Биографиялық және психологиялық әдебиеттанудың әдістемесі

1. Психологиялық зерттеу ісі аспектілерді.
2. Психологизм ұғымының қалыптасуы, дамуы.
Жалпы дүние жүзінде психологизм ұғымына баса назар аударған ғалымдар өте көп болды. Оның ішінде, кеңес дәуірінде А.Н.Леонтьев – іс-әрекет, сана, тұлға, психологиядағы іс-әрекет мәселесіне тоқталса, С.Л.Рубинштейн – әрекет, әрекет пен қозғалыс, әрекет және дағды мәселесіне тоқталды. Л.С.Выготский психологиядағы сана әрекетін назарға алды.
Адам психологиясы көптеген ғалымдарды қызықтырумен қатар, адам санасы мен қимылын зерттеуге алып келді. Адам баласының ішкі әлеміндегі болып жатқан түрлі психикалық іс-әрекеттерге назар аударған ғалымдардың бірі – Зигмунд Фрейд болды. З.Фрейд түс көру туралы көптеген ғылыми еңбектер жазды. Түс көру ұғымын сана әрекеті деп қарастырды. Ал, Эрих Фромм болса, мінез типтерін ашып көрсетті. Атақты психологтардың бірі – Карен Хорни өзін өзі талдау принциптерін атап кетті. Г.У.Оллпорт жеке тұлға жайында еңбек жазды. Карл Роджерс Эмоцияға мән берді. Мұнда адам баласының бет-пішінінде сезім негізінде пайда болатын эмоцияларды көрсетіп берді. А.Х.Маслоу болса, мотивация мен жеке тұлғаға мән берді. Психологияны зерттеп жүрген бұл психологтар еңбегі көркем шығармадағы психологизмнің ашылуына көптеп мүмкіндік беретіні сөзсіз ақ. Жазушыларымыз қазақ әдебиетінде кездесетін психологиялық аспектілерді осы психологтардың еңбегіне сүйеніп зерттейді. М.Горький, Ш.Айтматов, М.Әуезов, Э.Хемингуей, Т.Драйзер т.б жазушылар шығарманы сөз өрнегімен өрнектеп, психологиялық аспектілерді ұтымды қолдану нәтижесінде шыңға шығара білді.
Орыс әдебиетінде психологиялық аспектілерді зерттеу ісі өткен ғасырдың жетпісінші жылдарынан бастау алады десек қателеспеген болар едік. Бұл кезде 1970 жылы Ленинград қаласынан жарық көрген «Проблема психологизма в советской литературе», 1983 жылы Мәскеу қаласынан шыққан «Проблема психологического анализа в литературе», Гинзбург «О психологической прозе», «О литературном герое», А.Есина «Психологизм русской классической литературы». Бұл еңбектер көркем шығармадағы психологиялық аспектілердің негізгі жүйелері мен әдісін, компоненттерін көрсете білді.
Ал қазақ әдебиетіндегі психологиялық аспектілерді зерттеп кеткен: З.Ахметов, З.Қабдолов, Е.Ысмайылов, Б.Майтанов, Г.Пірәлиева, Г.Ержанова т.б ғалымдарымыз болды. Бұл ғалымдардың еңбектерінен қазақ әдебиетінде кездесетін түрлі психологиялық аспектілерді байқауымызға болады. Мәселен, Бақытжан Майтанұлының «Қазақ романы және психологиялық талдау» деп аталатын еңбегінде қазақ жазушыларының шығармалары ұтымды түрде талданып кеткен. Ғалым бұл еңбегінде әрекет кеңістігі, дәстүр және шеберлік, жан сырын талдау, жаңашыл арна, тарихи сана иірімдері, мүсіндеу өнері, нақты әлем және оны қабылдау, диалогтағы сезім шынайылығы, ішкі монолог мәселелерін талдап, анықтап көрсетіп кетті.
1. Қазақ әдебиетінің тарихы. Алматы, 1960.
2. Уәлиханов Ш. Таңдамалы. Алматы, 1985.
        
        Қазақстан  Республикасының Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік ... ... - ... ... 4; ... 4. Биографиялық және психологиялық әдебиеттанудың әдістемесі. (конспект)Орындаған: ... ... : ... ... - 2015 ... және психологиялық әдебиеттанудың әдістемесі.* Психологиялық зерттеу ісі ... * ... ... ... дамуы. Жалпы дүние жүзінде психологизм ұғымына баса назар аударған ғалымдар өте көп болды. Оның ішінде, кеңес дәуірінде  А.Н.Леонтьев  -  ... ... ... ... ... ... ... С.Л.Рубинштейн  -  әрекет, әрекет пен қозғалыс, әрекет және дағды мәселесіне тоқталды. Л.С.Выготский психологиядағы сана ... ... ... ... ... ... ... қатар, адам санасы мен қимылын зерттеуге алып келді. Адам  баласының ішкі әлеміндегі болып жатқан түрлі ... ... ... ... ... бірі  -  Зигмунд Фрейд болды. З.Фрейд түс көру туралы көптеген ғылыми еңбектер жазды. Түс көру ұғымын сана әрекеті деп ... Ал, Эрих ... ... ... ... ашып ... ... психологтардың бірі  -  Карен Хорни өзін өзі ... ... атап ... ... жеке ... ... ... жазды. Карл Роджерс Эмоцияға мән берді. Мұнда адам баласының бет-пішінінде сезім негізінде пайда болатын эмоцияларды көрсетіп берді. А.Х.Маслоу болса, ... мен жеке ... мән ... ... ... ... бұл ... еңбегі көркем шығармадағы психологизмнің ашылуына көптеп мүмкіндік беретіні сөзсіз ақ. Жазушыларымыз қазақ әдебиетінде кездесетін психологиялық аспектілерді осы ... ... ... ... ... Ш.Айтматов, М.Әуезов, Э.Хемингуей, Т.Драйзер т.б жазушылар шығарманы сөз өрнегімен өрнектеп, психологиялық аспектілерді ... ... ...  ... ... ... ... психологиялық аспектілерді зерттеу ісі өткен ғасырдың жетпісінші ... ... ... ... ... болар едік. Бұл кезде 1970 жылы Ленинград қаласынан жарық көрген  , 1983 жылы Мәскеу қаласынан шыққан  , ... , , ... . Бұл ... ... ... психологиялық аспектілердің негізгі  жүйелері мен әдісін, компоненттерін көрсете ... ... ... психологиялық аспектілерді зерттеп кеткен: З.Ахметов, З.Қабдолов, Е.Ысмайылов, Б.Майтанов, Г.Пірәлиева, Г.Ержанова т.б ғалымдарымыз болды. Бұл ... ... ... ... ... түрлі психологиялық аспектілерді байқауымызға болады. Мәселен, Бақытжан Майтанұлының   деп ... ...  ... ... ... ... ... талданып кеткен. Ғалым бұл еңбегінде әрекет кеңістігі, ... және ... жан ... талдау, жаңашыл арна, тарихи сана иірімдері, мүсіндеу өнері, нақты әлем және оны қабылдау, диалогтағы сезім шынайылығы, ішкі монолог мәселелерін ... ... ... ...  Бұл ... ... ... зерттеп жүрген ғалымдарымыздың бірі болғандықтан,  еңбегінде де  психологиялық параллелизм, пейзаж, монолог, т.б мәселелер қозғалғаны даусыз. Бертін келе ... ...  ... ... повестеріндегі психологизм еңбегі 1994 жылы жарық көрді. Бұл еңбекте негізінен психологизм түрлері, пайда болу ... ... ... Сонымен қатар, Пірәлиева Гүлзияның ,  деп аталатын еңбектері жарық көрді. Бұл еңбектерде ... ... ... ... ... ... ... ұғымының әдебиетте қай дәуірде қалыптасқанын нақты айту қиынға соғады. Ежелгі антик дәуірі әдебиеті драматургия негізінде дамығаны белгілі. Софокл, Еврипид, т.б ... ... ... ... драмалық шығармаларды әкелді. Ежелгі Грецияда театр өнері пайда бола бастады. Трагедия мен комедия да сол ... ... ... бірі болып табылатындығы даусыз ақ. Трагедия  -  грек тілінен аударғанда трагус  -  ... оде  -  өлең ... ... ... ... Гректер құдайлары Диониске арнап ешкі малын құрбандыққа шалған. Міне сол жиында ода айтатын болған. Яғни, өлең айтады. Кейін бұл өлең мұң, шер ... ... ... өз ... ... жырлап қосып, айтады. Комедия жанры көңілді жанр болып табылады. Міне ежелгі антик дәуірінде психологиялық аспектінің екі түрі пайда ... ... ... ... мен ... аспектілері. Психологиялық аспектілердің бастауын осы кезеңнен байқауымызға болады. Қазақ әдебиетінің бастауы болып саналатын Орхон Енисей жазба ескерткіштерінде психологиялық аспектілер ... ... бұл ... ... ... ... ауыз ... кездесетін ертегідегі психологиялық күйлер сияқты, тереңнен ашылған жоқ. Тек, адам қуанса қуанды, жыласа жылады деп қана  ... ... ... да ... екі түрін байқай аламыз  қайғыру мен қуану аспектілері.Адам жанының құпияларына Әбу ... ... ... Ж.Баласағұни т.б. оқымыстылар да көңіл бөлгендігін шығармаларынан байқауымызға болады.Алтын Орда  ... ...  ... аударсақ, нәзира дәстүрімен  жазылған қисса  дастандарды  айта  ... Бұл ... ...  -  ... түрлі тақырыпта жырланды. Махаббат тақырыбына жырланған  қисса-дастандарға көз ... Бұл ... ...  күйлер мен сезімдерді көптеп байқауымызға болады. Бұл дастандардағы психологиялық аспкетілер әлі күнге дейін зерттелмей келе жатқан дүние. Бұл  ... ... ... ... ... сүйініш, түс көру, аян беру сезімдері мен құбылыстары суреттелген. Бұл  дастандарда психологиялық параллелизм әдісі де кеңінен қолданылған. Осы аталған ... ... ... ХХ ... ... кеңінен қолданылса, қисса дастандарда әлдеқашан пайда болған аспектілер  болып ... ... ... Бұл ...  ... ...  басты тақырыбы  -  махабат тақырыбы болғандықтан, дастандар ...  өте  толы ... Осы  ...  ...  адам жанында болып  жатқан сезімдерді байқауымызға болады. Қазақ әдебиетінде ... ... ... ... ... ... қателеспеген болар едік. Бұл дәуірдегі дастандар лирикалық сарындарға өте толы болды. Адам жанын ... ... ... ақ, ... ... ... портреттеу, суреттеу ұғымдары көптеп кездеседі. Сұлу қыздың,  батыр жігіттің, сәйгүлік аттардың портретін беру жыр мен ... ... ... ... бірі ... Эпостық, лиро-эпостық жырлардан динамикалық психологизммен қатар, аналитикалық психологизм ұғымдарын байқай аламыз. Кез келген батырлар жырында портрет беріледі, түс көрудегі аян ... ... ... ... ... ... көптеп кездестіре аламыз. Лиро-эпостық жырлар да лиризмге толы болғандықтан, психологиялық аспектілерді байқай аламыз. Зерттеуші Г.Пірәлиева өз ... осы ... ... ... ... . Жыраулар поэзиясының шығармаларынан да жан туралы ... ... сөз ... ... ... Асан ... Шалкиіз, Ақтамберді, Бұхар т.б жыраулар шығармашылығынан да жан мәселесіне сөз қозғағанын аңғара аламыз.Бұл ұғым көптеген зерттеушілердің пікірінше ... ...  ... жоқ. ... әдебиетіне бұл ұғым даусыз ақ, ХХ ғасырдың басында көзге айқын ... ... ... атап ... бұл ... қазақ әдебиетінде назар аударғандар: Ж.Аймауытов, А.Байтұрсынов, М.Әуезов, ... т.б. ... ... ... Б. ... ... және ... талдау. Оқу құралы. -  Алматы, Санат, 1996.  -  336 бет.* Байтұрсынов А. ... ... ... ... ...  -  ... Ә., ... С.)  -  Алматы: Жазушы, 1989.  - 320 бет.* ... Г.  ...  ...  ...  ... ...   -  ...  Алматы, 2006  -  240 бет.Қазақстан  ... ... және ... ... қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті кафедрасы6М020500 - Филология мамандығыМӨЖ(№ 4; 5.)Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... әдеби мектептер.  (конспект)Орындаған: Тубекбаева Б.Р.Тексерген : Шаяхметұлы Қ.Семей - 2015 ж.Әдеби процестің тарихи өзгерістерге ұшырау ... ... ... ... ... түсінік.* Мифологиялық мектеп қағидалары.Әдеби процесс  -  әрбір халықтың ұлттық мәдениеті дамуының жетістіктерінен құралатын ... ... ... ... әдебиеттің көркемдік таным тұрғысындағы үлгілері жалпы халықтың ... ... ... орай ... ... ... Әдеби даму қозғалысындағы ықпалды, қозғаушы күштер ретінде көрнекті, дарынды тұлғалар сөз өнерінің рухани танымдық әсері мен қоршаған ортаның ... ... ... ... күші мен ... ... тұтастыққа айналуынан ұлттық әдебиеттің халықтық сипаты қоғамдық маңызға ие болады, жұртшылықтың рухани демеушісіне айналады. Халық тарихының жаңа ... ... ... көркем шығармаларының әдеби дамуындағы ортақ мүдделерді жырлағандарынан байқалады. Әлбетте, тегі мен діні бір, тілі ... ... ... ... ұлт ... ... ... қана қоймай, шығармашылық үндестікке де итермелейді. Сондықтан әдебиеттегі тоғысулар, қарым-қатынастар мен шығармашылық ықпал-әсер әдеби процестің өэ заңдылығы болуымен қатар, сөз ... ... ... негізгі формасы ретінде де қабылданады. Бұл ретте Г.И. Ломидзенің мына сөзі дәйек боларлық: . Әдебиет зерттеушілері мен ... осы ... ... ... да бір халықтың мәдени-рухани даму тенденциясында өзара байланыстың баға жетпес рөлі бар дегенге саяды.           ... ... ... мүмкіндігі мен өзара жақындасуы-олардың даму заңдылығының сәйкестігіне, шындықты бейнелі көркемдеу тәсілдерінің ортақтығына негізделеді. Өзара ... пен ... ... ... жас ... ... мен ... неғұрлымтолық бағалау мен сараптауға қызмет етеді. Және олардың жаңа жағдайда дамуына жағдай туғызады. Әдебиеттің даму ... ... ... ... оның ... ... көркем өнерімен қатынасы да ұлғайып, нығая бермек. Бұл жөнінде академик В.М. Жирмунский былай дейді: .Әдеби байланыстар-түрлі әдеби-тарихи және ... ... ... ... ... ... ... өте күрделі, көпқырлы диалектикалық құбылыс. Біріншіден, олар әдебиеттердің ... ... өсу ... ... әртүрлі ұлт мәдениетінің тарихына, үшіншіден, нақты әрбір ... ... ... ... 	2. Әдеби процесске деген тарихи көзқарастардың қалыптасып, тууы әдеби процестің тарихи өзгерістерге ұшырау жолындағы әдеби мектептерге алып келді. Мұндай ... ... ... биографиялық, психологиялық, психоаналитикалық, әлеуметтік, әлеуметтік тарихи, мәдени тарихи сияқты мектептерді жатқызуға болады. ХІХ ғасырдың бас кезінде Германияда ағайынды Гриммдер ... ... одан ... ... мифологиялық мектептің мифологиялық, ауысып алу (теория заимствования) және антропологиялық теориялары болды да, олар ... ... ... ... ... еді. Ұлы ... Ш. ... ғылыми-зерттеушілік көзқарасында осы үш теория да орын алды. Бірақ ... ... сай ...  деп ...  ... ... ... орын алды. Бірақ, мифологиялық мектеп әлемдік әдебиеттануда әдеби мұраны игеру жолындағы тың ізденістердің бірі еді.Фольклорды жинап-жариялау мен зерттеуде оның шығу ... ... ... ... ... бұл ... ... ізденістер жолында тың бағыттағы қадамдар еді. Тіпті ... ... ... ... ... өзінде орыс әдебиеттануның тарихын зерттеуші ғалымдар бұл мектепті: , - деп бағалаған болатын. ... осы ... ... тән ... Шоқан еңбектерінде орын алуын   деп ... ... ... ... ... даму ... болмай қоймайтын құбылыс деп есептеу керек.Орыс ғалымдары секілді Шоқан да фольклордың пайда болуындағы мифологиялық танымның ... ... ... Халықтың әдет-ғұрпын, наным-сенімдерін, аңыз-әңгімелері мен әпсана-хиқаяттарын сөз еткенде мифологиялық ... ... ... да, оның ... этногенездік, зоогенетикалық, топонимикалық, космогониялық, демонологиялық секілді түрлері туралы ғылыми ой-пікір білдіреді. Шоқан өзі зерттеген халықтардың шығу тегінің түп ... жеке адам ... ... туралы мифтік аңыздарда көрініс табуын мифологиялық таным деп көрсетеді. Ата-баба ... ... ... яғни  ... ... ... ... негіз болғанын атап көрсетеді. Өздерінің жаратылуының негізін әйтеуір бір құдіретті күшке апарып телитін мифологиялық түсінік Орта Азия халықтарының көбіне тән ... ... ... мифологиялық теорияға сай көзқарасының бір бағыты - дүниенің пайда болуын жеке бір бастаушы күштерге апарып негіздейтін мифтік және тотемдік ... ... ... ... Ф.И.Буслаев, О.Миллер секілді мифолог ғалымдарының концепцияларына қарағанда Шоқанның мифологиялық теорияға байланысты көзқарасында өзіндік бір ерекшелік бар. Ол мифтік аңыз-әпсаналардың ... ... сөз ... ... тарихи деректермен салыстырмалық тұрғыдан қарайды. Оны жоғарыда айтылған қырғыздардың шығу тегі туралы мифтерді Қытай ... ... ... ... ... ... ... болуы туралы мифтік аңыздың Әбілғазы шежіресіндегі тарихи деректермен сәйкестігін ғылыми тұрғыда ашуға ұмтылды.Мифологиялық мектептің аталмыш теориясына қарағанда, ауысып алу ... ... ... ... ... ... жасау барысындағы ой-пікірінде анық көрінді. ХІХ ғасырдың орта кезінде мифология теориясының әдеби мұраны игеру бағытындағы ізденістерінің шектеулігі басқа ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... А.Н.Афанасьев, Н.А.Львов т.б. фольклорды ғылыми тұрғыда тану жұмыстарына тың бағыт ретінде танылған ... алу ... ... ...  бұл ... ... алғашқы қадамдарды жасап кетті. Бұл мектептен орыс әдебиеттану ғылымындағы мифология теориясының негізін салушы Ф.И.Буслаевтың 1874 жылғы  журналының  №5 ...  ... ... ... кейін ғана ауысып алу теориясы толық мәнде дами бастады. Шоқан бұл теорияның белгілі бір халық ... ... ... ... алуы үшін ең ... ... ... дәрежеде болуы керек деген талабы тұрғысынан келгенде, қазақ халқының әдеби мұрасы басқа елдердегі әдеби дамудан кенже қалмағанын дәлелдейді. Оны ,- деп ... ...  ... ... ... ауысып алу теориясын жақтаушы Т.Бенфейдің  еңбегіндегі  деген пікірнен бұрын айтылуы таң қалдырмай қоймайды. Мифологиялық мектептің ауысып алу теориясын, ол ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында кеңінен қолданғанын  жазған ой-пікірлері де дәлелдейді. А.Афанасьев мырзаның жинағынан мен қазақтардың айтқанына ұқсамайтын тек алты ғана ертегі ... ... ... мен бұл ... ... ... ... индо-герман тұқымдарының Орта Азия жерлерінде татар тұқымдарымен бірге өмір  сүрген уақытындағы әсерінен және араласып кетуінен болған ғой  деп ... енді мен бұл ... ... кілтін ұлы  жүз бен қырғыздардың арасынан табармын, сүйтіп өз жинағым үшін бай ... ... ... деп ... ... ... бұл ойым ... аспады>>, - деп жазады. Бұдан ауысып алу теориясы Шоқанды ерекше қызықтырып, арнайы зерттеу жұмыстарын жүргізуге ...  ... ...  ... ... тек осы ... қалмаған.  Бірақ бір халықтың сөз өнері тек басқа елден ауысып алу арқылы туып ... ... ... шыға ... ... ... бұл ұқсастықтар олардың тарихи тағдырының сәйкестігінен, тұрмыс-тіршілік жағдайларының жақындығынан, эстетикалық талғамы мен дүниетанымдық көзқарастарының деңгейлестілігінен, сонан соң барып тақырыптар мен ... ... деп ... Бұл секілді ұқсастықтардың негізі халықтардың тұрмыс-тіршілігі, дүниетанымдық  ... ... ... сәйкестігінде жатқандығына ғылыми тұрғыда қарайды. Мифологиялық мектептің кейінгі өкілдерінен ... осы ... ... ... антропологиялық теорияны ғылыми-зерттеушілік ой-пікірге енгізді. Шоқанның ауысып алу ... ... ... түпкі қазығы осы теорияға барып тіреледі.Қолданылған әдебиеттер* Қазақ әдебиетінің тарихы. Алматы, 1960.* Уәлиханов Ш. Таңдамалы. ... 1985.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биографиялық және психологиялық әдебиеттанудың әдістемесі.Әдеби процестің тарихи өзгерістерге ұшырау жолындағы әдеби мектептер9 бет
Адам ағзасындағы макро және микроэлементтер80 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Альтернативті энергия көздеріне көшу11 бет
Ахмет Байтұрсынұлы шығармаларының тарихи маңызы9 бет
Ағаш саңырауқұлақтары15 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.). Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу12 бет
Бизнес аңыздары (Әлемнің бай адамдары). Стив Джобс9 бет
Биогаз9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь