Қазақстан аймағы туралы көне замандағы мәліметтер

Мазмұны

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

ІІ.Негізгі бөлім.
1. Қазақстан аймағы туралы көне замандағы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ..6
2. Қазақстан аймағының VІІ.ІХғ. физикалық география тұрғыдан зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
3. Қазақстан аймағының ХІХ.ХХІғ.физикалық география тұрғыдан зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
4.Қазақстан аймағындағы КСРО кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

IV.Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
Кіріспе.
Физикалық география туралы көзқарас Жер туралы ілімнің жинақталуы мен салаләну дәрежелеріне байланысты дамыды. Алғашында (Б. Варениус, 1650) жер шары бетін зерттейтін, 17 және 19 ғ-дың 1-жартысында (И. Кант, М. В. Ломоносов, А. Гумбольдт т. б.) жер бетін құрайтын заттар мен құбылыстардың физ. қасиеттерін зерттеуші, 19 ғ-дың 2-жартысында (П. П. Семёнов-Тян-Шан-ский, В. В. Докучаев) жер бетіндегі заттар мен құбылыстардың байланыстарын, даму жолдарын қарастыратын ғылым ретінде қалыптасты. 20 ғ-да П. И. Броуновтың (1910) жердің «сыртқы қабығы» туралы іліміне, Л. С. Бергтің (1913,1916) ландшафтылың зонаға арналған еңбектеріне, В. И. Вер-надскийдің (1922) биосфера туралы ғылми ойларына, А. А. Григорьевтің (1932—37) геогр. қабықты зерттеулеріне және С. В. Калесниктің (1970) т. б. еңбектеріне байланысты дамыды.
Физикалық география— жер тану және аймақтық физизиеалық география бөлімдерінен тұрады. География қабықты құрайтын жеке компо-ненттердің өзіндік ерекшеліктерін геоморфология, климатология,, топырақ географиясы сияқты жеке физикалық география ғылымдар салалары зерттейді. Аймақтық Физикалық география геогрфиялық қабықты құрайтын табиғи территориялық комплекстің морфоқұрылымдық, аймақтық, типологиялық, дифференциациялану заңдылықтарымен айналысады.
Физикалық география математика, физика, химия, картография, геофизика, геохимия, геология, биология, биохимия, экономикалық география т. б. жаратылыс тану ғылымдарымен тығыз байланысты.
Физикалық географияның басты міндеттері — географиялық қабықтың бір тұтастылығын тану, жергілікті табиғи жағдайларына байланысты географиялық комплекстердің территориялық дифференциациялану заң-дылықтарын ашу, геогр. қабықтың өткендегі даму жолдарын анықтау, география ортаның халық шауашылық дамуындағы ролін зерттеу. Географиялық қабықтың бір тұтастығын тану үшін алдымен бұның компоненттері арасындағы және географиялық қабық пен Жердің басқа сфералары арасындағы зат, энергия алмасулары және оларға байланысты болатын Физкалық географиялық процестері зерттеледі; геогр. қабықтың вертикальды байланыстарының моделі жасалынады. Географиялық комплекстерді террнториялық дифференциациялау зоналық, зоналы-провинциялы-генетикалық және комплекстік принциптердің негізінде болатын ландшафтылардың ерекше белгілерінің қайталануы және ландшафтылық белгілерінің комплексі бойынша жүзеге асады; географиялық комплекстердің горизонталъды байланыстарының моделі жасалынады. Географиялық қабықтың өткендегі даму жолдары жер қыртысын құрайтын жыныстардың палеогеографиялық деректеріне талдау жасау, мұздану дәуірінен кейінгі не бұрынғы геол. дәуірлердегі геогр. ортаның даму заңдылықтарын ашу арқылы анықталынады; географиялық циклдің моделі кұрастырылады, сол арқылы географиялық комплекстің болашақтағы өзгерісі болжамдалынады. Географиялық ортаның халық ш. даму-ъгадағы ролін зерттеу арқылы Физикалық географияның қолданылмалы мәселелері шешіледі, табиғи ресурстардың потенциалды мүмкіншіліктері, пайдаланылу тиімділігі анықталынады, бұрынғы қолайлы географиялық комплекстерді жаңарту және жетілдіру жолдары белгіленеді, Ірі-ірі өндірістік қүрылыстар мен ирригациялық, мелиорациялық т. б. жүйелердің геогр. комплексаралық байланыстарының моделі жасалынады.
Ф. г. 19 ғ-дың 2-жартысына дейін сипаттау және салыстыру әдістерін пайдаланып келді. Октябрь революциясынан кейінгі географиялық зерттеулерде диалектикалық материализм принциптерін методолиялық басшылыққа алу кең өріс алды. Демек, геогр. қабықты құрайтын ком-поненттер бір-бірімен тығыз байланысты болып келетін, ұдайы өзара әрекеттесудің нәтижесінде күрделене беретін бір тұтас бірлік ретінде қарастырылады. Ғылми техникалық революция физикалық географиялық стиялар мен экспедициялық зерттеу полигондардағы, маршруттардағы
бақылауларды, эксперименттерді жетілдірді. Жай көзбен (визуальды) не-месе қарапайым қүралдардың көмегімен жүргізілетін бақылаулар автомат-тандырылды. Жер бетін аэро-космофото түсірулер және радио-телевизиялық бақылаулар географиялық комплекстерді математикалық дәлдікпен карта бетіне түсіруге мүмкіндік туғызды, бұлардың алуан түрлі өзара байланысларын, табиғи құбылыстарының сырын ашты. Тропо-сфераның
        
        Мазмұны
І.Кіріспе...................................................................
....................................................3
ІІ.Негізгі бөлім.
1. Қазақстан ... ... көне ... ... ... ... ... география тұрғыдан
зерттелуі...................................................................
..............................................8
3. ... ... ... ... тұрғыдан
зерттеу.....................................................................
.............................................12
4.Қазақстан ... ... ... ... ... Жер ... ... жинақталуы мен
салаләну дәрежелеріне байланысты дамыды. Алғашында (Б. ... 1650) ... ... ... 17 және 19 ... 1-жартысында (И. Кант, М. ... А. ... т. б.) жер ... ... ... мен ... ... зерттеуші, 19 ғ-дың 2-жартысында (П. П. ... В. В. ... жер ... заттар мен құбылыстардың байланыстарын,
даму жолдарын қарастыратын ғылым ретінде қалыптасты. 20 ғ-да П. ... (1910) ... ... ... ... іліміне, Л. С. Бергтің
(1913,1916) ландшафтылың зонаға арналған еңбектеріне, В. И. Вер-надскийдің
(1922) биосфера ... ... ... А. А. Григорьевтің (1932—37) геогр.
қабықты зерттеулеріне және С. В. ... (1970) т. б. ... ... ... жер тану және аймақтық физизиеалық география
бөлімдерінен тұрады. География ... ... жеке ... ... геоморфология, климатология,, топырақ географиясы
сияқты жеке физикалық география ғылымдар салалары зерттейді. ... ... ... ... ... ... ... морфоқұрылымдық, аймақтық, типологиялық, дифференциациялану
заңдылықтарымен айналысады.
Физикалық география математика, физика, химия, картография, геофизика,
геохимия, ... ... ... ... география т. б.
жаратылыс тану ... ... ... географияның басты міндеттері — географиялық қабықтың бір
тұтастылығын тану, жергілікті табиғи жағдайларына ... ... ... ... заң-дылықтарын ашу, геогр.
қабықтың өткендегі даму жолдарын анықтау, география ортаның халық ... ... ... ... ... бір ... тану үшін
алдымен бұның компоненттері арасындағы және географиялық ... пен ... ... ... зат, ... ... және оларға байланысты
болатын Физкалық географиялық процестері зерттеледі; ... ... ... ... ... ... комплекстерді
террнториялық дифференциациялау зоналық, зоналы-провинциялы-генетикалық
және комплекстік принциптердің негізінде болатын ... ... ... және ... ... ... бойынша
жүзеге асады; географиялық комплекстердің горизонталъды байланыстарының
моделі жасалынады. Географиялық ... ... даму ... ... құрайтын жыныстардың палеогеографиялық деректеріне талдау жасау,
мұздану дәуірінен кейінгі не бұрынғы ... ... ... ортаның даму
заңдылықтарын ашу арқылы анықталынады; географиялық ... ... сол ... ... ... ... ... Географиялық ортаның халық ш. даму-ъгадағы ролін зерттеу
арқылы Физикалық географияның қолданылмалы мәселелері ... ... ... мүмкіншіліктері, пайдаланылу тиімділігі
анықталынады, бұрынғы қолайлы ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қүрылыстар мен
ирригациялық, ... т. б. ... ... комплексаралық
байланыстарының моделі жасалынады.
Ф. г. 19 ғ-дың ... ... ... және ... ... ... ... революциясынан кейінгі географиялық зерттеулерде
диалектикалық материализм принциптерін методолиялық басшылыққа алу кең ... ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысты болып келетін, ұдайы өзара әрекеттесудің нәтижесінде күрделене
беретін бір ... ... ... ... ... ... ... географиялық стиялар мен экспедициялық зерттеу ... ... ... Жай көзбен (визуальды) не-месе
қарапайым қүралдардың көмегімен жүргізілетін бақылаулар автомат-тандырылды.
Жер бетін ... ... және ... ... комплекстерді математикалық дәлдікпен карта бетіне түсіруге
мүмкіндік туғызды, ... ... ... өзара байланысларын, табиғи
құбылыстарының сырын ашты. Тропо-сфераның жоғары қабатының жай күйі, ондағы
қозғалыстар мен ... және ... ... ауа ... ... ... Бақылау-лар мен эксперименттер мәліметтерін электрлік
есептеу машинасының көме-гімен қорыту кең өріс алды. Физикалық географиялық
зерттеулерде матем. операцияларды кеңінен ... ... ... комплекс
типтері мен блоктарының функционалды ... ... екі ... ... ... байланыстары анықталынды.
,
1. Қазақстан аймағы туралы көне замандағы мәліметтер.
Қазақстан жерінде өте ерте ... бері ... ... Қаратау
тауының баурайынан тас дәуірінің көптеген ескерткіштері — әр ... ... ... Біздің заманымыздан бүрынғы III—II ғасырларда өмір сүрген
адам-дардың қарапайым құралдары ол адамдардың аңшылықпен, ... ... ... ... ... ыдыстар табылды. Біздің
заманымыздан бұрынғы II ғасырда Қазақстанның халқы Еуразиядағы ... ... ел ... егіншілікпен айналысқан. Ертедегі грек
жазбаларында ... ... ... ... деп атаған. Сақтар
Жетісу мен Сырдария өзендері алабында өмір сүрген. Мал бағып, егін өсірген.
Грек ғалымдары Геродот ... V ғ.) пен ... ... II ғ.) ... ... теңізінің шығысындағы шексіз жазық жер, ондағы өмір
сүрген халықтар, ... Жем және ... ... туралы мәліметтер
қалдырған. Еуропа мен Азия елдерін ... ... ... ... ... ... қазак жерінің үстімен өткен. Осыған байланысты
мұндағы табиғи объектілер туралы ... ... өте ерте ... ... Мысалы, Геродот (б. з. б. 5 ғ.) Каспий теңізінің шығысында шексіз
жазық еңір жатқаны туралы баяндаған. К. ... (б. з. б. 2 г.) ... ... Жем, ... езендері туралы мәліметтер келтірген.
Қазақстан Еуразия материгінің ішкі жағына орналасқан. ... ... ... ... ... Үнді ... мен Солтүстік Мұзды мұхиттан бірдей
дерлік қашықтықта жатыр. Оның мұхиттардан шалғай ... ... ... үлкендігі климатына әсер етеді. Қазақстан батысында
— Еділдің төменгі ағысынан, шығысында — Алтай тауларының етегіне дейін 3000
км екі сағаттық белдеуді ... ... ... — Батыс Сібір жазығынан
оңтүстікте Қызылқұм шөлі мен Тянь-Шань тау жүйесіне дейін 1600 ... ... ... ... ... (55°26; с. е.) Шығыс Еуропа
жазығының орталық бөлігі мен Британия аралдррырың ... ... ... ... ... (40°56' с. е.). ... ... мен Оңтүргік
Еуропаның Жерорта теңізі өңіріндегі ... ... ... ... ... ... орны оның ... табиғат
жағдайларын анықтайды. Қазақстан ... ... орта ... ... ... Дәл сол ендіктердегі Шығыс Еуропа жерлері
қоңыржай континенттік климатымен, ал Батыс Еуропа жерлері ... ... ... ... ... және ... ... ерекше көзге түседі. Қазақстан табиғатыңың бір
шетінің ... ... ... ... мысалы, оңтүстікте тау
етектерінде шие мен өрік гүл атқан кезде, ... ... ... ... соғып тұрады. Географиялық орнына қарай республика
территориясывда орманды ... ... ... және шөл ... ... оңтүстік-шығыс және шығыс таульі өңірлерівде
ландшафтылардың одан да алуан ... ... ... ... ... ... ... ұзындығы 15 000 км-ден ... 12 000 ... ... ... Бұл ... физикалық-географиялық
зерттеулер жүйелі жүргізілді, әр салалық зерттеу жұмыстары бір-бірімен
байланыстырылды. ... ... ... ғылыми орталықтың болмауы
тұрақты кешенді зерттеулер жүргізуге тежеу болды.
2.Қазақстан аймағының VІІ-ІХғ.физикалық география тұрғыдан зерттелуі
VI—VII ғасырларда Қазақстанның ... ¥лы ... жолы ... ¥лы
Жібек жолы Қытай жерінен басталып, Оңтүстік Қазақстан арқылы Орта Азиядан
Үндістан, Иран, Түркия, Египет, Сирия, ... ... ... ... ... бір тармағы Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанды, екінші тармағы
Қастек асуы, Қаскелең, Алмалық, Талғар арқылы ... ... ... ... одан ары Кіші ... ... Қазақстанда ¥лы Жібек
жолы бойында мәдениетті, өркениетті, гүлденген қалалар қалыптасты. Олар:
Баласағүн, Отырар, Янгикент, Жент, Тараз, ... ... ... ... ... т.б.
Қазіргі кезде бұл қалалардың мәдениеті мен ... ... қыш ... қытай фарфоры, өрнекті мыс ыдыстар, піл
сүйегінен жасалған шахмат ойынының жабдықтары, ... ... ... ... ... табылды. ¥лы Жібек жолының ұзындығы 6970 шақырым.
IX- X ғасырларда араб ғалымдары Арал теңізіне ... ... ... ... ... ... мен ... Каспий теңізіне құяды
деген жорамалдарын теріске ... ... Арал ... ... XI—XII ... өмір ... араб ғалымы әл-Идрисидің «Нузхат ал-
Муштак», түрік ... ... ... ... ... ... үшін ... маңызы зор. Әл-Идриси еңбегінде
сол кездегі 16 қаланың өмірі мен ... ... ... ... ... берсе, ал Махмұт ... ... ... ... атауларды дүние жүзінің дөңгелек картасына түсірді. М. Қашғари
жасаған картаны ғалымдар «XI ғасырда ... және Орта ... ... ... ... деп ... Насыр әл-Фараби. Дүние жүзіне белгілі ғалым, ... ... ... ... ... ... Әбу ... әл-Фараби
қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы, Отырар өңірінде орта ... (870 ... ... ... шағы Арыс пен ... өзендерінің қиылысында
өткен.
Білімге құмар жас Отырар медресесін бітірген соң, ондағы аса ... өз ... ... одан әрі ... ... сол кездегі аса
ірі мәдениет орталығы Бағдад қаласына келеді. Онда Аристотель, ... ... оқып ... Әбу Насыр ғылым мен өнердің ... ... ... ... ... ... ... еңбек жазған. Сонымен
қатар ол әр түрлі аспаптарда тамаша орындаушы, ақын болған. ¥лы ғұлама ұзақ
уақыт шет елде ... де, ... ... жері ... ... ... ... ғылымы саласында жазған еңбегінің қолжазбасы
Өзбекстан Республикасы Шығыстану ... ... ... ... ... ... ... тізбегі» атты еңбектерінде табиғаттану
мәселелеріне ерекше көңіл бөлінген. Географиялық құбылыстарды математикалық
жолмен есептеп шығарған. Ерте кезден қазақ елі ... ... ... жүлдыздар тобын «түн сағаты» ретінде пайдаланса, күндізгі
уақытты «күн сағаты» арқылы айыратын ... «күн ... күн ... сызық, ал жер шарын сфера ретінде
алып, сол арқылы шеңберлік градусты өлшеп, ... ... дәл ... ... ... жүзі мәдениеті мен ғылымы тарихынан берік орын
алады. Фарабидің Каир, ... ... ... ... Лондон
қалаларында араб тілінде басылып шыққан қолжазба еңбектері Братислава
мұражайында сақтаулы. Фарабидің ... 1100 жыл ... ... ... 7 томы ... аударылып басылып шықты.
Фараби еңбектерінде адамдардың бақытқа, молшылыққа жету үшін бір-біріне
әділетті дос болуын насихаттап ... (қос ... ... жету ... ... ... бір-біріне
көмектесетін болса, жер беті түгелімен берекеге толады»— деген сөзі бүгінгі
өмірге бағыштап айтқан ... ... ... ... ... дана ұлын есте ... үшін ... мемлекеттік Ұлттык,
университетіне, Алматы қаласының ... ... ... ... институтына, ғұлама ғалымнын, туған жеріндегі мәдениет сарайына,
Отырар ауданындағы кеңшарға, ... мен ... ... ... ... және ғұлама ғалымның туған жері Отырар ауданының ... ... ... IX—X ... араб ... ... картаға түсіріп, сипаттама берген. Сонымен қатар, олар Сырдария,
Жайық, Жем, Сағыз өзендерін де ... Бұл ... ...... географиялық табиғат жағдайларын сипаттаумен бірге, қазақ
жеріндегі қазіргі географиялық атаулардың қалыптасуына үлес қосты. Сондай-
ақ, Әбу ... ... ... ... (күн ... т. б)
қазақ жері туралы мағлүматтарды толықтыра түсті. Махмүд Қашғаридщ "Диуани-
лұғат-ат-түрк" деген еңбегінің географиялық ... зор ... ... ... жүзінің дөңгелек картасына қазақ жеріндегі кептеген объектілерді
түсірді. Сонымен қатар ол ... ... ... ... ... ... ... ғасырда итальян саяхатшысы П. Карпини мен фламандық В. Рубрук ездері
жүріп өткен шөл, ... ... ... ... Олар ... теңізі
туралы бұрынғы мәліметтерді толықтырып, Алакөл, Балқаш көлдері, Тарбағатай,
Жоңғар Алатауы жайында ... ... ... Бұл ... жеке ... ... гана ... ғ. басындағы Шыңғысхан жорығынан қазақ жері көп зардап шекті. Моңғол
езгісі Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына ... ... ел ... ... кешеуілдетті. XVI ғ. үйсін, дулат,
қоңырат, қаңлы, қыпшақ, арғын, ... т.б. ... ... ... ... болып қалыптасуы аяқталды. Қазақ халқы түркі тілдес халықтар
тобына ... ... ... оңтүстік-шығыс бөлігін жайлаған
тайпаларды ¥лы ж ү з ; Есіл мен Ертістен Сырдария, Шуға ... ... ... ... О р т а ж ү з ; ... ... жайлаған
тайпаларды К і ш і ж ү з деп атады. Ол атаулар осы күнге дейін ... ... ... ... сол кезде жиі болып тұрған жаугершілікке
қарсы, туған жерді дұшпаннан қорғауға, ... ... шара еді. ... жері бар ... негізгі шаруашылығы — мал бағу,
оңтүстікте егін егу болды.
XV ғасырда Қазақ хандығы құрылды. Қасым ... ... ... (1511—1520
жж.) Ресей мен ... ... ... ... ... Сол кезден бастап Ресей патшалары қазақ жері, табиғаты, онда өмір
сүріп жатқан өжетте батыр халық — ... ... ... ... ... ... патша тұсында Қазақстан Ресейдің сыртқы саясатында ерекше орын ... Азия ... ... ... ... және кілт деп ... Петр «Қырғыз-қайсақ ордасы Ресей қарамағында болуы тиіс. Сөйтіп, тек сол
арқылы ғана күллі Азия елдерімен байланыс ... ... ... ... әрі
кәдеге жарамды дүниені алу керек»,— деп ... ... мен Орта ... ... табиғи байлығы бар екенін ... үшін ... ... ... ... ... ... теңізі,
Ыстықкөл, Зайсан көлдері мен Сырдария, Ертіс, Шу өзендерін, Тянь-Шань
тауларын зерттеп, картаға түсірді.
3. ... ... ... ... ... ғ. ... Ресей патшалығы өзінің қарамағына енген жаңа жерлерді
игеру мақсатында бірнеше ғылыми экспедициялар ұйымдастырды. ... ... ... ... және ... өзгерістерге байланысты жасақталған
экспедициялар Қазақстан аумағында физикалық-географиялық зерттеу
жұмыстарын жүргізді. Сол кездегі ... ... ... ... орыс ... ... ұйымдастыруымен құрылған экспедиция қазіргі
Батыс Қазақстан жері арқылы ... бүл ... ... ... ... ... ... жаратылыс тарихы» деген атпен шыққан
еңбегінде сипаттап жазды. Каспий ... ... ... Арал ... ... ... сипаттама берді. 1920 ж. бастап қазіргі Қазақстан
жерін зерттеуші экспедициялардың саны арта түсті. Сол ... ... ... ... ... ... ... атақты неміс ғалымы А.
Гумбольдт Алтайға саяхат жасау ... ... ... атты ... ... XIX ғ. ... ғалым А.И. Левшин «Қырғыз-қазақ немесе
қырғыз-қайсақ далаларының сипаттамасы» деген кітабында қазақ ... ... бере ... ... ландшафтысының зоналық заңдылыққа
байланысты өзгеруін анықтайды. Қазақ жерін географиялық түрғыдан зерттеуде
Л.И. ... А.И. ... К.М. Бэр, ... Н.А. ... П.П. ... ... И.В. Мушкетов, Л.С. Берг, т.б. ғалымдар зор еңбек сіңірді.
П.П. Семенов Тян-Шанский (1827—1914) Петербург ... ... ... ... ... ... толықтырады. Атақты неміс ғалымы А.
Гумбольдтан сабақ алады. 1856 ж. ... ... ... ... Тянь-Шань
саяхатына дайындалады. Тянь-Шаньға бара жатқанда ... Омбы ... онда ... ... ұлы ... ... танысады. Екеуі ғылыми
зерттеулер туралы пікірлеседі. Омбыдан шыққан П.П. ... ... ... ... ... қаласына тоқтайды. Осы жерден Ыс-тықкөлге, Орталық Тянь-
Шаньға бірнеше рет сапар ... ... аса ... ... ... ... ең биік шыңы ... екенін ашып, география ғылымына
Іле Алатауы, Жоңғар Алатауы, Іле жазығы деген ... ... ... бастауын тауып, Шу өзенінің Ыстықкөлден басталмайтынын дәлелдеді.
Сол уақытқа дейін Батыс Еуропа ғалымдарының ... ... ... ... ... ... ... теріске шығарып, Тянь-Шань
тауындағы биіктік белдеулікті анықтайды. Семенов Тянь-Шаньға саяхатының 50
жылдығы құрметіне фамилиясына қосымша Тян-Шанский ... ... атқа ... П.П.Семенов Тян-Шанский ұзақ уақыт Орыс география ... ... ... Н.М. ... ... ... П.К. Козловтын, және басқалардың ғылыми
саяхаттарын ... П. ... ...... ... ... ... алғашқылары-шқ бірі. Өл 1856—1857 жылдары Орталық Тянь-
Шаньга, тіпті оның ... ... ... ... Ол ... ... ... жанартаудың әсерінен пайда болды ... ... ... оның ... ... ... суреттеп жазды. П.-П.
Семенов Іле Алатауының солтүстік беткейін мысалға келтіре ... ... ... мен ... ... ... тән ... анықтады. П. П.
Семенов Тянь-Шань тауын зерттеудегі жүргізген үлкен еңбегі үшін ... ... атқа ие ... ... ... (1827—1885) Қазақстан мен Орта Азияны зерттеу
үшін 7 рет экспедиция ұйымдастырып, оған ... 33 ... ... ... ... атты ... ... бұл өлкенің жануарлар
мен өсімдіктер дүниесінің алуан түрлі екенін және ... ... ... ... ... ... ... Н.А.
Северцов аңдардын, 15 жаңа түрін, ... 49 жаңа түрі мен ... ... ... ... ... өз ... өсімдіктер мен
жануарлардын, таралуына ... ... ... ... ... ... ... (1850—1902) алғашқы зерттеу жұмыстарын Тянь-
Шаньнның батысындағы ежелгі Қаратау жотасын, Боралдай, Арыс, Бадам ... ... ... ... 1875 ж. Жоңғар Алатауына саяхат жасап,
Әулиеата қаласынын, ... ... ... ... өзені алқабы мен
Ыстықкөлді зерттеді. 1886 ж. Орта ... ... ... мен
геологиясына арналған «Түркістан» атты еңбегін жазды. Сонымен бірге 1887 ж.
Верныйдағы (қазіргі ... жер ... ... және ... ... ... физикалық-географиялық тұрғыдан алғашқы
зерттеген Л.И. Бутаков ұйымдастырған 1848 жылғы экспедиция ... ... ... ... тек 83 ... ... 1952 ж. ... көрді.
Аралдың табиғатын зерттеуді одан әрі Л.С. Берг жалғастырып, езінің «Арал
теқізі» деген ... ... ... ... зерттеулерін
қорытындылап жазды.
XIX ғ. аяғында Қазақстан аумағын табиғи-географиялық тұрғыдан зерттеудіқ
жаңа кезеңі басталды. Себебі ... ... ... ... полиметалл кендерінін, ашылуы тек орыс қана емес, шетел
капиталистерінің де ... ... ... ... В. ... Тянь-Шань мен Жоңғар Алатауының геологиялық қүрылысын
зерттеді. Тянь-Шаньның алғашқы геологиялық ... және ... ... схемасын жасады.
Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов (1835—1865) қазақтан шыққан тұңғыш ... ... ... Орталық Азияны зерттеген саяхатшы, ойшыл,
тарихшы, этнограф. Шоқан қазіргі ... ... ... ... ... ... жерде 1835 жылы дүниеге келген. Әкесі Шыңғыс
әйгілі ... ... ... 7 ... бастап мұсылманша медреседе сауатын ашады. Содан кейін
әкесі Шоқанды 1847 жылы Омбы ... ... ... ... ... Шоқан орыс тілі мен әдет-ғұрпын аз уақытта-ақ үйреніп, қала ... ... ... ... жас ... оқып ... орыс балаларын қуып
жетіп, оқытушылардың көзіне түседі. Сол кадет корпусында оқып ... ... ... ... Г.Н. ... танысып, екеуі дос болады. Потанин
Шоқан аузынан қазақ даласының этнографиясы туралы әңгімелерді жазып алып,
екеуі Орта Азияға саяхатқа ... ... ... ... 1853 жылы 18 ... ... ... да, Сібір
генерал-губернаторында қызмет етеді.
1856 ж. Орта Азияны зерттеуге құрылған ... ... ... ... ... Орта ... ... жерін зерттеуге қатысады. Осы экспедиция
нәтжиесінде қазақтар мен қырғыздар ... мен ... ... ... ... ... ... түрде дәлелдеп жазады. 1856 ж. ... ... ... ... ... П.П. Семенов Тян-
Шанскиймен кездесуі ... ... көп ... ... П.П. Семенов Тян-
Шанскийдің ұсынуымен 1857 ж. 22 ... ... орыс ... ... ... мүше етіп қабылдайды. Сол ... ... ... П.П. ... Тян-Шанскийдің қолдауымен ұйымдастырылды.
Шоқанның Қашқария сапары П.П. Семенов ... ... ... ... ... арғы ... ... жұмбақ «алты
шаһар елі» деп аталатын қалалар тобы еді. ... ... ... ... жолы бару ... да қиын ... көптеген ғылыми
мағлұматтар жинап қайтады. Достары қуанып қарсы алады. ... ... ... ... ... ... деп ... «Жоқғария очерктері», «1853—1859» жылдарғы «Алты шаһар немесе Қытай
провичциясының шығысындағы алты қала жағдайы», «Тау ... ... ... ... ... ... атты еқбектерін жазады. Осы
жазған еқбектері дүние жүзінің көптеген тіліне аударылды. Қырғыздың атақты
«Манас» жырын ... ... ... да ... еді. ... өмірі қысқа болды.
Академик К,. ... ... Аса ... ... Лениндік және
Мемлекеттік сыйлықтардық лауреаты, Қазақстан Ғылым академиясының тұңғыш
президенті, қазақтың ... ... бірі — ... ... Сәтбаев
1899 ж. қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, қазіргі Қ. И. ... ... ... ... Қаныш бала күнінен-ақ зерек болып өсті. Ол
ауылдық мектептен кейін ... екі ... ... ... ... ... қаласындағы мұғалімдер семинариясын бітірді.
1926 ж. Сәтбаев Томскінің технологиялық институтын ... ... ... ... ... ... ... болып бастады. Кейіннен
Қарсақбай кен комбинатында геологиялық барлау бөлімініқ бастығы, бас геолог
қызметінде болды, 1941 ж. Алматыға ... ... ... ... ... ... тағайындалды.
Қ. Сәтбаевтың өмір жолы Қазақстан ... даму ... ... ... ретінде ең алғашқы зерттеу жұмыстарын Қарсақбай, Темір,
Жезқазған, Атбасар, Спасск кен орындарын зерттеуден бастады. ... ... ... ... ... ... полиметалын, Кендірлі аймағының
жанғыш тақтатасы мен ... ... ... барлау жаіііп,
халқымыздың игілігіне жұмсауға ат салысты.
Негізгі ғылыми еңбектері Қазақстан кен ... ... ... ... ... ... болжам карталарын жасауға арналды.
Ол 640-тан аса ... ... ... ... ... ... ... болуы және олардың жер қойнауында орналасу, таралу заңдылықтарын
зерттейтін Қазақстанның металлогения ғылымынын, ... ... ... ... зор ... ... Қазақстан геологиясын осы заманғы
биік сатыға көтерді. Халқымыздын, адал ... ... ... ... ... ... ... зерттеудегі зор еңбегі үшін мемлекеттік
сыйлық берілді. Кен орындарын зерттеу барысында ашылған жаңалығы мен жазған
еңбектерінің ... үшін ... ... ... ... атақ берілді.
XVI. белгісіз болып келген минералға «Сатбаевич» деген ат берілген ... ... ... биік шың мен ... ... Республикасының
Ұлттық академиясыньщ Геологиялық ғылымдар институты, Жезқазған ... ... ... ... қала, бірнеше мектеп пен
көшелер, өзі туған ауыл Сәтбаев есімімен аталады. ... ... ... ... ... орыс ... ... үсті. Ресеймен экономикалык, дипломатиялық| байланыстардың
кеңеюіне байланысты ... жері ... ... көп ... бөліне
бастады. Қазақ жері туралы кейбір мағлүматтарды 1558—1559 жылдары Орта
Азияға саяхат жасаған ... А. ... ... "кассактардың" көшіп-
қонатын мекендерін нобайлап көрсеткен. XVI ғасырдың аяғы мен XVII ... ... ... ... ... бойынша қазақ Қыдырғали Жалаири
"Жылнамалар жинағы" атты географиялық ... ... ... ... Мұнда
осы күнге дейін сақталып қалған кейбір ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, қазақ жері, кешіп-қонатын
мекендер және қазақ даласымен өтетін керуен ... ... дәл ... түсті. Қазақ жері сол кезде жарық керген "Үлкен сызба" картасында
бейнеленіп, 1627 жылы шыққан ... ... ... атты еңбекте оның жер
бедеріне біршама толық ... ... ... орыс саяхатшыларьгаың зерттеулері едәуір молайды, соның
нәтижесінде Қазақстан территориясы картаға ... С. ... ... ... атты тұңғыш орыс географиялық атласына енгізілді.
Бұл кезеңде
территорияны картаға түсіру мен нақты мәліметтер жинау басталды.
XVIII. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... ... ғылыми экспедициялар ұйымдастырылды.
Қазақстанның жеке бөліктері ірі ... ... ... ... ... ерекшеліктері женінде ғылыми -мәліметтер жиналды.
Қазақстан географиясы туралы алғашқы ... П. И. ... 1762 жылы ... топографиясы" атты кітабы болды. 1768—1774 жылдар аралығындағы П.
С. Паллас, И. П. ... т. б. ... тек ... ғана ... бүл ... ... ... алғашқы ғылыми түсініктер
берді. 1832 жылы А. Н. ... ... ... ... ... атты ... ... жеріне тұңғыш рет толық
географиялық сипаттама берді. Осы кезеңде Арал-Каспи аймағы ... оның ... жер ... ... ... мен ... туралы
мәліметтер толыға
үсті.
Н. А. Северцов 1857—1858 жылдары Арал теңізін, Сырдарияның төменгі ағысын
және Қаратау жоталарын зерттеді. Ол бұл ... ... ... ... жер ... ... климаты мен есімдіктерін суреттеп жазды: Ол өз
зерттеулерінде табиғат компоненттерінің сабақтастығы туралы идеялар
кетеріп, ... ... ... жол ... ... 50—60 ... Жоңғар Алатауы мен Іле еңірін ... ... ... ұлы ғалымы Жетісу мен Тянь-Шаңь табиғатына
ғылыми сипаттама беріп, Балқаш пен ... ... ... ... ... езі ... ... жолын картаға
түсіріп, территорияның бүрынғы карталарын толықтыра түсті. Уәлиханов Тянь-
Шаньның сүтқоректі жануарлары мен ... ... ... ... Іле ... ... биіктікте таралу схемасын алғаш рет
жасаған зерттеуші Уәлиханов болды, Сол кезге дейін ғылымда белгісіз болып
келген ... ... ... жазып, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің аса
бай коллекциясын жинады.
Л. С. Берг Арал теңізі мен Арал маңы туралы толық сиі ... ... ... ... жер ... ... органикалық дүниесі жайлы
зерттеулерпш қорытындысы "Арал теңізі" (1908) атты еңбегінде керініс ... ... ... бұл ... ... жағдайлары туралы мол материал
жинақтап, Қазақстанның жеке ... ... ... ... ... арасындағы байланысты талдап, нақты деректер
негізівде Қазақстан территориясын ландшафтылық аймаққа және ... ... ... зерттеуде С. С. Неуструевтің үлесі зор
болды. Өсімдіктер дүниесін зерттеген А. Н. Краснов Тянь-Шаньдағы есімдік
жамылғысының ... мен оған ... ... ... ... Краснов табиғат қүбылыстарын аймақтарға аудандастырудың кешенді
әдісін жасады.
Ірі зоологиялық зерттеулер әсіресе ... ... ... ... И. Г. ... ... ... Қазақстанның осы
заманғы физикалық-географиялық жағдайларының қаншалықты ықпал жасайтынын
тарихпен байланыстыра түсінік ... ... ... ... ... және ... әдістер қолданды.
4.Қазақстан аймағындағы КСРО кезеңінде.
Қазақстан табиғатын кеңес дәуірінде зерттеудің ... арта ... ... кен ... табу және ... игеру мақсатында географиялық
барлау жұмыстары ... ... ... XX ... ... Қазакстанның ірі аймақтарын зерттейтін ғылыми ... 1920 ж. ... рет ... ... ... ... жер қойнауындағы минералдық шикізаттардың кеңінен ... ... ... Атбасар полиметалл, Қазақ геологиялық барлау
трестері, Қазақ ... ... ... ... барлау жұмыстары Алтайда В.К. ... ... ... ... Н.Л. Благовидов, Орталық Қазақстанда Қ.И. ... ... ... климаты туралы алғашқы еқбек 1927 ж.
жарық көрді. ¥лы Отан ... ... ... КСРО ... академиясынық
география институтының қызметкерлері Алматыға көшіп келіп, топырақтану және
Ботаника институттарымен бірлесе отырып, ... ... табу ... ... жұмыстарымен шұғылданды. Қазақстанның география
секторын ... ... ... К.Н. ... жетекшілік етуімен
Қазақстанды 5 экономикалық ауданға бөлді. 1946 ж. Қазақстан Республикасының
Ғылым академиясы бірнеше экспедициялар ... ... ... ... бастады. ... ... ... ... сызбасы жасалынды. Бұрынғы
жүргізілген ... ... ... ... ... ... «Қазақстанның физикалык,-географиялық сипаттамасы» (1950),
«Қазақстаннын, физикалық-географиялық ... (1952) атты ... ... көрді. 50-жылдары тың жерлерді игеруге байланысты аңызақ,
атмосфералық қуаңшылық, жел ... ... ... ... ... сияқты құбылыстарды және климаттық өзгеру заңдылықтары зерттеліп,
нәтижесінде «Қазақстанның ... атты ... ... ... ... зерттеу жалпы мемлекеттік маңызды іске айналды.
Жаңа аудандардың, кен орындарының игеріле бастауы айналадағы ... ... ... ... ... ... ... өкіметінің алғашқы
жылдарында табиғатты зерттеумен негізінен Орыс ... ... ... 1920 жылы ... ... ... ... минералды шикізаттарьш зерттеу мақсатында 1926 жылы
арнаулы комитет құрылып, 1933 ж&лы ... ... ... ... ... Қазақстанның әр аймағында жүрді. Әсіресе
бұрынғы КСРО Ғылым академиясының академигі, ... ... ... ... Қаныш Имантайүлы Сәтбаевтық Орталық Қазақстанды
ұзақ жылдар зерттеуінің нәтижесі Жезқазгандағы аса бай мыс ... ... ... ... ... мен ... таулы өңрлерінде ландшафтылардың
күрделене түсетін алуан түрлі ... ... ... ... ... географиялық орнына байланысты жылдың 4 ... ... ... Каспий теңізі арқылы Әзірбайжан, Иран еддеріне,
Еділ өзені және Еділ-Дон каналы арқылы Азов және Қара ... ... ... көп ... ... үстіртті болып келеді. Ол алуан түрлі
шаруашылық жұмыстарын дамытуға мүмкіндік ... ... жер ... мен ... ... климаттық аудандастыру
жасалды.
Ауыл шаруашылығын дамытуға байланысты топырақ жамылғысы зерттеліп (К. Д.
Глинка, И. П. ... ... ... ... ... де ... маңызы болды. Бұл кезеңде Қазақстан жерінде
ғылыми орталықтар қалыптасып, тұрақты географиялық ... ... ... 1939 жылы арнайы География секторы құрылып, оны белгілі ғалым
Н. Н. Баранский басқарды.
1946 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... сипат алып, 1950 жылы "Қазақстан" атты (физикалық-
географиялық сипаттама) монография шығарылды. Мұнда осы кезге ... ... ... ... жиі ... ... Қазіргі кезде республика территориясын ... ең ... ... ... ... ... Соңғы
зерттеулерде адам әрекетінен республика табиғатының өзгеру сипаты жайлы
қорытындылар жасалып, табиғи ландшафтылар экологиясының ... ... ... Бұл ... география ғылымының іс
жүзіндегі ... ... адам ... ... ... ... ... жан-жақты географиялық зерттеулер одан әрі еркендей
түспек.
Қазақстан территориясының жер көлемі 2,7 млн км2. Жерінің ауданы жағынан
Қазақстан ... ... ең ірі ... ... ... ... Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия, Аустралия, Үндістан және Аргентинадан
кейін 9-орын алады. Біздің еліміз Фран-циядан 5 есе, ... 9 ... 11 есе ... ... жеріне Ұлыбритания, Франция, Испания, Германия, Аустрия,
Нидерланды және Жапония мемлекеттері сиып кетер еді. Республика халқының
саны 15 ... ... - ... ... ... ... ... орналасқан. Қазақстан Тынық мұхит пен Атлант мұхитынан, сондай-
ақ Үнді мұхиты мен Солтүстік Мұзды ... ... ... ... жатыр.
Оның мүхиттардан шалғай жатқандығы, әрі территориясының орасан үлкендігі
климатына әсер етеді. ... ... ... ... ағысынан,
шығысында Алтай тауларының ... ... 3 мың ... еозылып жатыр.
Солтүстіктегі Батыс Сібір жазығынан, оңгүстіктегі Қызылкұм шөлі мен Тянь-
Шань тау ... 1600 ... ... ... жерінің қиыр
солтүстік нүктесі (55° 26' с.е.) ... ... ... ... ... мен
Британия аралдарының оңтүстігіне, ал оңтүстік нүктесі (40° 56' с.е.) Кавказ
сырты мен Оңтүсгік Еуропаның Жерорта тещзі ... ... ... ... Сөйтіп, республиканың географиялық орны оның табиғат
жағдайларын анықтайды. Қазақстан қоңыржай белдеудің орта және ... ... Дәл ... ... ... ... ... климатымен, ал ... ... ... ... ... куаң және қатаң континенттік ... ... ... ... ... бір ... ... шетінен айырмашылығы
үлкен. Мысалы, оңтүсгіктегітау етектерінде шие мен өрік гүл атқан кезде,
республиканың солтүстігінде әлі ... ... ... ... ... Қазақстан
жерінде қатаң Сібір мен Орта Азия тоғысып жатқандай. ... ... ... ... ... дала, дала, шөлейт және шөл зоналары
қалыптаскан. Республиканың батыс шегі (46° 27' ш.б.) ... және ... ... ал ... нүктесі (87° 20' ш.б.) Бұқтырма өзенінің бастауына
сай келеді. Ендік бойымен батыстан шығысқа ... ... ... терең-деген
сайын, климаттың континенттігі арта түседі
Әдебиеттер.
1.Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N ... ...... және география. 2005, N 6.
3.Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
4.Түсіпбекова Г. ... ... ... ... ... және табиғат –2006,N 2.
6.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен ... ... ... ... ... ... және табиғат. 2003, N
8.Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География ... ... , N 3 ... физикалық герграфиясы.-Алматы,1999.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның археологиялық зерттеу тарихы15 бет
“Емхана” мәліметтер базасы25 бет
Сақ тайпалары туралы8 бет
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
1. Ұңғының түп маңы аймағын құм тығынынан тазарту» «2. Ұңғының түп аймағын фенолформальдегиді шайырмен бекіту26 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
А Пушкин классикалық көне әлем жұмыстарының түсінігі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь