірінші кезектегі маңызды міндет болып санала бастады. Сол үшін де оқытудың барлық үрдісі әр түрлі тестілер мен емтихандарды жаттап алуға және тапсыруға алып келді.
Біздің жағдайларымызда мектептің ықпалы әлеуметтік ортаның, бүкіл біздің құрылысымыз бен адамдар арасындағы қоғамдық қатынастардың системасымен тереңдетіліп, толықтырыла түседі. Осының нәтижесінде баланы қоршаған бүкіл шындық өмірдің ықпалымен күшейтіле түскен мектептің мақсат көздеген ықпалдарының нәтижесінде адамның адамгершілік дамуы, оның бүкіл рухани бет-бейнесінің қалыптасуы болып жатады.
Қазіргі өтпелі заманда ата-аналардың қолында тәрбиелеген баланың адамгершілік қасиеттері шамалы болып тұрғанда, жетімдер үйінде, яғни, балалар үйінде тәрбиленген баланың жағадайы қандай болмақ. Осы сұраққа жауап беру – біздің «Балалар үйі оқушыларын рухани адамгершілікке тәрбиелеу» атты диплом жұмысымыздың өзектілігін анықтап отыр.
Зерттеудің мақсаты:
А) Педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді оқып танысу, талдау;
Ә) Рухани адамгершілік туралы түсінік беру;
Б) Қазіргі таңдағы рухани адамгершілік тәрбиені балалар үйіндегі оқушыларда қалыптастыру
Зерттеудің міндеттері:
Қоғамның саяси-әлеуметгік, экономикалық жағдайының өзгерістеріне байланысты адамдардың жалпы дамуына, әрбір адамның өзіндік ерекшеліктеріне, олардың үжымдық, топтық өзара қарым-қатынастарының ықпалын арттыруға аса зор мән берілуде.
Жеке түлғаның жан-жақты дамуына әсер ететін қоғамдық жағдайлардың мазмұны өзгеріп, оқыту мен тәрбие берудің психологиялық бағыттары шығармашылықпен іздестірілуде.
Зерттеудің нысанасы: балалар үйіндегі рухани адамгершілік тәрбие.
Диплом жұмысының ғылыми болжамы:
1.Егер балалар үйінде рухани адамгершілік тәрбие дұрыс жолға қойылса, бала тәрбиесіне мемлекет пен қоғамның тұтас ерекше қамқорлығы болса ғана еліміздің болашағы болады.
2.Жастарды ұлттық идеология, халықтық педагогика приоритеттерінде тәрбиелегенде, тілдің, мәдениеттің, дәстүр саясаттардың, ұлттық патриотизмнің дамуы мүмкін.
Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қортындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде жұмыстың мақсаты, міндеттері айқындалды, зерттеу әдістері таңдап алынып, оқыту объектісі, зерттеу заты, дипломның ғылыми болжамы көрсетілді.
Намысқа кір келтірушілік, моральдық рухтың асқақтығын қорлау – масқара болушылық.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
1.Макаренко А.С. Цель воспитания.Соч. в семи томах,5 том. –М, 1958.
2.Қазақстан Республикасының «Ұлттық энцикиклопедиясы”
3.Ж. Аймауытов, М. Әуезов. Қазақтың өзгеше мінездері. //Алаш, 1917 , 30 наурыз.
4.Ш.Уәлиханов. Таңдамалы шығармалары.
5.Ы.Алтынсарин. Мұсылмандықтың тұтқасы.
6. Ә.Табылдиев. Халқ тағлымы. –Алматы:Қазақ университеті, 1992.
7. Ә.Қоңыратбаев. Қазақ фольклорының тарихы. –Алматы: Ана тілі, 1992.
8.Педагогика тағлымдары. –Алматы:Рауан, 1991.
9.Халқтық педагогиканы зерттеудің кейбір ғылыми және теориялық мәселелері. –Алматы, 1995.
10.Ж.Б.ж-е Р.М.Қоянбаевтар. Педагогика.
11.И.С. Марьенко. Оқушыларды сапалы тәртіпке ж/е мінез – құлық мәдениетіне тәрбиелеу.
12. Елікбаев Н. Ұлттық психология
13.Турсунов Б.Ж. Нравстенность – духовнное просвешение.
14.К.У.Биекенов, З.Ж.Жаназарова Ж.А., Нұрбекова Ж.А. Отбасымен әлеуметтік жұмыс.
15. Д. Нұрғалиева. Адамгершілік құндылықтары қалыптастырудың педагогикалық диагностикасы.
16.Т. Ермұханова.Адамгершілік арқауы ұлттық білім.
17.С.Х. Ғаббасов. Тән – жан – рух тәрбиесі.
18.Омарова Л. Адамгершілік тәрбиесін қалыптастыру мәселелері
19. Игенбаева Б. Бала жанның бағбаны.
20. Нұрғалиева Д. Адамгершілік құндылыққа жаңа бетбұрыс
21. Ботабаева Ә. Өзін сыйлағанды, өзге де сыйлайды.
22. Жарықбаев Қ. Қалиев С. Қазақ тәлім – тәрбиесі.
23. Жарықбаев Қ. Табылдиев Ә. Әдеп және тәнтану
24. Кішікбаев Д. Қазақ менталитеті: кеше , бүгін , ертең.
25. Нұрмұратов С. Ұлттық болмыс пен ұлттық сана.
ПАЙДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Государственная семейная политика в странах Европейского сообщества и США. М., 1996. 9 б.
2. М.С.Комаров. Введение в социологию. М., 1994, 234 б.
3. .Социальная работа с инвалидами. –М., 1995.
4.Қ.Тұрғанбекова. Әлеуметтік ғылымдар құрылымдағы әлеуметтік жұмыс. //Ізденіс,№1, 2002. - 189 –194 б.
5.С.Піралиев.Болашақ мұғалімнің әлеуметтік және кәсіби бейімделуінің өзара байланыстығының мәселесі.//Ұлт тағлымы, 2/2001. – 56-64 б.
6.Социальная педагогика: Учеб.пособие для студ. высш. учеб. заведений /Под редак.В.А.Никитина. –М.: ВЛАДОС, 2002. –272 с.
7.Ю.В.Василькова, Т.А. Василькова. Социальная педагогика: Курс лекций: Учеб.пособие для студ. высш. учеб. Заведений.-М.:Академия, 2000.- 440 с.
8.А.Н.Тесленко. Социализация молодежи:педагогика отношений в социуме.-Алматы-Астана, 2002.-236 с.
9.Биекенов К.Ү, Жаназарова З.Ж., Нұрбекова Ж.А. Отбасымен әлеуметтік жұмыс:Оқу құралы.-Алматы:Қазақ университеті, 2003 ж. –133 б.
10.Қ.Тұрғанбекова. Әлеуметтік ғылымдар құрылымдағы әлеуметтік жұмыс. //Ізденіс,№3, 2001. - 128 –134 б.
11.Оңтүстік Қазақстан облысы еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау департаментіні. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғауды ұйымдастыру. Шымкент, 2000.
12.Оңтүстік Қазақстан облысы еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау департаментіні. Халықты әлеуметтік қорғаудың 2002-2005 жылдарға арналған бағдараламасы. - Шымкент, 2002.
13.Антонов А.И. Микросоциология семьи. Методология исследования структур и процессов. – М., 1998.
14. Антонов А.И., Медков В.М. Социология семьи. – М., 1998.
15.Арғынбаев Х.А. Қазақ халқындағы семья мен неке.-Алматы, 1973.
16.Бойко В.В. Малодетная семья. Социально-псизологический аспект.-М., 1980.
17. Ваганов Н.Н. Стратегия охраны здоровья женщие и детей на 90-ые годы. // Семья в Росии, 1995, №1-2.
18.Васильева Э.К. Семья и ее функция. –М.,1975.
19.Витек К. Проблемы семейного благополучия. –М., 1988.
20. Габдуллина К.Г. Соцтология. Учебник.Тараз, 1999.
21. Габдуллина К.Г. Соцтология Казахстана в контексте всеобщей глобализации. - Алматы, 2002.
22. Голод С.И. Стабильность семьи: социальный и демографический аспекты: - Л., 1984.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
«Педагогика және психология» кафедрасы
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... ... ... ... жетекшісі:
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1.Қазақтың ұлттық мінез бітістерінің ... ... ... ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ ПЕДАГОГТЫҢ
РОЛІ
2.1. Адамгершілік ... ... ... ... ... ... деген мәселелер қарастырылған.
ҚОРЫТЫНДЫ………………………………………………..................43
ПАЙДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ…………………...............46
КІРІСПЕ
Ұзақ жылдар бойы қалыптасқан балалар мен жастар ... ... ... ... ақпарат құралдарының зорлық-зомбылықты
насихаттауы, индивидуализм мен ... ... ... ... ... ... зиян ... Мәнді өлшемде азаматгық, патриоттық
тәрбиенің ғана емес, сонымен қатар ... жеке ... ... беделі түсіп, оған сенім жойылды.
Өкінішке орай қазіргі кезде көптеген жастар ... ... ... ... ... ... пен әлеуметтік
жетілмегендікті, басқа адамдарға келгенде шыдамсыздықты, тіші ... ... ... ... ... ... түрткілері, қоршап
ал әлемге деген қатынас, өз қабілет-бейімдері мен ... ... ... ... ... көптерінің бойында білімге, еңбекке,
әдебиетке, өнерге, шығармашылық қызметпен адамгершілік ... ... ... ... ... ... жол ... болмайды, өйткені бұл жай
Қазақстан республикасының ұлттық қауіпсіздігіне тура ... ... ... ... ... бұл жай ... ... байқалады.
Жоғарыда айтылған жағдайдың себебінің бірі патриоттық азаматтық тәрбиенің
рөлі мен ... ... ... ... ... тәрбие жұмысының жалпы принциіттерін жасап шығаруды,
мемлекеттің ... ... мен ... саясатының барлық аспектілеріне әсер
беруіне арттыруды талап етеді.
Қазақстан Ресиубликасының Елбасы ... ... ... ... білім және тәрбие саясаты Қазақстан халықтарының ұлттық
мәдениеті мен салт-дәстүрлерін ... ала ... ... ... ... еуразиялық мәдениет пен еуразиялық ынтымақтастықта дамиды.
Тәрбиенің жалпы адамзаттық бастауы кейбір ағартушылық бағдарлама ... ... іске ... ... Ал қазіргі тәрбиенің мақсаты мен
нәтижесі бойына өз ... ... ... ... ... бағалайтын, өмірінің барысында түрлі іс-әрекетті өз басымен
ұйымдастыруға қабілетті адам. Адмгершілік ... ... ... ... ... ... ... алып, ізгіліктілік пен демократияның
мұаттарын қорғай білуге үйретуге жағдай туғызады.
Тәрбие әлеуметтік ішкі жүйе, азаматтық қоғам институты ... ... ... факторы болады. Азаматтық тәрбие ден біз қоғам мен
мемлекеттің мүшесі ... өсіп ... ... ... ... ... моральдық-этикалық бөімдерін,
тәжірибелік ... ... ... ... ... деп
түсінеміз. Әлеуметтік және басқа қатынастар туралы білімдер ... ... ... ... ... жаңа тұрғыдан көріп қарастыруды
талап етеді. Бұл салада әлемдік стандарттарға ... мәні ... ... ... ... іс-әрекет субъектісі ретінде көзқарастар мен
сенімдер, ой-сана мен адамгершіліктік қасиеттер қалыптасады. Тәжірибелік ... өсіп ... алам оның ... ... ... белгілейтін
айқындалған азаматтық қасиеттермен ұстамдардың этикалық негіздерінде дамып
қалыптасады. Қазіргі заманның жеке адамы қоғамда жүріп жатқан ... де ... әсер ... ... ... ... пен мемлекет арасындағы саясаттық-құқықтық
қарастардың әлемдік үлгілері мен ... ... ... ... ... жаңа тұрғыдан көріп қарастыруды талап етеді. Бұл
салада әлемдік стандарттарға интеграциялау тек ... ... орын ... ... адамның мемлекеттік және қоғаммен қатынастарнның басқа
аспектерін де ... ... Бұл ... ... ... ... үшін ... пен тәуелсіздікті нығайту жағдайында және осы
салада өз тәжірибемізді жинақтауға қажет ереекше көкейтесті ... ... ... мәселелерін қайта қарастыруға қоғамдағы
идеологиядан бас тарту жайы ерекше әсер ... ... ... ... өзінің ішкі, сыртқы ерекшелітетеріне қарамастан, бәрі ... ... ... Оған ... идеология мен саясат бір болды да
догматикалық көзқарастар басым орын ... ... орай ... ... қоғамда басым белгіленбеген (көбінесе саяси сипатпен) нұсқауларға
тәуелді талданып құрылымданды. Жаңа заман азаматтық тәрбиенің ... ... өзін де) ... конықтурадан жеке алып қарастыруға
жағдай жасады. Ерекше айта ... жай ... ... ... ... ... өте қажетті нәрселер.
Азаматты қалыптастыру мәселелері ішінде біздің республикада ерекше
өзектісі азаматтық тәрбие жүйесінде жаңа стандарттарды ... ... ... ... ... тарбие жүйесі бүгінгі күнде
ұлттық менталитетінің және әлеуметтік ортаның ... ... мен ... ... ... алып байқатпайды десек артық
болмас. Әрине, бұрын азаматтық тәрбиенің теориялық ... мен ... ... ... оның ... ... ... жоқ деуге
болмайлы.
Азаматты тәрбиелеу жүйесі өз мәнін қазіргі замандық педагогикалық
жүйеден алады, ... ... ... ... республикасы егемендік пен
тәуелсіздік алғаннан соң өздігімен дами бастады. Тіпті бүгінгі күн ... ... бұл ... ... ... ... етеді. Бұл
талатағы тағы бір айқындаушы себеп - ... ... ... ... ... ... ... кей жағдайда тіпті жаңа
өзгерістерге мүлдем келіспейді, ... ... ... мен ... ерекшелік өзгешеліктері бар.Әр адам ғылыми тұжырымдалған өнегелдік
принциптер көмегімен құлықтың әділеттілігін, тәртіптің ... ... өз ... қоғамдық үлгілер және мұраттар мен салыстырады, ... ... өз ... баға бере ... ... ... ... негізін зерттеу объектісі мораль болып табылатын
мінез-құлық ілімі құрайды. Ол философиялық ғылым.
Біздің болашақ болатын мораліміз - ... ... ... жоғары сатысы, ол қоғам мұраттарына мүлтіксіз берілгендіктен
және жоғары өнегеліліктің Отанға ... ... ... ... ... қауымдастық және қоғамдық борышты
бұзуға төзімсіздіктің берік берлігі болып табылады. Біздің қоғамдық мораль
адамзат қалыптастырған адамгершіліктің гуманистік ... мұра ... және ... ... жаңа қоғамның ең тәуір өнегелі ... ... ... ... керек.
Бүгінгі таңда білімнің өзінің шынайы міндетіне жауап беруден қалғанына
бүкіл дүние жүзінің педагогтары алаңдатушылық танытуды. Оқушылардың ғылым
негіздері туралы ... мен ... тыс ... ... ... ... кеміп кетті. Үлгерімнің жоғары процентіне қол жеткізу
бірінші кезектегі маңызды міндет болып санала бастады. Сол үшін де ... ... әр ... тестілер мен емтихандарды жаттап ... ... алып ... ... ... ... ... ортаның, бүкіл біздің
құрылысымыз бен адамдар арасындағы ... ... ... толықтырыла түседі. Осының нәтижесінде баланы қоршаған бүкіл
шындық өмірдің ықпалымен күшейтіле түскен ... ... ... ... ... ... дамуы, оның бүкіл рухани бет-
бейнесінің қалыптасуы болып жатады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... шамалы болып тұрғанда, жетімдер үйінде, яғни,
балалар үйінде тәрбиленген баланың ... ... ... Осы ... беру – ... ... үйі ... рухани адамгершілікке
тәрбиелеу» атты диплом жұмысымыздың өзектілігін анықтап отыр.
Зерттеудің мақсаты:
А) Педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді оқып танысу, талдау;
Ә) ... ... ... түсінік беру;
Б) Қазіргі таңдағы рухани адамгершілік тәрбиені балалар үйіндегі
оқушыларда қалыптастыру
Зерттеудің міндеттері:
Қоғамның ... ... ... ... ... жалпы дамуына, әрбір адамның өзіндік ерекшеліктеріне,
олардың үжымдық, топтық өзара ... ... ... ... мән ... түлғаның жан-жақты дамуына әсер ететін қоғамдық ... ... ... мен тәрбие берудің психологиялық бағыттары
шығармашылықпен іздестірілуде.
Зерттеудің нысанасы: балалар ... ... ... ... жұмысының ғылыми болжамы:
1.Егер балалар үйінде рухани адамгершілік тәрбие ... ... ... ... ... пен ... ... ерекше қамқорлығы болса ғана
еліміздің ... ... ... идеология, халықтық педагогика приоритеттерінде
тәрбиелегенде, тілдің, ... ... ... ... дамуы мүмкін.
Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қортындыдан және пайдаланған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде ... ... ... ... ... ... ... оқыту объектісі, зерттеу заты, дипломның ғылыми болжамы
көрсетілді.
Намысқа кір келтірушілік, моральдық ... ... ... ... болушылық.
Б.Момышұлы
I. АДАМГЕРШІЛІК ТӘРБИЕСІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1.Қазақтың ұлттық мінез бітістерінің ерекшелігі
Адамгершілік тәрбиесі дегеніміз - ... ... ... бір ... ... және ... ... бір-біріне,
жанұяға, басқа адамдарға мемлекетке, Отанға деген қатынасын анықтайтын
мінез нормалары мен ережелерін дарыту ... ... ... ... ... ... ... ықпалы әлеуметтік ортаның, бүкіл
біздің құрылысымыз бен ... ... ... ... ... ... түседі. Осының нәтижесінде баланы
қоршаған бүкіл шындық өмірдің ықпалымен күшейтіле түскен ... ... ... ... адамның адамгершілік дамуы, оның бүкіл
рухани бет-бейнесінің қалыптасуы болып жатады.
Маркстік педагогика мен психология туа ... ... ... ... жоққа шығарады және бұлардың қалыптасуы
өмір бойында болып жатады, әрі тәрбие мен бүкіл қоршаған шындық өмірдің
ықпал етуі ... ғана осы ... бала ... жеке ... ... үстінде ие болады деп дәлелдейді.
Темпераментте көрінетін жоғары нерв қызметінің адам мұраланған типі,
сөзсіз, адамның ... да ... ... өз ... ... Бірақ
біз, алайда, тәрбие мейлінше үлкен шекте жоғары нерв қызметінің типін
қалыптастыру процесіне ықпал ете ... ал ең ... ... ... ... жақсы немесе жалғандыққа, ізгілікке
немесе зұлымдыққа, әділдікке немесе ... ... ... ... те, ... те, ... те, меланхолик те, ізгі
зейінді де батыл бола алады. Дәл осындай ұнамсыз қылық ... ... да сан ... ... адамдар кездеседі. Сондықтан да жоғарғы
нерв қызметі типтерінде туа біткен айырмашылықтар ... да ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Осыдан келіп аса маңызды педагогикалық ... ... ... ... және оңды ... ... ... мақсаттары мен
міндеттеріне сай келетін моральдық қасиеттерді қалыптастыру ісін қамтамасыз
етуге болады.
Біз оқушыларда кездестіретін ... ... - ... ... ... ... ... нәтижесі. Бұлар туа біткен болып қойылады.
Қайта тәрбиелеу - тәрбие ісіне ... ... ... ұзақ ... көп керек ететін процесс. Алайда, дұрыс тәрбиелеуді ортаның оңды
ықпалымен ұштастырып алғанда, өмір мен ... ... ... баланың бойындағы көрінетін теріс қылықтарды жоюға болады.
Бұған М.Горький ... ... мен ... ... ... жүзеге асырған тәрбие системасы тамаша дәлел бола
алады. Өз өмірінің алғашқы ... ... ... ... мен ... және ... ... бағдар-бағыттарды қалыптастырып игерген,
педагогикалық тұрғыдан алғанда өз ... ... ... ... мен ол ... педагогтар мен тәрбиешілердің тәрбие беру
ықпалының арқасында өз елінің пайдалы азаматтарына ... ... ... қазірдің өзінде-ақ қайта тәрбиелеу
мүмкін болмай отырған педагогикалық ... ... өте ... ... ... бүгінгі күнде де кездесетіні даусыз. Мұндай балалар
қатаң режимі бар арнаулы балаларды тәрбиелейтін мекемелерге ... ... көп ... ... ... ... көнеді. Әлеуметтік қауіпті
жасөспірім балалар жөнінде бұдан да гөрі қатаң шаралар қолданылады, бірақ
олар ... жаза ... ... ... беру ... ұштастырылады,
көптеген жағдайларда бұл жұмыс та өзінің нәтижелерін беріп келеді.
Осының бәрі біздің ... ... ... ... негізнде
теріс сипаттарды жеңіп шығуға сенім, тәрбиенің мақсаттары мен міндеттеріне
сәйкес ... жеке ... ... ... бар ... ... ... тәрбиесінің негізгі міндеті - оқушыларды
мораль рухына тәрбиелеу болып табылады, яғни басқа ... ... ... ... олардың бір-біріне, жанұяға өздерін
қоршаған адамдарға, өз ... ... ... ... алынуға
тиіс.
Осы міндеттерді жүзеге асырудың жолдарын жақсылап анықтап алу үшін, ең
алдымен ... ... ... ... өзі не ... оның ықпал ету
күшінің неден көрінетіндігін, мораль дегеніміз қандай екендігін, мұның
буржуазиялық, діни моральдан ... ... ... ... да ... ... келтіруіміз керек.
Моральдық-этикалық нормалар, халықтың ұлттық әдет-ғұрыптары,
қалыптасқан дәстүрлері ... ... ... ... ... ... әсер ... Өйткені, халқымыздың өзі келешекке - ұрпаққа -
айтар ақылын, адамгершілік үлгісін, салт-санасын, дәстүрлерді ... ... ... бай ... ... ... адал ... тәрбиелейді, үйелменнің, ауыл-аймақтың, елдің ... ... ізгі ... ... ... қоғамда болмасын, оның барлық салаларында, өмірде, еңбекте,
тұрмыста, үйелмендік және ... ... ... ... ... ... мораль принциптері барлық адамдарға тарайды, оладың
өзара ... ... ... ... ... ... ... өмір құрылысын, қарым-қатынас формаларын қуаттайды, ... ... өмір ... байланысты олардың өзгеруін талап
етеді.
Өкінішке орай, біздің еліміздің саясатын, моральдық нормалардың
принциптерін біле ... ... ... ... ... ... да
кездеседі.
Бұлар кім?
Біріншіден, кейбір адамдар біздің ... ... ... ... жат ... ... мақұлдап, соның тұтқыны
болған.
Екіншіден, кейбіреулер адамгершілік мінез-құлық принциптерін ... ... ... мораль олардың сана-сезіміне, әдетіне айналмаған.
Үшіншіден, қайсы біреулер адамгершілік принциптерін мінез-құлқын
нормаларын дер ... ... ... олар бұл ... ... ұстай
алмайды, түрлі кешірілмейтін қылықтармен айналысады. ... ... ... ... үйлерді тонау, адам өлтіру, анаша шегу т.б.
Бұл жағдайлар көбінесе жастар арасында жиі ... олар ... ... ... өзіне қажетті адамгершілік әдетін бойына
сіңірмеген және еңбек етуден қашатын ... ... ішер ... ... ... ... адамдар елімізде онша көп емес, бірақ
қоғамға үлкен зиян келтіреді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... мақсаты мен мазмұны әр адамға, оның ой-өрісіне. сезіміне,
мінез-құлқына ықпал жасау тиіс.
Бұл орайда ... ... ролі өте зор, ... олар ... байланысты міндеттерді шешеді және тәрбие әдістері ... ... Бұл ... ... ... өз ... асқан шеберлікті талап етеді.
Біздің әрқайсымыз ... ... ... ... орындаймыз,
мысалы: таныс кісімен кездескенде сәлем береміз, көк сигнал берілген
көшеден ... кино мен ... өз ... ... ... тырысамыз (қоғамдық орында тәртіп ережесі) т.б.
Кез-келген қоғамда қауымдасып өмір сүру ережелерін сақтау қоғамдық
тәртіпті ұстаудың ең маңызды шарты болып табылады. ... ... ... ... ... дәстүрлер мен салттарға тәуелді өзіндік
ерекшеліктері болады. Бірақ ... ... жағы көп ... ... тіл
білмеген күннің өзінде әр түрлі ұлт өкілдерінің ... ... ... ... ... ... өзі ... әлемінің жануар
әлемінен өзгешелігін білдіретін белгілердің қатарына жатады және ол елеулі
сыртқа ... Ал ... ... ... ... ... пікір айту қиын.
Ғасырлар бойы қалаптасқан үйелмендегі және қоғамдағы тәртіп ережелерін
үйреншікті орындауда адамдардың өндіріс пен тұрмыстағы өзара қарым-қатынасы
тасада ... ... ... ... ... ... бүкіл
адамзаттың ежелден арман еткен асыл мұраттары. Ең әділетті, ең дұрыс күрес
осы асыл ... ... ... ... болады. Бұл морльдық талаптар
адам санасын да өмір сүреді, ... ... көзі ... адам ... ... ... принциптер көмегімен құлықтың
әділеттілігін, тәртіптің дұрыстығын ... ... өз ... қоғамдық
үлгілер және мұраттар мен салыстырады, ... ... ... ... баға бере алады. Мектепте өнегелікке тәрбиелеудің әдіснамалық
негізін зерттеу объектісі ... ... ... ... ... ... философиялық ғылым.
Біздің болашақ болатын мораліміз - бүкіл адамзаттың адамгершілік
прогресінің жоғары ... ол ... ... ... берілгендіктен
және жоғары өнегеліліктің Отанға сүйіспеншіліктің, барлық елдердің
еңбекшілермен туысқандық ынтымақтастық, қауымдастық және қоғамдық борышты
бұзуға төзімсіздіктің берік берлігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ережелерін мұра етіп
алады және дамытады. Біздер жаңа ... ең ... ... ... ... ... ... керек.
Бүгінгі таңда білімнің өзінің шынайы міндетіне жауап беруден
қалғанына бүкіл ... ... ... ... ... ... негіздері туралы білімдер мен шектен тыс ... ... ... айтарлықтай кеміп кетті. Үлгерімнің жоғары
процентіне қол ... ... ... ... ... ... санала
бастады. Сол үшін де оқытудың барлық ... әр ... ... ... ... ... және тапсыруға алып келді.
Қазіргі кездегі білімнің мәні материя заңдары ... ... ... «сәттілікпен» кіруге мүмкіндік беретін білімдердің белгілі бір
көлемін ... ... ... ... ретінде түсіндіріледі.
Рас, материалдық қажеттіліктер өте маңызды, оған ешкімнің таласы жоқ. Күн
сайын жеу, ішу, киіну қажет, басында ... болу ... Сол ... ... ... бала ... ... өзінің қатысын, тек «материалдық»
қамқорлық жасау: киіндіру, ішіндіру... деп түсініп жүр.
Алайда адам – тек қана тән ... ... ... ... қажеттігі бар жан
да. Нақты өз аттарымен атайтын болсақ, жан деп отырғанымыз - рух, ал тән -
нәпсі. ... ... ... сөз ... көп ... ... адам, адамның рухы, рухы жоқ, рухы жоғары, рухтанып ... ... ... рух, ... ... т.с.с . Осы ... мұқият зер сала
отырып, «рух» деген нәрсенің адам ... бір қуат ... ... ... Оның адам ... ... ... жақсы қасиеттері мен
жасайтын барлық игі істерінің қайнар көзі екендігін аңғару қиын емес.
Қасиеттер рухтан туындайды да, ... ... ... нәпсінің
көрінісі болып табылады. Адам денесі бір болғандықтан оның ішінде билік
үшін үнемі осы екі ... ... ... жатады. Жақсыны, я жаманды таңдап
жататынымыз да осыдан.
Жақсы-жаман болып жіктелуінің себебі де осыған байланысты.
Ақыл ... ... бір ... ... нұрды тән қамы үшін жан жұмсап жүр.
Тағдырдың қиын, сырлы сиқырымен
Жан ... ақыл ... ... ... ... адам ... бойындағы нәпсісі ... ... ... ... ... ... ... мен өнері нәпсінің
құлына айналғандықтан, жақсы іс-әрекеттер мен көркем ... ... ... - ... ... Жүректің жылуы, махаббат, ар -
намыс, қайрат - жігер деген сезімдердің барлығы да осы ... ... үшін ... ... келтіруге болады: Күн – адамның рухы
болса, сәулесі - оның ақылы. Рухани бай адам ең ... ... ... ... ... Абай ақыл мен жан туралы уақытында былай деген:
Ақыл мен жан мен - өзім, тән менікі,
Менімен менікінің мағынасы екі.
Мен өлмекке тағдыр жоқ әуел ... өлсе ... оған ... өлер табиғат, адам өлмес,
Ол бірақ та қайтып келіп, ойнап-күлмес.
Мені мен менікінің айрылғанын,
Өлді деп ат ... ... ... жаратылыс та адам денесі сияқты екі бөліктен тұрады. Біріншісі ... сезу ... ... ақылымызбен ажырататын материалдық дүние.
Екіншісі - сезу мүшелеріміз бен сезе ... ... ішкі ... ... ажырататын рухани дүние. Рух азығын осы рухани әлемнен алады.
Қазір адамдардың барлығының да ... ... ... ... ... тұрған кезеңі – компьютер дәуірінде өмір ... ... бір ... ... Бүкіл адамзат соны іздеумен әлек. Ол – рух
қажеттілігі, рухани азық.
Рухани азықты тауып , дәмін татып ... ... адам ғана ... ... мен баянсыз бақыттарына жүрек байламай, алаңсыз толық
қанағат кейпіне келіп, өмірден өзінің нақты орнын ... ... ғана ... адам деген атына заты сай көзі ашық, көкірегі ояу кемел дәрежесіне
жетеді.
Әрбір ... ... ... қайнар бұлағы - оның халықтық
педагогикасы мен ұлттық салт-дәстүрлері болып табылады. Тән ... мен ... ... ... әсіресе, жан азығына басым ... ... ... ... оның ... заңдылықтарын терең ұғынған.
Жан азығынан мақұрым қалған адамның адамдық қасиеті жойылып, оның хайуанға
айналатынын ертеден ұғынған халқымыз жан ... ең ... ... ... ... ... әуенмен беруді бастайды, одан соң жас ... ... ... ... оған ... мен ... ... түсіндіреді.
Адам өмірінің «алтын бесігі» – мектептің есігін ... ... мол ... ... ... асыл ... қастерлеп өмір
заңдылықтарын үйренеді.
Әдептілік, имандылық, ... ... ... ... қалыптасқан халқымыздың осы асыл да абыройлы
қасиеттерін жас ұрпақтың ... азық ете білу ... ... ... ... ... сан ... қалыптасқан салт-
дәстүрлерді, әдет-ғұрыптарды жан-жақты терең білумен ... ... ... ... ... ... ... жаны таза адам болуы шарт. Ол
рухани-адамгершілік тағылымдарды өркениетті өмірмен байланыстыра отырып,
білім берудің барлық кезеңдерінде ... ... жөн. ... ғана ... ... ... білетін, мінез-құлқы жетілген саналы ... ... ... міндетіне жауап беруі үшін балаларда жас кезінен
бастап, ең маңызды адамдық саналарды – адамгершілікті: ... ... ... ... мейірбандықты, шыншылдықты және
басқа асыл қасиеттерді дамыту керек.
Қазіргі жағдайларда бұл ... ... ... ... ... адамгершілік құндылықтарды кез-келген пәнді оқытудың мазмұнына
енгізу;
2.Сыныптан тыс сабақтарды баланың адамдық асыл қасиеттерді игеруіне ... ... ... пән ... ... сабақтардың бағдарламасына енгізу;
Рухани тәрбие өзінің қуатын әлемнің әрбір ... алуы ... ... кез-келген оқу пәні балалардың адамгершілігін, жақсы мінез-
құлығын қалыптастыру құралы бола алады.
Алайда ... ... ... мән баланың қарым-қатынасы мұғалімнің
оқушыға деген қарым-қатынасы үнемі ... ... ... де ... Балалардың өзінің мұғаліміне деген жақсыкөрушіліктен барынша шалғай
жатқан ... жек ... ... ... ... ... ... жиі
кездеседі. Мұның себебі, мұғалім мен оқушылардың жеке бастарының сапасы мен
оқыту әдістернің сапасына байланысты болуы мүмкін.
Мұғалім әрбір сабақты жан-тәнімен беріле ... бала ... ... ... қалыптастыруды өзі үшін заң санауы қажет. Үлкен адам
қай жерде болмасын өзі рухани белсенділік ... ... сол ... бере ... Шын ... ... адамзаттық құндылықтар ұғымына енетін
өмір құбылыстаының бәрін сабақтардың кез-келгенінде көрсетуге болады.
Бүгінгі таңда үлкендерге балалардың ынтасы мен назарын өзіне аударуға
қол ... ... ... ... ... ... ... етуші факторлар: соғыс ойыншықтары, жатқылықты жариялайтын фильмдер,
бейнетаспалар мен компьютерлік ойындар бар. Сондықтан мектептен тыс кездегі
сабақтарды ұйымдастыруда ... ... ... ... жөн. ... ... ... қатысуға құмартып тұратындай және оның жалғасын
асыға күтетіндей дәрежеде тартымды етіп өткізу керек.
Спорт, табиғатқа ... ... тыс ... ... ... ... ... театрға немесе классикалық музыка концертіне
бірге бару, үйірмелердегі ... ...... бәрі ... тәрбие үшін тамаша құралдар.
Олар баланың шығармашылығын оятып, жан ... ... ... ... Ал, одан тек жағымды қасиеттер туындайтыны белгілі.
Қазіргі таңда еліміздегі оқу-тәрбие жұмысына байланысты болып жатқан
жаңартулар ... мен ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесінде оқушылармен тәрбие жұмысын дамыту басты
мақсат болып отыр. ... ... ... ... ... ең ... бірі - өркениетті, прогресшіл бағыттағы азаматтық-адамгершілік
қасиеті мол, сондай-ақ ұлттық тілін ... өзге ... тең ... ... ... биік, өрелі, терең білімді
ұрпақ тәрбиелеу. Сонымен қатар жеке басының сапасын көтеру.
Тәрбие – қоғамдық үрдіс, ... мен жеке ... ара ... ететін басты жүйе. Оның негізгі өлшемі өмірге қажетті ... ... ... ... ... ... мен пайымды мінезін
қалыптастыру, оған сәйкес сезімін және ... ... ... бағытталған іс-әрекетіне байланысты.
Тәрбиенің неізгі міндеті – қоғамның негізгі талаптарын ... ... ... ... қадыр-қасиет сияқты биік адамгершілік стимулдарына
айналдыру.
Көп көңіл бөлінетін мәселе - ... ... ... ... ... энцикиклопедиясында» адамгершілік
ұғымына былай деп анықтама берілген: «Адамгершілік – адам ... ... ... әдеп ... ... ... тәрізді ұғымдармен мәндес. Халықтық дүниетанымда мінез-құлықтың
әр түрлі ... ... осы ... ... ... пен ... көзге түсетін төмендегідей адамгершілік белгілерін атап өтуге
болады: Адамды ... ... ... ар-ұятты сақтау, имандылық пен
рақымдылық, ізеттілік пен кішіпейілділік, ... ... ... ... ... педагогикалық міндеттері – оқушылардың
белсенді өміршілік позициясын, қоғамдық борышқа ... ... ... ... ... адамгершілік нормаларынан ауытқушыларға жол бермеуді
қалыптастыру. Ол баланың жеке басын қалыптастыру мен дамытудың аса маңызды
бір саласы.
1.2.Қазақтың ... ... ... ... ... ... басқа ұлттарға қарағанда
көптеген ерекшеліктері бар. Халықтық психология - ... ... ... пайымдау ларынан туындайтын қарапайым
психологиялық білімдерінің жүйесі. Бұл ... ... ... ... қамтып, белгілі бір этностың өзіне тән психикасы ... ... ... ... ілім – ... жүйесі.
Құлықтық тәрбие беруде этнопсихологияның маңызы зор.
Этнопсихология - әрбір халықтың рухани әрекетін (миф, ... ... ... әдет-ғұрып, діл, дін , т.б.) жемісін сол халықтың
психологиясын, ... ... ... өлшемдер деп есептейді.
Этнопсихология жеке ғылым ретінде ХІХ ғасыр орта шенінде Ресейде,
кейінірек Батыс ... ... ... ... ... ... айналысқан Ш.Уалиханов еді. Оның
еңбектерінде «халық рухы» дейтін ұғым жиі кездеседі, бұл ұғымды « ... ... ... ... ... ... ... тоқталайық: Этностереотип ... ... ... ... ақыл-ой, моральдық (құлықтық) психологиялық,
дене бітімдерінің біршама тұрақты және тұрлаулы бітістер.
Этноцентриз - әр ұлтқа тән өзімшілік пен ... ... ... ...... тән әдет-ғұрып, таным-сенім, сезім, мінез
ерекшеліктерінің жиынтығы.
Халық рухы - әр ... ... тән ... ерекшелігі, олардың
психологиялық жүйесінің жиынтығы.
Ұлттық намыс – ұлт ... ... ... ... ... дәстүрін
ерекше қастерлеп, оның ар-намысын, абыройына кір жуытпай, оны ... сана – ... ... ... ... рухани
әлеуметтік қасиеттер жиынтығы.
Дәстүр - әр халықтың әдет-ғұрпына әбден сіңген әдет- ғұрып.
Осы ... ... ... ... ... ... мәселе.
Еліміздің президенті «Менің арманым да , мұратым да Қазақстан ... ... атты ... ... ... «Менің ойымша, қазақтардың
қайталанбас этикалық, ... ... әлі жете ... ... ... дүние».
Ғасырлар бойы көшіп-қонып жүрген халық өзі өмір сүрген ...... ... ... мен ... ... жас ... тәлім – тәрбие берудің айрықша талап-тілектерін дүниеге
әкелді.
Жас адамның жұртқа танымал моральдық-психологиялық нормасы «сегіз қырлы,
бір сырлы» делінетін қанатты нақыл ... мен ... ... ... мал ... жете ... еңбек сүйгіштік пен қиыншылыққа төзе білу;
--- ел намысын қорғау;
--- жаудан беті қайтпау;
--- ата-тегін жадында сақтау;
--- сөз ... ... ... пен ... ат ... ойнау;
--- ата салтын бұзбау ( жасы үлкенді сыйлау, құдайы қонақтың ... , ... ... ... ... тұрғыдан бір ауыздан болып қауымдасқан жандар үнемі
өздерінің рулық одағына етене сіңіскен салттар мен дәстүрлерді ұсынады.
Қоғам ... ... ... ... ... терең саяси –
экономикалық өзгерістер халқымыздың баға жетпес рухани байлықтары: тілі ... діні мен ... ... мен ... ... ... күн көрісі мен
шаруашылығына ( қол өнері , киім- ... ... әуез ... үй
жиһазы т.б.) байланысты небір асылдарды, қысқасы, ұлттың бүкіл болмыс
бітімін ... ... жаңа ... ... ... ... ... түпкілікті иегері – қазіргі қазақтардың психологиясында осы
этносқа ғана тән біртұтас ұлттық ерекшелік бар деп айту ... ... ... ... ... тыныс тіршілігінде, от басындағы әдет-ғұрпы
мен салт-дәстүрі, жөн- ... ... кең ... ... бері ... етіп келе ... басқа этностар мінездерінің
элементтері де ... ... ... де, біз ... ... ... жылқы мінезділіктен айрылған
«қой мінезді» момын, жуас, намысы жаншыған халық емеспіз.
Ж. Аймауытов пен М. Әуезов ... ... ... ... былай деген : «Қазақ елі ұйымшыл, әрі жауынгер, биі - әділ,
намысқой, адамы ірі, ... ... ... ел ... ... Досымен
достасып, жауымен жауласуға табанды, қайғыра да, қуана да алатын халық
екен»./3/ .
Қанымызға әбден сіңіп ... ... пен ... ... ... ... пен ... арызқойлық пен жалақорлық, бой
күйездік пен салғыттық, жалқаулық пен ... ... ... әлі ... ... ... оралып, азамат талабына бейімделуге
бөгет жасауда.
Бұл жәйіт еңсемізді көтертпей отыр, осыны саны ... ... ... ... ... өз ... сақтап келеді.
Сондықтан да қазіргі ұрпақ осынау ... ... ... ... ... жас ... осы ... тәрбиеленулері тиіс.
Қазақ тән қасиеттерінің бірі – ол отансүйгіштік.
Халқымыз ата-мекенін аялап, елінің тілі мен мәдениетін, әдебиет ... ... ... ... ... ... қадірлеп – қастерлеуде.
Руын, жүзін білу мақсаты білуі — ынтымақты ел болуға бағытталған. Ер
азамат үшін ... ... ... сүю, оның шаруашылығы мен мәдениетінің
өркендеп көркеюіне бар күш- жігері мен білімін, еңбегін жұмсап, үлес қосу
перзенттік парыз болған.
Қаз дауысты ... ... ... ... ұяң – Отан ...... өскен елің қымбат, кіндік қиып, кір жуған жерің қымбат».
«Отан от басынан басталады» деген сөз ... ... ... ... өз ... өз үрім-бұтағын жанындай ... ... ... ... мен ... сүйетіні екі талай.
Қазақ перзенті қай жерде жүрсе де өзінің іс-әрекеті, ... ... ... мен ... деген сүйіспеншілік қасиеттерін тайға таңба басқандай
айқын ... ... ... ... өз ... ... ... оларды талдап таратуға ерекше мән берген абзал.
Ата-бабаларымыз кең жазира даланы ғасырлар бойы басқыншы жаудан сан рет
қорғап, өзінің шыбын жанын пида ... ... ... ... ... Махамбет, Кеңесары
мен Бауыржанды қадір тұтып, қастерлейміз.
Қазақ халқына тән ... бірі – ... – осы ... ... бойына сіңдіру – ұстаздаң бірден-бір маңызды жұмысы.
Намысқойлық дегеніміз – бұл әр этностың өз ... ар- ... ... ... ... сақтай білуі мен қажетті
жерінде бұл үшін жанын пида етуден көрінетін қасиет.
Қазақ халқы «Арым жанымның ... деп ар ... ... де ... ... М. ... ... Баян » поэмасы )
Ұлы Отан соғысында 100 жуық жауынгерлер ... ... ... ... жылы 17-18 ... қазақ жастары жүрек әмірімен ұлттық намысты
қорғап, Д. Қонаевты жұмыстан алғанда ... ... ... ... не ... ... деп ... талап қойды .
Қайрат Рысқұлбеков өмірін қазақ қыздарының намысы үшін қыйды. Оның сөзі
«Атам десең атыңдар, Еркек тоқты құрбандық» нақыл сөз ... , ұлт ... ... ... болды.
Сауда-саттықпен айналысып жүргендер, ер намысын ойлап жүрген жоқ.
Өз ұрпағын ата-баба ... ... ... ... ту етіп ұстаған
халқымыз «Қоянды намыс өлтіреді, ерді ... ... ... ... ... ... келді. Қазақ халқы тоғыз жаудан аулақ бол дейтін: жалқаулық,
аңқаулық, ... ... ... мақтаншақтық, бөспелік,
араққорлық, намысы ... ... ... ... аса ... ... ... бірі – суырып салма шешендік. Бейнелі, ... ... ... ... аса үйір ... екендігіміз туралы Ш.
Уалиханов былай деген: «Қазақ шешендікке құмар, сөз өнерін, әсіресе ... жаны ... /4/. ... сөз ... ... ... аңғарған. Оған куә мына мақалдар: «Тіл тас жарады, тас жармаса бас
жарады». «Жылы-жылы сөйлесең, жылан інінен шығады.»
Шебер де, ... ... білу – ... асыл ... ... мұны олар ... ... жағынан әсер етудің ерекше
құралы, тәсілі деп санаған.
Шешендік өнер дарыған кісі отаншыл, елінің ... ... ... ... ұшқыр ойлы, «орақ ауыз, от тілді, күміс ... ... Ол ... бастан өткізген, тар жол, тайғақ кешулерін, арман
тілегін, мұң ... ... ... ... тіркеспен ғана тайға таңба
басқандай етіп, яғни ... ауыз ... ... түйінін» ғана айтады.
Қазақтың бұндай қасиетін басқа елдің ұлт өкілдері көре білген . мысалы:
«Қазақтар өз ... ... ... Бұл ... ... ... де, оқыған
білімділерге де, әліпті таяқ деп білмейтіндерге де, байға да ... да ... - ... ... ... А. Брем (1929-1884).
Шығыстанушы П.М. Мелиоранский (1868-1906) былай деген: «Қазақтар
шешен, әрі әдемі сөйлеудің шебері». Көне ... ... ... ... ... ойын былай жалғастырған: «Түркі халықтарының ішіндегі
суретшіл, образды тіл – қазақ ... ... ... ... тіліміз бой балқытып, тамыр шымырлатып, жан
жүйені жандырып, құлақ құрышын қандырып, ұғымыңа қонымды, ... ... - ... халық ұстанатын тәлім-тәрбиелік нормаларды жан жүйесі
тұрғысынан баяндау – ... ... ... халықтың психологиясының
зерттеу нысанасы болып табылады.
Мұнда ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа біртіндеп жалғасатын
адамгершілік, ақыл-ой, эстетикалық еңбек, дене т. б. тәрбие түрлеріне
қатысты тантаурынды нормалар мен ... яғни ... бір ... мінез-құлқы, іс - әрекетінің ішкі астарлары сөз болады. Халықтық
психология – психика мен мінез – құлықтың заңға сіңген, тез ... ... ... ... бітісі, мезгіл мөлшерімен алғанда ұзақ дәуірдің
жемісі.
Адамгершілік құндылықтар бала бойына үлкен мен кішінің ... ... ... ... ... көрінбейтін, өте нәзік сезімді,
аса құнды қасиеттерді жүректен-жүрекке үзбей жеткізу тек шебер тәлімгердің
қолынан ғана ... біз, ... ... бала жанының бағбаны бола алып жүрміз бе?
Жүрегі ... ... ақ, ... кең, пәк ... ... мектеп
табалдырығынан жаңа аттаған жас бүлдіршін азамат қатарына ... ... ма? ... осындай сұрақтар кімді болса да мазалайтыны даусыз.
Өйткені, қоғамдағы жат қылықтар қайдан шығып ... ... ... ... ... кезінде сондай сүйкімді,
тілалғыш, жүрегі таза, сезімі пәк жас ... орта ... жас ... неге өзгеріп сала береді? Сондықтан мына бала қандай еді, қалай
өзгеріп кетті? Мынадай жаман ... ... ... ала ... ... ... бейім болып алды? - деген сияқты сауалдар алдыңнан көсе-
көлденеңдейді.
Әрине, оның себептерін жан-жақтан іздеуге болады. ... ... ... оның ... ... басқа бірнеше адамның қатысы
бар. Олардың барлығы бір мақсатта болғанымен, бір ойдан шығуы мүмкін емес
қой ... ... де ... ғажап емес. Бірақ баланың қалыптасуына ықпал
етіп, дамуына үлес қосатын мұғалімнің есте ұстар ... ... ... ... ... тоқталып өтелік.
Балаға жүрек жылуы қашанда қажет және ол ... ... ... ... ... сүйіспеншілікті мұғалімнен көрген бала “менің ата-анам да
осындай болса”, деп армандауы мүмкін. Мұғалімді тек жақсы қырынан таныған
оқушы үшін оның ... ... ... дәл ... көрінеді.
Тақтаға жазу сызып, қолына әліппе алып, ... ... ... ... ... ... дәріс бермесе де, ұлы ақын ... ... ... ... ... қара сөздерінде,
өлеңдерінде көтерілетін мәселелер көп. Мәселен, оқу, ... ... ... ... ... ... ... кәсіп пен
ұстаздық жайлары, дін, дүниетану, ел өмірі, ... ... ... ... ... ... ... саяси әлуметтік жағдай жан-жақты
қарастырылып, сарапталады, анықталады.
Ақын-философ, тәрбиеші-ғалым Абай ... ... сөз етіп қана ... ... ... ... ... сай келіп отырған қара сөздері мен өлеңдеріне тереңірек
үңілу, үйрену, жастарға Абай ... жол ... ... болмас.
Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын көре тұра ескермедім.
Ер жеткен соң түспеді уысыма,
Қолымды мезгілінен кеш сермедім,
-деп Абай басынан өткен жағдайын айта ... ... ... ... ерте меңгеруге шақырады.
Абай философиясында әрқашанда адамгершілік талаптары бірінші қатарда
тұрады, оны ақын ... ... ... да, ... түсінесіз.
«Интернатта оқып жүр» өлеңінде:
Пайда ойлама, ар ... қыл ... ... ... ... оқып көруге, - дейді.
Енді бір өлеңінде ұлы ақын жас кезінде ... өз ... тап ... ... ... ... болсаң арқалан.
Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та, бар қалан.
Адал еңбек текке кетпейтінін түсіндіре келіп, ақын ... ... ... анық ... ... ... еткен жалықпас,
Үйретуден балаға.
Адамзат жанның жыршысы бола білген Абай еңбектерінде жаста тәлім-
тәрбиесі туралыы айтылған тұжырымдар мен қағидалар, көзқарастар өте ... ... ... мен ... ... тұрғысында да көп
жазған. Әсіресе, еңбекке шақырғаны, оқып білім алуға үндеуі ... ... ... мәні бар ... Оқып ... ... ... егін салған,
Жасынан оқу оқып, білім алған
Жас ұрпақтың құлық ... ... ... пен мінез
ерекшеліктерінің алатын орны зор. Ұлттық қадір-қасиет дәстүрлер мен ... ... ... ... заманымызға жетіп отыр. Тәртіп
пен мінез ерекшеліктері өзгеріп отырады. Олар халқымыздың өмір ... ... ... және ... ... шарттарына
байланысты қалыптасады.
Халқымыздың рухани бейнесін бір жағынан әдебиет, өнер, ғылым, екінші
жағынан мінез-құлық, ұлттық сезім, ... т.б. ... ... ерекшеліктері адамдардың біріккен өмірі мен күресінде,
әлеуметтік, табиғи-географиялық материалдық мәдени ... ... ... ... ... әрбір адамға ұлттық мінез-құлық, саналы
тәртіп, болымды қылықтар сезім көріністері, дәстүрлері мен ... ... ... ... бай ... ... тарихи тұрғыда
қалыптасқан әдетінің, жалпы және ерекше қасиеттерінің бірлігі деп ... ... ... ... ... ... ол көшпенділік
өмір салтына, үнемі өз жерін шапқыншылардан қорғау ... ... ... ... ... ... ... бой
ұсынушылықты, бейбітшілікті құрметтейді. Қазақтардың адам рухының
мәңгілігіне сену ... ... мен ... ... ... ... болып табылады.
Қазақтардың өзін қоршаған әлеуметтік және табиғи ... ... және ... ... ... ... ... Олардың көшпенді өмір салты өздерін табиғаттың бөлігіміз деп
қарауға үйретеді. Сондықтан қазақтардың санында және қанында ... ... ... және адамның өмірін сақтау ... ... ... ... халқының мінез-құлқында орын алған өзара көмектесу, баға
жетпес моральдық сүйемелдеу байқалады. Адам баласының өмір тәжірибесінде
қалыптастан ... ... ... ... ... ... ... тәртіп пен мінез-құлыққа байланысты бекіген салт-
дәстүрлерді біздің азаматтарымыздың бәрі ... ... жоқ. Жас ... ... ... мен дәстүрлер негізінде құру ... ... ... ... ... және еңбекке даярлау үшін халқымыздың тарихи
тәжірибесіне сүйеніп, мұғалім оқушылардың іскерлігін, дағдысын, құлықтық
қасиеттерін қалыптастыруға ... ізгі ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің міндеттері:
1.Оқушыларды қоғамның моральдық нормасын орындауға қатыстыру;
2.Оқушылардың тәртіп пен мінез-құлық тәжірибесін қалыптастыру;
3.Балалардың санасына және мінезіне ... ... ... ... ... ... еңбек пен қоғамдық іс-әрекетке балалардың
жауапкершілік сезімін тәрбиелеу
Бұл ... ... ... ... ... процесінің
объективті және субъективті жақтарының бірлігіне, ... ... ... ... бұл объективті жағына; ал жеке адамның
қоғамдық норманы меңгеруі - бұл ... пен ... ... ... ... сынып оқушыларының дамуында бір-бірімен ... ... ... орын ... ... ... ... бас көз
болуымен құлықтық ережелерді, қағидаларды өзінің күнделікті өмір ... ... ... ... ... ережелер, үлгілер,
нормалар мәңгі ... ... ... Ол ... ... ... ... өзгеруіне байланысты өзгеріп, ... ... ... ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ ПЕДАГОГТЫҢ
РОЛІ
2.1. Адамгершілік ... ... ... ғасыр – мәдениеттегі, саясаттағы және ... ... ... ғасыры. Қоғамдағы тіршілік әрекетіне қатысты барлық
салалар, соның ішінде идеологиялық және ғылыми – дүниетанымдық парадигмалар
да жаңа сипатта жалғасын табатын сапалы ... толы ... ... саласын қамтитын өзгерістердің стратегиялық алғашқы қадамы білім ... ... ... ... ... де ... ... Жеке тұлғаны, яғни, адамды жоғары құндылық деп ... ... ... беру ... ... ... ... ең негізгі басты шарты. Бұл
адамның субъективті түрдегі артықшылығын ... ... ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді. Осының
нәтижесінде адам өз ... өз ... мен ... ... ... мүмкіндіктерінің ашылуына ықпал етуін жан- жақты түсінуге,
адамгершілік ... ... ... мен өзін-өзі көрсетуді
қалыстастырудағы жеке тұлғаны таңдаудың ішкі ... ара ... ... ... Жеке және ... ... бар ... дамытудың әдіс-тәсілдері ретінде педагогикалық диагностика
тәрбие ... ... ... ... ... және ... нақты
психологиялық-педагогикалық жағдайда шешудің тиімді көздерін іздеп табуға
мүмкіндік жасайды. Сонымен ... ол ... ... ... ... ... прициптерін қалыптастыру деңгейі адам
қауымдастығының моральдық ... ... ... ... арқасында
референт топтардың нормасына сай келуі де, не сай келмеуі де ... ... ... ... ... және жеке ... ... нақты жолдары
мен амал-тәсілдерін атап көрсетуге болады. Сондықтан да біз, ең ... ... ... не? - ... ... ... ... – оқу-тәрбие тиімділеніру
мақсатында оқушылардың жеке ерекшеліктерін және балалар ұжымының әлеуметтік-
психологиялық сиаптын ... ... ... Педагогикалық
диагностика психологиялық диагностикаға қарағанда педагогикалық ... ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап
береді: нені және не үшін оқып үйрену керек, оны қандай негізге ... ... ... керек, қандай әдістерді қолдану керек?
Тәрбие беру үрдісінде диагностика қандай жағдайда мұғалім мен оқушыға
адамгершілік ... ... ... бақылауға мүмкіндік
береді?!
Қазіргі таңда еліміздегі оқу-тәрбие ... ... ... ... ... мен тәрбие қайта қарауды міндеттейді. Бүгінгі таңда
тиянақты білім беру ... ... ... ... ... ... ... отыр. Осыған байланысты мектептің алдына қоятын ең басты
мәсәлесінің бірі - ... ... ... ... мол, ... ұлттық тілін жоғалтпаған, өзге ... тең ... ... ... биік, өрелі, терең білімді
ұрпақ тәрбиелеу. Сонымен қатар жеке басының сапасын көтеру.
Тәрбие – қоғамдық үрдіс, ... мен жеке ... ара ... ... басты жүйе. Оның негізгі өлшемі өмірге қажетті тұлғаның
жағымды қасиеттерін дамыту. Оқушылардың сапалы тәртібі мен пайымды ... оған ... ... және ... ... ... ... іс-әрекетіне байланысты.
Тәрбиенің неізгі міндеті – қоғамның негізгі талаптарын әтбір баланың
борыш, намыс, ождан, қадыр-қасиет ... биік ... ... көңіл бөлінетін мәселе - адамгершілік тәрбиені күшейту.
Мінез-құлық пен іс-әрекеттерде көзге түсетін төмендегідей адамгершілік
белгілерін атап өтуге болады: Адамды ... ... ... ... ... пен ... ізеттілік пен кішіпейілділік, әділдік,
қанағатшылық т.б. Адамгершілікке тәрбиелеудің маңызды ...... ... ... ... қоғамдық борышқа
сапалық көзқарасын, сөз бен ... ... ... ... жол ... ... Ол ... жеке басын қалыптастыру
мен дамытудың аса маңызды бір саласы.
Сөз өнері - халықтың ділін бейнелейтін құрал. Ғасырлар бойы ... ... ... ... ойлары ауыз әдебиет үлгілерінде
сақталған және болашақ ұрпақтың тілі мен ... ... асыл ... ... тіл ... сақтаудың негізіне ақыл-ой мен жүрек, ұждан
тазалығы алынуы тиіс. Ада мөзінің болашақ тағдырын өзі ... ... және ... ... ... ... ... өмірімізде әр сөзін ақпараттық және қуатты қызеті бар
екендігіне назар аудара бермейміз. Адамның өзі ... яғни ... ... белгілі уақытта заттанатын қасиеті болғандықтан, халқымыз «Жақсы
сөз - жарым ырыс», «Ырыс алды - ынтымақ» деп ... ... ... ... біліп, оны сабырлылықпен пайдаланған. Осыған орай, «Тіл тас ... ... бас ... « Тау мен ... су ... адамзатты сөз бұзады»
деген ой-түйіндері белгілі.
Халықтық ... ... ... мен ... ... қылды қақ жарған» деген ой-түйіні кездеседі. Мысалы, Жүсіп Баласағұн
әділдік туралы былай жырлайды:
Айтшы маған, ... ... қой ашар ... ... - құт. Құт құрығы - кішілік.
Әділдіктің заты тұнған – кісілік.
Адам бойындағы бар игі ... ... ... қаланады. Сондықтан
еліміздің ұлт тізгінін ұстар жастарымыздың тәрбиесіне мән беру-біздің
негізгі мақсатымыз. Осыған орай ... ... ... қағидалармен
толықтыру өте қажеттілікті талап етеді. Бүгінгі таңда ... ... ... ... терең оқытуға тырысса адамгершілік құндылықтар
арқылы тәрбиеленуге мән ... ... ... салдарынан жастарымыз жағымсыз
қылықтарға бой алдырып, имандылық дегеннің не екенін білмей өсуіне әкеліп
соғуда. Ендеше рухани – ... ... ... ... ... ... бұрын базалық білім беру ұғымы аясында жас ұрпақтың сауат ашу ... ... ... ... әрекетін түсіндіріліп келсе, қазіргі бұл ұғым
оқушылардың бойындағы адами құндыдықтарды, қайырымдылықты, сүйіспеншілікті
дамытуды, ... ... ... ... ... бағалай
білуге тәрбиелей отырып талап етеді.
Білім беру жүйесінің негізін оқушылардың рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... жағымды істермен
айналысатын адамның айналасындағыларға көрсетер үлгісі берер тәлім-тәрбиесі
мол болмақ.. Ал оның бәрі адамның ... жас ... ... ... ... ... ғана дұрыс бағыт алып, бағдарды ерте айқындаған
баланың бойында бұл құндылықтардың қатары көбейіп саны арта түседі.
Халқымыз сөз өнерінің құдіретін ... ... ... алды қызыл
тіл» деген Абай сөзі өнері жайында:
Толғауы ... ... ... ... өзің ... ... мен ... құлақ – ойға олақ.
...Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін,
Жоқ- барды ертегіні ... ... ... ... сөз ... ... ... бейшарасы,- деп жырлайды.
Жүсіп Баласағұн тіл өнерінің қасиет сипатын былай суреттейді:
Ақыл, білім тілмашы – тіл, бұл кепіл,
Жарық төгіп, ... тіл деп ... ... етер ерге бақ ... ... тіл кететұғын бас болар.
Тіл арыстан есік баққан ашулы,
Сақ болмасаң жұрттар, ерім, басыңды!
Біліп айтқан сөз білікті саналар,
Біліксіз сөз басыңды жеп ... ... ... ... ... ізгі ... өлсеңде өлгісіз
Халық ауыз әдебиеттің адамгершілік тәрбиеде алатын орны зор ... Оның ... ... ролі ... ... - өмір құбылыстарын жинақтайтын және типтендіретін,
бір немесе екі бөлімнен құралып, алдыңғысына шарт ... ... ... ... ... ... ... бітімі бекем, өте ықшам,
бейнелі, әрі ырғақты халық ... ... ... ... ... ерір»,
«Ер жігіт үйде туып, түзде өлер».
Мақалдарда бір-біріне қарама-қарсы ... мен ... ... ... айқындай түсу тәсілі басым келеді. Мақал теңдестіруге
құрылады. Мысалы, «Біреуі тойып секіреді, біреу ... ... ... екі ... - ... еменнің иілгені- сынғаны». Осы
келтірілген мақалдардың ... өмір ... ... ... қорытынды пікір бірдей жүріп отыратындығын байқаймыз.
Мақалдар – нақыл, өсиет түрінде айтылатын философиялық ... сөз ... ...... - ... ... Мақал-мәтелдер – ғасырлар шежіресі.
Онда халық тарихы, оның әлеуметтік тіршілігі, ақыл-өнегесі мол ... ... ... ... ... ең
бір адамгершілікке итермелейтын саласы. ... ... ... ... ... «жарлы болсаң да, арлы бол», «тәні сұлу - сұлу ... сұлу - ... ... ... – мәтелддер көркімдік бейнелі сөз айшықтармен әсері, олардың
айтуға оралымдылығы, тілге үйіріле кететіндігі ойдың ... ... ... ...... әрекетінің себебін тікелей бақылау арқылы
өзінше ой түйіндейді. Олар ғылыми бақылаудан ... ... ... ... ... ... ... жиі қайталанатын
сансыз бақылау күнделеікті тәжірибенің өлшемі ... ... ... ойдын өзегіне айналады.
Мақал – мәтелдер белгілі бір шешім, не істің ... ... ... ... ... ... ой- ... манызды роль
атқарады.
Көшпелі тұрмыс салтында мақал – мәтелддер мектеп пен мұғалім, кітап
пен баспасөздің ... ... Ол ... ... ... ... өзінше шағын ауызекі энциклопедия ғана болып қоймай, ... ... де ... Адам ... ... ... паш ... атаулыны дерлеп, күлкіге, келекеге айналдырады...
Мысалы: «Қасқыр сөзде қырсық көп», «Тіл тас жарады, тас жармаса бас
жарады», «Көп жасағаннан емес, көп ... ... - ... ... ұйымдардың бірі. Оның өзіндік міндеттері
болады, ол үшке бөлінеді:
1. Репродуктивтік. Мұның мәні – баланың өмірге келуі, өмірдің, ұрпақтың
жалғасын табуы.
2. ...... ... мәні – ... ... ету, ұй және жеке ... ... жүргізу, отбасының
қор – қаражат жинау, оны сақтау.
3. Бос уақытты ұйымдастыру, яғни баламен, ұрпақпен айналысу.
Отбасы тәрбиесі ата-аналар ... ... ... қоғамдық
тәрбиемен ұштасып жатады. Ол қоғаммен, бүкіл қоғамдық қатынастар жүйесімен
тығыз байналыста бола тұрса да, ... ... ... ... ... ... ... материалдық және рухани процестермен сипатталады. Табиғи
биологиялық және шаруашылық тұтыну қатынастары оның материалдық жағын құрса
және психологиялық қатынастар ... ... ... ең ... ... ... ... басталады.
Халықтық адамгершілiк сипаттары ғасырлар бойы қалыптасқан және ұрпақтан
ұрпаққа өткендердiң келер әулетке сыйы ... ... ... Нағыз
адамдық мораль – бұл ... ... деп ... ... озық ... ... ... Мәселен, қазақ ... ... ... ... кешiрiмдi, жiгерлерi, ізгі ... ... ... араласқан түрлi мамандық иелерiнiң аса
қызығушылық туғызатын мәлiметтерi сақталған.
Адамгершлiк ... ... ... ... сондай-ақ
педогогикалық бiлiмдердi өзiндiк энциклопедиясы болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... енбектi сүю, сыпайылығы. Ерлiк, адалдық, ... ... ... ... ... Мұнымен қатар жалқаулық,
мантаншақтық, дөрекiлiк, өзiмшiлдiк, қызғаншақтық, ... ... ... ... ... педагогиқалық табыстары да аз емес.
Алайды халық есiнде баланың тәртiбiн ... ... ... ... ... және де бүгiнге дейiн қолданылуда.
Халық педагогикасына адамгершлiкке тәрбиелеудiң аса бай ... ... көз ... үшiн келесi әдiстер мен құралдарды атап өтуге
болады. Олар: көрсету, үйрету, жаттықтыру, сендiру, өтiну, кеңес, мақұлдау,
сәттiлiк тiлеу, тыйым салу, айт ... ... ... ... ... ... халқымыздың сенiм-нанымдары – әулие. Тәңiрге табынушылықпен
танылған ғой. Ислам дiнi ... ... ... ... ... ... тәңiрдiң
құдiретiн бiржолата ысырып тастай алған жоқ. Әлгi күнге дейiн өзiнше
үндесiп даму үстiнде ... ... ... ... құдiретi Табиғат
болғандықтан, тiршiліктi көп жағдайлардың қадiр-қасиеттерi табиғат
заңдылықтарымен ... ... Бұл ... ... аса ... аныздар ертегiлерiнде анық байқалады.
Қайырымдылық – Адам баласындағы тәрбие мен тәлiм ... ... ... ... ... өз алдына ерекше орын алады.
Шындық – бiреу ғана болғанымен, оның мың сан түрлi ... ... ол ... тектес... тiптi бұл өмiрде жоқ сияқтанып та ... ... әр адам ... мың сан ... қырының бiреуiн ғана
көрiп, басқа қырларын байқай алмайтындығы жиi ... ... ... ... шындықтың бiр қырың, екiншiсi – екiншi кырын көрiп, ... ... көре ... шындығын айтып, бiр- бiрiмен келiсе ... ... ... бәрi ақыл мен бiлiмнiң шолақтығынан ... ... ... ... ... ... келер ұрпағын өзiне дейiнгi қоғамда қолы жеткен тәрбиелiк жақсы
дәстүр атаулыны ... ... ... ... ... ... ... мақсат еткен.
Бiрде-бiр адамзат қоғамы өзiнен бұрынғы аға буынның ақыл-ойын, тәрбиелiк
тәжiрибесiн пайдаланбай өмiр сүрген емес. Қай ел, қай ... ... ... ... ... ... болу үшiн ... меңгеру, өнерге жетiлу қажет. Бұл – бақыттың
бастауы. Адам алдымен ойлы, парасатты болуға, ақыл-ойдың жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық құрылысты
жақсарту – барлығы да бiлiмдiкке байланысты – ... ... ... ... «Шын мағынасындағы бiлiмдiлiк – тамаша адамгершiлiк сипат»
- деген ұлағатты ... ... ... жас ұрпақты бiлiм нәрiне қандыру
да педагогтық ... ... ... ... ... - ... ... - қайырымды лық -
достық. Халық ... ... пен ... ... пен ... ... екi түрлi белгiсi ретiнде егiздiң сыңарындай
салыстыра суреттелген. Елге ... ... «Ел ... жеген ер» деп
дәрiптеген. «Жақсының ... ... ... ай мен ... ... ... туса – ... ырысы», «Жақсы келдi дегенше, жарық келдi десеңшi,
жақсылықтың уытын алып келдi ... ... ...... ... ... халық қамын ойлатын абзал азамат екенiн дәләлдейдi. «Халық айтса,
қалт айтпайды» демей ме қазекем, ... ... ...... ... ... тәрбиесiнiң педагогиклық ережелерi болмағанмен, эпостық,
фольклорлық шығармаларда үлгiлерi бар.
Адамгершiлiк қасиеттерге баулу тұрғысында ... ... ... ... алғашқы ағартушыларының бiрi Ыбырай
Алтынсаринның ... ... атты ... анық ... ... ... Онда былай айтылған:
«...Пенденiң көңiлiнде болатын пиғыл екi түрлi. Бiрi – көркем, ... ... Аят пен ... ... жаман мiнездер алпыс түрлi. Мұның
бәрiн бұл кішкене жаман мiнездiң шығатын түп асылы жетi ... ... Бiз осы жетi ... ... ғана ... ... сенбеу, дiнсiздiк
Екiншi: дiннен бөлек өз ойынап шығарған уағыз; яғни ... ... ... ... ... өзiн-өзi көрсету.
Бесiншiсi: қызғаншақтық, ысырапшылық.
Бұларды аят пен хадисте ... ... ... деп ... ... жақсы құлық жетпiс сегiз түрлi. Олардың шығатын түп асылы
тағы да жетi ... ... ... ... ... ... хамида, яки
мақтаулы, игiлiктi мiнез- құлықтар деп атайды. Олар:
Бiрiншi:имандылық;
Екiншiсi: ... ... ... яки күш, яғни ең жоғарғы
әдiлдiк;
Үшiншiсi: Адалдық, ақ көңiлдiк;
Төртiншiсi: Сыпайылық, момындық, шын берiлгендiк.
Бесiншiсi: адал ... ... ... ... ... кең ... қайырымдылық;
Жетiншi: шариғат бойынша дұрыс заңды: Мұнда малын орынды, үнемдi жұмсау.
Алғашқы жағымсыз, ұнамсыз қасиеттi бойына сiңiрген пенде ... ... ал ... ... ... бойына дарытқан жандар
жұмақтан, пейіштен рахат көредi, ... ... iзгi ... ... пендесi болу – әрбiр мұсылманның абзал борышы»,- делiнген.
Бүгiнгi өркениеттi педагогикада тамырына өткен тереңінен оқыту, оны сәби
санаға сiңдiру, тәлiм мен тәрбиенiң ... ... ... ... ... ... мақсатта:
1.Сөздiң әдiстердi қолдану: халық ауыз әдебиетiнiң жыр, өлең, ... ... ... ... ... жаңылтпаштарды оқытып,
үйрету.
2. Үлгi- өнеге, оны ұлы адамдардың өмiрiмен байланыстыра оқыту.
3. Әдеп пен психология. Оның мақсаты – ... ... ... ... ... ... педагогика қашанда халық
тәрбиесiн үлгi етедi. Ал, ... ... ... жолы – ... iске көзiн жеткiзу, сенiмiн арттыру.
Ата-аналар балаларын жақсы мiнез-құлыққа саналы түрде тәрбиелей отырып,
қалыптасқан дағдыға, ... ... ... ... қасиеттердi
оларды бойына сiңiредi. Бала бойына жақсы мiнез-құлықтарды ... ... ... ... ... жеке басынан үлгi-өнегесi ерекше роль
атқарады. Бала оларға қарап, елiктеп өседi.
Баланы жақсы адамгершiлiк қасиеттерге тәрбиелеудің өскен ... ... ... ... ... болудың әсерi күштi екенiн халқымыз
ежелден бағалай бiлген. Оған «Жақсымен жолдас болсаң - ... ... ... ... - ... ... «Жақсының жақсы болмағы -
жолдасынан», «Жаман дос жолдасын ... ... ... ... ... ... ... балаларда адамгершілік құндылықтарды
қалыптастыру
Қоғам мемлекет болған соң тәрбие сөз жоқ қажет. Үлы Абайға жүгінсек, бүл
тезистің дүрыстығына тағы да көз ... ... Дана ... ... ... "Мен егер закон қуаты қолымда бар кісі ... ... ... ... ... ... тілін кесер едім"- деп тәрбиесіз
өмірдің дүрыс болмайтындығын айтады.
Екінші үстаз атанған Әл - ... ... ... жолын сілтейтін нәрсе
адам бойындағы ақыл - парасат, мәселе сол ақыл - парасатты әділет ... ... ... ... ақыл ... тамаша әрекеттер, жаман
ақыл - парасатан оңбаған ... ... - деп ... ... "Білім туралы" заңы мектеп оқушыларының бойында
адамгершілік және ... ... ... ... ... ... ... дамытуга жүмылдырады. Осы
міндеттерді шешудің жауапкершілігі, мектеп ... ... ... ... ... ісін ... мен ... тәрбиешілерге
жүктелді. Тәрбиенің мақсатын белгілеуші тек қана мемлекет емес, сонымен
қатар баланың рухани, ... ... ... ең ... ... - ата ... ... - тәрбиешілер, қоғамдық күштер. Осы түрғыдан қарағанда,
біздің жеткіншектеріміздің денсаулығын, адамгершілігін, табиғи ... - ой, ... ... ... ... ... ... істер. Себебі осы қасиеттер арқылы ... бойы ... мұра ... ... ... ... Тәрбиеші бұл міндеттерді жүзеге асыру
үшін қажетті жағдай туғызу керек. Қолайлы іс әрекеттер үйымдастыру ... ... ... бос уакыт қатынас арқылы (өнер, ақпарат құралдары т.б.)
күнделікті тұрмысы арқылы өзгеше айтқанда, іс - ... ... ... тәрбиешінің басты қүралы. Осыларды мәдениеттендіре отырып, ол баланың
дамуына ықпал жасайды. Әр тәрбиеші тұтас тұлға тәрбиелегендіктен ол ... ... және ... ... қам ... ... балалар тәрбиесінің қыры мен сыры мол, әсіресе, қазіргі нарықтық
қыспақ кезінде оларға үлкен қамқорлық ... ... шақ - ... ... болып қалыптасуының, адамгершілік танымның, өмір сүру және ... ... ... ... ірге ... Бұл рухани жетістіктер әрине,
жас сәбиге ата - ананың мейірімі мен отбасындағы ... ... ... ... қүдайдың қүдіреті ме, тағдырдың жазуы ма, барлық бала ата
- ана мен ошақ отының жылуын сезініп өспейді.
Елімізде бірнеше ... ... мен ... ... ... Олар да күні ... еліміздің тең құқылы азаматтары, қазақ
жерінің болашақ ... Ата ... бар ... тәрбиесіне тағдырына ата -
ана жауапты, ал мына бейкүнә сәбилердің ертеңгі тағдырына кім жауапты? Олар
қоғамның, яғни ... ... ... ... ... ... ... тегін тесек, тегін тамақ, тегін киім, т, б. Дегенмен, ... өсіп ... ең ... ... ана ... мен ... ... түтініне теңесе ала ма? Балалар үйінде жетімдерді ... ... ... бар ... ... Олардың еңбекақы алу үшін
жасаған бар қызметтері балаға өз анасының, өз ... ... баса ала ... жоқ. ... көріп өспеген бала күні ертең қатігез, өзімшіл, тас
бауыр болып өспесіне кім ... Осы ... ... ... ... ... күн ... өсуі, кәмелетке жасы толмаған балалар
арасындағы ... кісі ... кісі ... ... ... жат қасиеттердің белең алуы үлкен қоғамдық проблемаға айналып
отырғаны бәрімізге белгілі. Қылмыстың көпшілігі әсіресе, үйі жоқ, яғни ... ... жоқ ... мен ата - ... ... айрылған отбасы балаларының
арасында жиі көрініс береді. Неге? Жоғарыда айтқанымыздай, олар жетім
болғанымен ... ... емес пе? ... өмір ... ... ... емес пе? ... олар ең басы ата - ана тарапынан болатын
қамқорлықтан ажыраған бақытсыз жандар.
Жасөспірімдер арасьшда құрылған ... ... ... ... ... ... ... мынау дүниеде мейірім атаулының барына
мүлдем сенбейтін бақытсыз балалар, яғни ... ... - деп ... А.А. ... - өздерін сүймейді және өздерін де ешкім жақсы
көрмейді деп үғынады. ... ... ... ... ... ... ... ететін, өздерін өзгелердің керек ететіндігін білгісі, сезгісі
келетін үрейлі топ " Сондай - ақ ғалым бүл бүзақы топты ... яғни ... ... ... деп ... ... балаларды ең басты жолы әр баланың психолгиясын игеру.
Тәрбиеші ең алдымен, әр баланың ішкі жан - ... ... ... керек.
Тәртіпсіздік жасаған баланы пемесе тәртіпсіз топты жазаламастан бұрын оның
яки әрқайсысының жан - дүниесін түсініп, үғынып ... жөн, ... ... ... ... ... ... жазалаушының өзіне қарсылық
өшпенділік тудыруы мүмкін. Осы тұста әрбір тәрбиешінің өз тәжірибиесіндегі
әр жетімектің психологиясына ... ... тура ... ... ... және әлеуметтік роліне байланысты, бала өмірінін
бір бағытына басым көңіл аударады, сонымен ... оны ... ... ... ... Тәрбиешінің негізгі қызыметі де әр тұлғамен (баламен)
өзара ... ... ... ... ... бірінші міндеті
- баланы қорғау (аштықтан, суықтан, жалғыздықтан, дау - жанжалдан), сонымен
қатар баланың еркін дамуына жағдай жасау ... ... дене ... ... ... ... тобы ... үйінен тәрбие алатыны белгілі.
Олардың көбі әке-шешесі марқұм болып жетім ... ... әке ... тірі кезінде жетім атанғандар. Соңғы ... ... ... ... ... келтіреді. Соған қарамастан тастанды ... ... ... ... ... ... ... бөтен бала
жоқ. Олар туған – туысқандардың, мемлекеттің қарауына алынып тәрбиеленеді.
Балалар ... ... ... ... ... әке мен шешенің балаға
деген мейірімділігінің орнын ауыстыру ... ... да, ... ... ... тез ... - қатынас жасай алмай "салқындық"
танытады. Бүл ... ... ... алдында өзін жалғыз сезінуі,
жасқаншақтығы, ... ... ... ... ... ... ... қарасақ әке – ... ... ... балалар толық жанүяда тәрбиеленген балаларға қарағанда нашар
дамып, интеллектісі кеш қалыптасатынын көрсетеді. ... ... ... жолы - ... ... ... өзгеге
сенбеушілігінен арылту, яғни біреуді ұнатып ... ... ... ... В.А. Сухомлинский "Егер жүрекке жақын, қымбатты адамға
құштарлық бекімесе, баланы адамгершілікке тәрбиелеу мүмкін емес", - деп ... ... ... ... балаларды қорғау әлуметті тәрбилеуде ең
маңызды орын алып ... ... ... өмірі сияқты даму процесі екенін есепке
алсақ, ... ... көп ... ... ... ... ... отбасына байланысты. Сондықтан ... ... ... зор. Бала ... ... бала ... ... балалардың санының өсуі – елдегі экономикалық және ... ... ... ... – баланың ересектер өміріне жайлап енуіне көмек
көрсету Бұл ... ... ... ... ... ... баланы анағұрлым ойыншықтармен қамтамасыз етсе, барлық
еңбектен ... ... ... осында деп есептелінеді. Бұл дұрыс
емес.
Әлеуметтік жетімдік дегенеміз – біздің қоғамдағы әке-шешесі ... ... ... ... ... ... ... болуы.
Ажырасулар санының өсуі, баланың некесіз туылуы ... ... алын ... ... ... ... ... тәрбиеліп шығару мәселесін шеше
алмай отыр. 15-16 жас шамасындағы жеткіншектер, атап айтсақ оның ... - ... 43,3 ... - ұлдар туған–туыстарына қарағанда оз
қатарымен араласқанды жөн көреді.
Үйінен «қашып кетушілер» көптеген ... ... ... ... қыздардың көбі екіқабат, не болмаса сексуалды ... ... ... баланың әке- шешесінің ұрып соғуынан болған
жарақаттарды кездестіреді. «Ұрылған бала синдромы» деген термин ... ... ... 85 ... - ата-ана. Алкоголиктер жанұясының ... ... ... ... ... болып өседі.
Қазіргі заманның балаларының денсаулыгы балалық шақтың даму барысана
байланысты. Олар ... ... ... мектептен 5 күңдің оқуда
мийдің тынықпауна, дамудың тәжуіне алып ... ... ... ... ... ерекшелігін ескере отырып, оларды
тәрбиелеу процесінде мыналарды ескерген ... ... ... ... мәселені айқындау, оны тәрбиешілердің
өзара түсінісүі;
2. Тәрбиелеу ісіне ізгілік сипат беру;
3. Баланы құрметтей отырып талап қою;
4. Балаға еңбек еткізу, оның ... ... ... және баланың қуаныш
сезімін туғызуына мән беру;
5. Баланы табиғатты сүйуге, оны қорғауға үйрету және мүның өз ... ... ... ... ... үздіксіз қызықтыра отырып, өміріне арқау болатын мамандыққа
баулу;
7.Тиянақты ... беру ... жан - ... ... ... ... ... сай білімділікке, қайырымдылыққа, ... ... ... ... және дүниенің сырын білуге қызықтыру, педагогика
негізінде отбасылық тәрбиені жан - жақты жетілдіру, ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту және
әлеуметтік қорғау департаментіні “Жетім балалар” бағдарламасын дайындаған.
Осы бағдарлама төмендегідей бөлімдерден тұрады:
I.Әлеуметтік жетімдіктің алдын ... ... ... ... және ... ... өмір ... қолдайтын мемлекеттік мекемелердің материалдық базаларын
нығайту.
IV.Ұйымдастыру іс-шаралар.
V.Ғылыми-әдістемелік жағынан қамтамасыз ету.
VI.Медициналық жағынан ... ету, ... ... және ... орналастыру.
VIII. Жетім балаларды әлеуметтік қолдау.
IX.Құқықтық қорғау.
X.Эстетикалық тәрбие.
XI.Спорттық іс-шаралар.
Кез - келген бала тәрбиесіне ... пен ... ... ... ... Жасөспірімдер мен бүлдіршіндерге дұрыс оқуға, демалуға
және дамуға ... ... ... ... жоқ. Жастарды ұлттық
идеология, ... ... ... ... ... дәстүр саясаттардың, ұлттық патриотизмнің дамуы. Балалар мен
жастарды тәрбиелеудің көнеден келе ... ... ... ... ... тарихи Отаны болғандықтан ұлттық рухани құндылықтардың
сақталуы, өсіп өрбуі тек осы жерде ғана мүмкін. ... ... үлты да, ... - ... бар ... мемлекеті болмақ емес.
ҚОРЫТЫНДЫ
Барлық елдерде отбасы маңызды әлеуметтік институт болып есептеледі, онда
жаңа ұрпақ пайда ... ... және олар онда ... ... ... ... таба алады.
Дүниежүзілік тәжірибе әлеуметтік қолдау жөнінде бірқатар шараларды:
- ... ... ... әйелдерге декреттік демалысты төлеу;
- әйелдерге екіқабаттығы мен бала туу кезінде медициналық көмек ... ... және кіші ... ... ... ... ... демалыс беру;
- жарым-жанды отбасна жеңілдік беру;
- салық жеңілдіктері, ... ... ... ... ... ... ... несие (немесе жердемақы) беру және ... ... ... ... ... көрсетудің ұқсас
түрлерін ұсынады, бірақ, оның көлемі қазіргі заман жағдайына аз болады.
Күрделі қаржы ... ... ... ... ... отбасы мен балалықты
қорғаудың қолданыстағы жүйесін ... ... ... ... ... отбасы саясатының ... шешу ... ... ... және ... ... әлеуметтік қорғаудың сенімді жүйесін құру үшін экономикалық
негізделген көзқарасты таңдауға бағытталған.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ... сияқты әртүрлі бағдарламары бар. Осы
жылы "Өз ісіңді баста" атты жұмыссыз ... ... ... ... "Прагма" американдық бағдарламасымен қоса көптеген семинарлар,
жұмыс тапқанын немесе кәсіпкерлікпен шұғылданғысы келетін жұмыссыздар ... ... ... халықаралық және өкіметтік емес ... ... мен ... ... 14 ... ... ... Алматы қаласында әйелдер мен (отбасы
мәселесі жөніндегі ұлттық комиссия "Қамқорлық" дағдарыс орталықтарын ... ... ... ... "Ана мен ... ... бағдарламасы әзірленді, ол әйелдің репродуктивтік денсаулығын және
соған қатысты оның тіршілік жағдайын жақсартуға бағытталган.
Отбасының ... ... ... ... күрт
әлеуметтік-экономикалық жіктелуінен, ... ... ... ... ... ... демографиялық жағдай-дан,
отбасының, әсіресе әйелдің, дәстүрлі ролінің негізді ... ... ... ... өсуінен, асыраушылық коэффициентінің
көтерілуінен, отбасындағы зорлықтан, әлеуметтік жетімдік және ... ... ... ... тапшылығынан көрінеді.
Әлеуметтік жұмыс отбасындағы осы мәселелерді шешуге ғана ... ... ... көптеген қоғамдық мәнді кызметтерін орындау үшін оның ішкі
әлеуметін нығайтып, дамытып, қалпына ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
негізделген тұжырымдамасын жасау, оның әлеуметтік технологиясын, әлеуметтік
жұмысты ұйымдастыру мен жүргізудің түсінікті және ... ... ... бірнеше мыңдаған нәрестелер мен жасөспірімдер ... ... Олар ... яғни ... ... ... ешқандай мүқтаждық көрмейді делік, тегін тесек, тегін тамақ, тегін
киім, т, б. ... ... ...... қоғамдағы әке-шешесі
қайтыс болған, ата-аналар құқықынан айрылған, әке-шешесінің қадағалауынсыз
қалған балалардың болуы.
Ажырасулар санының өсуі, баланың некесіз ... ... ... алын ... ... ... ... балаларды тәрбиеліп шығару мәселесін шеше
алмай отыр. 15-16 жас шамасындағы жеткіншектер, атап айтсақ оның ... - ... 43,3 ... - ұлдар туған–туыстарына қарағанда оз
қатарымен араласқанды жөн көреді.
Кез - ... бала ... ... пен ... ... ... ... Жасөспірімдер мен бүлдіршіндерге дұрыс оқуға, демалуға
және дамуға жағдай жасалмаса, қоғамда ... жоқ. ... ... ... ... ... ... тілдің,
мәдениеттің, дәстүр саясаттардың, ұлттық патриотизмнің дамуы.
Еліміздіњ егемендік алуы мен ќоѓамныњ жањаруында Ќазаќстан Республикасыныњ
«Ќазаќстан -2030» даму ... ... ... балалар ‰йінде
тєрбиеленетін єрбір ... жеке ... ... ... ... тєрбиеніњ шешуші факторы болуы зањдылыќ.
Осы т±рѓыда, аналарыныњ аќ уыз с‰тін бір ... еме ... ... ... ... жан шуаѓы деген ќастерлі сезімдерден м‰лде ада ... ... ... жандары жабырќау, кµкіректері шерменде
ќаракµз б‰лдіршіндердіњ таѓдырын ел ... ... ... бір ... ... ... ... Тарихќа кµз ж‰гіртсек, бала таѓдырын ±лт таѓдыры деп
ќарап, келешек ±рпаѓыныњ тексіз, т‰псіз µсуіне жол ... ... ... ... ... ... ... б‰гінгі ќозѓап отырѓан
таќырыбымыз Отанымыздыњ келешек белсенді м‰шелері – ... ... ... ата-баба дєст‰рлерініњ озыќ ‰лгілерін баланыѓ
санасына орныќтырып, сєби ... ... ... ... ... ... ењ басты мєселе болуы тиіс. Сондыќтан µмірге келген сєтінен бастап,
±лтќа тєн жаќсы ќасиеттерді ... ... ... ... ... ѓана ... ... рухы дамыѓан, еліміздіњ г‰лденуіне µз ... ќоса ... ... ... ... ... ... б‰гінгі ±рпаѓымыздыњ жеке т±лѓасын ќалыптастыруда халќымыз
ѓасырлар бойы ќастер т±тып келген ар-намыс, ождан, атамекен, ана ... ... ... ... ... мен ... ... - олардыњ µз еліне µгей тартып кетпеуініњ басты шарты.
Осы ... ... ... ‰йі мен ... ... ... дамуы мен тарихын зерттеген ... ... ... ... ‰йіндегі білім беру
мен тєрбие берудіњ теориясы мен єдістемесін ... µз ... ... ... «Балалар ‰йіндегі дене тєрбиесі ... ... ... атты ... ... ... оќу-тєрбиесіне ±лттыќ
ойындардыњ ендірудіњ єдіс-тєсілдерін ±сынады.
Сонымен ... ... ‰йі мен ... ... ... даму ... мен оќу-тєрбие ж‰йесіндегі ќарым-ќатынастар
мєселесін ... ТМД ... ... ... ... ... ... Т.И.Тарабриналар µз
ењбектерінде балаларды тєрбиелеу мен ... ... ... ... жолдарын ±сынѓан.
Мектепке дейінгі оќыту мен тєрбиелеу ісініњ нєтижелі болуы балалар ‰йі
мен єлеуметтік орта арасындаѓы ж‰ргізілетін ж±мыстыњ бірыњѓай жєне ... ... ... ... ... ... ж±мысы
болашаќта тєрбиеленушініњ жан-жаќты жетілуіне, дені сау т±лѓа ретінде
ќалыптасуына негіз болмаќ. Олай ...... ... ж±ртшылыќ
назарын аударып отырѓан басты мєселе – балалар ‰йініњ тєрбиеленушілерін
мектепке дейінгі кезењде тєрбиелеудіњ мазм±нын ... ... ‰йі ... орта ... ... ... ... Тєрбиешілерге
балалар ‰йіндегі оќыту мен тєрбиелеу ісіне жања єдіс-тєсілдер ќолдануды
±сынып, ... ... ... ... ... мектепке дейінгі
кезењдегі ќарапайым білім негіздерін ‰йрету арќылы ... оќу ... ... ТІЗІМІ.
1.Макаренко А.С. Цель воспитания.Соч. в семи томах,5 том. –М, 1958.
2.Қазақстан Республикасының «Ұлттық энцикиклопедиясы”
3.Ж. ... М. ... ... ... ... //Алаш, 1917 ,
30 наурыз.
4.Ш.Уәлиханов. Таңдамалы шығармалары.
5.Ы.Алтынсарин. Мұсылмандықтың тұтқасы.
6. Ә.Табылдиев. Халқ тағлымы. –Алматы:Қазақ университеті, 1992.
7. Ә.Қоңыратбаев. Қазақ фольклорының тарихы. ... Ана ... ... ... ... 1991.
9.Халқтық педагогиканы зерттеудің кейбір ғылыми және теориялық
мәселелері. –Алматы, 1995.
10.Ж.Б.ж-е Р.М.Қоянбаевтар. Педагогика.
11.И.С. Марьенко. Оқушыларды ... ... ж/е ...... тәрбиелеу.
12. Елікбаев Н. Ұлттық психология
13.Турсунов Б.Ж. Нравстенность – духовнное просвешение.
14.К.У.Биекенов, З.Ж.Жаназарова Ж.А., Нұрбекова Ж.А. ... ... Д. ... ... құндылықтары қалыптастырудың
педагогикалық диагностикасы.
16.Т. Ермұханова.Адамгершілік арқауы ұлттық білім.
17.С.Х. Ғаббасов. Тән – жан – рух ... Л. ... ... ... ... ... Б. Бала жанның бағбаны.
20. Нұрғалиева Д. Адамгершілік құндылыққа жаңа бетбұрыс
21. Ботабаева Ә. Өзін ... өзге де ... ... Қ. Қалиев С. Қазақ тәлім – тәрбиесі.
23. Жарықбаев Қ. ... Ә. Әдеп және ... ... Д. ... менталитеті: кеше , бүгін , ертең.
25. Нұрмұратов С. Ұлттық болмыс пен ... ... ... ... ... политика в странах Европейского сообщества и
США. М., 1996. 9 ... ... ... в ... М., 1994, 234 ... .Социальная работа с инвалидами. –М., 1995.
4.Қ.Тұрғанбекова. Әлеуметтік ғылымдар құрылымдағы әлеуметтік жұмыс.
//Ізденіс,№1, 2002. - 189 –194 ... ... ... және кәсіби бейімделуінің
өзара байланыстығының мәселесі.//Ұлт тағлымы, 2/2001. – 56-64 ... ... ... для ... ... ... ... редак.В.А.Никитина. –М.: ВЛАДОС, 2002. –272 с.
7.Ю.В.Василькова, Т.А. Василькова. Социальная педагогика: Курс ... для ... ... ... ... 2000.- 440 ... ... молодежи:педагогика отношений в ... ... ... К.Ү, ... З.Ж., ... Ж.А. ... ... құралы.-Алматы:Қазақ университеті, 2003 ж. –133 б.
10.Қ.Тұрғанбекова. Әлеуметтік ғылымдар құрылымдағы ... ... 2001. - 128 –134 ... ... ... еңбек, халықты жұмыспен қамту және
әлеуметтік қорғау департаментіні. Еңбек және ... ... ... ... ... ... ... еңбек, халықты жұмыспен қамту және
әлеуметтік қорғау департаментіні. ... ... ... ... ... бағдараламасы. - Шымкент, 2002.
13.Антонов А.И. Микросоциология семьи. Методология исследования структур
и процессов. – М., ... ... А.И., ... В.М. ... ... – М., ... Х.А. ... халқындағы семья мен неке.-Алматы, 1973.
16.Бойко В.В. Малодетная семья. Социально-псизологический аспект.-М.,
1980.
17. Ваганов Н.Н. Стратегия охраны ... ... и ... на 90-ые годы.
// Семья в Росии, 1995, №1-2.
18.Васильева Э.К. Семья и ее ... ... К. ... семейного благополучия. –М., 1988.
20. Габдуллина К.Г. Соцтология. Учебник.Тараз, 1999.
21. Габдуллина К.Г. ... ... в ... ... - ... ... ... С.И. Стабильность семьи: социальный и демографический аспекты:
- Л., 1984.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жетім балалардың тұлғалық әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары22 бет
Жетім жеткіншектерді психологиялық диагностау ерекшелігі4 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің эмоционалды-ерікті аумағының психологиялық ерекшеліктері58 бет
Әлеуметтік жағдайлардың - Адам өмірімен байланысы11 бет
Magic planet қонақ үйіндегі тіркеу тәртібі жане қонақтарды орналастыру22 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Адамгершілік – рухани тәрбие маңыздылығы6 бет
Адамгершілік – рухани тәрбиенің маңыздылығы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь