Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамыту

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І . тарау. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудың теориялық негіздері
1.1. Шағын жинақталған мектептерде бастауыш сынып оқушыларына тәрбие мен білім беру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық . психологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.3. Оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытуда жанұя тәрбиесінің педагогикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

ІІ . тарау. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытуда шағын мектеп пен жанұяның бірлескен жұмысының әдіс . тәсілдері.
2.1. Шағын мектеп пен жанұяның бірлескен жұмысының бүгінгі ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
2.2. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытуда шағын мектеп пен жанұяның бірлескен жұмысының мазмұны мен әдіс . тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56

Қосымша
Кіріспе
Зерттеудің көкейтестілігі. Білім беру проблемаларына байланысты шағын жинақталған мектептердің бастауыш сынып оқушыларын оқу жұмыстарын дұрыс жолға қою әр уақытта шешімін табуды керек ететін мәселе. Бүгінгі күннің талабы – білімді ұрпақ тәрбиелеу. Мектеп - әлеуметтік мәселелердің ішіндегі ең өзектісі, ал шағын мектептер ерекше мән беретін білім ордалары. Шағын мектептерге көңіл бөлу, оларға жәрдем беру арқылы болашағымды бәсекелестікке лайықты тәрбиелеп, білім беріп дамытамыз, «Елді түзетуді бала оқыту ісін түзетуден бастау керек» деп ұлтымыздың ұлы ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы орынды айтқанын қазір қазақ зиялылары ғана емес, бізбен отандас өзге ұлт өкілдері, солардың озық ойлы, білімді азаматтары да толық мақұлдайды. Халқымызда ұлы мұраты жастарға халықаралық деңгейде білім беру, ол мұратқа жетудің алғашқы баспалдағы мектеп, соның бәрі шағын мектепте өркен жаяды.
Қазақстан Республикасы «Білім туралы» заңында шағын комплектілі мектеп оқушыларының саны аз, біріктірілген сынып – комплектісі бар, оқу сабақтарын ұйымдастырудың ерекше формасы бар жалпы білім беретін мектеп деп көрсетілген. Сапалы білім беру жүйесі еліміздің экономикасын тұрақты дамуын қамтамасыз ететін негізгі факторлардың бірі және мемлекеттің дамуының өзегі болып есептеледі. Сондықтан сапалы білім беру және бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның рөлі үлкен шағын мектептердің мұғалімдеріне қойылатын талаптар:
- өздігінен білім көтерудің тиімді әдістерін таңдай білу;
- шағын жинақталған мектеп жағдайына қарай бейімдеу, оқу үрдісін сапаландыру;
- әртүрлі жастағы оқушылар ұжымын басқара білу;
- оқушылардың бірін-бірі өзара білім алуды сапаландыру бағытын дамыту;
- оқушылардың бір отбасы балалары сияқты болып, өзін-өзі басқара білуін ұйымдастыру;
- оқушылар арасындағы бір-біріне деген сенімділігін және сыйластықтарын арттыру;
- оқушылардың ата-аналарын қоғамдық-педагогикалық жұмыстарға қатыстыру;
- бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның рөлін орынды пайдалану.
Шағын мектепте бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның ролі үлкен, сондықтан, ата-ана – мектеп – оқушы ынтымағын арттыру, бірліктегі еңбектердің басты мақсатқа жұмылдыру тақырыбы көкейтестілігін түсіну өзі сұранып тұрғандығы белгілі.
Зерттеу мақсаты: шағын мектепте бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның ролінің технологиясына талдама жасау.
Зерттеу міндеттері:
- Оқу-тәрбие жұмыстарын бастауышта жетілдірудің мәнін және бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның қазіргі кезеңдегі ролін анықтау;
- Педагогикалық шарттарын іздестіру, табу;
- Технологиясына талдама жасау.
Зерттеу нысаны: Шағын мектептегі оқу-тәрбие процесі.
Зерттеу пәні: шағын мектепте бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның ролі.
Зерттеу технологиясы:
- педагогикалық бақылау;
- мұғалімдермен әңгімелесу;
- оқушылармен оқу-тәрбие жұмыстарын жүргізу;
- жанұямен пікірлесу;
- педагогикалық тәжірибелерді зерделеу және қорытындылау;
- педагогикалық эксперимент.
Диплом жұмысы кіріспеден, 2 тараудан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Білім беру туралы Қазақстан Республикасының заңы. Қазақстан
мұғалімі 1992. 18 қаңтар.
2. Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы.
Алматы: Қазақстан мұғалімі, 1997. 13 маусым.
3. Қазақстан Республикасында гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы.
Егеменді Қазақстан, 1994. 20-тамыз. №2
4. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. Астана; «Дастан»
баспа үйі, 2000. - 336 б.
5. Н.И. Болдырев, Тәрбие методикасы. Алматы: «Мектеп», 1980
6. І.Сыманов, А. Оңғарбай., Б. Оразымбетова. Отбасы мен мекутептің
ынтымақтастағы. Оқу құралы. -Шымкент, 2005-60б.
7. Қ.Т. Әтемова. Оқушылар бойында гумандық қасиетттерді
қалыптастырудағы отбасының ролі. Алматы: Ғылым, 2002.-118 б.
8. Ш.Майғаранова. Мектеп оқушыларын рухани дамыту мәселелері.
Ғылыми – әдістемелік құрал – Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа
орталығы, 2002-124 б
9. Қ.Аймағанбетова. Бастауыш сыныптарда дүниетануды оқытудың
теориялық негізі. - Алматы: «Балауса» баспасы, 2003.- 144б.
10. Қ.Т. Атемова. Отбасында баланың іс- әрекетін ұйымдастыру
жолдары. Алматы: 2002. -58б.
11. Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысындағы білім
мазмұнының тұжырымдамасы. Алматы. - 1997.
12. А. Асқарбаева., Р.М. Храпченков. Шағын комплектілі мектептердің
оқытудың мазмұны мен әдістері. Алматы.- Мектеп, 1961 ж – 88б.
13. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б Балаларды семьяда
адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. Алматы - 1985.
14. Бержанов Қ., С.Мусин. Педагогика тарихы.- Алматы. Мектеп, 1984.
15. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р. Педагогика. - Астана, 1998.
16. Подласый И. Педагогика. Книга 1.- Москва., 2000.
17. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы.(Ред. басқарған
А.Петровский.- Алматы., Мектеп, 1987)
18. М.Мұханов. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы.
- Алматы ., 1982.
19. Немов Р.С. Психология. 2- том. - М., 1998.
20. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. - А., 1986.
21. Ұстаздың шеберлікке жету жолдары. ( Құрастырған Ж.Нұржанова. -
А.,1991)
22. Харламов Н. Педагогика.- М., 1990.
23. Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі. Алматы: Дарын., 2004.
24. Педагогика және психология. Қазақ тілі терминдерінің салалық
ғылыми түсіндірме сөздігі. - А., 2002.
25. Назарбаев Н.Ә. «Отбасы- Отанның ошағы» Егемен Қазақстан,
2001жыл, 24 қараша.
26. Қ.Жарықбаев. «Аталар сөзі- ақылдың көзі». - Алматы., 1986.- 129б.
27. Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасы. - Алматы.,2001
28. Ілиясова А. Класс жетекшісінің жүргізетін тәрбие жұмысының
жүйесі.- А., 1991.
29. Қазақстан Республикасының тәлім -тәрбие тұжырымдамасы. А., 1993.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
...............................3
І – тарау. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларына тәрбие
мен ... ... ... ... ... тұлғалық қасиеттерін дамытудың
педагогикалық – ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің
педагогикалық
мәні........................................................................
..27
ІІ – тарау. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық ... ... ... пен ... ... жұмысының әдіс - тәсілдері.
2.1. Шағын мектеп пен жанұяның бірлескен ... ... ... ... ... ... ... дамытуда шағын
мектеп пен жанұяның бірлескен жұмысының мазмұны мен әдіс ... ... ... беру ... байланысты
шағын жинақталған мектептердің бастауыш сынып оқушыларын оқу жұмыстарын
дұрыс жолға қою әр ... ... ... ... ... ... ... талабы – білімді ұрпақ тәрбиелеу. Мектеп - әлеуметтік мәселелердің
ішіндегі ең ... ал ... ... ... мән ... ... ... мектептерге көңіл бөлу, оларға жәрдем беру ... ... ... ... ... ... дамытамыз, «Елді түзетуді
бала оқыту ісін түзетуден бастау керек» деп ұлтымыздың ұлы ұстазы ... ... ... ... ... ... ғана ... бізбен
отандас өзге ұлт өкілдері, солардың озық ойлы, ... ... да ... ... ұлы мұраты жастарға халықаралық деңгейде білім беру,
ол мұратқа жетудің алғашқы баспалдағы мектеп, соның бәрі ... ... ... ... «Білім туралы» заңында шағын комплектілі
мектеп оқушыларының саны аз, біріктірілген ...... бар, ... ... ... формасы бар жалпы білім беретін мектеп ... ... ... беру ... ... ... ... қамтамасыз ететін негізгі факторлардың бірі және ... ... ... ... Сондықтан сапалы білім беру және бастауыш
сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның рөлі ... ... ... қойылатын талаптар:
- өздігінен білім көтерудің тиімді әдістерін таңдай білу;
- шағын жинақталған ... ... ... ... оқу үрдісін
сапаландыру;
- әртүрлі жастағы оқушылар ұжымын басқара білу;
- оқушылардың бірін-бірі өзара білім алуды сапаландыру бағытын дамыту;
- оқушылардың бір ... ... ... болып, өзін-өзі басқара білуін
ұйымдастыру;
- оқушылар арасындағы бір-біріне деген сенімділігін және сыйластықтарын
арттыру;
- оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның
рөлін орынды пайдалану.
Шағын мектепте бастауыш сынып ... ... ... ... ролі ... ... ата-ана – мектеп – оқушы
ынтымағын арттыру, бірліктегі еңбектердің басты мақсатқа жұмылдыру тақырыбы
көкейтестілігін түсіну өзі ... ... ... мақсаты: шағын мектепте бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық
қасиеттерін дамытудағы жанұяның ролінің ... ... ... ... ... ... ... жетілдірудің мәнін және бастауыш
сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудағы жанұяның қазіргі
кезеңдегі ролін анықтау;
- ... ... ... ... Технологиясына талдама жасау.
Зерттеу нысаны: Шағын мектептегі оқу-тәрбие процесі.
Зерттеу пәні: шағын мектепте бастауыш сынып ... ... ... ... ... технологиясы:
- педагогикалық бақылау;
- мұғалімдермен әңгімелесу;
- оқушылармен оқу-тәрбие жұмыстарын жүргізу;
- жанұямен пікірлесу;
- педагогикалық тәжірибелерді зерделеу және ... ... ... ... ... 2 ... ... пайдаланған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
І – тарау. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық ... ... ... Шағын жинақталған мектептерде бастауыш сынып оқушыларына
тәрбие және білім беру мәселелері.
Қазіргі ... ... ... және ... ... тәсілімен
жұмыс жасауда. Білім беру жүйесінде ізгілендіру процесі жүруде, мұнда оқушы
тұлғасын алдыңғы қатарға шығару, оның ... ... ... мен ... ... ... ... дамыту үрдісі болып
саналады. Қазақстанда 1930 ... ... ... ... ... ... ... беру туралы заң қабылданды.
Институт құрылған кезде белгілі лингвист, әдіскер – ... ... ... арналған тіл мен әдебиет пәндері ... ... мен ... ... ... және С.Жиенбаев,
С.Кеңесбаев, Л.С.Воскресенская, З.Т.Позднуховтар басқа пәндерден оқулықтар
жасады.
Бастауыш мектептегі тілді оқыту мәселесімен ... тілі мен ... ... А.Садуақасов, С.Жиенбаев т.б. шұғылданады.
1993-2003 жылдары бастауыш білім бойынша жүргізілетін ғылыми-зерттеу
жұмыстары педагогика ... ... және ... ... ал ... жылдар егемен еліміздің жаңа білім мазмұны мен
әдістемелік жүйесін жаңа сатыға ... ... ... зор ... ... Бүгінде ауыл мектептерінде де ... ... ... ... ... ... жаңалық енгізуде бір сарындылық
байқалуда.
Оңтайланған ... жүйе ... ... ... беру ... ... педагогикасы идеясын жүзеге асырады. Бұл ауылдық
жердегі шағын комплектілі мектептегі басты қиындықтың бірі – ... ... ... кездесетін қиыншылықты жояды. Оқыту үрдісі тек
психологиялық жағынан ғана ... ... ... ... ... ... да өзгеріске ұшырады. Оқыту үрдісін ... ... ... мән беріледі. Шағын комплектілі мектеп
мұғалімдері пайдаланатын техналогиялар негізіне ақыл-ойдың ... ... ... ... ... оқыту сияқты психологиялық ... ... т.б. ... ... ... жағдайын ескеріп, ғалымдар оқу үрдісіне
айырмаланған оқыту, бейімдеп оқыту, ойын технологиялары, ... ... ... ... оқыту үрдісіне енгізуде шағын комплектілі
мектеп жағдайында қалыптасқан әлеуметтік ортаның ... ... ... т.б. айғақтар ерекшелігі бейімдеп оқыту
жүйесін құру мәселесін қойды. Бейімделу ішкі – ... орта ... ... болып табылады. Жеке адамның жаңа әлеуметтік орта жағдайына
белсенді бейімделуін, топ пен оған кіретін жеке адам ... мен ... ... білдіреді.
Ауылда қалыптасқан озық дәстүрлердің тәрбиелік және ... ... ... оқушыны ауылдағы әлеуметтік – оқу ортасын өзгертуге
қатысушы ретінде дамыту, оның жеке ... ... ... ... беру ... ... ... бейімдеу қимылдары –
кәсібиліктің маңызды көрсеткіші. Мұғалім ... жер мен ... ... өз ... жеке ерекшеліктері мен мүдделеріне сай
бағдарламаны ... ... ... ... ... өзгерте отырып, түрлі
пәндер бойынша практикалық жұмыстар ... ... ... ... ауыл ... ... шеберлікпен ұйымдастыра отырып, ол
оқушыларды өз танымдық ... ... ... ... жердегі
шағын комплектілі мектептегі кең тараған сабақ тұрпатына біріккен, яғни
жасы аралас балалардың тізе ... ... ... ... ... ... ... ортақ танымдық қимылға біріктіреді,
олардың ой-өрісін кеңейтеді, мұғалімге тақырып ... ... ... байланысты жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Ал, жалпы алғанда ... ... ... ... өзара
қарым-қатынастарының шектеулігі мен олардың аздығы сабақ түрлерін байытуды,
оқыту әдістерін түрлендіруді талап етеді.
Оқушы ... әсер ... ... ... ішінара іздеу, оқу диалогы,
проблемелық оқыту әдістері т.б. болып табылады.
Ішінара іздеу сабағында мұғалім баланың әр қадамын назарға ... ... ... ... ... ... ... эвристикалық әңгімеде
жүзеге асады, мұғалім ... ... ... оқушы талқыланатын
сұрақтарды ой ... ... ... ... Шағын комплектілі мектеп
мұғалімдері оқу диалогын өз ... ... ... – оқу ... ... негізделеді. Бірақ мұндай диалог
сөздерін жоспарлау сабақ басталмастан ... ... де, ол ... игеру дәрежесіне немесе дайындығына бағытталуы керек. Себебі,
жоспарланған ... ... ... ... болғанымен, оқушыларға
белгісіз болады. Диалог сабақтарда ... ... тең ... ... ... оқу ... ол үшін маңызды, ол өзіне керекті
сұрақты өзі қояды, іштей өзімен - өзі диалог ... ... ... де ... ... түсіндіру проблема қоюға
алмастырылады. Мұғалім басты проблеманы қояды, оны ... ... ... ... қою ... ... – қарсы шешу жолдарын көрсетеді,
көзқарас күресін тәжірибе көмегімен дәлелдемелер арқылы көрсетеді.
Шағын комплектілі ... ... ойын ... ... ... ... ойындар, іскерлік ойындар), қалыпты емес сабақтар ... ... ... ... ... ... Ойын кезінде бала қимыл
субъектісі. Демек, ол ойын нәтижесін ... ... ... ... ойындар ойнағанды ұнатады. Костюм мен модельдері бар рөлдік ойындар
оқу үрдісін белсенді ететін маңызды дидактикалық құрал болып табылады.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... Яғни ертегіден үзінділер, кейіпкерлер арасындағы ... ... ... тілдік қорын молайтуға, сөйлеу дағдыларын
қалыптастыруға ықпалын тигізеді. Ал, ойын үлгілерін жаңа ... ... ... ... мен ... ... үшін қолдануға болады.
Бастауыш сынып балаларының қиялы мен ойлауы ... ... Қиын ... ойын ... да игереді. Оқу мақсаты мұндай сабақтарда сәтті жүзеге
асады.
Сөйтіп, шағын комплектілі ауыл мектебі үшін өзекті ... ... ...... олардың жеке таным қабілетіне және ... ... ал бұл – ... оқыту технологиясы жүйесіне жатады. Бұл
бағдарламалар оқушы қабілетіне қарай бейімделген.
Біз оқыту үрдісін ауыл ... ... ... ... ... деп
қараймыз, ол оқушының жеке тәжірибе мен танымдық күшін қамтамасыз етуге
арналған.
Ауылдағы шағын комплектілі мектепте бала ... ... ... негізгі әлеуметтік – экономикалық және мәдени – тұрмыстық ахуалы.
Осыған байланысты ауыл мектебі мұғалімінің ... ... - өмір ... сенімділігі бар баланың жеке ... ... ... жеріне адалдығын сақтап, қоршаған ортаға белсенді араласып,
жалпы мәдени дамытып, ... ... ... ... ... ... ... үлкен ортаға бейімделуге қабілетті тұлғаны
қалыптастыру болып табылады.
Бүгінде Қазақстанның ауыл ... көбі ... ... айналуда. Республикада әлеуметтік – экономикалық жағдайдың
қалыптасуы, қала халқының өсуі, ... ... ... ... шағын
жинақталған мектептердің өсуіне әсерін тигізеді.
Республикада шағын жинақталған мектептің үш түрі ... ... ... ... мектеп – (1-4 сынып);
-негізгі шағын жинақталған мектеп – (5-9 сынып);
-орта шағын жинақталған ... – (10-11 ... ... ... ... ... тек ... – комплектілерден
(мұндай жағдай бастауыш мектепте ... ... ... ... саны аз ... бар ... (бастауыш, негізгі және орта
мектеп), сыныпта оқушылар саны аз мектептер (негізгі және орта ... және ... ... стастикасына сүйенсек – 1996 жылы
бастауыш шағын жинақталған мектептер – 1362 ... 2000 жылы ... саны ... болды. Сонымен қатар орта шағын жинақталған мектептердің саны 49,3 % ... ... ... Бұл мәлімет қазіргі кезде негізгі және орта мектептердің
санының өскендігін көрсетеді. Сонымен, қазіргі ... ... ... ... ... ... салдарынан шағын жинақталған
мектептер саны көбейді.
ҚР-ның Білім және ғылым министрлігінің статистикалық ... ... ... беретін 8005 мектептің 4039 (51%) шағын жинақталған ... Оның ... ... ... ... ... 29,7 % - ын,
негізгі шағын жинақталған мектеп 25 % және орта ... ... ... % - ын ... ... ... 3872 ... жинақталған мектеп орналасқан
(олар – 95,5 % құрайды), қалғаны – 167 мектеп (4,1 % ) – ... ... ... ... шағын жинақталған мектептің 1179-ы ауылдық, ... ... ... ... мектептің 1008-нің 987-і ауылдық, 21-і
қалалық; орта шағын жинақталған мектептің саны – 1831 ... 1706 – ... 125-і ... ... қызметі халықтың дамуына және сол жерде орнығып
қалуына, халықтың мәдени дәрежесінің көтерілуіне, демографиялық проблеманың
шешілуіне ... ... ... байланысты, шағын жинақталған мектептің
жұмысы және оқу-тәрбие үрдісін жетілдіру – қазіргі ... ... ... және ... ... болып саналады. Республикада
шағын жинақталған мектептерде – 379319 оқушы ... ... және 51796 ... ... ҚР Білім және ғылым министрлігінің “ҚР шағын жинақталған
мектептердің жұмысын ұйымдастыру” атты ... ... ... ... ... ... белгісі оқушылар контингентінің сәйкес
болуы. Бастауыш шағын жинақталған мектепке – 40 ... бар ... ... мектеп контингентінде – 100 оқушысы бар мектеп; 280 оқушысы ... ... ... мен ... ... ... ... айрықша ерекшелігі
айқындалды.
Олар:
-мектепте және сыныпта оқушылар санының аздығы;
-мұғалімдер санының аздығы;
-бір ... ... бір ... екі (үш, ... ... бір уақытта сабақ өткізілуі, басқаша айтқанда, комплектінің
бар болуы;
-материалдық базаның нашарлығы;
-негізгі және орта мектептегі көппәнділік.
Сонымен ... ... ... сабақ кестелерінің құрылуы және
олардың әртүрлілігі, оқушылардың бір пәндік және ... ... ... ... ... біріктіріп оқыту ерекшеліктері және
т.б.
Көптеген бастауыш шағын жинақталған мектептер қазіргі ... ... ... ... ... ... кітапхана, спорт залы,
кабинеттер, әдетте, ... ... ... ... ... ... ... Олардың
өз бетінше жұмыс істеу әрекеттері қалыптаспаған. ... ... ... ... ... байқалады, ал орнығып
жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... ... барлығы мәдени орталықтармен байланыстың қалыптасуына,
мұғалімдердің білімдерін жетілдіретін ... ... ... ... ... ... ... жинақталған мектептерде кездесетін қиыншылықтарға
мыналарды да жатқызамыз:
- ШЖМ – ке арналған ... - ... ... ... ... ... жұмыс істеудің қиындығы;
- оқушы мен мұғалімге түсетін психо-эмоциональдық ... ... ... ... жеткіліксіздігі;
- шағын жинақталған мектептердің тірек мектептерден алға орналасуына
байланысты мұғалімдердің тәжірибе алмасуының жеткіліксіздігі;
- балабақшаларының жабылуына байланысты балаларды ... ... ... ... мектеп проблемалары халықаралық мәнге ие болуымен
қатар көптеген мәселелер ... ... ... ... Австралия, АҚШ, Канада, Қытай, Жапония, Ресей, Өзбекстан және ... ... ... ... ... ... ... проблемаларын зерттеу кіреді.
Зерттеулер нәтижесінде шағын жинақталған мектеп проблемаларының келесі
аспектілері дәлелденді. Олар:
- ... ... ... ... ... ... ШМЖ оқу процесінің ерекшелігін ескеру және оқушылардың оқу іс -
әрекеттерін өз бетімен жұмыс істеу бағытында ... ... ... мен білігін тексеру;
- сынып комплектілерін қосу ерекшеліктерін айқындау;
- шағын жинақталған мектептердің жаңа модельдерін құрастыруды ұсыну.
Бастауыш ... ... ... проблемаларын шешу – ... ... ... ... ... ... кадр ... проблемаларды шешумен байланысты. Көптеген педагогтардың
зертхана зерттеулерінің нәтижесінде жоғарыда айтылған проблемаларды ... ... ... ... деп ... ... – балабақша”, “мектеп – спорт орталығы”, “мектеп – ... ...... ... ......... т.б.
жаңа моделдерден ұсыну.
2. Оқу жоспарында аймақтық компонентті ... ... ... оқу ... ... және ауылшаруашылық оқу пәндерін енгізу
т.б.)
3. Оқыту процесінде тиімді технологияларды пайдалану (блок – модульді
оқыту, ұжымдық оқыту (КСО), ... ... ... саралап
оқыту, жүйелеп оқыту, дистанционалды оқыту мүмкіндіктерін пайдалану, ... ... ... оқу орындарында шағын жинақталған мектептерге
мамандар дайындауды жетілдіру.
5. Мұғалімдердің қайта даярлығын жетілдіру.
6. Шағын жинақталған мектеп мұғалімдерінің жалақысын көтеру.
1.2 Бастауыш ... ... ... қасиеттерін дамытудың
педагогикалық – психологиялық негізі.
Психология ғылымының соңғы жетістіктері ... ... ... ... жеке ... қалыптастыру өзекті
мәселенің ... ... жеке ... ... ісінде тәрбие институттары ішінде
мектепке ең ... ... ... ... ол ... жеке
тұлғаның дамуын оқу қызметіндегі бірінші ... ... деп ... іске ... психологиялық-педагогикалық зерттеулер осы ... ... ... ең ... оның бастауыш буынында, оқу мазмұны мен
әдістерін түбегейлі ... ... ... көз ... ... ... В.Репкин, Д.Эльконин және т.б.)
Бастауыш мектептегі оқытудың жаңа экспериментгік жүйелері ... ... жеке ... ... ... ... ... айқындайтын фактілер жинақтала бастады. Сөйтіп оқу және тәрбие
арасындағы ... ... ... ... пайда болды. Бұл
оқушының жеке тұлғасы дамуының заңдылықтарын зерттеу ... ... ... ... ... Осы міндетті шешумен 70-90 жылдары
ғалымдар ұжымы айналысты. Ол оқу ... ... ... және ... ... бастауыш мектепте оқу қызметін, қалыптастыру шеңберінде
жүзеге асты ... ... ... эксперимент, біріншіден, зерттеудің тұтастығын талап етті. ... ... ... ... сынып ұжымын және оларды біріктіретін оқу
қызметін зерттеу міндеті бірге қамтылды. Екіншіден зерттеу эксперименттік-
генетикалық болды. Баланың жеке ... ... ... ... бойы оқу
қызметіне кіріскен ... ... ... ... Бұл дамудың
психологиялық механизмдерін, бір жастан келесіге ... ... ... ... ... ... ... оқудың екі амалындағы даму нұсқаларын салыстырып талдау
көзделді: біріншісі, білім берудің бұқаралық жүйесінде ... ... ... мен ... қалыптастыруға (бағытталады; екіншісі,
оқу пәндерінің ... ... ... ... ... Мектеп
оқушылары ұғымдардың пайда болуын оқу ... ... ... ... ... ... барысында оқып ... ... ... ... мектепте бала тұлғасының
мотивациялық құрылымында түбегейлі өзгерістер ... ... ... ... мүдделерінің жедел қалыптасуы негізінде оқу қызметі
мотивтерінің қайта ... ... Олар ... ... ... ... ... қалыптасады да, баланың әр түрлі оқу ... ... ... ... ... ... өз ... жетелейді. Яғни, оқу-танымдық мотивтер оқуда ғана емес, оқушы
тіршілігінің бүкіл жүйесінде ... орын ... ... осы ... ... ... ... пайда болады, оларды бала толық ... - ... ... ... ретінде ұғынады.
Дамыта оқыту теориясы шеңберінде де әр түрлі мәселелер ... ... ... Олар - ... сыныптарда дамыта оқытуды теориялық
және әдістемелік қамтамасыз ету ... оқу ... жеке ... ... оқу ... қатынас түрлері (Г.Цукерман), оқу
қызметінің қалыптасу деңгейіне баға беру (Г.Репкина, Е.Заика) және т.б.
1995-1996 жылдары ... ... ... ... ... ... бастауыш мектептегі оқу жылының аяғында конин-
Давыдовтың ... ... оқу ... ... ... ... белгілеп, олар тұжырымдаманы және ... ... ... ... көрсеткіштерімен, сонымен қатар
қазіргі мектепте іске асырылатын өзге оқыту ... ... ... көздеген. Нәтижесі мынадай болды. Тексерілген
сыныптардың 80 пайызында мұғалімдер дамыта оқыту ... ... ... ... ... Оқу ... ... оқушылардың
интеллектуалды дамуы, сондай-ақ оқу ұжым мен жеке ... ... ... ... ... көрсеткіштермен бірдей
болған. Бұл дамыта оқыту жүйесі ... ... ... ... ... осы жүйені игеруге байланысты кейбір мәселені айқындап
берді. Мұғалімдердің, көбі 80 ... ... жүйе ... ... ... ... жүзеге асыру барысында, әсіресе,
ұйымдастыру-коммуникациялық деңгейінде кездесетін ... ... ... ... ... А. ... "Жеке тұлғаны оқу
барысында дамыту" еңбегінде жасалған. Талдау ... ... ... ... және бала ... ... ... байланыстың
психологиялық механизмдерін айқындауға мүмкіндік берді. Қазіргі жағдайда
бастауыш мектеп кезеңі - қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... ауысуына ең қолайлы
мезгіл екендігі көрсетілді. Алайда, бұл оқу мазмұны мен оқыту әдістерін
түбегейлі өзгерту ... ... ... қарым-қатынасында алуан түрлі тұлғааралық байланыстар құрудың
өзгермелі үрдісі бала тұлғасы сана-сезімінің дамуына ықпал ... ... ... дәл бағалауға қатысты, екіншіден жеке ... ... ... ... ... белгілі жұмысты
атқаруға орай қасиеттер емес, баланың тұлғасы, оның ... ... ие ... ... ... ... ... кезеңдерге өтуді қамтамасыз
ететін тұлғалық әлеует ... Орта және ... ... ... тұрақты құрылымы қалыптасатынын зерттеулер байқатты. Оның негізін
тіршіліктің саналы мотиві ретінде айқындалатын идеал құрайды. ... ... анық ... қалыптасады, бұл иамандығын саналы түрде таңдауды
қамтамасыз етеді. Оқу ... бойы ... ... ... үшін ... топ ... ... ортасы болып қалады.
В.Давыдов оқу қызметінің құрылымында оқу ... ... ... мен ... ... бөліктерді атап көрсетеді.
"Мектептің бірінші сыныбына келген балаларда оқу қызметінің ... ... ... жағдайда ол мектеп қабырғасында бірнеше ... ... ... сыныптарда қалыптасады - дейді ғалым. ... оқу ... ... және ... түрі ... табылады. Оны атқару
барысында оқушылардың бойында жаңа ... ... ... негіз
қалайтын және ең алдымен, заттардың ... болу және даму ... ... ... ... негізі дамиды "Педагогика ғылымы
теориялық жағынан іргелілік ... ... ... мен ... теориясын
іске асыру жағынан қолданбалы сипат алады.
Тұлғаның құрылымдық ... үш ... ... Біріншіден,
оның ақыл-ойын дамыту арқылы санасын жетілдіру, екіншіден азаматтық
өркениетті ... ... ... ... жеке тұлғаны іс-әрскетке
ендіру арқылы өзін-өзі тәрбиелеуге белсене қатыстыру. Тұлғаны тәрбиелеп
жетілдіруде осы үш ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қарағанда, тәрбиеге қоғамдық бақылау
және түзету енгізетін, ... ... және ... ... ... ... қоғамның қазіргі және болашақ
өміріне мақсаттылықпен ... ісі деп ... ... ісі ... қоршаған ортада және оның санасында қалыптастыруды мақсат ететін
болғандықтан, ол психологиялық процесс.
Жеке басты қалыптастыруда ұзақ ... ... әсер ... тиімді деп саналады. Оған ұзақ мерзімді жаттықтыру ісі, ... ... ... жеке ... үлгісі енеді Бұл мәселе
жөнінде (мәселе жеке ... ... ... ... ... қазіргі кезде жиі
айтылып жүрген педагогикалық авантюризмнің ... ... оның ... ... ... ... ісінде мамандығы шамалы
адамдардың өзінше ойлап тапқан ... деп ... ... ... жеке ... ... мүмкін емес.Оқушы үшін шынайы ұстаз-
педагог ... ... ... - жеке ... санасын қалыптастыратын тәрбиенің ең маңызды
әдісі. Әсіресе бұл әдісті талдауда Н.К.Крупская ерекше еңбек ... ... әр ... ... және ... ... балалардың сана-сезімін олардың әлеуметтік көзқарасынан бөліп алып
қарауға болмайды. Осы негізде Н.К.Крупская балалардың ... мен ... ісін ... ... ... даму ... ... іске саналы түрде қатынасуымен тығыз байланыста қарастырды.
Н.К.Крупская «балалармен тек ... ... ... ... ... істеп
отырған ісіне сенімін арттыру керек» дейді.
Бастауыш сынып оқушылары эстетикалық және физиологиялық ... ... ... ... ... ... олардың мінез-құлқын осы заман талабына сәйкес жетілдіруге деген
сенімін арттырады. Оны іске асырудың маңызды құралы ... оқу ... және ... ... ... ... ... мен
конференцияларда, саяси хабарлар мен пікір таластарда ... ... ... ... ... ... ... болуы оның мазмұнына және
эмоционалдық сезімге құрылуына байланысты болмақ.
Жағымды үлгі-өнеге арқылы тәрбиелеу әдісі жеке бастың қалыптасып дамуы
үшін ... ... зор рөл ... ... жеке ... ... ... үшін үш жағдай - үлкен мақсат,
үлкен кедергілер және үлкен ... ... ... ... сынып оқушсы үлкендердің іс-әрекетіне еліктей отырып, оны
саналылықпен және моральдық сеніммен ерекше ... ... ... басқаның аса жоғары мұратты іс-әрекетін байқап, бақылай ... ... ... ... дегендсрдің мазмұны мен мәнін ой елегінен
өткізіп, өзінше тебіреніп барып ... ... ... ... беретін болады. Баланың басқаға еліктеуі оны көшіре салу емес, өміргс
өзінше баға беріп, сана-сезімінде ... ... ... ... ... мен ... сын ... қарап. Өзінше түсініп,
өзінше ... деп ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуге
жауапкершілік сезіммен қарай бастайтын ... Осы ... ... ... ... ... ... адамдардың жеке үлгісін зор
сеніммен қабылдап, оны ... ... ... үлгі етіп жаратуы тәрбиедегі
ең маңызды іс болып ... ... жеке бас ... ... ... ... ... мысалға қоғамдық тұрғыдан талдау жасап, ол іс-
әрекет ... ... ... оны үлгі ... ... саналы түрде талдау
арқылы қабылдау керек.
Жаттықтыру әдісі жеке басты іс-әрекетке, тәртіптілікке ... ... рол ... ... ... бір ... ... мәдениетті,
жақсы мінез-құлықты оқушының бойына дарытып, әдет, дағдыға айналдыру үшін
жаттықтыру, қайталап ... ... рол ... А.С.Макаренко тәрбие ісінде
оқушыларды практикалық іс-тәжірибемен ... ... ... ... мен әдетті сіңіру аса қажет деп ... ... ... ... ... ... одан ... ісінде үнемі саналылыққа ғана
сүйену керек деген ұғым тумайды. Нағыз этикалық ... ... әдет ... іс ... сіңісіп, мүлде дағдылы әрекетке
айналғанда ғана шынайы мәдениетті азамат тәрбиелейміз. Сондықтан ... ... ... әдет ... ... орын алуы үшін оны үнемі
жаттықтыру ... ... ... ... ... ... ... қажетті жағымды іс-
әрекетті, мінез-құлықты әлденеше рет ... ... ... ... ... мінез-құлық дағдысына біртіндсп айналдырып қалыптастыру».
Осы әдіс арқылы оқушының бойына мәдениетті мінез-құлық дағдыларын
сіңіруде ... ... ... оқу ... да, әр ... сыныптан тыс
қоғамдық жұмыстарды атқаруда да еңбекке, мәдени-көпшілік, ... ... ... ... ... ... сөз, жүріс-тұрыс, әңгіме,
баяндама т.б. іс-тәжірибеде қолданып жаттықтыру, іске асыру ... Бір ... ... ... ... ... байланысты
меқтепте істейтін іс-әрксеттерінің бәрі жаттықтыру арқылы іске ... ... ... ... ... ... саяси қоғамдық,
адамгершілік, дене және эстетикалық ... ... ... ... Әсіресе, бұл әдісті баланы адамгсршілікке тәрбиелеуде кеңінен
қолдану қажет. Ол ... ... ... отыруға, жүріп-тұруға, жолдастарымен
дұрыс қарым-қатынас жасауға үйретуден бастап, принципшілдікке, адалдыққа,
Отан сүюшілікке, ерлікке саналы тәртіпке үйрету ... ... ... ... бойына сіңіругс деиін қолданылатын әдіс.
Жаттықтыру дене тәрбиесінің көркемдік – ... ... ... ... ... саналады.
Баланың бойында әдет-дағдыны немесе іс-әрекетті мінез-құлық дағдысы
етіп ... ... ... ... ... де ... ... айтқан болатын. Ол
жаттықтырудың іс-әрекет, қимыл үстінде "адам психологиясынан алатын орнын
айқындай келе ... іске ... ... ... ... ... белгілі бір іс-әрекст ... ... ... ... сол іс-әрекетті шешуге қажетті ... ... ала ... оқушыға іс-әрекет кезіндс іске асырылатын әрекетті алдын- ала
қайталап
жасатып үйрету;
в) кейін ол іс- ... ... ... ... ... оқушылардан жаттығуды жетілдіре түсуді талап ету
е) ... ... ... ... ... ... ... құлқын бақылау, оған талап қою әдісі. Бала ... ... ... ... концерт көріп, спорт жарыстарына
қатысып, үй тапсырмасын орындамауы ... ... ... мектептен тыс
уақыттағы мінез-құлқын бақылаудың немесе оны еңбектің бір түрінен ... ... ... ... зор. Талап қою дегеніміз баланың іс-
әрекетін ... бір ... ... ... қою - баланың жауапкершілік
сезімін ояту. Бұл әдісті іске ... ... - ... ... ... ... Оның ... баланың тез іс-әрекет етуіне, оның ... өзі ... ... келтіруге үйретеді. Ол көбінесе мұғалім мен
оқушының ара ... ... ... ... ... талап қоюды, мінез-
құлқын белгілі нормалар мен ережелерді орындауға ынталандыруды көздейтін
әдіс. ... ол ... ... мен ... ... Ал оны ... құралы: күнделікті баланың мінсз-кұлқын, іс-
әрекетін, жұмысын бақылау, тапсырмалардың ... ... ... ... тәрбиеші алдында есеп беруі немесе сыныптас жолдастары
алдында есеп беруі арқылы іске ... ... ... ... ... ... беруге бейімделе жүргізіледі.
Баланы бір іс-әрекеттен екінші ... ... ... ... ... Кей бала ... бір іспен
шұғылданғанды жақсы көреді. Мысалы, ... ... көп ... зиянды ойындарға әуес болуы немесе үзілісте балалық мінездерді
көбірек күйттеу т.б. Бала жақсы көретін іске тиым салу ... ... бере ... ... ... ... еңбектің екінші түрімен
айналыстыруға тура келеді. Бала өзі үйренген істен ... іс ... ... мұғалімге риза болмай, қарсылық білдіруі де мүмкін.
Ондайда балаға екінші іс-әрекеттің пайдалы жағын ... ... ... ... ... ынтасын біртіндсп туғызу керек.
Тәрбиенің жеке тұлғаны қалыптастыратын маңызды әдістерінің бірі-
ынталандыру.
А.С. Макаренко “Жазалау- адам ... ... ... ... ... баланы өзінің іс -әрекетіне жауапкершіәлікпен
қарауға, оның еркі мен ... ... ... ... ... әдісі дегеніміз - тәрбиешінің баланың қарама-қарсы
жазалау баланың ... мен ... ... ... көріп,
оның қоғамдық мінез-құлық нормалары мен ... сай ... ... ... ... мен ... әдісінің психологиялық негізі баланың ішкі жан
дүниесінің күйініш яки сүйініш сезімімен байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... баға ... итермелеп
отырады. Сонымен бірге теріс іс-әрекеттен бойын тежеуге үйретеді. Олай
болса, жазалау я ... ... ... ... ... ... ықпал етеді, өзінс-өзі талап қоя ... ... ... ... ... ... ... жариялауы, жолдастарының
алдында алғыс жариялауы, мектеп дирекциясының бұйрығымен алғыс жариялау,
т.б. сыйлықтар беру, ... ... ... ... ... Онан ... мектептің Құрмет кітабына жазу, Құрмет ... қою ... ... ... жас ... қарай лайықты қолдану
керек. Төменгі сыныпта мадактау жиірек ... ... бала ... ... ... ... ... сабақ үстінде тыныш отырғанда, т.б.
Ал жоғары сыныптарда баланың іс-әрекетінің күрделі түрлері ... бала ... үй ... ... ... ... құрал жасайды,
еңбекке белсене қатысады, т.б. Әрине мадақтауды жиі қолдануға болмайды. Ол
оқушыны дандайсытуы мүмкін. Мадақтау ... жеке ... да, ... сынып
ұжымына да ... ... ... ... жағын көре білудің, жақсы істерді үлгі етудің
тәлімдік мәні зор. Осы ... - ... ... қабырға газетінде
«Біздің мектептегі іс-әрекеттер» деген айдармен ... ... ... ... ісі - ... ... ... әдіс-тәсілімдерін қорыта келе айтарымыз барлық әдісті тиісті
жерінде орынды қолдану, оларды бір-бірімен байланысты деп ... ғана ... ... ... ... Оның бәрі ... жүйесінде тиісті
орнымен жұмсалғанда ғана нәтижелі болып шығатынын ескеру ... ... ... түрде орынды қолданғанда ғана тәрбие ісі жемісті болмақ.
Бала тәрбие үрдісінің объектісі ... ... ... қоғам-
ұйымдардың және түрлі сананың, табиғат пен әлеуметтік ортаның сын сезініп,
белгілі ... ... және ... игереді.
Бала объективті тәрбие үрдісінің мүшесі ретінде әлеуметтік жүйеге еніп
белгілі тәуелділікке түседі. Соның ... ... ... ... санасы, дүние туралы түсінігі қаланып, ... ... мен ... ... ... бала ... өмір мен ... ... ... ... ... субъектісі ретінде табиғи күш пен қабілеттері
негізінде алғашқы қажеттіліктер мен түрткілерге және қызығуына ... Оның ... мен ... ... мүмкіндігі мол,
өйткені ол әлеуметтік орта және ... ... ... ... ... қалыптасуы тек ішкі ... ... сол ... ... ... да оның түрлі қыры, мысалы, дарыны,
қызығуының дамуы немесе дамымауы ... Бала ... ... ... қалыптасып, азаматтық түлға, ол өз түрткісі мен іс-қылығының
әсері арқылы қоғамдық сананы, ... ... ... ... ... ... ... Біртіндеп даралық қасиетті, қажеттілікті, өмірлік ұстанымды
түрлі ықпалды, саналы қарым-қатынасты, өзара ... ... ... және ... ... немесе бірлестіктері әр оқушы
қоғамдық өмірдің түрлі қырын, ... ... ... ... ... ету ... адамдардың қоғамдық меншікке болатынын түсінеді. Еңбек
ұжымы арқылы адам ... ... ... ... айналады.
Оқушылар нарықтық мәселелер жайлы, мысалы, ... беру және ... ... түр- ... ... Нарықтық қатынастың
тәжірибелік жағын түсіндіріп баланың ұжымдық тәрбиесі мен ... ... ... ... сынып оқушыларына (7-10 жасар)
"Балдырған сатысындағы "Бизнес" бағыты арқылы ... ... ... ... ... заттары арқылы тәжірибе жүзінде
іске асыруға ... ... ... ... ... ... ... өндірген заттар туралы, өзін-өзі қаржыландыру (қолөнер, ... ... ... ... ... мәселелік жағдайлар тудырып, оны
тәжірибе жүзінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... арқылы мектептегі өзін- өзі
басқару жұмысына қатыстырып, бейбітшілік үшін ... ... ... ... мен ... ... ... қатыстыру
арқылы ел ... ... ... ... беруге болады.
Бастауыш сыныпта ұлттық ерлік дәстүрлерді насихаттап, оқушыларды Отан
алдындағы борышын орындауға, ... ... ... ... ... табиғатпен үйлесімділікке келуге, әскери ... ... ... ... ... ... тәрбиесін "Ерлік"
бағыты бойынша жетілдіру көзделеді. "Балдырған" сатысының оқушыларымен
түрлі жарыстар ... ... ... ... ... да ... ... әлеуметтік қыры. Ұжымдағы балалардың бойында
әлеуметтік әділеттілікті ... ... ... ... ... өз ықтиярымен іс атқаруға даярлығы тәрізді сипат ... ... әр ... өзін ... өмірді жетілдіруге тиістімін деп
сезінуі қажет. Ұжым мүшелері әрқайсысының отбасы туралы, оның ... ... ... ... ... біріне моралдік көмек ... ... ... ... мен ... ... ұжым ... әлеуметтік жақсылықтарға қол жеткізеді, ұжым мен ... ... ... ... ... ... ... "Іздер
бағытында қоғамдық әлеуметтік өзгеріс, нарықтық қатынас, ғылми ... ... ... ... ... ... ... жасау, шығармашылық ізденіске түсу), өмірлік құндылықтарды
игеру, жеке ... ... ... ... ... балалардың морал мен адамгершіліктің қоғамдық
құбылыс ретіндегі түсініктері жетіледі. ... ... ... ... ... достық қатынасты, қоғамдық моралге бой
ұсынуды, бір-бірінің, өзінің, ұжымның және қоғам алдындағы жауапкершілігін
саналы ... ... ... ... ... ... ала ... бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін
дамытудың педагогикалық психологиялық негізін келесі № 1 ... ... ... 1 ... сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін
дамытудың ... ... ... ... ... ... Сана – ... жетілдіруге 1. ... ... ... ... ... сіңіру. 2. ... ... Өзін -өзі ... ... ... Оқыту әдістерінің жүйесі 3. Оқу- ... ... ... ... 4. ... ... 5 ... әлеуеті.
жағымды үлгі өнеге көрсету 6. ... ... 7. ... пен ... ... сезімін дамыту ... ... ... ... ... дамытуда жанұя
тәрбиесінің ролі ерекше мәнге ие. Осыған орай, біз ... ... ... факторы туралы мәселелерді қарастырамыз.
1.3 Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытуда ... ... ... салауатты жанұя – өркениетті қоғамның талабы. Ұрпақтан-
ұрпаққа ... ... ... мен ізгі ... тек ... ... байытыла түседі. Адамды өзара түсіністікке алып келетін шынайы да
тұрақты ... ... де тек ... ... ... бастапқы әліппесін бала жанұяда ... онда ... ... ... ... тұлғаның өсіп жетілуіне ықпалы ... ... ... ... және педагогикалық зерттеулерде ерекше көңіл
бөліп, «жанұя» ұғымына ... ... ... Ж.Б. ... ... ... ол ... тұратын некеге негізделген
немесе ... ... (әке, ана, ... ... деп ... ... – педагог өзінің зерттеуінде жанұя – баланың өмір жолын бастайтын
және қоршаған ... орта ... ... да ... әсер ... ... соның негізінде білім, әдет мінез- құлық пен ... ... ... ... және ... ... « отбасы- үйленгендердің
жанұялық ... » деп ... ... Бұл ... ... тәрбиесі
балаға ұлттық тәрбие берудің негізі болып табылатындығын ... ... ... ... сүйене отырып, жанұяның
мынадай негізгі ... ... ... ... ... өзара туысандық қатынасы бар әртүрлі ... әр ... ... ... ... ... ерлі ... ата- аналық, балалардың ата- аналарына
еерсектердің ... және бір ... ... ... -қатынас жасау
міндеттері байланыстырып тұрады.
3) ата- аналар мен ... ... ... ... ... сол ... ... ерекшеленеді.
4) Жанұя өмірі әртүрлі материалдық және ... ... Ал ... ... ролі ... өзін ... адам тегін
ұзартуға тікелей қатынасымен анықталады.
Біздің қоғам үшін әр кезеңде, әр жанұяда өсіп келе ... ... дені сау, ... ... ... ... еңбекқор, білімге
құштар болып өсуі туған халқы мен Отанына адал, өнегелі азамат ... ... ең ... ... ең ... ... болып келген. Оның қуат алатын
қайнар бастауы – жанұя. ... ... ... ... аса ... мен ... өмірдегі еш нәрсенің күшімен салыстыруға ... ... ... ата – ана ... орнын еш нәрсе толтыра алмайды.
«Жанұя тәрбиесі» ұғымының өзі «жанұя» мен тәрбие категорияларының
жиынтығы ғана ... ... ... де болып табылады. Оның қызметі ... ... ... толығымен қоғамдық өмір заңдылықтарына байланысты
дамиды.
Жанұя баланың жеке басының қалыптасуына екі жақты әсер ... ... ... ... ... ... ... арқылы, яғни жанұя мүшелерінің материалдық және рухани ... ... ... ... ... және белгілі бір мақсатқа бағытталған әсер
арқылы;
Бұл көбінесе жанұядағы ... ... пен ... ... адамгершілік және эстетикалық талаптарына қаншалықты сәйкес
келуіне байланысты жүзеге ... ... ... сөздігінде жанұя тәрбиесі ұғымы
былайша түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... ... болып үздіксіз ықпал етуші тәрбиелік күш болып
табылады. Жанұя ... ... ... ашу үшін ... ... ... ... қарастыру қажет. Бүгінге
дейін педагогикалық әдебиетермен ... ... ... ... құжат
– тұжырымдамаларда «тәрбие» ұғымына ... ... ... ... жылы ... тәлім – тәрбие тұжырымдамасында: «Тәрбие – халықтың
ғасырлар бойы ... ... ... озық ... мен ізгі
қасиеттерін жас ұрпақтың бойына сіңіру, баланың қоршаған ортадағы ... ... ... ... көзқарасын және соған сай ... ... -деп ... ... ... педагогикалық
энциклопедия сөздігінде ... ... ... және ... белсенді қатысушысын даярлауды мақсат етіп қойған жеке ... ... ... ... Ұлы ... Әл ... «Бақытқа
жету жолында » деген еңбегінде «Тәрбие деп – халықтардың бойына білімге
негізделген этикалық ... мен ... ... ... ... ... берді.
Демек, тәрбие- бұл қоғам тадабына сай ... ... ... ... ... жүйелі әрі саналы түрде әсер ету ... ... жан ... ... адамды қалыптастыруды көздейді. Оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін дамытуда ықпал ... ... ... ... тәрбиені жанұя тәрбиесіне және қоғамдық тәрбие екі түрге бөлуге
болады. Олай ... ... ... өмірдің жалпы және қажетті
категориясы болып ... ... ... мазмұны, ұйымдатыру түрі,
әдісі қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ұғымы «әлеуметтендіру» ұғымымен сәйкестендіріліп
түсіндіріледі. Әлеуметтендіру латынның «Социалус» дген ... ... ... мағынаны білдіреді. Яғни қоғамдандыру ... ... ... ... деген сөз.
Әлеуметтендіру тәрбие жүйесінде жеке тұлғаны белгілі бір мақсатта
әрекетке түсіру ... ... ... Оған ... әсер етуші
факторлар ықпал жасайды. олар жанұя, ... тыс ... ... оқу орындары, еңбек ұжымдары, қоғамдық ұжымдар, құрбы құрдастары және
т.б. Соның ішіндегі кейбір фактор жанұя болып табылады. ... ... ... және ... тәрбие үрдісіне үлкен әсерін тигізіп отыр.
Өмір тәжірибелері мен көптеген ... ... (А.А. ... т.б) жанұя тәрбиесінің мынадай даму тенденцияларын ... ... ... ... даму ... деген мағынаны
білдіреді) :
1- Тенденция. Жанұя тәрбиесінің әлеуметтік тенденциясы нарықтық
қатынас ... жеке ... ... ... ... ролі ... ... Ол жанұяның әлеуметтік ролі.
2- Тенденция. Тәрбиенің ... ... яғни ... ... ... ... жан – ... дамып мекеп ... ... ... ... ... даму ... байланысты мектеп пен жанұя
тәрбиесі өзгеріске түсті. Әрбір жанұя ... ... ... ... ... ... алды. оған әрбір жанұяда компьютердің
пайда ... ... ... ... мен ... ... ... тұрмыста қолданылуы дәлел бола алады. Бұл ... ... ... ... ... ... Тенденция. Жанұя тәрбиесіндегі баланың субъектілік ролі. Ұлттық
болмысымызға тән ұяңдық, ... ... ... тіл алғыштық т.б
қасиеттерді қолдай отырып, бүгінгі нарықтық қатынас ... ... ... ... белсенділік, өз пікірі мен көзқарасын
дәлелдеуге талпынушылық, алға ұмтылушылық және т.б. ... ... ... ... ... ... айналып отыр. Әрбір жанұя
баланың жан- ... ... ... үшін ... ... ... қолдануда.
4 -Тенденция. Мектеп пен жанұяның ынтымақтығы тенденциясы .
Бүгінде жанұя мектеппен ... ... ... өте ... болып
отыр. Ата- аналар балалары жоғары сапалы білім алып, жан ... ... ең ... ... ... жоғары ақылы мектептерге оқытуға
берілді.
Бұл жанұяның даму тенденциялары бүгінгі нарықтық ... ... ... ... Осы ... оқушылардың тұлғалық
қасиеттерін дамытуда міні зор деп ... ... ... ... ... педагогтары А.С. Макаренко, А.В.
Сухомлинский, Н.К. Крупская және педагогикалық ... де кең ... ... ... негізгі еңбекте екенін айта келіп
балаларды жанұя өміріне қатыстыру ерте кезден ойын ... ... ... ... ... керек дейді.
Оның «Ата- аналар кітабы», «Тәрбиенің жаңа ... ... ... ... және т.б. ... ата ... жанұя
тәрбиесіне арналған.
Соңғы жылдары жанұя ... ... ... ... ... ... Одақ ... Ю.П.Азаров, Л.В. Белов,
И.В. ... Т. ... Б.А. ... А.О. ... ... Б.Р.Айтмамбетова, Т.М. Афанасева, Ә. Әбуов., Г.К.
Байгельдинова М.Ғабдуллин, ... Ә. ... ... ... Б.Ы. ... Г.А. Уманов т.б. ... ... ... қиын балалардың пайда болуындағы
жанұяның ықпалы, ал С.Қалиев, Қ. Абдіразақов , И. ... және ... ... халықтық педагогика негізінде жанұя тәрбиесін
жақсарту, Қ. ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерді қалыптастыру және т.б. ... ...... ... ... жүргізілген жұмысының
нәтижесі. Өйткені баланың уақытын ... ... ... оның ... ... ... қалыптасып, жанұяда жалғасын табуы бәрі де ата-
анасының басшылығы арқылы ... ... ... ... болуына қажетті жағдайдың бірі- олардың баламен
әділ сөйлесіп, ашық ... ... ... ... ... -қатынас баланы
еріксіз ата- анаға ... ... ... шың ... ... ... Балаларды ізеттілікке, адамгершілікке,
еңбекқорлыққа және т.б. ... ... ... ... ықпалы мен педагогикалық мүмкіндіктері көптеген педагог
ғалымдардың еңбектерінде көрініс тапқан. Т.М. ... ... ... ... ... ... жұмыс саласы және бос уақытты өткізуге
біздің ... ... ... ... ... ... да бір ... қажет болып жатады. Біріншісіне –
біздің ақылымыз, ... ... ... ... – сезімталдығымыз және т.б. қажетке ... Ал ... ... жеке ... ... ... керек болады: әлпеді, дауыс
ырғағы да, тіпті балаға әке -шешесінің иісі де ... әрі ... ... ... жанұя оқушылардың тұлғалық қасиеттерін
дамытуда негізгі фактор ... ... ... жеке ... әсер ... ... ... мектеп, орта (қоғамдық орта,
ауылджағы жолдастары және т.б) көпшілік хабар құрамдары ... ... ... және т.б.) ... біз ... ең ... ... деп
бөліп алғанымыз бен, ол ол ... ... ... тыс өмір ... ... ... жанұяның тәрбиелік мүмкіндігінде бірнеше факторлар
әсер етеді. Бұл факторларды мына сызба арқылы көрсетуге болады.
Биологиялық факторлар
Қоғамдық ... ... ... ... ... Бұл ата- ... ... ... жеке ... ... қасиеттер: балажандық, ақкөңілдік, ... және т.б. ... бола ... ... фактор. Бұл қоғамда болып ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру салты мен
қабылдаған дәстүрлердің қоғам талабы мен ... бір ... ... ... ... Әлеуметтік фактор. Бұл қоғам талабына сай өмір сүруде материалыдқ
жағдайдың ... адам ... ... жеке ... ... жеткіліктігі және т.б. жағдайлар болып табылады.
4. Психологиялық ... ... бала ... үшін ... ... болуы, ондағы әрбір жанұя мүшлерінің өзіне және
өзгелерге деген екпінді көзқарасы мен ынтымақты қарым ... ... ... ... ... жас және дара, психологиялық,
қалыптасу ерекшеліктері ... ата- ... ... ... болуы. Жанұядағы жағдайлар мен ықпалдардың бала тәрбиесіне
оң әсер етерліктей мүмкіндігі.
Дегенмен аталған бұл факторлардың ... ... ... ... әсер беретін кедергілер де жоқ емес. ... ... ... әлеуметтік жағдайдың төмендегі, психологиялық ... ата ... бала ... ... педагогикалық
білімдерін жетілдіріп отыруға ... ... ... ... ... ... Бұл ... ата- аналарға жанұя
тәрбиесі бойынша бағыт беріп, ынтымақта әрекет ету ... ... ... отыр.
Осы бағыттағы мектеп пен жанұяның бірлескен ... ... ... сөз ...... Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытуда
шағын жинақталған мектеп пен жанұяның бірлескен ... ... ... ... ... пен ... ... жұмысының
бүгінгі күнгі ерекшеліктері.
Көптеген жылдар бойына жас ұрпақ тәрбиесінің мақсаты мен міндеттерін
айқындауда «қоғамға ... ... ... ... ... ... Ал, қазіргі құқықтық, демократиялық және гуманистік қоғам орнатуға
бет бұрған жағдайда ... ... ... ... ... ең ... тәрбиелігі жоғары деңгейде болуы қажет. Демек
бүгінде әрбір адамның жеке ... ... және ... ... ... көзделіп отыр. Бұл мақсат міндеттер жанұя
тәрбиесін жақсартудан бастау алып ... ... мен ата- ... ... ... ағымына сай жетілдірілумен ... ... ата- ... ... ... бойынша педагогикалық
білімдерін жетілдіруде ең негізгі ұйтқы ... ... ... ішінде
сынып жетеукшілері болып отыр.
Осы тұста шағын жинақталған мектептерде кездесетін ... ... - ШЖМ- ке ... ... ... ... ... - әртүрлі жастағы оқушылармен жұмыс істеудің қиыншылығы;
. - Оқушы мен ... ... ... ... ... мұғалімнің кәсіптік дайындығының жеткіліксіздігі;
. - шағын жинақталған мектептердің тірек мектептерден алшақ орналасуына
байланысты ... ... ... ... ... ... ... отырып, сынып жетекшілерінің
балалардың тұлғалық қасиеттерін дамыту ісінде оң нәтижелерге қол жеткізу
үшін ата- ... яғни ... ... ... ... болу қажет
екендігін көрсетеді.
Бала тәрбиесінің алғашқы алтын қызығы- туған ұясы, өз ... ана ... ... ... ... бас ұстазы- ата- анасы» деген
сөз бар. Жас кезінде дұрыс ... ... ... келе ... ... ... нашарлап кетеді. Мұндай жағдайларда «не істеу ... ... ... ... ата- ... балаларының оқу үлгеріміне ... ... оны ... отырып отыруы қажет.
Ұлы ғалым, философ Әбу- Насыр әл- Фараби «Адамға ең ... ... ... керек. Тәрбиесіз берілген білім – адамның қас жауы, ол
кедешекте оның ... ... ... ... Жан - Жак ... ... ақ қағаздай болып туады, оның үстіне шимайды қалай салсақ» ... ... ... бала ... сол ... өзің ... ... ол
солай тәрбиеленеді» деген екен. Бұдан шығатын түйін, баланың тұлғалық
қасиеттерін ... ең ... оның өз ата- ... еңбекқорлығы,
ұстамдылығы, ақыл- ойы ... ақыл -ойы, ... ... әсер ... ата- ... ғана ... ұлыс пен ұлттың ертеңгісі, келер таққа
аманат.Жас ұрпақты жан- жақты жетілген, ақыл- парасатты, ой- ... ... етіп ... ... ең ... ... болып табылады.
Сондықтан ата- ана, ұстаздар болып, баланың бойында ... ... ... ... жөн.
Ата -аналармен жұмысты ұйымдастырудағы негізгі міндеттер ... ... Оқу ... ... және оқу тоқсанының қорытындысында сыныпта
ата- аналар жиналысын тұрақты өткізіп отыру. Жалпы ата- ... ... оқу ... ... ... алдағы
міндеттері туралы педагогикалық ұжымның ата- аналар алдында есеп
беруін ... ... ... оқушының ата- анасымен, жанұяның тұрмыстық
жағдайымен ... үшін оқуы ... ... ... балаға
жанұясының ықпал деңгейін, баланың неге қызығатынын анықтау.
- Ата- аналарға бала ... ... ... ... баланың
тұлғалық қасиеттерінің қалыптастыру жолдары мен даму заңдылықтары
туралы білім беру. Ата- аналар көмегімен ... ... ... ... ... іс ... ... қатыстыру,
үлгілі ата- аналарды өнеге ету.
Жоғарыдағы міндеттерге сүйене отырып, мұғалімнің ата- анамен ... 3 ... ... ... болады.
Мұғалінің ата- анамен жұмсының мазмұны
Психологиялық ... ... ... ... - ... беру, семинар,
практикумдар
көтеру - ... ... ... іс- ... Ата ... ... ... оқу-тәрбие - ... ... ... ... ... - ... ... Материалдық-
техникалық жағдайлар
-
Мектеп кеңесі;
Ата- аналарды мектеп - ... ... ... ... - ... кеңесі,
сыныптағы ата- аналар
Жанұяның қазіргі кезеңдегі негізгі функциялары:
- тәрбиелілік;
- рухани -адамгершілік;
- таным – білімділік;
- тұрмыстық
- ... ... ... шығармашылық- демалыс;
Мектептің жанұямен және жұтшылықпен байланысты, негізінен, сынып
жетекшілері ... ... ... ... ... ... ата-
аналармен, қоғамдық ұстанымдармен үнемі байланысты болады. Ата- ... ... ... ... ... оқушыларға әсер етудің
формалары мен әдістері жөнінде келісіп алады. Олар ... ... ... ата- ... олардың жаңа адам тәрбиелеу
жөніндегі өздерінің ізгі ... ... ... ... ата- ... өз ... ... ұстазы болуы үшін тырысады.
Ата- аналардың көпшілігі мұғалімдердің талаптарын жақсы түсініп, ... өз ... ... ... бұл ... де сан ... жұмыста
мектепке зор көмек көрсетеді.
Кейде жанұиямен ... ... ... ... ... болып қалады. Бұл балалардың сана- сезімі мен мінез- құлқын
қалыптастыру ... ... ... ... пен ... ... ... қатынасы талап пен тәрбиелік ... ... ... ... ... ... баланың бойында ... ... ... ... ... қала ... жағдайда жұртшылықтың балаларды тәрбиеелуге қатысты ... ... ... ... ... ... ісіне айналуда. Біз зерттеу
жұмысымыздың барсында ... ... ... атқара отырып, ... және ... ... ... ... формаларын қолдану ата-
аналармен үлкен жеке және ұжымдық жұмстар ... ... ... ... ... біз ... және ұжымда ... ... ... ... тәрбие берудегі жүйелілік пен ... жас ... және дара ... және дара ... ... ... қағидаларын түсіндіріп отыруға тырыстық.
Жанұя тәрбиесіндегі көптеген сәтсіздіктер ата- аналардың педагогикалық
сауатсыздығынан оларда тәрбие ... ... ... ... болады.
Балалардың бойында жағымды қасиетті дамытудың дұрыс жолын табу үшін
ата- аналарға көмектесу – сынып жетекшілерінің ... Ұлы Абай ... ... ата- ... жеке ... ... олардың идеалық
тұрғысы, моральдық бейнесі балаларға жақсы қасиеттер дарытуда ... роль ... ... атап ... бполатын. Бір кезде Жан -Жак
Руссо адамды ... ... ... ... өзі адам ... алу
керек деген екен.
Мектеп жұмысын бағалаудың негізгі өлшемдерінің бірі – мектептің ата-
аналармен және қамқорлыққа ... ... ... ... насихаттауды ұйымдастыруы болып ... ... ... және ғылым министрлігінің «Метеп жұмысын бағалау
туралы әдістемелік нұсқауларында» мектептің ата- ... ... ... істеуі, педагогикалық білімдерді ... ... ... ... ... Білім және ғылым
министрлігінің «Мектеп жұмысын бағлау туралы әдістемелік нұсқауларында ... ата- ... ... ... ... және ... ... талдағанда педагогикалық білімдерді ... мен оның ... ... ұжым мен ата- ... ... ата- ... комитеті немесе сынып ата- ... ... ... ... ұжымы жанындағы жанұя мен мектепке
көмектесу ... ... ... ... іс- ... ... ... ұйымдастырудың орталығы ретінде ролін
еске алып отыру қажет деп атап ... Ата- ... ... осы ... ескеріп, басшылыққа алып отыруы керек.
Тәрбие жұмысының ... және оны ... ... өзі ... етіп қоймайды, онымен қатар мемлекеттік оқу тәрбие мекемесі ретінде
мектеп те аз ... ... ... әсерін тигізіп отырады.
Тәрбиенің өмірімен байланысты осыдан байқалады.
Шағын мектептің ... ... ... беретін тәрбие
жұмысы ең алдмен оқушыны, оның ... ... ... басталады. Ол
сынып жетекшісі тарапынан төмендегідей жүйеде жүзеге асырылады.
Сызба № 3
Сынып жетекшісінің зерттеу жұмыстары
Балалардың жеке Әр ... ... ... ерекше ... ... қиын ... ... ... ... ... ... 1. ... әл - ... 1. Қиын ... ... ... ... ... 2. ... құрамы ... 2. Қиын ... 3. ... ... болу себеп-і
3. ... ... 3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сынып жетекшісі балалар тәрбиесін
тиімді ұйымдастыруда ата- ... ... Ол ... ... ... ата- аналармен ... ... ... жүзінде іске асырылса, онда ... ... ... ақ ... ... кәсіптік бағдар, экскурциялар,
сайыстар, олимпиядалар т.б. мақсаттарымызға жеткізуге негіздеме болады.
Ұлы ... - ... ... ... ... ... жанұя толық ата-
ана лармен бөлісе ... ... ... ... ... ... беріп, ой бөліседі. Олардың өз бетінше әрекет етіп
дамуына бағыт- бағдар беріп отырады.
Біз зерттеу жұмысымызды ... ... ... Созақ ауданы Қызыл
емшек ауылы № атындағы шағын жинақталған мектепте ... ... 30 ... 30 ата- ана ... ... ... тұлғалық қасиеттерін дамыту үшін жанұяда
ата- аналардың педагогикалық ... ... ... ... ... сұрақтар берілді:
1. Шағын жинақталған мектепке деген көзқарасыңыз қандай?
2. Шағын жинақталған мектеп ... ... деп ... ... ... ... қандай ниет, үмітпен жбересіз?
4. Балаңыздың ұстазының білімін ... және ... ... ... ... Балаңыздың бойындағы ұнамды, ұнамсыз қасиеттері- ... ... ... ба?
6 Балаңыздың бойында жағымды қасиеттердің қалыптасуы үшін жанұяда қандай
тәрбиелік әдістер және жұмыстар жүргізесіз?
7. ... ... ... ... қатынасы қандай?
8. Балаңыздың адамгершілік, ақыл- эстетикалық сезімдерін қалай бағалайсыз?
Осы ... ата- ... ата- ... ... ... жауап
бере алмады. Себебі олардың ... ... ... ... ... ... білмейтіндігінен және
жанұяда бала ... аса зор ... ... болар. Бұл
анкеталық сұрақтарға Темирбаев пен Тастанбекованың берген жауаптары:
1. «Мектеп – ... ... ... ... ... білім нәрімен
сусындайтын орын деп санамаймын.
2. Шағын жинақталған мектепте бала ... ... ... басу ... ... Шағын мектеп материалдық – техникалық базасы
төмен, оқушылар, ... саны аз ... ... ... ... қатынаста болатын білім ордасы деп ойлаймын.
3. Болашақта жақсы азамат болсын деген ниетпен, мектепте тек ... ғана ... ... ... адам ... екен деген үмітпен
жіберіп отырмын.
4. Баламның ұстазы балаларға берертәлім -тәрбиесі мол, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы ұстаздың,
құрбыларының және жанұя тәрбиесінің жемісі болып табылады.
6. Баланың ... ... ... үшін ... ... үлгі
өнге әдістерін жүргіземін.
7. Баланың ұстаздарымен қарым- қатынасы жақсы, жолдастарымен қарым-
қатынасы ... деп ... ... сезімдерін адамгершілік және эстетикалық өз іс- ... ... ... ... ... онда мадақтау әдісін қолданамын.
Осындай сұрақтарға талдау жасау бірқатар ... жол ... ... ... ... ... ... жетекшілерінің ата-
аналармен жұмыс жүргізуде ... ... ... ... жаңа ... хабар, пәнаралық байланыс
гигиеналық білімдермен қаруланып, ... ... ... ... ... педагогикалық тақт ... ... ... ... өз ... жетілдіріп,
отыру қабілеттеріне ие болуы тиіс. Сонымен бірге жеке ... ... ... ... ... талап қоюшылық пен
кешірімділік адалдық, әділдік, ... ... ... ... ... ... ... талабына сай жанұя өмірін ұйымдастырып, балалардың
бойында жағымды қасиеттерді ... ата- ... ... жетілдіру
қажеттілік болып отыр.
Бұл білімдер ... ата- ... ... іс- ... ... жүзеге асырылмақ.
Мектеп пен жанұяның аймақтастығы негізінде ата- ... ... ... ... Г.К. ... ... Б. Мұханов, М С. Сангинова., Р.М.Капралова., Ж.Б.Қоянбаев,
Атемова Қ т.б. ... ... ... жүр. ... тәрбиесі
мәселелері бойынша ата- аналардың білім ... ... ... ... ... педагогтар олардың сауатын көтеруде мектеп
басшылығын ... ... А.Е. ... ... ата- ... өте ... ... жанұя тәрбиесіндегі білім мен тәжірибесін сабақтан,
сыныптан тыс тәрбиелік іс- шараларды ... ... ... ... ... ... ... пен жанұяның ынтымақтастығы тұрақтылығын ұйымдастырып, бағыт
беруші сынып жетекшісі болғандықтан, ең алдымен оның өзі ... ... ... жан ... ... ... тиіс.
2.2 Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытуда шағын
мектеп пен жанұяның ... ... ... әдіс – ... ... ... жанұя тәрбиесі жағдайында оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін дамытуда дайындығын арттырудың бір жолы оларға жүйелі
түрде ... беру ... ... Ол ... жиналысы, ата-аналар
университеті, сұхбаттар мен әңгімелер және басқа да іс-шаралар мазмұнына
ендірілуі арқылы жүзеге ... ... ... жұмыс істеудің маңызына
ерекше назар аударып: “Тек ата-аналармен бірге, жалпы күш-жігерді біріктіру
арқасында мұғалімдер балаларға ... ... ... беруі мүмкін”, -
дейді. Олай болса, жанұя мектеппен бірге тәрбиелік ортаның тұтастай ... ету ... ... ... да ... ... жалпы міндеттерінің көлемінің тым ... ... ... ... ... ерекше.
Сынып жетекшісінің ата-аналармен өте тығыз жұмыс істеуі мақсатты түрде
өте ұзақ ... ... ... ... Ол үшін ... және ... ерекшеліктері мен жағдайын жан-жақты, әрі жүйелі зерттеуді
қажет етеді.
Олай ... ... ... ... ... ... ... баланың өмірін ұйымдастыруда, оның тәрбиесіне қатысты мәселелерді
шешуде ... ... ... ... жанұя мен мектеп жағдайындағы дамуын және әлеуметтенуін
тиімді ұйымдастыру мақсатында тәрбиенің бірыңғай ... ... ... ... – педагогикалық және психологиялық даму жағдайын
ескере отырып, тәрбиенің мақсаты мен ... ... ... ... ... ... баланың жан-жақты үйлесімді дамуы үшін тәрбиелік ықпалды тиімді ... ... ... ықпал етудің жалпы тәсілі мен техникасын ойластыруда, әртүрлі
өмір жағдайында оның ... әсер ... ... біріктіру үшін тағы
с.с.
Соңғы жылдары педагогикалық әдебиеттерде “ата-аналарды тәрбиелеу”
деген ұғым ... ... ... ... ... ... ... қатысты педагогикалық кеңес, оқуды ұйымдастыру, соған сәйкес
олардың педагогикалық білімдерін жетілдіріп отыруды көздейді.
Ғалым – ... ... әр ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының нәтижесіне сай, ата-аналар
балаларын тәрбиелеу барысында айтулы қиыншылықтарға кездеседі. Сондықтан да
олар ... ... ... ... аса ... етеді.
Олардың ұйымдастырылуындағы ақыл-кеңес тек жанұя жағдайы ... ... ғана ... ... сонымен бірге жанұясы тәрбиелі ата-аналарға ... ... ... ... ... осы ... жаңа ... қоюда.
Сондықтан, ата-аналарға бала тәрбиесінде, біріншіден, педагогикалық
білімдерді ... ... ... ... ... ... Егерде мектеп пен ата-аналардың ... ... ... ... бұл ... ... ... Ол мектеп
тәжірибесінде мұғалімдердің ата-аналармен кездесуін, ата-аналар жиналысын
ұйымдастыру, ата-аналар комитетін құру, ата-аналармен кездесуін, ... ... ... ... үшін ... мен ... конференция өткізу секілді жұмыстар барысында атқарылады.
Ата-аналармен жеке ...... ... ... ... Ата-аналармен әңгімелесудің барысында баланың мінез –
құлқы, ынтасы мен ... ... мен ... жанұя
мүшелерімен, жолдастарымен қарым – қатынасы жайлы түсінік алады.
Мектеп өмірінде тақырыптық ата – аналар ... ... ... ... мәні бар. Ата – ... жиналысының мақсаты – ата-аналарды
психологиялық ... ... мен ... ... ... ... жерлерде ата-аналардың жұмыс жағдайын, жер ... ... сол ... барып өткізуге де болады. Жоспар бойынша сынып
жетекшілері, мұғалімдер оқу – тәрбие мәселелері ... ... ... ... туралы дәрістер оқиды, әңгімелер
өткізіледі.
Ата –аналар комитеті – ата –аналар ... ... ... ... Ол ... ұжымымен бірге жұртшылықтың көмегін пайдалана отырып,
оқу – тәрбие және шаруашылық жұмыстарын жақсартудың ... ... іске ... барлық мүмкіншіліктерін қарастырады.
Ата – аналар үшін әңгімелер мен дәрістер.
Педагогикалық және психологиялық тақырыптарға сай, ата-аналарға ... және ... ... Олардың мазмұны ата-аналардың ... ... мен ... сай ... ... ... мектеп жайлы
газет және журнал беттерінде жарияланған озат тәжірибелерге әңгімелер мен
дәрістерде үлкен мән беріліп, оның күн ... ... ... ...... ... ... насихатталуы керек. Тәрбие жұмыстарының басты
мәселелерін еске ... ... ... ауыл ... ... заң ... балалардың ата –аналарымен бірге әңгімелер
өткізеді, дәрістер оқиды.
Конференция өткізу.
Жанұя тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... ... қатыстыру барысында ата-аналармен конференциялар
өткізіледі. Конференцияда талқыланатын ... күні ... ... ... тәрбиелеуде мектеп пен ... ... ... ... ... ... ... кейбір жанұяда бала
тәрбиесі жайлы, тәжірибелер еске алынып, конференцияларда ата-аналардың
“Үйге ... оқу ... ... мен ... ... ... жанұядағы еңбек тәрбиесі”, “Жанұяда бала бос уақытын ... ... ... ... тыңдалады.
Конференция кезінде көрме ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Олар ата – ... ... ... тәрбиесі жайлы педагогикалық әдебиеттер, олардың тізімі,
оқушылардың жанұядағы күн режимі, жанұя ... ... ... ... және ...... ... мектептердің, мәдени сарайлары мен ... ... ... ... бір ... екі ... жоспарланып, онда
арнаулы бағдарлама бойынша ата-аналар үшін дәрістер ... ... ... ... ... мен облыстық
педагогикалық білім қоғамы лекторийлердің ... ... ... ... ... ... ... мынадай тақырыптарды
ұсынуға болады:
1. Қоғамдық және жанұялық тәрбие, ... ... ... ... ... ... ... дамытуда жанұяның
ролі;
3. Оқушының оқу үлгеріміндегі ата-ананың ролі;
4. Жанұяда баланың іс-әрекетін ұйымдастыру жолдары.
Дегенмен, де ... мен ... ... ... нәтижелі
болуы көбінесе педагогикалық тұрғыдан дұрыс таңдалған қарым-қатынас пен
өзара әрекет формасына байланысты. ... ... ... ... ... ... ... Оқушыға қатысты жағымды қарым-қатынастың болуы. Мұндай жағдай,
тіпті қиын оқушыға да ... ... ... ... ата-аналар тарапынан болатын кеңестерге өте ... ... ... ... ... ... жағымсыз құбылыстың себебін бірлесіп
анықтау және талдау;
4. Оқушы тұлғасына немесе сынып ұжымына нәтижелі әсер етудің формалары
мен тәрбиелік ортасын ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық
әдептің, этиканың қатаң сақталуы.
Олай болса, мұғалімдермен, сынып жетекшісі және ... ... ... ... сай ... ... бес жағдайдың
межеге айналуы, бала ... ... ... тәрбиелік -
ұйымдастырушылық әрекетін біртіндеп жоғары деңгейде ... ... ... ... ... іс-тәжірибелері мен идеясын
да бүгінгі мектеп жұмысында қолдану ... Ол ... ... ... оларды мектепке дайындау мақсатында сыныпта отырып, сабақ өтпейтін,
табиғат ... ... ... “ Қуаныш мектебін” ашады. 1-жылды оқушылардың
зерттеу жылы деп ... әр ... ... ... бөліп, мінез-құлқы
мен қызығушылығын ... ... ... ол ... ... олар ... ... баланың үйде жағдайы бар ма, соны да білу
тәрбиеде өте маңызды” – деп ... ... ... ... ... ... ... Ол баланың сабақ үлгерімінің болуына, ой-
өрісінің кеңеюіне көңіл бөлді. Жыл соңында ... оң ... ... ... ... ... ... тәрбие алып, дамуына ерекше назар
аударды. Оқушылардың сөйлеу шешендігін дамытуға, табиғат сұлулығын байқап
әсерленуге, ... ... ... ... өзгелермен сыпайы қарым-
қатынас жасай білуге т.б. қабілетін ... ... ... ... 3-4 ... ... бірқалыпты, тәртіпті болып
келіп, 4-сыныптан кейін біртіндеп өзгере бастайтынын түсіндірді. Кіші жас
оқушылары ... ... ... ... ... негізгі кезеңі
екендігін айта келіп, ата-аналарды ... ... ... түсіністік
қарым-қатынасты нығайта отырып, оларға ... ... ... педагогикалық өзгерістер сырын түсіндіріп, хабарлап отыруды
түсінді.
Жоғарыда қарастырылған мәселелерді талдай келе, оқушылардың бойында
тұлғалық қасиеттерді ... ... пен ... ... ғана толық
мүмкіндіктер алады. Өйткені мектеп пен жанұя ынтымақтастығы баланы жан-
жақты тәрбиелеуші, ... ... ... ... ... әлеуметтік бірлескен орта болып табылады. Сонымен, өз зерттеу
жұмысымызда бастауыш ... ... ... ... дамытуда шағын
мектеп пен жанұя ... ... ... сызба арқылы
көрсетуге болады.
Біз бастауыш сыныптағы ата-аналар білімін жетілдіру мақсатында
төмендегідей ... ... ... ... ... ... үшін ... тәрбиесінің ролі бойынша ... ... ... ... ... ... ... ұғымы туралы түсінік. Жанұяның негізгі қызметтері. Жанұя
тәрбиесі жайында айтқан ғалым – ... ... ... ... негіздері. Жанұя тәрбиесінің педагогикалық мәні жанұядағы ата-ана
тәрбиесінің ... ... ... ... жанұя тәрбиесінің ерекшелігі мен
мүмкіндіктері.
Мұнда ... ... ... жеке ... ... ... ... жанұяның мүмкіндіктері мен ерекшеліктері.
Ғылыми және халықтық, сондай-ақ педагогика ... ... ... қарастыру. Осы мәселені зерттеген ... ... ... ... ... ... ... дәріс тақырыбы: Жанұядағы баланың іс-әрекетін ұйымдастыру.
1 Ғалым-педагогтардың ... және ... ... ... ... баланы түрлі еңбек түрлерімен айналысуға тәрбиелеу.
Данышпандардың тәрбие ... ... ... жанұяда пайдалану.
Ата-аналар тәрбиесінің педагогикалық талаптарға сай болу ... ... ... ... және ерекшеліктерін сақтауы
қажеттілігін қарастыру.
№4 дәріс тақырыбы: ... ... ... ... ... мен ... сөздерін пайдалану.
Соңғы жылдардағы бала тәрбиесіндегі халықтық педагогиканың ... ... ... Қазіргі халықтық педагогиканың бүгінгі
кезеңіндегі, жанұяда, мектептердегі ... ... ... сөздер мен
ырымдардың мәнін балаларға түсіндіру арқылы оларды инабаттылыққа, жарасымды
іс-қимылға тәрбиелеу.
Баланың тұлғалық қасиетін ... ... ... әрекеттер мен
ырымдардың педагогикалық мәнін ашып түсіндіру.
Қазақтың тыйым сөздерін және ырымдарын жанұяда кеңінен пайдалану ... ... ... ... ұлы ғұламалары, ағартушы-педагогтары ... ... ... ... педагогикалық
көзқарастарына талдаулар жасау.
№5 дәріс тақырыбы: Жанұя тәрбиесінде ұлы ... мен ... ... ұлы ... ... пайдалана отырып, балаларға тәрбиелік
ықпал жасаудың тиімділігін қарастыру.
Ұлы шығыс ойшылдары мен қазақтың зиялы қауым ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның ерекшелігі – бағдарламаның мақсат – ... мен ... оқу ... ... ... төрт ... ... Оқушылардың бойында тұлғалық қасиеттерді дамытуда қоғам, мектеп,
жанұя және ... да ... ... тәрбиелік мүмкіндіктерін
интеграциялау.
- Тәрбиені ізгілендіру. ... ... ... ... ... қасиеттерді дамытуда әрбір баланы қоғамның ең жоғарғы құндылығы
деп санап, онымен тығыз қарым-қатынас жасау.
- Мектептің ... ... ... ... ... ... әрбір баланың қабілетін толық ашу мен дамытуға мүмкіндік жасауды
даралау және ... ... мен ... және ... белсенділігін,
шығармашылығын арттыруды демократияландыру.
2. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін ... ... ... ... асырылады.
Бағдарламаны дайындауда біз соңғы жылдарда шыққан білім ... ... мен ... зерттеу проблемасы бағытында
зерттеу жүргізілген педагог-ғалымдардың (Т.Ахметов, А.О.Пинт, ... ... және т.б.) ... ... ... ... бойынша ата-аналарды біртіндеп мектептегі
тәрбие жұмысына қатыстырып отыру өте тиімді.
Қорытынды
Бүгінгі таңда жанұя тәрбиесінің қоғамдағы ролін анықтау, яғни ... ... ... ... ... мемлекеттік тұрғыда маңызды
орынға көтеріліп отыр. Бұл мәселе ҚР ... ... ... және ... тәрбиелеу ата-ананың құқығы, әрі парызы» - деп
көрсетілген. Ал, әлемдік ... ... ... ... ... бала дүниеге келмей жатып, қамқорлық жасаудың жолдары
қарастырылуда. ... өзі, ... ... ... ... ... қасиеттерін дамытуда жанұя тәрбиесінің мәні өте күрделі екендігін
байқатады.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... мен
тәрбиелеуде қоғамдағы әлеуметтік институттардың бірі – жанұяның ... ... ... ... сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін жан-
жақты дамыту үшін мектеп пен жанұяның ынтымақтастығының болуы қажетті шарт
екендігін ... ... ... ... ... ... теориялық
негіздері» атты тарауда: Шағын жинақталған мектептерде ... ... ... беру және ... беру ... ... ... тұлғалық қасиеттерін дамытудың психологиялық-педагогикалық
негіздері, жанұя ... - ... ... ... ... ... ... факторы туралы мәселелер қамтылған. Онда шағын
жинақталған мектептерде бастауыш ... ... ... және ... ... даму кезеңдері, ерекшеліктері қарастырылған. Бастауыш сынып
оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудың ... ... Ш. ... В. ... Л. ... В. ... Эльконин, Қ. ... М. ... және ... ... ала ... жас ... көрініс беретін
тұлғалық қасиеттердің педагогикалық және ... ... деп ... ... ... тұлғалық қасиеттерін дамыту үшін ... орны ... ... тәрбиесінің мәнін жан-жақты ашу үшін
бірқатар ғалым-педагогтардың еңбектеріне сүйене отырып, «жанұя» және тәрбие
ұғымдарына келтірілген ... ... ... ... жанұя
– қоғамдағы әлеуметтік институт ретінде, оқушылардың жеке ... ... ... әсер ... және ... ... екендігін анықтаған.
Шағын мектеп өзінің типтік ерекшелігіне байланысты отбасымен
ынтымақтаста болуды қажет ... Олай ... ... ... ... ... ... үшін шағын мектептің жанұямен бірлескен жұмысы
жағдайында ғана жемісті нәтижеге жетері анық. Осы ... ... ... ... пен ... бірлескен жұмысының бүгінгі ерекшеліктері,
тәжірибелік жұмыстар, мектептің ата-аналармен жүргізетін ... ... мен ... ... мен формалары
қарастырылған.
Сонымен, зерттеу жұмысының нәтижелері бізге мынадай тұжырымдар жасауға
мүмкіндіктер берді:
. ... ... ... тәрбиесінің ролін арттырудың негізгі көзі – мектеп,
соның ішінде сынып жетекшілері болуға тиіс;
. Ата-аналардың педагогикалық білімін ... үшін ... ... дәрістер, конференция өткізу, лекторийлер ұйымдастырылуы
керек;
. Ата-аналар үшін ұйымдастырылатын ... ... жас және ... ... ... өте ... ... мектептегі мұғалімдерге оқушылардың ата-аналарының моральдық көмегі
мен қолдауы аса қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Білім беру туралы Қазақстан Республикасының заңы. Қазақстан
мұғалімі 1992. 18 ... ... ... Орта ... дамыту тұжырымдамасы.
Алматы: Қазақстан мұғалімі, 1997. 13 маусым.
3. Қазақстан Республикасында гуманитарлық ... беру ... ... 1994. ... ... ... Республикасының «Білім туралы» Заңы. Астана; «Дастан»
баспа үйі, 2000. - 336 б.
5. Н.И. Болдырев, Тәрбие методикасы. ... ... ... ... А. ... Б. Оразымбетова. Отбасы мен мекутептің
ынтымақтастағы. Оқу құралы. -Шымкент, 2005-60б.
7. Қ.Т. ... ... ... ... ... ... ролі. Алматы: Ғылым, 2002.-118 б.
8. Ш.Майғаранова. Мектеп оқушыларын рухани дамыту ...... ... – Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа
орталығы, 2002-124 б
9. Қ.Аймағанбетова. Бастауыш ... ... ... негізі. - Алматы: «Балауса» баспасы, 2003.- ... Қ.Т. ... ... ... іс- әрекетін ұйымдастыру
жолдары. Алматы: 2002. -58б.
11. Жалпы білім беретін ... ... ... ... ... ... - ... А. Асқарбаева., Р.М. Храпченков. Шағын комплектілі ... ... мен ... ... ... 1961 ж – 88б.
13. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б Балаларды семьяда
адамгершілікке ... ... ... Алматы - 1985.
14. Бержанов Қ., С.Мусин. Педагогика тарихы.- Алматы. Мектеп, 1984.
15. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р. Педагогика. - ... ... ... И. ... ... 1.- Москва., 2000.
17. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы.(Ред. басқарған
А.Петровский.- Алматы., Мектеп, 1987)
18. М.Мұханов. Педагогикалық және жас ... ... ... ., 1982.
19. Немов Р.С. Психология. 2- том. - М., 1998.
20. Сейталиев К. Тәрбие ... - А., ... ... ... жету ... ( ... Ж.Нұржанова. -
А.,1991)
22. Харламов Н. Педагогика.- М., 1990.
23. Әбенбаев С.Ш. Сынып ... ... ... ... ... және ... ... тілі терминдерінің салалық
ғылыми түсіндірме сөздігі. - А., ... ... Н.Ә. ... Отанның ошағы» Егемен Қазақстан,
2001жыл, 24 қараша.
26. Қ.Жарықбаев. «Аталар сөзі- ақылдың көзі». - Алматы., 1986.- 129б.
27. Табылдиев Ә. ... ... - ... ... А. Класс жетекшісінің жүргізетін тәрбие ... А., ... ... ... ... ... ... А., 1993.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау36 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь