Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат туралы

Кіріспе

Негізгі бөлім
1.Стенобионттық және эврибионттық организмдер.
2.Негізгі абиотикалық факторлардың . жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың экологиялық мәні.
3.Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні.

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Мекен ету ортасында тірі ағзаларға әсер ететін экологиялық факторлардың көптүрлігіне қарамай, олардың ағзаларға әсер ету сипаты мен тірі ағзалардың жауап ретінде беретін реакциялары бойынша бірқатар жалпы заңдылықтарды көрсетуге болады. Тірі ағзаларға экологиялық факторлардың әсерінің қолайлы немесе қолайсыз болуы, ең алдымен оның әсер ету күшіне байланысты. Фактордың жетіспеуі немесе шектен тыс көп болуы ағзалардың тіршілігіне қолайсыз әсер етеді.
Ағзаның тіршілігі үшін қолайлы болатын экологиялық факторлардың интенсивтігін оптимум деп атайды.
Түрлердің мекен ету ортасының факторларының қандай да бір ауытқу диапазонына бейімделуге қабілетін экологиялық валенттілік деп атайды.
Экологиялық валенттілігі төмен түрлерді стенобионтты, ал төзімділігі жоғары түрлер эврибионтты деп атайды. Стенобионттылық пен эврибионттылық ағзада өзінің тіршілігін сақтауда пайда болатын әр түрлі бейімделу типтерін сипаттайды. Мысалы: температураға байланысты эври және стенотермді ағзалар; тұз концентрациясына байланысты эври және стеногалилі; жарыққа – эври және стенофотты, тамақ түріне байланысты эври және стенофагты ағзалар болып бөлінеді.
Эврибионттылық түрдің кең таралуына жағдай жасайды. Көптеген қарапайымдылар, саңырауқұлақтар эврибионттарға жатады. Стенобионттылық таралу ареалын шектейді.
1840 жылы Ю. Либих ағзалардың төзімділігі оның экологиялық қажеттіліктерінің тізбегіндегі ең әлсіз звеносымен анықталатынын дәлеледеді.
Қазір Либих ережесі шектеуші факторлар заңы немесе Либихтың минимум заңы деп аталады. Бұл заңды былай тұжырымдауға болады: экологиялық факторлар жиынтығында төзімділік шегіне ең жақын фактор күші әсер етеді.
Экологиялық фактордың тек жетіспеуі ғана емес , оның артық мөлшері де шектеуші әсер ете алады.
Минимуммен қатар максимумның да шектеуші әсері туралы түсінікті дамытқан 1913 жылы В. Шелфорд болды. Шелфордтың толеранттылық заңы:
Экологиялық факторлардың минимумы ғана емес, оның максимумы да шектеуші фактор бола алады, ал олардың арасындағы ауытқу диапазоны толеранттылық шамасын , яғни ағзаның белгілі бір фактор төзімділігін анықтайды.
1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б.
2. Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. - Экология оқулығы.Экономика баспасы, Алматы 2011. 35-38 бет
3. Жатқанбаев Ж.Ж. Экология негіздері. Алматы 2003. 25-27 бет
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым  министрлігіСемей қаласының Шәкәрім ... ... ...   ...   және   ...   организмдер.   2.Негізгіабиотикалық  факторлардың   –   жарықтың,   температураның,   ...  және  ...  ...  ...   ...   ... мәні.Орындаған: Келбатырова М.Т.Тексерген: Мурзалимова А.К.Тобы: ВМ-401Семей, 2015 ж.ЖоспарКіріспеНегізгі бөлім1.Стенобионттық және эврибионттық организмдер.2.Негізгі   ...    ......    ... ... ... ... факторлардың сигналдық мәні.ҚорытындыПайдаланылған әдебиеттерКіріспе1. Стенобионттық және эврибионттық организмдер.Мекен  ету  ортасында  тірі  ...  әсер  ...   ... ... ... олардың ағзаларға  әсер  ету  сипаты  ... ... ... ... беретін  реакциялары  бойынша  бірқатар  жалпызаңдылықтарды көрсетуге  болады.  Тірі  ағзаларға  экологиялық  ... ... ... қолайсыз болуы, ең  алдымен  оның  әсер  ету  ... ... ...  немесе  шектен  тыс  көп  ...  ... ... әсер ...  ...  үшін  ...  ...   экологиялық   факторлардыңинтенсивтігін оптимум деп атайды.Түрлердің мекен  ету  ортасының  ...  ...  да  бір  ... ... ... экологиялық валенттілік деп атайды.Экологиялық валенттілігі төмен түрлерді стенобионтты,  ал  ... ... ... деп  атайды.  Стенобионттылық  пен  эврибионттылықағзада өзінің тіршілігін сақтауда пайда болатын әр ... ...  ... ... ... ... эври және стенотермді  ағзалар;тұз концентрациясына байланысты эври және стеногалилі;  жарыққа – эври  ... ... ...  ...  эври  және  ...  ...  ...   түрдің   кең   ...   ...   ...   ...  ...  ...   ...   Стенобионттылықтаралу ареалын шектейді.1840   жылы   Ю.   ...   ...   ...   оның   ...   ...   ең   ...    звеносымен    анықталатынындәлеледеді.Қазір Либих ... ... ... заңы  ...  ...  ...  заңыдеп аталады. Бұл заңды  былай  тұжырымдауға  болады:  ...  ... ... ... ең ... ... күші әсер етеді.Экологиялық фактордың тек жетіспеуі ғана емес , оның ...  ... ... әсер ете ... қатар максимумның да шектеуші  әсері  туралы  түсінікті  дамытқан1913 жылы В. ... ... ... ... ...  факторлардың  минимумы  ғана  емес,  оның  ...  ...  ...  бола  алады,  ал  олардың  арасындағы   ауытқу   диапазонытолеранттылық  шамасын  ,  яғни  ...  ...  бір  ...  ...   ...    ......    ... ... ... ...  ...  ...  және bіotіkos —  тірішілік,өмір) — бейорганикалық ортаның  тірі организмдерге жасайтын  тікелей  немесежанама әсерлерінің жиынтығы; сыртқы ортаның бейорганикалық,  ...  ...     ...      Ол      ...      ...      фактор(температура, жарық, жел, ылғалдылық,    атмосфераның    қысымы,    ... ... ... ...  ...  ...  ...  (атмосфера,  су,  қалдықтар, топырақ, шөгінді құрамы  және  олардағықоспалар т.б.), климаттық абиотикалық фактор (күн  радиациясы,  атмосфералықжауын-шашын,  гидросфералық  ...  т.б.)  ...   ...   ...   ... ... ... ауа қысымына, су  тереңдігіне,  хим.  құрамынақарай  бейімделуі,  кейбір  ...  ...  ...  ...  ...  т.б.Абиотикалық факторға байланысты. Жер бетінің, ауаның,  ...  ...  ... ... өзгеруі тірі организмдерге де  әсер  етеді.  Мысалы,  20ғасырда Арал  теңізінің тартылып,  ...  тұз   ...   ... ... шаң  тірі  организмдерге  үлкен  әсерінтигізді.Абиоталық факторды химиялық (атмосфераның, теңіздің,  тұщы  ...  ... тағы  да  ...  және  ...  ...  орография)  деп  екігебөледі.             ...             ... ... ... құрайды.Жарық.   Күн   сәулесінің   спектрінде  биологиялық    әсері    ...  ...  ...   көрінетін   сәулелер   болып   бөлінеді.Ультракүлгін  сәулелер   аз   ...   ...   ...   ...   ...    ...    өсу    үрдісін    және    ...    ... D ... ... ... бар.  Көп  ...  ... болуы да мүмкін. Ультракүлгін сәулелердің басым бөлігі озон  ... ... ...  ...  ......   ...   беретін,   жердегітіршіліктің негізгі көзі. Инфрақызыл сәулелер – жылу энергиясының көзі.Өсімдіктерге күн ... ... үшін ... көзі ... үшін  ...   жарықтығына   бейімделуіне   байланысты   ...   ... ... ... сүйгіш)  және  фокультативті  гелиофиттер(көлеңкеге шыдамды) болып бөлінеді.Жануралар күндіз немесе түнде ... ... ... ... бөлінеді.  Оларүшін жарық – тіршілік белсенділігінің уақытын анықтайтын фактор.Жарықты талап етуіне байланысты өсімдіетерді қысқа күнді  (төменгі  белдеудетіршілік ...  және  ұзақ  ...  ...  биік  белдеулерде  тіршілікететіндер) деп екіге бөлінеді.Фотопериодизм  –  өсімдіктер  мен  жануарлардың  жарықтың  түсу   ... ... ... ...  ...  ...  жарықтыңтүсу ұзақтығына байланысты  реттеледі.  Жарықтың  түсу  ұзақтығының  өзгеруітемпература  өзгеруімен  бірге  жүреді.  ...  ...   ...   ...  ...   бермейді.   Фотопериодизм   құстардың   қоныс   аударуы,жапырақтардың  түсуі  сияқты  ...   ...   ...   ...  тіршілік  ететін  жануарларға  күзгі  күннің   қысқаруы   көбеюжағдайына әсер ...  ...  Ал  ...  ...  ...  жануарлардыңкөбеюіне жағдай жасайды. Күндізгі жарықтың ұзақ уақыт  түсуі  үй  құстарыныңкөбірек жұмыртқа салуына да әсер етеді.Температура. Ортаның ... ... ...  әсер  ...  ...  зат  алмасуды   құрайтын   барлық   химиялық   реакциялардыңжылдамдығына әсер етеді. Негізінен  ...  ...  ...  ...  алады.  Бұл   цитоплазманың   қасиеттеріне   ...   Ең   ... шегі ... ...  ...  тірі  қалуы  мүмкін)  еңтөменгі  температура  шегі  болып   –   ...   ...   ... ... ... ... табылады.Температураға байланысты ағзаларды криофилдер (температурасы төмен  жерлердімекендейтін) және термофилдер (температурасы жоғары  орталарды  мекендейтін)деп бөлінеді.Ағзалар екі жылу  ...  ...  ...  алады:  сыртқы  күннің  жылуэнергиясын  немесе  жердің  ішкі  жылуын  және  ішкі  –  ...  зат  ... ... ... жылу ... ... ... қолданатын  энергия  көзіне  байланыстыоларды пойкилотермді және гомойтермді деп бөледі.Пойкилотермді  ...  –  дене  ...  ...  ...  ...  ...  өзгеріп   отыратын   ағзалар.   Олар   микроағзалар,өсімдіктер,  саңырауқұлақтар,   ...   және   ...   ... ... ... ...  ...  әдетте  олардыңдене температурасы сыртқы ортаның температурасынан 1-20С - қа жоғары  немесебірдей болады.Гомойтермді ағзалар – дене температурасын  ...  ...  ... тұрақты дәрежеде  ұстап  тұра  алатын  ағзалар.  Гомойтермді  топқақұстар мен сүтқоректілер және адам ... ... ... ... ...  жылылық  сүйетіндержәне суыққа төзімділер деп бөлінеді. Жылу сүйгіштерге жүзім, шабдалы,  өрік,алмұрт жатса, суыққа төзімділерге мүк,  ...  ...  ...  ... жатады.Әрбір жеке организмнің  өзіне  тән  ...  ...  ...  және  ... ...  ...  температураға  төзімділік  көрсетеді.  Мәселен,балықтар 520С-та, ал бактериялар 800С-та қалыпты тіршілік етеді. ...  ... ... ... өмір сүре ... Температураның  қалыпты  мөлшерденкемуі  кез  келген  ...  ...  зат  ...  тежеп,   клеткадағыбиохимиялық реакцияларды бұзып, одан әрі ...  ...  ... тіршілігі тоқтайды.Күнге қарай өсімдіктер  жасушасындағы  цитоплазма  суын  ...  ... ... төмен температураға бейімделіп, төзімді күйге көшеді.Қыс кезінде ... ... ... ... ... ... жемтамыр,  түзуарқылы тыныштық күйге көшіп, төмен температураларға шыдайды. Ал ірі  ағаштаржапырағын тастап, ... ... ...  ...  ...  ...  ...  жануарлар  қолайсыз  температура  жағдайында   қысқы   ұйқыға(анабиоз) кетеді. Анабиоз кезінде  организм  ...  зат  және  ... ... тежеліп, баяу күйге көшіп, ең  төменгі  деңгейде  болады.  ... кету ... ... (аю) ... жетіспеуінен болады.Гомойтермді жануарлар  төмен  температурадан  әр  ...  ...  ... қысы қатты аймақтардан жылы  жаққа  қарай  қоныс  ауыстырады  (жылқұстары, кейбір сүт қоректілер т.б.).Тері  ...  жүн  және  май  ...  ...  ...   ... (аңдар, құстар, итбалықтар және т.б.).Уақытша ұйқыға немесе тыныштық күйге ...  ...  ...  аю,  ... мұндай  гомойтермділердің  дене  жылуы  ұйқыға  кеткен  кезде  ортаныңтемпературасына тәуелді болғаны үшін олардың  гомойтермділер деп атайды.Су. Су ...  зат  ...  және  ...  ағзаның  қызметтерін  дұрысатқаруын қамтамасыз етеді.  Жасушалардағы  судың  құрамы  шамамен  70%.Ылғалкөбінесе  ...   ...   ...   ...   ... байланысты болады. Кей  бір  жағдайда  ылғал  шектеулі  факторрөлін атқарады. Ылғалдың ... ... ... ...  жібереді.Әсіресе шөл,шөлейтті белдеулерде  ылғал  жетпейді.  Ал  орман  мен  батпақтыжерлерде керісінше әсер ... ... ...  ... ... ... жіктеледі.Гидрофиттер –суды  мол  қажет  ететін,  ылғалды  ортада  өсетін  өсімдіктер.Мысалы: ... ... ... ... ... –шөл, шөлейт, дала сияқты ылғал тапшы аймақтардыңөсімдіктері. Олар қатты ыстыққа және сусыздыққа төзімді болады. Мысалы:сексеуіл, жүзген, жусан, ... ... ... ... т.б.Мезофиттер –ылғалдылығы орташа,  жеткілікті  аймақтарда  өседі.  Жапырақтарыашық әрі ірі болып ... ... ... ... ... өсімдіктер.Суккулентті –ксерофиттерден де ылғалы тапшы аймақтың өсімдіктері.Олардың жапырақтары немесе сабақтары ... су ... ... ... ... ... алоэ т.б.Гидрофиттер –судың ішінде өсетін өсімдіктер. Мысалы: элодея, ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Су ағзаларымекен  ететін  су  қабатына  және  ...  ету  ...  ...  ... ... ... –негізінен су ағынымен пассивті  түрде  орын  ауыстыратын  ағзалар.Планктонда  фитопланктон  (бір  жасушалы  балдырлар)  мен  ...  ... ... ...  –судың  орта  қабатында  белсенді  түрде  қозғалып  тіршілік  ететінағзалар. Оларға балықтар, ... ... ... тасбақалар,киттәрізділер жатады.Бентос –судың түбін және топырақта тіршілік ететін су ағзалары. Олардыфитобентос (бекініп өсетін балдырлар және жоғары ... ... ... ... былқылдақ денелілер, теңіз жұлдыздары,т.б.) деп бөледі.Перифитон  –су  өсімдіктерінің  сабақтарына   және   ...   ... ... ... жануарлар тіршілігінде маңызы зор.  Жануарларғаылғал жетіспегенде,  олар  әр  ...  ...  ...  түйе  өркешініңмайынан  метаболиттік  су  ...  ...  ...  ...  ...   ...  ...  транспирациясының  азайтады,  сексеуіл   тамырларынтереңге ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мөлшері.Абсолюттік  ылғалдылық  —  материалдардың  құрғақ  бөлегі  массасының  өлшембірлігіне сәйкес  келетін  ...  ...  ...  ылғалдық  материалмассасының  бір  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...  байыту  фабрикаларындағы   жұмыс   ...   ...   ... ... байытуда  ылғалдық  белгілі  мөлшерден  аспауықажет. Металлургиялық  зауыттарға  жөнелтілетін  концентраттардың  ылғалдығытиісті талаптарға сай ... ... мен ... әсер етуі. Антрактиканың шөлді  мұзында  t0-ра -880С дейін төмендесе,   Жердің  сусыз  шөлдерінде  көлеңкеде     ...  ...  ...  ...  ...  ...  жағында ыстық жазда 400С дейін жетсе, солтүстік жағында 200С дейін  барады.  Жердің барлық  жерінде  тіршілік  ... ... бір ... иесі ...  ... t0-ра диапазонын көтеруі мүмкін емес.  Сондықтан   кез  -  ... ... ... ... жерімен шектеледі,  сол  температураменбейімделеді.               Көптеген жануарлардың  дене  ...  ...  ... ...  ...  отырады.  Мұндай  жануарлар  өзгеруініңдене  температурасын  реттей  ...  және  ...   ... ... ... түрлері дене  температураларын  белсендіреттей алады, мұндай жануарлардың дене  температурасы  тұрақты  және  олардыгомойотермдік деп ... ... ...  ...  өзгеруіне   өте  төзімдіжануарлар эвритермдік , ал тек белгілші  температураның  өзгеруіне  ғана  ... ... ... деп ...   ...   ...    ...    Жердегі    барлықорганизмдердің өмір сүруінің негізгі  шарты.   Организмдегі  ...  ... ... су ... ... ... ... денесінің 50% астамы судан тұрады. Мысалы  :үй жануарларының  59%,  адам  ...  64%,  ұлу  70%,  ...  75%  ... ... 99% т. б.               Көптеген жануарларда   ылғалдылықың  көп  немесе  аз  болуынабайланысты  ...   ...   ету   ...   ...   ... (бейімделу механизмдері) қалыптасқан.3. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні.Жанды  ...  ...  тек   ...   мен   ...   денелерініңтемператураларын   тұрақты   ұстай   алады.   Оларды   ... ... ... ... 36-37 оС, ...  40  ... көтеріледі. Гомойотермділердің организмдерінде заттек  алмасу  процесіөте ... ... өтіп ...  ...  ...   өрістерді   (гравитациялық,   магниттік,электрмагниттік),  иондаушы  және  өткіш  ...   орта   ... ... ... жел, ...  тасу),  табиғаттағы  тәуліктікжәне маусымдык ... ... ... ... ...  бірнеше  жүздеген  атмосфералық  қысымды  көтереалады.  Мысалы,  көптеген  балықтар  ...  ...  ...  ... шаян ... 400-500 ... ... тең  қысымы  барүлкен тереңдіктерде кездеседі.Су тығыздығы су қабатында  көптеген  гидробионтардың  жүзіп  жүруіне  ... ... ... суда  ...  жүзіп  жүретін  организмдерді  ерекшеэкологиялық гидробионттар тобына біріктіріп,  ...  деп  ...  ... үшін ... әрекетінде  жүзуге  бейімделу  ең  маңызды  ... ... Олар ... ... үшін ... ... ...  немесеүйкеліс күшін арттыруға бейімделеді. Сондықтан  фитопланктонда  ... ... ... ... болады.Бос түрдегі  және  топырақтағы  суда  болатын  ...  ...  ... ... үшін қоршаған ортаның өте маңызды факторларына  жатады.  ... суы бар су ... ... кездеспейді. Жануарлар әлеміне  еңбай сулары бар көздерге рН  мағынасы  нейтралды  немесе  шамалы  ...  ... ... ... немесе сілтілігі рН  >  9  жағдайларда  ... түрі мен саны күрт ... ... тірі ... ... тікелей  не  аралық  ықпалынтигізетін факторлар тобы жатады. Биоталық факторлар дегеніміз  бір  ... ...  ...  ...  ...  өлі  ...  ... әсер-ықпалының жиынтығы. Биоталық факторларға зоогенді  (жануарларәсері),  ...  ...  ...  микробогенді  (микроорганизмдердіңәсері)  факторлар  жатады.  Мысалы,  кейбір  өсімдіктер  (фитонцидтер)   ...   ...   ...   ...   ...    ол    ... ...  жойғыш  әсер  етуімен  қатар  табиғи  ортанысауықтырады   және   ...   Ал   неше    ...    ...    ... өсімдіктердің жұқпалы ауруларын кең  таратады.  Оған  мысалретінде астық дақылдарының тат кеселі мен қаракүйесін, картоп  фитофторозын,т. б. ... ... ... ауру ... арқылы жануарлар  арасында  дажұқпалы аурудың ... ... ... болады.ҚорытындыҚоршаған  ортадағы   тірі   емес   ...   ...   ... ... деп ... Оған ... ...  физикалық,  химиялыққасиеттері жатады. Мысалы,  ауа  райы,  жылу,  ылғалдық,  ...  жел  ... ... ... ...  ...  особьтардың  адаптациясынныңнегізгі екі жолы белгілі: ол – мінез-құлықтың реакция лар және  ...  ...  ...  ...  факторлар  популяциялық  деңгейде,түрлік деңгейде, экологиялық жүйелер деңгейінде  әсер  ...  ...  ... ... олардың  нақты  экологиялық  жағдайларға  бейімделуінеқарай стацияларға бөлінеді. Мысалы,  солтүстікке  қарай  құрғақтау,  ... ... ал ...  ...  ...  жамылғысықалың  болыпбөлінеді. Ылғалдылыққа байланысты оларды ксерофитті,  мезофитті,  гигрофиттідеп бөлінеді. Теңіз деңгейінен  ...  ...  ...  ...  ...  Абиотикалық  факторлар   жануарлар   мен   ... ... ... ықпал етеді.Пайдаланылған әдебиеттер1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын  басқарғанэ.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: ... ҒӨФ. 2007. - 1028 б.2. ... Г.С., ...  Г.Т.  -  ...  ...  баспасы,Алматы 2011. 35-38 бет3. Жатқанбаев Ж.Ж. Экология негіздері. Алматы 2003. 25-27 бет  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Стенобионттық және эврибионттық организмдер8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат10 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы ақпарат6 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы мәлімет8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық фактордың сигналдық мәні12 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні4 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. Организмдердің индикаторлық мәні9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь