Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу

1. Түркі тілдерін (орта ғасыр) салыстыра зерттеудегі ғалымдарының еңбектері.
2 М.Қашқари сөздігінің мәні.
3 Араб ғалымдары зерттеулері.
4 Салыстырмалы.тарихи зерттеулерге қойылатын негізгі талаптар.
5. Пайдаланылған әдебиеттер.

Салыстырмалы.тарихи зерттеу (XYIII.XIX ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері.
1 XVIII.ХІХғ.ғ. Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері
2 Салыстырмалы.тарихи фонетика
3 Салыстырмалы.тарихи грамматика.
4 Пайдаланылған әдебиеттер.
Түркі тілдерін салыстыра зерттеу алғаш М.Қашқаридің ХІ ғасырда «Диуани лұғатынан»басталса, бұған қоса сақталмай қалған араб –парсы –түрік –монғол тілдерінсалыстыра зерттеген әл-Замахинаридің “Мукаддимат әл-адаб” (XІІ ғ.) атты ғылымиеңбегі болғанын тюркологтар растап отыр. В.В.Бартольд осы еңбектің түркі тілінеарналған бӛлімі Орта Азия түркілерінің ХІІ, ХІІІ ғасырлардағы әдеби тілін зерттеуге арналғанын анықтаған. Түркі тілдерінің лексикасын зерттеген Л. Будагов, Г.Вамберилерден өзге фонетика мен грамматикада салыстыра зерттеу ісіне айтарлықтай үлес қосқан В.В. Радлов еңбектері одан кейінгі зерттеулерге үлгі болғанын ғалымдар атап көрсетуде. Түркітанудағы салыстыра зерттеу ісін жалғастырған елеуліеңбектерқатарында ғалымдар Н.Ф. Катановтың “Опыт исследования урянхайского языка”зерттеуін атайды. Тарихи-салыстырмалы зерттеуге өз үлестерін қосқан фин ғалымдары М. Рясянен, К. Гренбек, түрік ғалымдары А.Эмре мен А. Жафароғлылар болғанын атау орынды.
XIX ғасыр тіл білімі тарихында ерекше орын алады. Өйткені бүл кезде тіл фактілерінің ерекшеліктері мен өзіндік қасиеттерін ғылыми негізінде дүрыс түсінуге, оларды белгілі бір жүйеге келтіріп қарауға мүмкіндік туғызылатын салыстырмалы-тарихи тәсіл пайда болды. Бүл тәсілдің қалыптасуына байланысты туыстас тілдердің озара қарым-қатынас, төркіндестігін, сондай-ақ, әрбір нақты тілдің дамуын кезеңдерге болу тәрізді мәселелер қарала бастады. Бүл тәсілді қолдану арқылы әрқашан өмір сүруден көне, олі тілдердің қүпия сырларына үңілуге мүмкіндік туды. Салыстырмалы -тарихи тәсіл жеке бір елде ғана пайда болған жоқ. Тілдерді өзара салыстыра отырып зерттеу идеясы бірсыпыра елдерде, ірі лингвистер енбектерінде де бір кездерде, дәлірек айтсақ, ХІХғ. I жартысында пайда болды. Алғашқыда, көбінесе тілдердегі кейбір сөздердің фонетикалық және семантикалық үқсастығы өзара салыстырылды. Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің алғашқы өкілдері Ф.Бопп, Р.Раск, А.Қастеков өз еңбектерінде тілдің дыбыстық жағын тарихи негізде қүнтты түрде талдау қажеттігін көбірек көңіл бөлді. Оның себебі-тілдердің дыбыстық үқсастығы кездейсоқ болуы да мүмкін. Сондықтан да дыбыстық кешендердің бір тілде немесе бір топ туыс тілдерде өмір сүрген үзақ мерзімін түтас алып зерттегенде ғана олардың даму процесін аңғартуға болады.
1. Ә.Қайдар, М.Оразов. «Түркітануға кіріспе».
2. Отар Әлі Бүркіт. «Түркітану».
3. Х. Досмұхамедұлы «Түркітану негіздері».
4. В. Радлов «Солтүстік түркі халықтарын зерттеуі».
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым МинистрлігіШәкәрім атындағы Семей Мемлекеттік УниверситетіСӨЖТақырыбы:Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. Салыстырмалы-тарихи зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) ... ... ... ...  ... ...     Шаяхметұлы ҚинаятТоп:                 ҚЯ - ... ... ... ... ...   ... ...  тілдерін (орта ғасыр)   салыстыра зерттеудегі ... ...  ... ... мәні.3  Араб ғалымдары зерттеулері.4  Салыстырмалы-тарихи зерттеулерге ... ... ... ... ... ... ... ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері.* XVIII-ХІХғ.ғ. Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері* Салыстырмалы-тарихи ... ... ... ... ... ... ... тәсілмен   зерттеу.Түркі тілдерін салыстыра зерттеу ... ... ХІ ... басталса, бұған қоса сақталмай қалған араб  - парсы  - түрік  - ... ... ... ... ... әл-адаб" (XІІ ғ.) атты ғылымиеңбегі болғанын тюркологтар растап отыр. В.В.Бартольд осы еңбектің түркі тілінеарналған бӛлімі Орта Азия ... ХІІ, ХІІІ ... ... тілін зерттеуге арналғанын анықтаған. Түркі тілдерінің лексикасын ... Л. ... ... өзге ... мен ... ... ... ісіне айтарлықтай үлес қосқан В.В. Радлов еңбектері одан кейінгі зерттеулерге үлгі болғанын ғалымдар атап ... ... ... ... ісін ... ... ... Н.Ф. Катановтың "Опыт исследования урянхайского языка"зерттеуін атайды. Тарихи-салыстырмалы ... өз ... ... фин ... М. ... К. ... түрік ғалымдары А.Эмре мен А. Жафароғлылар болғанын атау орынды.      XIX ғасыр тіл білімі тарихында ... орын ... ... бүл кезде тіл фактілерінің ерекшеліктері мен өзіндік қасиеттерін ғылыми негізінде дүрыс түсінуге, оларды белгілі бір жүйеге келтіріп қарауға мүмкіндік туғызылатын ... ... ... ... Бүл ... қалыптасуына байланысты туыстас тілдердің озара қарым-қатынас, төркіндестігін, сондай-ақ, әрбір нақты тілдің дамуын кезеңдерге болу тәрізді мәселелер қарала бастады. Бүл ... ... ... ... өмір ... ... олі тілдердің қүпия сырларына үңілуге мүмкіндік туды. Салыстырмалы -тарихи тәсіл жеке бір елде ғана ... ... жоқ. ... ... ... ... ... идеясы бірсыпыра елдерде, ірі лингвистер енбектерінде де бір кездерде, дәлірек айтсақ, ХІХғ. I жартысында пайда болды. Алғашқыда, ... ... ... ... ... және семантикалық үқсастығы өзара салыстырылды. Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің алғашқы өкілдері Ф.Бопп, Р.Раск, А.Қастеков өз ... ... ... ... ... ... қүнтты түрде талдау қажеттігін көбірек көңіл бөлді. Оның себебі-тілдердің дыбыстық үқсастығы кездейсоқ болуы да мүмкін. ... да ... ... бір ... ... бір топ туыс тілдерде өмір сүрген үзақ мерзімін түтас алып ... ғана ... даму ... ... ... Тіл ... салыстырғанда оның қазіргі жайын өткендегі тарихымен байланыстыра қараған жен. Осыған байланысты салыстырмалы-тарихи зерттеудін ... ... көне ... ...  ... зерттеуде әр тілдің ішкі заңдылығы есепке алынуы керек. Жеке- жеке тіл болып саналатын түркі тілдері ... ... ... ... ...  ... зерттеу хронологиялык зандылықты қатаң сақтау қажет.4)  Салыстырмалы-тарихи зерттеулерде тілдердің генеологиялық жақындығы есепке алынуы керек. Тіл материалдарын салыстырғанда ... ... ... ... қамтылуы тиіс. Әр текті тілдер салыстырмалы-тарихи зерттеудің обьектісі болмайды(Түркі тілдерін генеологиялық жақтан классификация жасаған(Н.А.Баскаков бойынша)). Оларды: батыс және ... хун ... ... де, қазақ тілін қыпшақ тобына енгіземіз. Оларды тағы 3 топқа беліп(қыпшақ-қүмақ, қыпшақ.бүлғар, қыпшақ-ноғай)қазақ тілін қыпшақ-ноғай тіліне ... 4-нші өз ... ... ) ... 2-ші ... ... ... тобына енетін ноғай, қарақалпақ тілдер материалдармен салыстырған жөн)5) Салыстырмалы-тарихи ... ... мен оның ... ... түлғалар, сөйлем жүйесі, және сөздердің лексикалық, грамматикалқ мағыналары.6)   Салыстырмалы-тарихи зерттеуде тек ... ... ... ғана зерттеледі.Кеңес түркологтарынан салыстырмалы-тарихи зерттеуге өз үлесін қосқан: А.Н.Кононов, В.А.Богородицкий, Н.Н.Дмитриев, Э.Қ.Севортян, Н.А.Баскаков, А.М.Щербак т.б.Түркологияда   салыстырмалы-тарихи   ...   ...   ...   ... ... ... ... ішінде біршама толық зерттегені-Фонетика. Грамматикалық категориялардың қалыптасу, даму жолдары ... ... ... ... ... ... ...  басталған. В.В.Радлов (1968) жарық көрді. Бүл еңбекте Орхон-Енисей ескерткішітерінін бәрі қамтылған, ғылыми ... тілі ... ... ... ... ... тарапынан басылған сөздіктер, сондай-ак, Э.М.Севортянның этимологиялық сөздіктерін ... атап ... ... ... араб ... ... түркологиялық еңбектер ХІ-ХУ ғасырлар арасын қамтиды. Осы мезгіл ішінде түркі тілдерінің салыстырмалы ... ... ... ... практикалық грамматикалық очерктерін жазу саласында едәуір жүмыстар істеліпті.Араб тілді ғалымдар жазған ... ... ең ... және ең ... де ... ... әулиетінен шыққан , Бағдат ғалымы Махмүд Қашқари жасаған  деп ... ... ... сөздігі әдеттегі сөздіктер сияқты тек лексикалық материалдармен ғана ... ... кең ... ... Мүнда түркі тілінің сез колданысы, оның семантикалық, дыбыстық, грамматикалық сипаттары, ... ... ... кең ... ... ... Махмүд Орта Азияны мекендеген түркі халықтарын солтүстік, ... деп екі ... ... де, әр түстік қүрамына енетін халықтар тізімін береді. Сондай-ақ, түркі тілдерін оғуз, қыпшақ, түрки деп аталатын үш топқа ... әр ... ... ... бір-бірінен дыбыстық, гармматикалық, лексикалық өзгешеліктерін көрсетеді. Түркі тілдері материалдарын бір-біріне салыстыра баяндайды. Түркі тілдерінен 10 ... жуық сөз ... ... әр ... ... жіктеуде олардың фонетикалық ерекшеліктеріне сүйенеді. Махмүд сөздігі Х-ХІ ғасырдағы түркі халықтарының ... тілі ... ... ... ... ... ... халықтарынық бәріне ортақ еңбек. Сонымен қатар бүл еңбек-тек түркология ғана емес, бүкіл әлем лингвистикасында салыстырмалы, салғастырмалы әдіс бойынша ... ... ... ... ... бәрі де ... сөздігін түркі тілдері тарихының энциклопедиясы тәрізді дейді. Араб ғалымдары Махмүдтың Диуанынан кейін бірнеше ... ... ... Сондай сөздіктің бірі- Абулқасым Махмүд ибн Омар(туған жері атымен Әл-Замахшари деп те ... ...  ... кіріспе) деп аталатын арабша-парсыша-түрікше моңғолша сөздік. Араб тілінің маманы Абу Хаййан 1312жылы Каирде (түркі тілдерінің түсіндірме кітабі) атты ... ... ... ... ... ... мен ... синтаксисі мен ықшамды түрде қаралған фонетикасы сөз болған. Бүл салаларды сөз ... ... ... ... тілі мен қыпшақ тілі материалдарын салыстыра қарау аркылы ... Бүл ... ... ... соның ішінде қазақ тіліне тікелей қатысы бар қыпшак тілінің фонетикасы , грамматикасы, ... ... бай ... ... зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері.Қазақ тілі гармматикалық қүрылысы мен ... ... ... ... да ... түрде зерттеле бастауы XIX ғасырдан, әсіресе, оның екінші жартысынан басталады. Бүл саладағы түңғыш туынды леп ... ... ... ... көрген  атты еңбегін атаған жөн.1) Николай Иванович Ильминский(1822-1892) орыс Шығыс зерттеушісі, түрколог, арабист, миссионер, бүкіл өмірі халық ағарту майданында ... ... ... діни ... ... ... университеттің профессоры болып істеген. Біраз жыл Орынбор шекара комиссиясында кіші аудармашы ... ... ... татар, башқүрт, чуваш, мордва, қазақ халықтары арасында хрестиан дінін тарату, мектептерде сол дінді оқыту істерімен шүғылданған. Н.Ильминскийдің  1860-61 ж.ж.Қазан ... ... ... ... ... ... дыбыс саласы, грамматика саласы, сөздік деп аталатын 3 бөлімге ... ... ... тілі ... ... ... оның жазбаларының барлығында да татарға еліктеу күшті, ал сөйлеу тілі, фольклор туындыларының тілі көркем, түркі тілдері ... ең ... ... тіл деп ...  ... болатын. 1875жылы Петербургте орыс армиясының майоры Михаил Терентьев жазған  ... ... ... ...  деген атпен жазылған грамматика -қазақ тілінікі. Автор грамматиканың сипаттауын Ильминскийдің  ... ... ... ... тек ... ғана ...  деген кіріспесінде түрік-татар тілдерінен қазақ тілінің дыбыстық өзгешеліктері айтылды. Қазақ тіл білімінің жақа беті ... ... ... орыс Шығыс зерттеушісі, кернекті түрколог Платон Михайлович Мелиорнаскийдің(1868-1906)  деген еңбегімен ашылады. Екі кітап болып басылған бүл еңбектің ... мен ... ... ... 1894ж, ... ... бөлімі 1897 ж Петербургте басылып шығарылады. Фонетика және ... деп ... 1-нші ... кіріспеден, 6 тараудан күралған. Кіріспесінде қазак тілі түркі тілдері ішіндегі ең таза, ең бай тіл, диалектілерге белінбейтін ... тіл ... 1897 жылы ...  деп ... ... ... Осы ... 1906 жылы қайта басылды. Фонетика деп аталатын 1-нші бөлімде қазақ тіліндегі дыбыстарды таңбалауға араб ... гөрі орыс ... ... ... ... қазақ тілі дыбыстарының бір-бірімен байланысуындағы заңдылықтары, сөйлеу процесінлегі ... ... ... ... ... этимология, синтаксис салалары туралы айтылады. Қазан төңкерісіне дейін орыс тілінде' ... ... ... авторларына байланысты есте үстауды қажет ететін бір жағдай - олардың ешқайсысының да қазақ тілін сөйлеу тілі ... ... ... түрғыда білмегендіктері. Сондықтан олар қазақ тілі мәселелерін сез еткенде, өздеріне белгілі, өздерінің ана тілі болып есептелетін орыс тілі ... ... ... негіздеп, қазақ тілі туралы топшылаулар жасады.Пайдаланылған әдебиеттер:1.  Ә.Қайдар, М.Оразов. .2.  Отар Әлі Бүркіт. .3. Х. Досмұхамедұлы .4. В. ... .  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. 2.Салыстырмалы-тарихи зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. салыстырмалы-тарихи зерттеу (xyiii-xix ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдерінің дамуы мен қалыптасу кезеңдері. Алтай, Хұн дәуірлері4 бет
Қазақ тілі тарихын зерттеудің әдістері4 бет
Айғырларды пішу17 бет
Нүкте жылдамдығы мен үдеуін анықтау19 бет
Сүректі механикалық өңдеу тәсілі8 бет
Өсіңкілік қатарлар туралы15 бет
"Түркі тілдерінің жіктелуі."6 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь