Ежелгі жәдігерліктер мен жыраулар поэзиясының поэтикалық үндестіктері

І. Ежелгі жәдігерліктер.
1) Жарыққа шығуы.
2) Ғылыми басылымның мақсаты.
3) Ерекшелігі.
4) Оқырманға ұсынылып отырған «Әдеби жәдігерлер» сериясының бірінші, екінші, үшінші және төртінші томдарындағы ұсынылған еңбектер.
ІІ. Жыраулар поэзиясы.
1) Халық поэзиясы.
2) Тарихи оқиғалар
ІІІ. Қорытынды!
IV. Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Қазақ әдебиеті мен мәдениетінің құндылығын танытатын ежелгі түркі дәуіріндегі жазба ескерткіштер мен орта ғасырлық әдеби жәдігерлер осы күнге дейін толық көлемде жарық көрген жоқ. Кеңестік кезеңдегі белгілі шығыстанушылар мен түрколог ғалымдар көне түркі әдеби ескерткіштерін өз деңгейінде зерттеп жариялағанымен де, бұл басылымдарда белгілі себептерге байланысты ежелгі мұралардың маңыздылығын арттыратын мәтіндер берілмеді, көне әдеби жәдігерлерді дайындап жарыққа шығару ісі кенже қалып келді. Осы олқылықтың орнын толтыру мақсатында М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде орындалатын «Әдеби жәдігерлер» атты ғылыми басылымды дайындап жарыққа шығаруды қолға алды.
Елімізде алғаш рет іске асырылып отырған «Әдеби жәдігерлер» сериясының басты мақсаты - халықтың ежелгі заманнан бергі жазба мұралары мен әдеби жәдігерлерін сол күйінде өзіне қайтару, түркі халықтарына ортақ ежелгі және орта ғасыр әдеби ескерткіштері мен ХV-ХІХ ғасырлардағы әдебиет шығармаларын неғұрлым толық жариялау. Бұл ретте ғылыми және көпшілік кітапханалардың сирек қорларында сақталған барлық дерлік ежелгі және орта ғасырлардағы әдеби жәдігерлер, ХV-ХІХ ғасырлар әдебиетінің мәтіндері ғылыми басылым томдарына енетін болады. Серияда: а) 1917 жылға дейін кітап болып басылған әдеби жәдігерлер; ә) қолжазба күйінде сақталған мұралар; б) кеңестік кезеңде әкімшіл-әміршіл жүйе саясатына ілініп, цензураға түскен мәтіндер; в) түрлі себептермен тыйым салынып, осы күнге дейін ғылыми айналымға түспеген шығармалар бар.
Әдеби жәдігерлердің мәтіндері қолжазба күйінде болсын, баспа бетінде жарық көрген күйінде болсын, сол бастапқы қалпында жарияланады да, ешқандай редакторлық өңдеуге жол берілмейді.
Серияның басты ерекшелігі - ежелгі және орта ғасырларда түркі тілінде жазылған әдеби жәдігерлердің біраз бөлігі алғаш рет қазақ тіліне аударылып беріледі.
Ғылыми басылым томдары хронологиялық тәртіппен жарияланады. Алғашқы том көне түркі дәуірінен басталып, соңғы том ХІХ ғасыр кезеңімен аяқталады. Бірнеше томды құрайтын серияның әр томы редакциялық бас алқаның кіріспе мақаласымен ашылып, соңында жазылған түсініктемелерді, сөздік пен жер-су атауларын, мәтіндерде кездесетін тарихи тұлғалар мен діни есімдерге байланысты түсініктерді, сондай-ақ, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен орыс және ағылшын тілдерінде жазылған түйіндерді қамтиды.
1. Бес ғасыр жырлайды- Алматы 1989,1-том.
2. Қазақ тілі мен әдебиеті- 2005, № 6.
3. Жұлдыз - 2001, №3.
4. Ұлттық энциклопедия - Алматы, 4том.
5. Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің тарихы.- Алматы,2001.
6. Қазақ әдебиеті энциклопедия- Алматы 1999 ж.
7. Қазақ хандық дәуір әдебиеті- М. Мағауин Алматы 1992 ж.
        
        Ежелгі жәдігерліктер мен жыраулар поэзиясының поэтикалық үндестіктеріЖоспар:І. Ежелгі жәдігерліктер.1) ... ... ... басылымның мақсаты.3) Ерекшелігі.4) Оқырманға  ұсынылып отырған   сериясының бірінші, екінші, үшінші және төртінші томдарындағы ұсынылған еңбектер.ІІ. Жыраулар ... ... ... ... оқиғаларІІІ. Қорытынды!IV. Пайдаланған әдебиеттер тізімі. Қазақ әдебиеті мен ... ... ... ... ... ... ... ескерткіштер мен орта ғасырлық әдеби жәдігерлер осы күнге дейін толық көлемде жарық көрген жоқ. Кеңестік кезеңдегі ... ... мен ... ... көне түркі әдеби ескерткіштерін өз деңгейінде зерттеп жариялағанымен де, бұл ... ... ... байланысты ежелгі мұралардың маңыздылығын арттыратын мәтіндер берілмеді, көне ... ... ... жарыққа шығару ісі кенже қалып келді. Осы олқылықтың орнын толтыру мақсатында М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты  ... ... ... ...  атты ... ... ... жарыққа шығаруды қолға алды.Елімізде алғаш рет іске асырылып отырған  сериясының басты мақсаты - халықтың ежелгі ... ... ... ... мен ... жәдігерлерін сол күйінде өзіне қайтару, түркі халықтарына ортақ ежелгі және орта ... ... ... мен ХV-ХІХ  ғасырлардағы әдебиет шығармаларын неғұрлым ... ... Бұл ... ... және ... кітапханалардың сирек қорларында сақталған барлық дерлік ежелгі және орта ғасырлардағы әдеби жәдігерлер, ХV-ХІХ ғасырлар әдебиетінің ... ... ... ... енетін болады. Серияда: а) 1917 жылға дейін кітап болып басылған әдеби жәдігерлер; ә) қолжазба ... ... ... б) ... кезеңде әкімшіл-әміршіл жүйе саясатына ілініп, цензураға түскен мәтіндер; в) ... ... ... ... осы ... ... ... айналымға түспеген шығармалар бар.Әдеби жәдігерлердің мәтіндері қолжазба күйінде ... ... ... жарық көрген күйінде болсын, сол  бастапқы қалпында жарияланады да, ешқандай редакторлық өңдеуге жол берілмейді.Серияның басты ... - ... және орта ... ... ... жазылған әдеби жәдігерлердің біраз бөлігі алғаш рет қазақ тіліне аударылып беріледі.Ғылыми ... ... ... тәртіппен жарияланады. Алғашқы том көне түркі дәуірінен басталып, соңғы том ХІХ ғасыр кезеңімен ... ... ... құрайтын серияның әр томы редакциялық бас алқаның ... ... ... соңында жазылған түсініктемелерді, сөздік пен жер-су атауларын, мәтіндерде кездесетін тарихи тұлғалар мен діни есімдерге байланысты түсініктерді, сондай-ақ, пайдаланылған ... ... мен орыс және ... тілдерінде жазылған түйіндерді қамтиды.Оқырман қауымға ұсынылып отырған  сериясының бірінші томына сақ-ғұн заманындағы және Түрік қағанаты тұсындағы көне ... ... ... ... ІХ-Х ... ... ... беріліп отыр. сериясының  екінші, үшінші және төртінші ...  орта ... өмір ... аса ...  ... ғалымы Махмұт Қашқаридің   ()  еңбегі құрайды.ІІ. Жыраулық поэзия. Жыраулық поэзия  -  ΧV - ... ... ... халық поэзиясы. Біздің дәуірімізге негізінен ауызша жетті. ΧV ғасырдың орта шеңінен бастап қазақ ... төл ... ... жая ... ... ... арнадан бөлініп, қазақ халқының дербес әдебиеті қалыптасты. Жыраулар поэзиясы қазіргі Қазақстан қоныстанған ежелгі тайпалар туғызған бай рухани қазынадан нәр алады. ... ... ... тың тақырыптар игеру, жаңа мазмұн қалыптастыру нәтижесінде кемелденеді. Қазақ әдебиетінің ортақ арнадан оңаша жол тартқан алғашқы қадамдарының ...  -  ақ ... ... ... ... қиын емес. Жыраулық поэзия сұлулық пен сезімнің шеңберінде шектелмеген. Содан да ... ... ... ... ... ... ойлар буырқанып, ұдайы философиямен шеңдесіп жатады. Онда өмір мен ... ... мен адам ... ... ... дін, ... ... қарыз бен парыз, ерлік пен ездік, байлық пен кедейлік жайлы сан  -  ... ... ... ... туындылар жыраулық поэзияның терең дүниетанымдық сипатын аңғартады. ... ... ... ...  -  ... елі,оған деген сүйіспеншілігі,елдің бірлігі,бүтіндігі.Халқына жайлы қоныс,ырысты жер іздеген Асан Қайғының "Желмая мініп жер шалсам,тапқан жерге ел көшір" ... ... сөзі сол ... ... ... ... ... сияқты Қазтуған жырау да "Қайран менің Еділім!" деп еңіреп өткен, "Еділдің бойын ел жайлап, шалғынына бие біз байлап" деп Доспамбет ... ... ... ... ... ... оты ... май жемесе қонағым он кісіге жараса,бір кісіге асқан тамағым" деп Ақтамберді жырау еліне ырыс, молшылық тілеген, ... ... ... ... ... поэзияның алғашқы өкілдері, кезінде бүкіл Дешті Қыпшаққа даңқы кеткен Сыпыра жырау, Асан Қайғы, ... ... ... ... жаңа ... ... ғана емес, көне мұраны жалғастырушылар деп саналады. Елге,ер  -  ... ... ... ... ... ... болашақта ұмтылар бағыт  -  бағдарын, идеялық тұғыры мен көркемдік биігін ... ... ... өмір ... және ... ... ... күндерге там  -  тұмдап болса да жеткен ақын  -  жыраулар творчествосы сол заманның тұтас бір шежіресін ... ел ... ... ... ... ащы ... әдет  -  ...  -  санасы бейнелі тілмен көрініс тапқан. Демек,жыраулар поэзиясы - халқымыздың неше ғасырлық өмірін өнер ... ... ... ... ... ... Толғамды ой  -  пікірлермен зерттелген жыраулық поэзия. "Жырау" сөзінің мәні, жыраулар өнері туралы В.В Радлов,Г.Потанин, Ш.Уәлиханов және ... ... ... сан ... айтып, халқымыздың табан асты суырып салып өлең шығарғыш қасиеттерін таңдана сөз ... ... ... ... ... "Бұл ... әлеумет тіршілігінен, - дейді М. Әуезов, - ең шешуші мәселесін әдебиет жүзіне түсіріп , ... рет ... ел ... ... күңіренген қария  -  Асан.Бұл заман сыншысы сөйлесе,шешілмеген жұмбақ,түйіні шатасқан сөздерді ғана ... ... ... ... қарап, келешек заман не айтарын болжайды.Сөзінің бәрі терең ой, терең мағынамен сөйленеді.Айтпақ жайларын ашып,ұғымды қылып айтып бермейді,әдейі көмескілеу, жұмбақ қып ... сөзі ... ... ... да ... ... жайы туралы немесе көпке арналып ақыл,өсиет есебінде айтылады".Ғалымның осы ғұламалық пікірінде жыраулар поэзиясының идеялық  -  көркемдік мәні ... ... ... осы ... сөз тұнығына әрі ақын, әрі ғұлама Шәкәрім де ден қойған.Ол "Ескі ақындық" деген ... ... ... ауыз ... "Жыраулар поэзиясын" аса жоғары бағалаған. Тақпақ пен мақал тағы артық, Суырыпсалма жағы артық, Айтады олар ... ... ... Шортанбай, Үмбетей мен Марабай Алды  -  ... ... ... ... ... Жел жетпейтін құландай.Шәкәрім ескі ақындар поэзиясында "терең сыр" барын таниды.Олардың жырында "қыран құстың ұшқаны", "ақбөкеннің жүрісі", "жайдақ желдің желісі", "мөлдір ... ... "жел ... ... ... "адам жанының жайма шуақ кезеңі"  -  баршасы,көшпелі қазақ өмірінің бүкіл әлеуметтік, рухани тіршілігі бейнеленген деп керемет ой ... ... ... ... сөз ... Мағжан Жұмабаев та "Батыр Баян"поэмасында: Бұқар мен Тәтіқара жырлағанда Толқынды тұңғиық боп ... жыр, -деп аса ... ... ... ... неше ... өмірін өнер өрнегіне, ақыл сөзіне бейнелеп түсірген,өшпес,өлмес мұра. Профессор Е.Ысмайлов жырау мен ақындар ... жете ... ... жыраулар да ақын,көркем сөз шығарушы өнерпаз,қазақ әдебиетінің көне өкілдері деп танытты. Жыраудың ... ...  -  ... ... мен ... ... болып келуінде.Адам баласы басындағы қайғыны,зарды, ел ішіндегі ауыртпашылықты толғау, әлеуметтік,елдік мәселелерді көтеру,тағы басқа әр түрлі өткен  -  ... ... ... ... ... ... ... түйіндер жасап,терең ой қозғау  -  ... ... ... ... ... тақырыптарды,әлеуметтік  - қоғамдық мәселелерді,қолбасы батырлар мен елбасы хандар ісін,халықтың жай  -  күйлерін,қонысын, өткені мен ... ... ... ... ... мен ... бой ұра, кейде тіпті олар өздерінің болжамдарын,ақыл - өсиеттерін қобыздың ... ... ... ұзақ ...                ... ... ... тарихын байыпты зерттеп, толғамды ой-пікірлер айтумен тынбай, көне ... ... ... ... құндылығы жоғары кітаптар жазып, кейінгі ұрпақтарға мұра етіп қалдырды. 1982 жылы шыққан "ХV-ХVІІІ ғасырлардағы жыраулар поэзиясы" атты кітапқа ... алғы сөз ... ... ... ... ... ... жылдарға дейін көбінесе XVIII ғасырдың соңғы тұсынан бастап зерттеліп кел гендігі мәлім. Яғни, қазақ әдебиетшілері арасында осы мәселе тұрғысында екі ... ... ... ... ... қазақ әдебиетінің тарихын Бұхардан бастап, оған дейінгі әдебиетті жоққа шығарды. Ә.Дербісәлин "ХV-ХVІІІ ғасырлардағы қазақ поэзиясы" атты кітапта қазақ әдебиеті ... ... ... бар, ... ... ... ескерілмей кеткен ақындар шығармашылығын сөз еткен. Әсіресе, қазақ деп аталатын халықтың бір ұлыс ... ... ... ... ... ... ... дербес әдебиеттің алғашқы өкілдері Асанқайғы, Қазтуған, Шалгез жыраулардың поэзиясына ерекше тоқталған. Ең алдымен сөз болып отырған ... ... ... емес, алғашқы тұстан бастап фольклордан іргесін бөлектеп, кәсіби әдебиет ... ... ... баяу да ... ... бір ... іздену, даралану, жолы, әрине, өмір мен өнердің даму заңдылығынан ... ... ... жаңаның басы емес, көненің жалғасы екендігін танытады.ҚОРЫТЫНДЫ."Жыраудың сөзі мақсатсыз айтылмайды. Не айтса да, көптің мұңы,көптің жайы ... ... - ... М. ... ... ел өміріндегі күрделі оқиғаларға үн қосып,өз заманының көкейкесті мәселелерін көтеріп отырды.Өткен күн, озған дурен,көне тіршілік шежіресі болды.Үнемі халық жағынан ... ... ғана ... болашағы үшін де аса мәнді идеялардың ұраншысы қызметін атқарды.Еркіндік, егемендік кезеңдеріндегі қазақ әдебиетінің үлгілі дәрісі, үлкен тағылымы да осында. Жыраулар ... ... сөз ... мол , ... ... ойға толы, ол біздің жастар үшін өсиетнама түрінде берілген. Жыраулар ... ... ... ... ... ... оның арман  -  мұратын, кешірген ауыртпалықтарын жырлаумен ғана бағалы емес, елдің саяси - әлеуметтік ... ой  -  ... ... ... ... тілмен бере білуімен де бағалы. Көптеген жылдар бойы сан қилы тарихи оқиғалардың ... ... ... өзіндік үн, өзгеше бояу, нақышы айқын ұлттық сипатта қалыптасқан жыраулық поэзияға бас ... ... ... ... Бес ... ...                                                                       ... 1989,1-том. 2. Қазақ тілі мен әдебиеті-                                                                                    2005, № 6. 3. ... -                                                                                                             2001, №3. 4. ... ... -                                                                            ... 4том. 5. ... Х. ... әдебиетінің тарихы.-                                            ... 6. ... ... энциклопедия-                                                                ... 1999 ж. 7. ... ... ... ...                                            М. ... ... 1992 ж.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам – әлемнен де күрделі6 бет
Абыралы, Сарыкөл петроглифтері7 бет
Мақыш Қалтайұлы7 бет
“Ғалияда” оқыған қазақтар9 бет
Жыраулар поэзиясындағы көркемдік ерекшеліктер5 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
Абай поэзиясының шығыстық негіздері14 бет
Абайдың поэзиясының көркемдік ерекшілігі18 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс34 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс беруі36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь