Ғылыми зерттеу жұмыстарының негіздері

•Ғылымның салалары
•Ғылыми зерттеудің түрлері
Ғылым – бұл табиғат, қоғам және ойлау туралы жаңа білімдерді алуға бағытталған зерттеу ортасы.
Қазіргі таңда, ғылымның дамуы ғылыми еңбек бөлінуі және бірігуімен, ғылыми мекемелердің пайда болуымен, экспериментті және зертханалық құралдармен тығыз байланысты. Еңбектің қоғамдық бөлінуі әсерінен ой және дене еңбегінің арақатынасы анықталғаннан бері ғылым пайда болды. Кәсіпорындарда ірі машиналар пайда болғалы ғылым кәсіпорынның белсенді факторы бола бастады. Ғылыми-техникалық революция тұрғысында ғылым түсінігі өзгерді, яғни ғылым техника дамуынан кейін емес, керісінше материалдық өндірістің негізгі күші болып табылады.
Қоғамдық өндіріске белсенді әрекет ете отырып, ғылым қоғамдық өмірдің барлық саласын сипаттайды. Материалдық өндіріс, экономика, саясатта, басқару ғылымы мен білім алуда ғылым қарқынды түрде дамуы керек.
Бүгінгі қоғамда барлық элементі мен салаларында ғылым мен техниканың маңызы зор. Қазіргі таңда ғылым қоғамның дамушы күші болып табылады. Дене және ой еңбегінің түрлері: медицина, транспорт, байланыс, адамның күнделікті өмірінде ғылыми-техникалық прогресс ерекше орын алады.
Ғылымның жіктелуі – белгілі бір принциптерге сүйенген өзара байланыстың анықтылығы мен осы байланыстың логикалық қорытындысы.
Материалды өмірдің әр түрлі ғылыми объектлерді зерттеуіне байланысты ғылым әр түрлі түрлерге бөлінеді.
Ғылым түрлерінің проблемасы – бұл ғылыми білім құрылымының проблемасы. Қазіргі жағдайын, белсенді дамуының тенденциясын дұрыс сипаттау үшін, тарихи тұрғыдан қарастыру керек.
XVI-XVII ғасырлардан бері ғылым объектісі бойынша емес, зерттеу бағытына қарай ерекшелінеді.
Мысалы, атом – физиканың да, химияның да объектісі қызметін атқарады, сол сияқты молекула – химияның да, физиканың да заты бола алады.
        
        Тақырыбы: КіріспеҒылымның салаларыҒылыми зерттеудің түрлеріКіріспеҒылым  -  бұл табиғат, қоғам және ойлау туралы жаңа білімдерді алуға бағытталған зерттеу ортасы.Қазіргі ... ... ... ... ... ... және бірігуімен, ғылыми мекемелердің пайда болуымен, экспериментті және зертханалық құралдармен тығыз байланысты. Еңбектің қоғамдық бөлінуі ... ой және дене ... ... анықталғаннан бері ғылым пайда болды. Кәсіпорындарда ірі машиналар пайда болғалы ғылым кәсіпорынның белсенді факторы бола бастады. Ғылыми-техникалық революция тұрғысында ғылым ... ... яғни ... ... ... ... емес, керісінше материалдық өндірістің негізгі күші болып табылады.Қоғамдық өндіріске белсенді әрекет ете ... ... ... ... барлық саласын сипаттайды. Материалдық өндіріс, экономика, саясатта, басқару ғылымы мен ... ... ... қарқынды түрде дамуы керек.Бүгінгі қоғамда барлық элементі мен салаларында ғылым мен техниканың маңызы зор. Қазіргі таңда ғылым қоғамның ... күші ... ... Дене және ой ... ... ... транспорт, байланыс, адамның күнделікті өмірінде ғылыми-техникалық прогресс ерекше орын алады.Ғылымның жіктелуі  -  белгілі бір ... ... ... байланыстың анықтылығы мен осы байланыстың логикалық қорытындысы.Материалды өмірдің әр ... ... ... ... ... ... әр түрлі түрлерге бөлінеді.Ғылым түрлерінің проблемасы  -  бұл ғылыми білім құрылымының проблемасы. Қазіргі жағдайын, белсенді дамуының тенденциясын ... ... ... ... ... қарастыру керек.XVI-XVII ғасырлардан бері ғылым объектісі бойынша емес, зерттеу бағытына қарай ерекшелінеді.Мысалы, атом  -  ... да, ... да ... ... ... сол ... ...  -  химияның да, физиканың да заты бола алады. Тірі организм биологияның, химияның, физиканың және кибернетиканың да заты бола ... ... ... ... ... дене мен ... бағытталған өзгерісі туралы, құрастырушы-техникалық сала әдістері туралы, қоғамдық өндіріс жүйесіндегі техникалық объект функциялау әдістері туралы ... ... ... ... ... жүйесінде, жоғарғы оқу орындарында, кітапханада және т.б. құрылуына байланысты ғылым әр түрлі түрлерге жіктеледі.Ғылым салаларыФизико-математикалық ғылымХимиялық ғылымБиологиялық ... ... ... ... ... ... ғылымМедициналық ғылымФармацевттік ғылымВетеринарлық ғылымӨнертануАрхитектураПсихологиялық ғылымСоциологиялық ғылымСаяси ғылымМәдениеттануЖер туралы ғылым (геология, мұнай және газ кен ... ... және ... ... бұрғылау мен игеру технологиясы, мұнай және газ кен орындарын игеру мен ... ... ... ... ... ... технологисы, мұнай газ құбырының пайдалануы мен құрылысы, т.б.)Ғылыми зерттеулер мына түрлерге жіктеледі:1) қоғамдық өндіріске байланысы ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығына қажеттілігіне байланысты5) зерттеу ұзақтығына байланыстыҚоғамдық өндіріске байланысы жағынан ғылыми жұмыстар мына жұмыстарға жіктеледі: жаңа технологиялық үрдістер, ... ... ... ... ... ... ... жақсаруы, жеке адамның тұлға болып дамуы және т. б.Қаржыландыру көздеріне байланысты ғылыми зерттеулер:-         ... ...         ...         ... ... ... ... мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылады.Өндірісті-келісімділік зерттеулері өндірісті келісім-шарт негізінде тапсырыс беруші мекеме қаржыландырылады.Қаржыландырылмайтын зерттеулер келіссөз туралы келісім-шарт негізінде орындалады.Ғылыми зерттеудің ... ... 3 ... ...    ...    ...    ... зертеулер табиғаттың жаңа заңдары мен принциптерінің пайда болуына негізделеді. Олардың мақсаты қоғамның ғылыми ... ... ... ... ... ... ... және белгісіздік шекарасында жүргізіледі.Қолданбалы зерттеулер табиғат заңдарының жаңа тәсілдерін анықтаумен және ... ... ...  -  адам кәсібінде практикасында бастамалы зерттеулер нәтижесінде ғылыми білімнің қолданылуы. Қолданбалы зерттеулер нәтижесінде ғылыми түсінік негізінде техникалық ... ... ... Қолданбалы зерттеулер өз кезегінде 3 түрге жіктеледі:1) іздеу2) ғылыми зерттеу3) жобалы-құрастырушылық ... ... ... әсер ... ... ... жаңа ... мен техниканың пайда болуына бағытталған.Ғылыми-зерттеу жұмыстары жаңа технология, зерттеу құрал-жабдықтарын қалыптастыру мақсатында жүргізіледі.Жобалы-құрастырушылық жұмыстар ... ... ... ... ... ... қадағалайды.ӨндірулерҚолданбалы және бастамалы зерттеулер нәтижесінде жаңа ғылыми және ғылыми-техникалық ... ... ... ... өндірісте пайдалануға бағытталған мақсатты үрдіс өндірулер деп ... Бұл  -  жаңа ... ... ... ... олардың дамуына бағытталады. Өндірулердің соңғы мақсаты қолданбалы зерттеу материалдарының өндіріске енуін қадағалау.Ғылыми кадрларды даярлау және пайдалану жүйесіМагистратураАспирантураДокторантураДиссертация ... ... сөзі - ... ... ... ол , ,  ... мағынаны береді. Орыс тіліндегі аудармасында ол  дегенді білдіреді. Ертеректе   --  бұл батыс  --  ... ... ... ... ... сәл төмен тұратын оқу дәрежесі. Қазіргі ағылшындық - американдық жоғарғы білім жүйесінде магистр дәрежесі бакалавр мен ғылым докторыаралығындағы орынды иемденеді.Ресейде ... оқу ... 1803 жылы ... және ... ... ... ... енгізілді. Бұл дәрежеге ие болған тұлғалар кафедра басқаруға құқылы болған.1884 жылы ғылым кандидаты ... ... Осы ... ... Ресейде тек екі оқу дәрежесі  --  магистр және ғылым ... ғана ... 1917 ... ... ... ... оқу дәрежелерінің барлығы дерлік жойылды. Алайда, 1934 жылы ... және ... ... оқу ... ... құрылды. Магистр дәрежесі болған жоқ. Ал, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... дәрежесі 1994 жылыенгізілді және ғылыми деңгейі бойынша бакалавр дәрежесінен соң және ғылым кандидаты дәрежесінің ... ... ... оқу емес ... ... ... ол жоғарғы оқу орнын бітірушінің білімін көрсету және оның ғылыми ... ... ... мен ... ... бар ... ... дәрежесі ғылыми - зерттеу немес ғылыми - ... ... ... ... және ... ... нәтижесін көрсетуші. Магистрлік жұмыста алынған нәтижелердің жиынтығы оның авторының таңдаулы кәсіптік әрекетінде бастапқы ғылыми дағдыларының бар екендігін көрсетуі қажет.Магистірлік ... ... және ... ... бірнеше белгілеріне қарай ұқсас, бірақ толық мағынасында ... ... деп ... ... ... ... ... - бұл аспирантураға түсуге, ары қарай кандидаттық диссертацияға дайындауға апаратын ғылыми - зерттеу әркетенің бірінші баспалдағы.Ол зерттеу жұмыстарын үлгілеу негізіндегі оқу  --  ... ... ... ... ... ... ... дайындау мен оны қорғау процедурасы барынша қарапайым. Мысалы, ғылыми басылымдарда алынған нәтижелердің жарық көруі, авторефераттардың ... ... ... ... ... ... квалификациялық комиссияға құжат өткізуді қажет етеді.АспирантураҒылыми және ғылыми - ... ... ... ... ... - ... - ... институттары мен жоғарғы оқу орындарында ашылған, аспираттарға жетекшілік етуді қамтамасыз етуге қабілетті жоғарғы дәрежелі ғалымдар жұмыс жасайтын аспирантура ... ... ... ... ... ... ... номенклатураға сәйкес ғылыми қызметкерлердің мамандықтары бойынша жүзеге асады.Аспирантурада білім алу іштей 3 жыл мерізмінде және ... 4 жыл ... ... ... ... 35 ... ... мамандар, ал сыртқы аспирантураға 45 жасқа дейінгі мамандар қабылданады. Іштей аспиратнураға түсу үшін жоғарғы оқу орнын тәмамданғаннан ... 2 ... ... жасау стажы немесе ғылыми  -  зерттеу жұмысқа бейімі бар деп ... жас ... ... ... ... қажет.Аспирантураға түсу үшін оқуға түсу емтихандарын тапсыру кажет. Оқу процессінде жекелеген ... ... ... аспиранттар кандидаттық емтихандар тапсырады. Аспиратруға түскендердің әрқайсысына кеңес беріп, жеке жоспардың орындалу барысын бақылап отыратын жетекші бекітіледі. ... ... ... ... ... бекітіліп беріледі.Аспирантураны аяқтау мерзімінде аспирант барлық кандидаттық емтихандарды тапсыруға міндетті және мамандық кеңесіне кандидаттық ... ... ... диссертациямен жұмыс жасай алатын және аспиратурадан тыс ізденушінің құқытарымен санасуы тиіс.Ғылым кандидаты ... ... ... ... ... ... жасағанда педагогикалық және ғылыми тәжірибесі бар мамандар болуы керек.Бақылаушылар белгілі бір ЖОО-нан ... ... ... бекітіліп, кандидаттық емтихан тапсыруға жағдай туғызуды қамтамасыз етеді және ізденушіге ... ... ... ... тақырып бойынша кеңес береді. Диссертация тақырыбын ЖОО-ы кеңесі бекітіп, мақұлдайды.ДокторантураДокторантура үш жылға дейінгі мерзімде ашылады және оған ғылыми ... ... ... ... ретінде танылған 40 жас шамасындағы ғылым кандидаттары жіберіледі. Докторанттар қажет болған жағдайда басты отандық және ... ... ... ... ... Докторантурада оқу мерзімі ғылыми-педагогикалық жұмыс стажына қарай есептеледі. Докторантураны бітірген соң докторлық ... ... ... ... - ... тақырыпты жасау аяқталған соң мамандар кеңесіне қорғауға ұсынылатын диссертация толтырылады. Мамандар кеңесінің құрамына оқу дәрежесі бар мамандар мен ... да ... ... ... ... ... ... мамандар кеңесіне оның ұйымдастыруымен ғылыми қызметкерлер мамандықтарының нөмірлері бекітіледі, яғни осы кеңес кандидаттың немесе ғылым докторы дәрежесіне ұсыну үшін ... ... ... ... ... салу алдын-ала оппоненттер белгілейді: докторлық диссератция қорғағанда үш ... ... және ... ... ... ... қорғағанда - бір доктор, бір кандидат және басқарушы ұйым, мамандар кеңесінің ... ... өз ... мен ... ... Диссертация қорғау егер қорғауға қатысқан мамандар кеңесінің жасырын дауыс беру нәтижесінде 50 пайыз болса ғана табысты, сәтті деп ... ... ... ... ... ... ... өздерінің әрекеттеріне бақылау жасап отыратын ВАК-қа жібереді. Ғылым кандидаты дипломын беру туралы түпкілікті шешімді ВАК мүшелеріқабылдайды. Ғылым ... ... беру ... ... кеңесінің шешімі ұсынушы сипаттағы шешім болып табылады, ал ғылым доктор дипломын беру ... ... ... ҚР ВАК Президумы қабылдайды.Мамандықты жетілдіруКвалификацияны өсіру - Ғылыми-техникалық төңкерістің жаңа заманғы жағдайларында ... ... ... ... ... ... мен мәдениет жетістіктері нәтижелері бойынша мамандар білімін жүйелі толықтыру болып табылады. Осы ... ... елде ... ... оку ... ... министірліктерге бағынышты квалификацины өсіру институттары мен жоғары оқу орындарында жоғары квалификациялы халық шаруашылығы ... ... мен ... ... ... ... ... әлі сәйкес мамандықтар орныға қоймаған ғылым мен техниканың жаңа бағыттары брйынша тез арада мамандар дайындауды жүзеге асыру қажет ... Осы ... ... басты оқу орындарында ғылыми мектеп базасында күндізгі және ... оқу ... он ... екі ... дейінгі мерзімде арнайы факультеттер ұйымдастырылады. Мұндай факультеттерге дәріс тыңдаушыларды аталған бағыт бойынша мамандар ... ... ... ... ... ... ... және де басқа ірі жоғары квалификациялы ғылыми кадрлары бар жерлерде аталған сала бойынша квалификациялы мамандарды қажет ететін, ЖОО-қызметкерлері жіберілетін, ... ... ... ... ... ... міндеті тек бір мақсатқа қолданылады. Стажер-оқытушының ғылыми жетекшісі сол кафедраның меңгерушісі немесе бір профессоры болып табылады. Әрбір стажерге жеке жоспар ... ... ... бір ай қалғанда олар стажер-оқытушыны педагогикалық жұмысқа ұсыну мүмкіндіктері туралы арнайы комиссияның аттестациясынан өтедіҚазақстан Республикасында ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруҚазақстан Республикасының жоғарғы ... ... - ... ... жоғарғы оқу орындары мен ғылыми мекемелеріне қоғамдық және жаратылыс ... ... ... ғылыми жұмыстарды іске асыратын ҚР Ұлттық Ғылым Академиясы болып табылады.ҚР Ұлттық Ғылым Академиясы тікелей ҚР Үкіметіне ... ... ... ... ... ... ... органдары болып табылады. Төрт жылда бір рет жалпы жиналыс академия жұмысынажетекшілік жасайтын Президентті, Президиумды тағайындайды.Осы мақсатқа сәйкес ... ... ... ... ... ... ... құрылған. ҚР Ұлттық Ғылым Академиясына өндіріс салаларының ғылыми-техникалық прогресстік жағдайына тікелей әсер ететін, ғылымның маңызды бағыттарын зерттеуді ... ... ... ... ... бағынады.Жоғарғы оқу орындары мен ғылыми-зерттеу институттарыЕліміздегі ғылыми зерттеулердің көп бөлігі жоғары оқу орындарында орындалады. Осы мақсатта ... ... ... жоғарғы мектептің негізгі ғылыми ядросын құрайтын профессорлық - оқытушылар құрамы кең ... ... ... ... ... ... ... жеке жоспарына енгізіледі және мемлекеттік бюджет арқылы қаражат, зертханалық құралдарымен қамтамасыз етіледі.Ғылми бағыттың дамуы үшін ... ... ... ... оқу ... ... ... - проблемалық ғылыми-зерттеу лабораториялары ұйымдастырылады, ал кей жағдайларда жекелеген ғылыми-зерттеу институттары құрылады. Проблемалық ... мен ... ... үшін ... қызметкерлердің арнайы құрамы бөлінеді.Кафедраларда, проблемалық лабораторияларда және ғылыми-зерттеу институттарында негізінен бастапқы және ізденушілік тақырыптар жасалады. Қолданбалы зерттеулерді ережеге сәйкес қосымша ... ... ... ... ... ... сыртында) қосымша ақы төлеу негізінде профессорлар мен оқытушылар орындайды.Шаруашылық ... ... ... ... үшін кафедралар белгіленген шектен тыс қосымша штат қызметкерлерін тартуға құқылы, яғни оқу-көмекші тұлғалар, аспиранттар мен студенттер.Кафедралардың ... ... ... тұрақты болып, ал өткізілген қолданбалы зерттеулер нәтижелі ... ... ... ... бөлген ғылыми-зерттеу лабораториялары ұйымдастырылады. Осылайша, елдің жоғарғы мектебі ғылыми-педагогикалық қызметкерлер мен мамандарды дайындаудан ... ел үшін ... бар ... ... бөлігін орындайды. ЖОО-да өткізілген зерттеулердің тиімділігі - кешенді ғылыми жұмыстарды орындауға жағымды жағдай туғызатын ғалымдар мен мамандардың қатысуынан байқалады.Кафедралардағы, ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу концентрациясы, таңдау мүмкіндігі мен барынша дарынды студентті ... ... - ... ... ... жоғарғы ғылыми беделі бар ғылыми мектеп қалыптастыруға жақсы ... ... ... ... мен ... ... принципі, зерттеудің мәселелерін қоюда бұрын жүргізілген зерттеулерді шолу мен талдаудың әсері. ... ... ... қою ... ҒЗЖ ... әзірлеу.Жалпы жағдайыСҒЗЖ құрылымыЖалпы жағдайыЖоғарғы оқу орындарында  ғылыми зерттеу жұмыстарын ... ... ... ғылыми зерттеу жұмыстарымен айналысуына жағдай жасады  -  бұл жұмысты енгізудің ең басты факторы жас  ... жаңа ... сай, жаңа ... ... ... ... ... жаңа заманға сай жаңа ғылыми, техникалық және мәдени ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының көмегімен орындалады деуге болады. Ал оларды жүргізуді қадағалап, орындайтын оқытушылар құрамы. Ол үш бағытты ұстанады:1 Ғылыми және ... ... ... ... ... ... даярлау сапасын арттыру;3 Оқытушылардың классификациясын арттыру;Неғұрлым жоғарғы оқу орнының ... ... ... ... сайын солғұрлым оның оқу-әдістемелік базасы мазмұнды және қызығырақ болады.Қазіргі заманғы өндіріс пен жұмыс ауырлығы сонша, ол ғылыми және зерттеу ... ... ... ... жас маманға тек фундаменталды білім емес, оған практикалық жұмыс, жаңадан пайда болған ғылыми жаңалықтарды білу, ... ... ... ... ... керек. Ал бұл қасиеттерге студенттерді жоғарғы оқу орындарында ... ... ... ... осы ... ... жұмыстарын жүргізу арқылы жүргізіледі. қазіргі мағынасы екі өзара байланысты элементтен тұрады:1 Зерттеу еңбегінің элементтерін студенттерге оқыту, осы ... ... ... профессорлар мен оқытушылардың жетекшілігімен орындалатын жеке ғылыми зерттеу жұмысы.ҚазҰТУ студенттерінің ғылыми зерттеу жұмыстары университеттің даму программасымен және ҚазҰТУ дың ... және ... ... іс ... ... ... студенттерінің ғылыми зерттеу жұмыстары кадрларды және жоғары квалификациялы инженерлерді даярлаудың ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары теориялық және практикалық ғылыми зерттеулерге, арнайы пәндерді ... ... және ... ... ... ... даярлауда үлкен роль атқарады.Ғылыми зерттеу жұмыстарына белсенді ... ... ... ғылымды, техникалық және әлеуметтік ой қабілетін арттыруды жоғарылатады, жаңа идеяларды өзінше игере білу, жаңа ғылыми жаңалықтарды тез және ... ... білу ... ... зерттеу жұмыстарының орындалуы үшін, дипломдық және курстық жұмыстардың жоғарғы дәрежеде болуы үшін және арнайы пәндерді тереңірек ұғынуы үшін ҚазҰТУ да  ... ... ... ... ... ... мен ... әр пәнге тән  шығарылған ғылыми зерттеу жұмыстарымен және институттарымен орындалады. Студенттердің ғылыми зерттеу жұмыстарын қорытындылап, оған өз бағасын қою үшін сол ... ... ... сол ... ... бар ... белгілі ғалымдарынан комиссия мүшелері құрылады. Әр пәннен қорытынды бойынша ең жақсы студенттер ... оқу ... ... ... оқу ... ... құрылады.Студент орындалған зерттеу қорытындыларына арнап баяндамамен семинарға шығуы үшін ол семестр бойы дайындалуына мүмкіндік жасалған.Сонымен қатар жеке үй ... да ... ... ... ... ... ... студенттердің ғылыми зерттеу жұмыстарының бір түрі болып рефераттар табылады.СҒЗЖ құрылымыУниверситетте студенттердің ғылыми зерттеу жұмыстары өзара байланысты ... ... олар ... түрде екі топқа бөлінген: оқу процесіне қосылған және ... тыс ... ... ... формаларыОқу зерттемелік (ғылыми курстық) жұмыстар;Лабораториялық жұмыстар;Зерттеу жұмыстары, практика кезінде орындалады;Дипломдық ... ... және ... ... ... семинарлары.Оқу зерттемелік курстық жұмыс бұл студенттің болашақ мамандығына сай ғылыми зерттеу, конструкторлы, жобалы қасиеті бар жұмыс, оны студент оқу жоспарына сай ... ... ... Оқу ... ... оқу жоспарында жеке қарастырылады және ол 3-5 курстарда оқытушы немесе ғылыми маман қарамағындағы студентпен орындалады.Оқу зерттемелік ... ... ... ... ... уақытта арнайы пәннен бүкіл студенттермен оқытушының қарамағында орындалуы тиіс. Оқу ... ... ... ... ... ... және эксперименталды жұмыстарға үйрету, лабораторияда нақты еңбек жағдайымен танысу, ғылыми ұжымда жұмыс істеу болып табылады. Жұмысты орындау процесінде лабораториялық ... ... ... өздері әртүрлі эксперименттерді жүргізуді үйренеді.Оқу зерттемелік жұмысты орындау үшін студенттерге лабораторияда өзіне жұмыс орындары және ... ... ... ... ... ... ... және бір күнге берілген кестені сақтап, орындауы керек. Жұмыстың тақырыбы және жұмыс көлемі әр ... жеке ... ... ... ... оқу зерттемелік жұмысы бар, студенттерді ғылыми жұмыспен қамтамасыз етуі үшін жұмыс тақырыптарымен, ғылыми ... ... ... және ... ... қамтамасыз етуі керек.Оқу зерттемелік жұмыстың жетекшілері негізінен ғылыми ... ... ... ғылыми қызметкерлер, инженерлер және аспиранттар болып табылады.Оқу ғылыми семинарлары студенттердің алып жатқан мамандықтары бойынша әртүрлі практикалық  сабақтар жиынтығы. ... ... ... ... өздерінің орындаған жұмыстарын немесе ұсынып отырған теориялары қорғап, дәлелдей ... ... ... ... ... сабақ уақытында немесе сабақтан тыс уақыттада қарастыруға арналған.1-2 курстарда жалпы ... және ... ... ... ... жұмыстарға  зерттемелік тапсырмалар қосылуы мүмкін.Ал 3 курста лабораториялық ... ... ... және ...  пәндерден де ізденісті және зерттеулер талап ... ... ... ... Бұл жұмысты орындау кезінде студент өзі жоба құрып, лабораториялық ... ... ... ... жабдықтарды таңдап алып, оны орындап, ең соңында ғылыми есеп береді.Дипломдық ... және ... ... ... дәрежелі талаптар қойылады. Мұндай жұмыстар жеке немесе ұжымдық түрде, бір ... ... ... ... ... ... студенттері болып орындалады.СҒЗЖ оқудан тыс түрлеріОқудан тыс ... ... ... зерттеу жұмыстарының түрлері:Ғылыми студенттік үйірмелер;Студенттердің ғылыми техникалық ұйымы;Халық ... ... шарт және ... ... ... ... орындалатын жұмыс;Дәріс беру жұмысының ғылым және техника ... ... ... ... ... және ... қатысу.Ғылыми танымның методологиялық негізіҒылыми білім ұғымыБілімТанымОйлар және ғылыми болжамдарТеорияБілімБілім  -  тілдік үлгідегі әлемнің заңдылық байланыстарының жалпы ... ... ... ... жаңарту бағытындағы қоғам қайраткерлерінің өнімі.Адамзат ойының білмеушіліктен білімге қозғалыс үрдісі таным деп аталады, тәжірибе негізінде адамзат түсінігі процесіндегі қоғамдық ... және ... ... ... ... бейнесі орын алған. Тәжірибе қажеттілігі оның мақсаты таным дамуының қозғалыс күші және негізі болып табылады. Адам табиғат ... ... және ... ... ету үшін ... ... танып біледі; тарихи оқиғалар барысына ықпал ету үшін қоғам заңдарын танып біледі.Таным тәжірибеден өнеді, бірақ өзі ... ... ... ... ... теорияға және теориядан тәжірибеге, іс-әрекеттен ойға және ойдан болмысқа  -  бұл ... ... ... қатынасының жалпы заңдылығы.Танымның әртүрлі процестерінің басы, негізгі бөлімі және табиғи аяқталуы  -  тәжірибе болып ... ... ... ... ... атап өту керек, өйткені таным процесінде ғылыми ой дамуының дайындалған және негізін салған жаңа проблемалар мен мәселелер туындайды. Бұл проблемалар мен ... шеше ... ... ... алға басу және оның ... ... ... бағыттау керек.Барлық ғылым, барлық адамзаттың таным шындықты бейнелейтін ақиқат білімнің жетістігіне бағытталған. Тек ақиқатты ғылыми білім адамға болмыс жаңаруының күшті ... ... ... ... ... ... білімге қарама-қарсы түсінік - әлемнің дұрыс емес көрнектелген ... ...  -  ... ... теориялық ережелер мен тұжырымдардың тәжірибеде дәлелденген, ғалымдардың еңбектері мен жаңалық ашуларынан тәуелсіз, ақиқат түрінде көрінеді.Сонымен қатар ғылыми білім ... және ... ... ... ...  -  ... жалпы дәл бейнесі болмақ, кейбір бейненің обьектімен сәйкесінің толық еместігімен ерекшеленеді. Абсолюттік білім  -  обьект ... ... ... жеткілікті өнімі, бейненің обьектімен абсолютті сәйкестігін жасақтайды. Абсолюттік білім болашақта ... ... ... шығуы мүмкін емес.ТанымТаным екі деңгейден тұрады:сезімталрациональдыСезімтал таным  -  эмпирикалық, ал рациональды  -  теориялық білім.Сезімтал таным ... ... ... ... ... Сезімтал таным элементтері  -  түйсік, қабылдау, түсінік және ... ... ...  -  ... ... ... ақиқат әлем құбылыстарының сезім мүшелеріне әсер ететін, адам миының бейнесі.Қабылдау  -  ... бір ... ... ... әсер ... ... немесе жалпы құбылыстардың адам миындағы бейнесі.Түсінік  -  зат немесе құбылыстың ... ... ... бір ... ... сезім мүшелеріне әсер етпейтін, бірақ өткенде әсер еткен. Түсініктер - өткен заттар мен құбылыстар әсерінің мида сақталған ... ... келу ...  -  жаңа ... ... ... жинақталуы мен қайта бейнеленуі.Рациональды таным  -  сезімтал танымды алға басады және толықтырады, процестердің маңызын ... ... даму ... ... ... ... ...  -  деректі ойлау.Ойлау  -  зат пен ... ... ... ... пен ... ... бар ... адам миындағы орталықтанған және толықтырылған бейнесі.Ойлаудың орталықтанған сипаты, адам ... ... мен ... ... ... ... ... қасиеті арқылы олардың жасырын қасиеті, байланысы қатынасына өтеді; адам болмысты өз тәжірибесінен ғана ... ... ... ... ... да таниды.Ойлау тілмен тығыз байланысты және онсыз дара бола алмайды. Шынымен, ойлаудың негізгі құралы  -  ... ... ... ... ... ой ...  -  оның ... элементтері болады.Түсінік  -  құбылыс пен заттың бар және керекті ... ... ой. ... ... дара, жинаулы, дерексіз және деректі, абсолюттік және қатысты болуы мүмкін.Жалпы түсінік бір емес ... ... ... Ең көлемді түсініктер категориялар, оған қатысты философиялық түсініктер (құбылыс формасы мен мазмұны), саяси-экономия (тауар, баға) және т.б.Дара ... ... бір ... байланысты.Жинаулыға аяқталған жиынтықтар, белгілі бірлікті түсіндіретін біртекті заттардың толық тобын білдіретін түсінік жатады (орман, транспорт ағыны және т.б.).Түсініктің ... мен ... бір ұғым ... ... ... басу ... ... ғылымда өте маңызды. Бұл операция алгебралық байланыстарды өндіру және ықшамдауда математикада кеңінен қолданылады.Қарапайым түсініктен жаңа ... ... ... ... ... үшін ... ... жеңілден тұжырымдау тәсілі пайдаланылады. Процестің қалыптасуы жиынтық теориясы тілінде жүзеге асады.Анықтаманың ғылыми зерттеулерінде ... ... ... ... ... ... бекітеді. Түсініктің анықтамасысыз зерттеу авторларының ойын талқылау жалған.Пікір  -  түсінік ... ... ... ... ... ... ой. ... пікір сөйлем түрінде болады. Пікір  -  ... ... мен ... ... ... ... ... обьектив байланысты құратын түсініктерді салыстыру.Затты немесе құбылыс туралы пікірге адам белгілі бір деректі бақылау жолымен, ... ... ...  -  ой ... ... ... ...  -  нәтижесінде жаңа пікір туындайтын екі немесе ... ... ... ... ... ... Ой қорытындысын жиі ойлаудан әрекетке, іс-тәжірибеге өтуге мүмкіншілік тудыратын тұжырым деп те атайды.Ойлар және ғылыми болжамдарҒылыми зерттеу ... ... ... атауға болады: ой туындысы; түсінік, пікір құрылымы, ғылыми болжамның жоғарылауы; ... ... ... ... ... мен ... дұрыстығының дәлелі.Ғылыми ой  -  барлық байланыс жиынтығының жете ... ... ... ... ... ... оқиғаның түйсікті түсінігі. Ол бар біліммен негізделеді, бірақ бұрын ескерілмеген заңдылықтарды жасырады. Өзінің ерекшелігін ой ғылыми болжамнан табады.Ғылыми болжам  -  ... ... ... ... ... болжам зерттелетін фактімен дәл келсе, оны ғылымда теория немесе заң деп атайды. Таным процесінде әрбір ғылыми болжам тексеріліп, нәтижесінде ғылыми ... ... ... ... сәйкес келетіні, берілген ғылыми болжамның басқа ғылыми болжамға қарама  -  қайшылық туғызбайтыны анықталады.Жаңа деректердің жинақталуымен бір ғылыми болжам ... егер осы жаңа ... ескі ... ... ... болса немесе қарама-қайшы келсе ғана ауыстырылады. Бұл жағдайда ескі ғылыми болжам түгел алынбайды, тек қана жөнделіп, нақтыланады. Нақтылау және жөндеу ... ... ... ... ...  -  ... заңды дамуы келісілген құбылыстың ішкі мәнді байланысы. Заң құбылыс арасындағы немесе затты обьект қасиеттері арасындағы ... бір ... ... ... ... ... заң қисынды дәлелденгенде ғана ғылым болып есептеледі. Заң дәлелдемесіне ғылым дұрыс мойындалған және дәлелденетін пікірдің қисынды болатын пікірлерді ... ... ғана ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайда парадокстың ғылымға шығуы айтылады, оған логика дәлелдемесіндегі қателер ... осы ... ... бастапқы пікірдің жалған екендігі дәлел.Парадокс кең мағынада  -  қалыптасқан, көпшілік қабылдаған пікірмен айқын ... ... ... парадокс әрқайсысында сенімді дәлелдері бар, қарама-қарсы екі негіздеме.Парадокстың қазіргі ғылыми ... ... ... ... ... бар ... бар ... жалған екеніне, оның жетілу талаптарына куә екендігінде.Парадокстың қазіргі ғылымда айқындалуы мен шешілуі әдеттегі құбылыс болды. Оның шешілуінің негізгі жолдары: дәлелдеу ... ... жою; ... ... ... ... ... болжам шындық пен салыстыру және қайта жасау нәтижесінде теория болуы мүмкін.Теория (латынша theoreo  -  қараймын, талқылаймын)  -  ... ... ... ... ... ... Теория шын болмыстың қайта туындауы, рухани және ойша бейнесі. Ол танымдық еңбек пен тәжірибе жалпыламасының нәтижесінде пайда болады. Бұл адам ... ... ... ... заң, қағидалар, аксиома, пікірлер, ережелер, түсінік, категория және ... ... ... ... қағидасында ойдың ең абстрактылы анықтамасы түсіндіріледі (білім жүйесінің бастапқы түрі).Ғылыми теорияның бастапқы ережесі постулат немесе аксиома деп аталады.Аксиома (постулат)  -  осы ... ... ... және алдын-ала бекітілген ережелер бойынша теория тұжырымдары, сөйлемдер қорытылады. Аксиомалар дәлелсіз ақиқат.Теория жалпылама ғылыми танудың дамыған түрі. Ол тек ... заң ... ... ... негізінде дәлелдің түсініктемесін білдіреді.Ойдың білместіктен білімге жылжуы ... ... ...  -  ... ... мен ... ... туралы филисофиялық оқу, дүниетаным қағидаларын таным қағидасына, тәжірибеге, ішкі шығармашылыққы қолдану.Ғылыми, саяси, құқықтық, рухани, діни, эстетикалық сенім жиынтығына байланысты ... ... ... ... ... ... сипатта болады.Зерттеу әдістері:: Әдіс ұғымының түсінігі:: Зерттеудің жалпығылымдық әдістері:: Ғылыми таным әдістерінің деңгейлеріШығармашылық - белгілі бір нәрсенің шегінен шығып ойлаудың ең биік ... ... ... жаңа бір ... туғызатын әрекет. Соңғы айтқанымызға міндетті таңдау мен қоя ... ... ... ... жэне оны шешу ... ... - ... жасап шығару жатады.Шығармашылық адам әрекетінің кез-келген саласында орын ала алады: ғылыми әрекетте, өндірістік - техникалық салада, саясат саласында, өнер ... ... ... ... қоршаған ортаның танымымен тығыз байланысты. Ғылыми-техникалық (немесе жай ғана техникалық) шығармашылықтың адамның тәжірибелік ... ... ... және ... бар. Оның ... ғылым жетістіктерінен қолдану негізінде техника саласындағы міндеттерді іздеу мен оны шешуді түсінуге болады. Бүкіл ... ... бойы ... ... ... мен ... жаңа нәрсені жасап шығару үшін өндірістік әдіс  ... ... ... ... мүмкін нұсқаулардың көп бөлігін жүйесіз таңдай отырып, олар ... ... ... ... ... теориясының келтірілген элементтері ғылыми-техникалық шығармашылықтың негізгі әдіснамалық құралдары болып табылады, оларға эвристикалық тәсілдер мен ... ... және ... ... ... ... жатады. Солардың бірнешеуін келтірейік.Ұсақтау (уату) және біріктіру тәсілі. Мысалы басқа бір бөлшектермен толтырылған гайка, ... және ... ... ... ... ... мүмкін, ал автокөлік дөңгелегін екеу етіп біріктіру оның қауіпсіздігін барынша арттырады. Шығарып  ...  ...  ...  ... ... бөлу ... тек қажеттіні ғана бөлу). Мысалы, флюорография кезінде көптеген адам мүшелерін рентген сәулесінен қорғау үшін сәуле өтетін жолға ... ... ... өкпе ... ... бөліктеріне өте алатындай орын қалдырады.Инверсия тәсілі (қалыптасқан әрекет орнына қарама-қайшы әрекет қолдану). Мысалы, жүзгіштердің шынығатын жабдығында ... ... су ... ал жүзгіштің өзі орнында қалса.Басқа бір өлшеуге өту тәсілін қолданған, мысалы бөрене ... ... ... ... ... және ... вертикаль жағдайда орналастыру.Әмбебаптылық тәсілі (портфель тұтқасы біруақытта эспандар қызметін атқара алады).Зиян келтіру тәсілі мүмкін пайдаға асуы мүмкін, мысалы, ... ағып ... және ... су тасқыны қаупі төнгенде, өзеннен келетін  суды үлкен резеңке резервуарлар көмегімен бөгеу. Мұндай ... ... ... ... ішінде құрылады және алынып тасталынады.Өзін-өзі қызмет көрсету тәсілі қолданылған, ... ... ... ... ... ... үшін оған ... қасиетін беру жолымен, өз бетіндегі жаңарып отыратын бөлшектерді ұстап отыру.Осылайша, аталған тиімді шығармашылық тәсілдердің мәні ... ... ... ... қатар, ұжымдық шығармашылық әрекетті психологиялық активизациялау әдісі қызығушылық туғызады. Соның бірі  (), А.Осборн ұсынған әдіс. Психологиялық шиеленістерді жою ... ... ... ... идея ... шығару процессі және сыни баға ми шабуылында уақытқа қарай бөліп тасталынған және адамдардың әр ... ... ... өткізіледі. Бірінші топ тек әртүрлі ұсыныстарды қозғайды және сынсыз шешу нұсқасын дамытады. Оған, фантазияға қабілетті адамдарды жатқызған жөн. ... топ бұл  ... ... қүндылықтары туралы пікір тасушылар. Оның құрамына сараптау және сынай ойлау қабілеті бар адамдарды жатқызған ...    Әдіс ... ... - бұл ... жету әдіс тәсілі.Диалектикалық материализм әдіс танымның субъективті және ... ... ... деп оқытады.Жасалып жатқан теория шындықпен оның өзара байланысын көрсетуге мүмкіндік ... ... әдіс те ... ... ... әдіс ... ... құралы болып табылады және өзіне оның субъективтіерекшеліктерін ... яғни ... ... бойынша әдістерді:: жалпы ортақ (материалистік диалектика):: ғылымның барлық саласына әсер ... және ... ... кезеңіне әсер ететін.:: жалпы ғылымдық (яғни барлық ғылым үшін):: четкие (нақты, анық) яғни белгілі бір ... ... ... ... ... (аталған ғылым үшін) деп бөлуге болады.Әдістерді бұлай бөлу әрқашан ыңғайлы, таным дамуы өлшемі бойынша бір ғылыми әдіс бір ... ... ... ... ... ... әдістері:: Бақылау:: Салыстыру:: Есеп:: Өлшеу:: Эксперимент (тәжірибе):: Байыту:: Дерексіздендіру (абстрагирование):: Формальдау:: ... және ... ... және ... ... Моделирование (үлгілеу):: Идеалдау:: Индукция және дедукция:: Аксиомалық гипотетикалық тарихи және ... ... ... - бұл ... ... процесске кедергі жасамай, тек болып жатқан құбылыстарды және заттарды тікелей сезім мүшелері негізінде қабылдап, объективті әлемді тану әдісі.Салыстыру - бұл ... ... ... ... ... белгілеу немесе арнайы құрылғылармен, сезім мүшелері көмегімен олардың ортақ ... ... - бұл бір ... ... ... қатынастарын анықтайтын немесе олардың қасиеттерін сипаттайтын санын табу әдісі.Өлшеу - ... ... ... ... ... салыстыру жолы арқылы анықтайтын физикалық процесс.Эксперамент - дамыған гипотезалардың ақиқаттылығын тексеру немесе ... ... ... анықталатын адам тәжірибесінің бір саласы. Эксперимент процессінде зерттеуші процесске таным мақтасыменараласып, ... ... ... ал ... күшейеді немесе әлсірейді.Объектіні экспериментальды зерттеу немесе құбылысты зерттеу ... ... анық ... ... Сынақ қажет болған жағдайда объектінің жиынтығы емес басқа қасиеттерін зерттеу қайталанып, ұйымдастырылуы мүмкін.Байыту (молайту) - аталған класстың ... ... ... объектілері көрініс табатын жалпы ұғымдарды анықтау. Бұл жаңа ғылыми ұғымдарды, заңдар мен ... ... ...  -  бұл ... ... ... ... қатынастардан арылуы және зерттеушіні қызықтыратын бірнеше қырларын бөліп алу, зерттеліп отырған объект барынша қарапайымға ауысады. Дерексіз үлгінің ... ... шын ... физикада, термодинамикада, басқа ғылымдарда кең пайдаланылатын идеалды газдар бола алады.Формальдану - объектінің немесе құбылыстың белгі формасында көрініс табуы (математикада, ... т.б.) және ... ... ... ... ... ... зерттеуге мүмкіндік берумен қамтамасыз ету.Талдау (анализ) - зерттеуге алынған затты құрамдық бөліктеріне қарай мүшелеу ... ... ... тану ... Осыған байланысты сараптау зерттеудің сараптамалық әдісінің негізін құрайды.Саоаптау (синтез) - заттың жекелеген ... ... етіп ... ... бен ... ... байланысты, олар қарама-қайшылықтың бірлігі. Анализ бен синтездің келесідегідей түрлерін ажыратады: тура немесеэмприкалық әдіс ... жеке ... бөлу үшін ... оның ... табу т.б.); ... ... ... әдіс (әртүрлі құбылыстардың себеп-салдарлық байланыстарын түсіну); құрылымдық -генетикалық әдіс (объектінің басқа қырларына шешуші әсер ететін элементтерді күрделі ... ... - ... ой ... (жалпы қорытынды жасау) және дедукция көп жағдайда көпшіліктің жалпы ... ... ... ... ... дедукция мен индукция - формальді логиканың кең қолданылатын жекелеген әдістері және танымның өзара ... ... (бір ... ... екіншісінің өзгеруіне әкеледі, бұл екі құбылыс та ... ... ... таным әдістерінің бірі анология болып табылады. Заттар мен ... ... ... ... ... ... ... ықтималдылық дәрежесі  анология бойынша салыстырылып жатқан құбылыстардыңұқсастықтарының санына байланысты (олар көп болса, солғүрлым қорытынды ықтимал ... жэне олар ... ... ... ... ... болса өседі).Аналогия үлгілеумен немесе үлгілі экспериментпен тығыз байланысты. Егер қарапайым эксперимент тікелей зерттеу ... ... ... онда ... ... үлгілеу болмайды, яғни эксперимент нақты сол объектімен ... оны ... ... ... Бұған Аналогиялық есептеу машинасы мысал бола алады, зерттеліп отырған объектіні сипаттайтын дифференциалды ... ... ... ... ... ... әдіс - ... аксимолар дәлелсіз қабылданып, сосын белгілі бір логикалық ережелер бойынша қалған ... ... ... арқылы ғылыми теория жасау әдісі. Жалпыға мәлім, мысалы, геометрияда дәлелсіз қабылданған параллельді сызықтар (қиылыспайтын) туралы аксиоманы ... ... әдіс - ... ... ... мәнін жоғарыда аталған таным әдістерінің көмегімен химиялық, ... ... ... ... ... ... ал ... гипотезаны қалыптастыру, алгоритм схемасының есебін қүру, оны ... ... ... ... ... ... ... идеализация жиі жүгінеді. Бұл мүлде тіршілік етпейтін объектілерді ойша құру (мысалы, идеалды газ, ... ... ... ... ... ... өзіне тән қасиеттерінен айырылады және гипотетикалық қасиеттерге бөлініп кетеді.Танымның ... ...  --  ... және ... ... секілді, әлеуметтік-экономика және гуманитарлы ғылымдарда жиі қолданылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... және ... зерттейді, нәтижесінде зерттеуші олардың даму процессі туралы қосымша мәліметтер алады.Зерттеулерде үздіксіздігімен сипатталатын жүйелік әдістер қолданылады. (операцияны зерттеу, көпшілікке ... ... ... ... ... ... теориясы т.б.). қазіргі уақытта мұндай әдістер ЭВМ - электронды есептеу ... ... ... өз ... кең ... ... сараптау барысында көптеген факторларды (белгілерді) қарастыру қажеттілігі туындайды, оның ішінде ранжирования әдісінің көмегімен ... ... ... ала білу және ... дәрежелі яғни зерттеліп отырған құбылысқа әсер етпейтін факторлардың шығарылуы. Дегенмен, бұл әдіс негізінің күшейіп, ... ... ... ... жол ... ... фактордың күшіне қарай өсетін немесе өшетін деп факторлардың орналасуына жол ... ... ... ... ... әртүрлі әдістері мынадай деңгейлерге бөлінеді::: Эмприкалық:: Эксперименттік теориялық:: Теориялық:: Метотеориялық1. Эмпирикалық деңгей2. Эксперименттік-теориялық деңгей:: ... ... ... ... ... әңгімелесу:: тесттер::байқап көру және қате әдісі:: эксперименттік (тәжірибе):: анализ және синтез:: индукция және дедукция:: ... ... ... ... ... деңгей4. Теориялық деңгей:: диалектикалық:: жүйелік анализ әдісі:: дерексіздену:: идеализация:: ... ... және ... ... ... ... ... бақылау, салыстыру, есептеу, өлшеу, сауалнама, әңгімелесу, тесттер, байқап көру және қате әдісі т.б.Бұл топтың әдістері зерттеліп отырған құбылыстармен ... ... және ... ... ... ... қолданылады.Тәжірибелік - теоретикалық деңгей әдістері: тәжірибе, анализ және синтез, индукция және ... ... ... ... және ... ... Бұл ... нанымды, сенімді деректерді алуға, табуға көмектеседі, өтуін объективті анықтауға ықпал етеді. Бұл әдістердің көмегімен деректер ... ... ... ... ... іске асады. Деректер ғылыми-танымдық құндылыққа жүйеленген кезде ғана, себеп-салдарлар анықталғанда ғана ие бол алады. Осылайша, ақиқатты ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ олардың дұрыс теориялануын талап етеді. Деректердің бастапқы жүйеленуі және оларды сараптау  -  ... ... ... ... ... ... ... дерексіздену, идеализациялау, формальдау, анализ және синтез индукция және ... ... ... ... ... ... ... зерттелуі, ұғымдарды пікірлерді жасау, қорытынды келтіру жүзеге асады. Бұл жұмыстың процессінде ертеректегі ғылыми түсінідірулер мен ... ... ... ... ... ... деңгейде ғылыми ойлау эмприкалық сипатталудан босанып, теориялық молаю, баюды туғызады. Осылайша білімнің жаңа теориялық ... ... ... қарай бейімделеді.Танымның теориялық деңгейінде ұқсастық, айырмашылық, сәйкес өзгерістердің логикалық әдістері кең ... ... жаңа ... ... теоретикалық жүйелердің жаңа жинақталған экспериментальдіматериалдармен келешектегі келісім мәселелері шешіледі.Метотеориялық деңгей әдістеріне - ... әдіс пен ... ... ... ... әдістердің көмегімен теориялардың өзі зерттеледі және оларды туғызу жолдары жасалады, аталған теория ұғымдарының жүйесі зерттеледі, оны қолдану көкжиектері белгіленеді, бірнеше ... ... ... ... ... ... басты міндеті  -  ғылыми теорияларды формальдау жағдайын тану және метатілдер деп ... ... ... жасап шығару болып табылады. Жүйелік анализ негізінде ерте бастан белгілі бір қасиетке ие ... ... ... ... ... ұғым жатыр. Бір жағынан жүйелік анализ жекелеген мәселелерді шешуде жалпы философиялық ... ... ... ... ... ... ... философияның нақты бір ғылым ретінде дамуына ықпал етіп, оны молайтады.Жүйелік анализ экономиканың жекелеген ... ... ... ... ... ... технологиялық кешендерді ұйымдастыру мен жоспарлау секілді күрделі жүйелерде қолданылады.Жүйелік анализ негізгі төрт кезеңнен құралады1.Міндет қою - ... ... ... мен ... ... ... ... критерийлерін анықтайды. Мақсатты толығымен қоймай, қате таңдау барлық ... ... ... ... ... ...    ... отырған жүйенің көкжиектері анықталып, оның құрылымы  анықталады:  ...  мен  ...  ...  ... ...  бар  ...  зерттеліп  отырған  жүйеге  және  сыртқы  ортаға таралып дамиды. Сосын, жүйенің басқа да құрамдық ... - ... ... ... ... ... және ... ортамен өзара әрекеті белгіленеді. Соңғы уақытта техникада  деп аталатын жабық технологиялық циклдердің тұйық жүйесіне көп назараударылуда. Мұндай технологиялық ... ... ... ... аса ... яғни  ... ...    Зерттеліп отырған жүйенің математикалық үлгісін құру. Алғашында жүйені параметрлеу ... ... ... ... ... сипатталады  және  олардың  өзара  әрекеті  баяндалады.  Процесстің ерекшелігіне ...  ...  ...  ...  үшін  ... аппарат қолданылады. Мұнымен аналитикалық әдістердің кішігірім жүйелерісипаттау үшін қолданылатынын атап өткен жөн. Бұл әдістердің қатарында күрделі жүйелерді зерттеуде ... ... кең ... ... ... алгоритмдік тілде жазылған, жүйенің аяқталған математикалықүлгісі қалыптасады.4.     ...  ...  ...  сараптау, қорытынды қалыптастыру  мақсатымен оның экстремальді шарттарын анықтау. Тиімді  қарастырылып  отырған  ...  ...  ... ...  ... ... және  сәйкес  қолайлы шарттар табумен аяқталады. Таңдау негізінде оптимизация критерийлерінің ... ... ... ... ... ... ... Зерттеудің мұндай нәтижесі практикалық мақсаттар үшін аса маңызды, ...  ... ... ... - ... бағытын таңдау:: Жалпы түсінік:: Ғылыми бағыттың құрылымдық бірліктеріЖалпы түсінікҒылыми ... ...  -  ... ... немесе құбылысты жанжақты нақты зерттеу; олардың құрылысын және ... мен ... ... принциптер және таным тәсілдер негізінде зерттеу, сонымен қатар өндіріске адамға пайдалы ... алу және ... ... ... келген ғылыми зерттеудің өзінің объектісі мен заты болады.Ғылыми зерттеудің объектісі ... ... ... жүйе ... ...  -  бұл ... ішінде және сыртында элементтердің өзара әсерлесу заңдылығының, ... ... ... құрылысы, әр түрлі қасиеттері мен сапалары және т.б.Әрбір ғылыми зерттеу жұмысын белгілі бір бағытта беруге болады. Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... кешені түсініледі.Осыған байланысты әртүрлі техникалық, биологиялық, әлеуметтік, физико  -  техникалық, ... және т.б. ... ... ... ... және газ кен орындарын игеріп өндірудегі зерттеулерді жатқызуға ... ... ... ... бір ... ... кіретін арнайы ғылым немесе арнайы ғылымдар қатары болып табылады, сонымен қатар зерттеудің ... ... және ... ... ... ... ... мұнай кен орындарын игеру, газ кен орындарын игеру және т.б.).Басты проблеманы, ғылыми зерттеулердің тақырыбын таңдау және ... ... қою, өте ... ... болып табыладыҒылыми бағыттың құрылымдық бірліктері::: Кешенді проблема:: Проблема:: Ғылыми зерттеулердің тақырыбы және сұрақтарыКешенді ... ... ... бір мақсатпен біріктірілген проблемалардың жиынтығы болып табылады. ... ... және ... ... проблемалары біздің еліміздің үкіметінің бағдарлы құжаттарында құрастырылады. Зерттеу бағыты көбінесе зерттеуші жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... ала анықталады. Сондықтан әрбір зерттеушіге ғылыми бағытты таңдау ғылым саласын таңдаумен ... ... ... ... конкретизациялау осы уақытта белгілі бір бағытта өндірістік сұранымдардың күйін, қоғамдық қажеттерді және зерттеу күйін зерттеудің нәтижесі болып табылады. Жүргізілген зерттеудің ... және ... ... ... ... есептерді шешу үшін бірнеше ғылыми бағыттарды кешенді қолдану идеялары ... ... ... ... зерттеу жүргізудің жағымды талаптары жоғарғы мектептерде ғылымның және техникалардың әр түрлі саласында ... ... оқу ... бар ... басты оның университеттерінде болатынын айтып кеткен жөн. Таңдап ... ... ... ... ... ... және ғылыми комитеттің стратегиясы болып кетеді, кейде ұзақ мерзімге созылады.Мәселе (Проблема)Мәселе (Проблема)  -  бұл ... ... ... ... ... және практикалық есептердің жиынтығы. Әлеуметтік  -  психологиялық позиция тұрғысынан проблема бұл  -  ... ... ... ... және оны ... ... ... қарама  -  қайшылығының, білім және білімсіздіктің арасындағы қарсыластықтың көрінісі. Проблема адамзаттық тәжірибе қиындыққа жолыққанда немесе мақсатқа жету ... ... ғана ... (Проблема) - т.б есеп масштабына басты ауқымды ... ... ... ... сала ... ... ... Мысалы, табиғатты қорғау проблемасы глобальды болып табылады. Өйткені оның шешімі қоғамдық қажеттерді қанағаттандыруға бағытталған. Жоғарыда айтылғандардан басқа проблемалардың жалпы спицификалық ... ... ... түріне жалпы ғылыми ортақ халықтық проблемалар жатады.Спицификалық проблемаларға белгілі бір өнеркәсіптік ... тән. ... газ ... ... мұндай проблемаларға мұнай бергіштіктің жоғарылауы және мұнай мен газ ... ... жаңа ... шығару және т.б. жатады.Ғылыми зерттеулердің проблемаларын және тақырыбын таңдауда алдымен зерттейтін бағыттың қарама қайшылығын ... ... ... өзі ... және ... ... күтілетін нәтижелер анықталады, сонан соң проблема құрылысы өндіріледі, тақырыптар, сұрақтар, орындаушылар анықталады және олардың өзектілігі ... ... ... ... ғылыми проблемалардан ажырата білу маңызды. Псевдопроблемалардың көп ... ... ... ... мөлшерде ақпараттандырылмағандығымен байланысты, сондықтан кейде мақсаты бұрын алынған нәтижелер болатын проблемалар туады. Бұл ғылымдардың еңбектерінің және қаражаттардың қажеті жоқ шығынына ... ... ... кейде аса актуалды проблеманы өндіру кезінде оның шешілуіне әртүрлі ғылыми ... ... ... оны ... керек болады.Ғылыми зерттеулердің тақырыбы және сұрақтарыҒылыми зерттеу тақырыбы проблеманың ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде проблема бөлігін қамтитын, белгілі ғылыми сұрақтардың жауабын алады, жауап нәтижелерін тақырып кешені бойынша жалпылау ғылыми проблеманың шешімін беруі ... ... және оның ... орнатқаннан кейін әрқайсысы актуалды болуы керек. Ғылыми зерттеудің тақырыптары анықталады, яғни ол тақырыптар ғылымға жаңалықтар енгізу керек, халық шаруашылығына экономикалық ... ... ... ... тақырыпты таңдау арнайы техника-экономикалық есепке негізделуі керек. Теориялық зерттеулерді өндіру кезінде экономикалық талабы кейде ғылым ... ... ... ... ... ... ... (ЖОО, кафедра, бөлім) дәстүр бойынша өзінің ғылыми профилін, квалификациясын, қызметін иеленеді. Ол зерттеу тәжірибесінің толуына, ... ... ... ... сапа және ... тиімділікке, зерттеуді жүргізу мерзімінің қысқаруына әкеледі.Қ.И.Сатпаев атындағы ҚазҰТУ-ң „Мұнай және газ кен ... ... ... ... ... бағыты  -  Қазақстанның мұнай және газ кен орындарын игеріп өндіруінің геомеханикалық және геотехникалық әдістері мен технологиясы.Тақырыптың маңызды ... ... ... ... тез ... ... ... табылады. Нәтижелерді тапсырушы кәсіпорында ғана емес, сала масштабтарында да кеңінен ... ... ету ... ... тоқтатқанда немесе кәсіпорында енгізген кезде мұндай тақырыптардың тиімділігі айтарлықтай төмендейді.Тақырыпты таңдау алдында берілген және аралас мамандықтардың еліміздегі және ... ... ... таныс болу керек. Тақырыптарды таңдау әдістемесі ғылыми ... бар және ... ... ... ғылыми коллективтерде оңай болады. Ғылыми зерттеуді ұжымдық (коллективтік) өндіру кезінде проблемаларды және тақырыптарды талқылау, критика, дискуссия ... роль ... ... ... ... ... мен ... әртүрлі деңгейіндегі әлі шешілмеген актуалды есептер шығарылады.Бұл ЖОО  -  ң ... ... ... ... ... жұмыстарына қатысуына жақсы жағдай жасайды. Бірінші сатыда оқытушылар студенттерге 1  -  2 ... ... ... ... ... ... ... керек, нақты есептерді анықтау керек. Қолданбалы тақырыптарды таңдауға ... ... ... ... ... ... береді.Бұл кезде ғылыми өндіру үрдісінде өндірістік жағдайларға байланысты тапсырушының талабы бойынша тематикада кейбір өзгерістер болуы мүмкін екенін есте сақтау ... ... ... ... ... зерттеудің нақты тақырыбына қатысты шағын ғылыми есептер түсініледі.Ғылыми зерттеу бағытын таңдау::Жалпы ұғымдар::Ғылыми ... ... ... ... ... мақсаты  --  жан-жақты, объектіні тиімді зерттеп білу, процесстер мен құбылыстарды, олардың құрылымдарын, байланыстары мен ... ... ... ... мен ... ... ... сондай-ақ адамдарға пайдалы нәтижелерді өндіріске (тәжірибеге) енгізу және алу кез-келген ... ... өз ... мен пәні ... ... ... - ... немесе идеалды жүйе болып табылады.Пәні  -  жүйе құрылымы, жүйе ішіндегі элементтердің өзара әрекет ... даму ... әр ... қасиеттер мен салалары т.б.Кез-келген ғылыми-зерттеу жұмысын нақты бағытталған жұмысқа жатқызуға болады. Ғылыми бағыт астарынан зерттеу жүргізіліп жатқан ... ... ... немесе ғылымды түсінеміз. Осыған байланысты техникалық, биологиялық, элеуметтік, физикалық-техникалық, тарихи т.б. бағыттарды ажыратады. Техникалық бағытқа мұнай мен газ көздері бар ... ... мен ... ... ... ... болады.Ғылыми бағыттың негізі бір ғылым саласына кіретін арнайы ғылымдар тізбегі, сондай-ақ зерттеудің арнайы әдістері мен техникалық жабдықтар болып ... ... ... гидромеханикасы, мұнай орындарын өңдеу, газ көзі бар жерлерді өңдеу т.б.)Бағытты таңдау, мәселелер, ғылыми зерттеулердің тақырыптары мен ... ... ... қою шамадан тыс жауапты міндеттер болып табылады.Ғылыми бағыттың ... ... ... ... ... ... ... Ғылыми зерттеудің тақырыбы және мәселелері1. Кешенді мәселе - біртұтас мақсатқа біріккен проблемалар жиынтығы ... ... ... ... бағыт пен зерттеудің кешенді мәселелері біздің еліміздің үкіметіндегі директивті құжаттарында қалыптасады. Зерттеудің бағыты көп жағдайда ... ... ... ... ... ғылыми мекеме алдын-ала анықталып алынады. Сол себепті ғылыми бағытты таңдау әрбір ... ... үшін өзі ... ... ... ғылым саласын таңдаумен жиі ұштасады. Зерттеу бағытын нақтылау өндірістік сұраныстарды, қоғамдық ... және ... бір ... ... кесіндісіндегі зерттеу жағдайын танудың нәтижесі болып табылады.Өткізіліп қойған зерттеулердің жағдайы мен нәтижелерін білу процессінде өндірістік ... ... ... ... ... бағыттарды кешенді түрде қолдану идеялары қалыптасуы мүмкін. Мұнымен кешенді зерттеулерді орындау үшін жасалған барынша ыңғайлы жағдайлар жоғарғы мектепте, оның ... ... мен ... ... ... орын ... ғылыми оқу мектептерімен байланысты болатындығын айтып өткен жөн.Зерттеудің таңдалған бағыты бұдан ары қарай ғылыми қызметкердің немесе ... ... ... ... қалады.Проблема (мәселе)Проблема - бұл күрделі теориялық және практикалық мәселелердің жиынтығы, қоғамда ... ... ... ... ... тұрғысынан қарағанда проблема бұл білім мен оны игерудегі қоғамдық қажеттіліктер арасындағы қайшылықтардың көрінісі, яғни ... мен ... ... ... Проблема  адам тәжірибесі қиыншылық кездестіргенде немесе мақсатқа жетуде  жағдаймен соқтығысқанда туындайды.Проблема ғаламдық, ... ... ... ... яғни ... ... ... болуы мүмкін. Сонымен, мысалы табиғатты қорғау мәселесі ғаламдық проблема болып ... ... оны шешу ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған. Жоғарыда аталғандардан басқа жалпы және спецификалық проблемаларды айтуға болады. Жалпы проблемаларға жалпығылымдық, жалпыхалықтық проблемаларды жатқызады.Спецификалық проблемалар ... бір ... ... тән. ... ... ... кәсіпорындарында мұндай проблемалар мұнай бөлінуді өсіру және мұнай мен газ өндіретін құралдардың жаңа түрлерін жасау болып табылады. Ғылыми зерттеу тақырыбы мен ... ... ... ... ... ... ... сараптау негізінде проблеманың өзі қалыптасады да күткен нәтижелердің жалпы кескіні анықталады, ... ... ... ... ... ... ... мәселелер мен орындаушылар ерекшеленіп олардың көкейкестілігі белгіленеді.Мұнда ғылыми проблемалардан жасырын (жалған, алдамшы) проблемаларды ... білу ... ... ... көп бөлігі ғылыми қызметкерлердің жеткіліксіз ақпараттандырылмағандығымен байланысты, сол себепті ... ... ерте алу ... ... ... Бұл ... ... бекер кетуіне әкеп соқтырады. Сонымен қатар кейде ... ... ... ... оны шешу ... әр ... ... ұжымдарды конкурс тәртібімен анықтауға тура келеді.Ғылыми зерттеудің ... және ... ... ... тақырыбы мәселенің құрамды бөлігі болып табылады. Зерттеу нәтижесінде тақырып ... ... ... ... ... жауап алынады.Кешен бойынша нәтижені байыту ғылыми проблеманы шешуге мүмкіндік береді. Проблеманы негіздеген соң және оның құрылымын белгілеген соң ғылыми зерттеудің ... ... оның ... ... ... қажет (маңызды тез шешілуді талап етілетін), ғылыми жаңашылдығы болуы шарт, яғни ғылымға табыс әкеліп, ... ... ... ... болуы керек. Сол себепті тақырып таңдау арнайы техникалық экономикалық есеппен базаланғаны жөн. Теоретикалық зерттеулер жасағанда үнемділік талаптары ... ... ... ... ... беделін анықтайтын мәндік талап-тілектерге алмастырылады.Әрбір ғылыми ұжымның (жоғарғы оқу орны ... ... ... ... ... ... тәжірибе жинауына, жұмыстың теориялық деңгейңн өсіруіне, экономикалық ... мен ... ... орындаудыңмерзімін қысқартуға ықпал ететін өзіндік ғылыми квалификациясы болады.Қ.И.Сатпаев атындағы ҚазҰТУ-нің  кафедрасының ғылыми ... және ... ... және ... ... мен Қазақстанның мұнай және газ орындарын эксплуатациялау, тақырыптың ... ... ... өндіріске тез арада енгізу болып табылады. Нәтижелелерді енгізуді қамтамасыз ету өте маңызды. ... ... ... ... ... ... ... таңдауға аталған мамандықтар бойынша отандық және шетелдік әдебиет көздерімен танысу басшылық ... ... ... ... ұжым көлемінде жасағанда сын, пікірталас, мәселені талқылау ... ... ие ... ... ... әр ... көлемдегі әлі шешілмеген актуальды мәселелер анықталады.Бұл жоғарғы оқу орындарының әр түрлі курсында оқитын студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстарына ... ... ... ... ... ...  оқытушылар  студенттерге  бір-екі  ... ... ... ... олармен кеңес өткізіп, нақты міндеттерді анықтауы керек.Бұл жағдайда ғылыми жұмыс үрдісінде тапсырыс берушінің талабына сәйкес бірнеше өзгерістер енуі ... ... есте ... ... ... - дегенде әдетте ғылыми зерттеудің нақты тақырыбына қатысты кішігірім ... ... ... ... ... ... кезеңдері:: Техникалық-экономикалық негіздеу (ТЭО):: Зерттеуге дайындау:: Жұмыс жоспары және зерттеуді өткізу:: Зерттеу нәтижелерін енгізуТехникалық-экономикалық негіздеуАлғашында проблемамен жалпы танысу нәтижесінде ... өзі ... яғни ... ... ... және ... ... негіздеу жасалады. Тек осындай негіздеу жасалғанда ғана қарайғы жоспарлау мен қаржыландыру мүмкін болады. Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... көрсетіледі, ертеректе алынған нәтижелер мен зерттеудің жеткен деңгейі бейнеленетін ... ... шолу ... Бұл ... ... мен міндеттерін, шешу әдістерін белгілеуге, тақырыпты орындаудың түпкілікті мақсатын ... ... ... ... патентті жасап шығару және лицензияны сатып алудың мақсаттылығын анықтау кіреді. Техникалық-экономикалық негіздеуді құру кезеңінде ҒЗЖ-дан күтілген нәтижелердің ... ... ... олардың аталған салада тәжірибе жүзінде жүзеге асу мүмкіндіктері бекітіледі, жаңа техниканы қолдану кезеңіндегі ... әсер ... ... ... техникадық - экономикалық негіздеуде болжанған әлеуметтік нәтижелер көрсетіледі (еңбек өнімділігінің өсімі, өнім сапасы, өндірістік санитария мен қауіпсіздік деңгейнің жоғарылауы, қоршаған орта мен ... ... ... ... техникалық-экономикалық негіздеу құру дегенде НИР мен ОКР-ді орындаудың қажеттілігі мен мақсаттылығы туралы ... ... ... ... мақұлдаған соң зерттеудің мақсаты мен міндеттері мақұлданады. Әр ... ... ... сәйкес тақырып бойынша ғылыми-техникалық есебі мен отандық және шетелдік әдебиеттердің библилграфиялық тізімі құрылады, ... ... ... ... және ... ... ... қажет болған жағдайда құрылады, зерттеу әдістері (экспериминтальды, теоретикалық т.б), нақты бір зерттеуді қамтитын заттар, процесстер, құбылыстар ... ... ...  -  заттың физикалық мәнін тану болып табылады. Нәтижесінде физикалық үлгі ... ... ... ... және осындай жолмен алдын-ала алынған нәтижелерсарапталады.Экспериментальды зерттеулер ұйымының алдында міндеттер қойылып, ... ... мен ... ... Оның ... ... құралдарын таңдауға байланысты. Бұл міндеттерді шешу барысындаинструкциялар мен ГОСТ-тарды басшылыққа алған жөн. ... ... ... эксперимент өткізуге әдістік көрсеткіш түрінде қалыптасады.Жұмыс жоспары және зерттеулерді өткізуЗерттеу әдістерін жасаған соң тәжрибелік (экспериминтальды) жұмыстың көлемі, әдістері, техникасы, еңбек ... мен ... ... ... жоспары құрылады.Экспериминтальды және теоретикалық зерттеулер аяқталған соң алынған нәтижелердің ... ... ... ... ... мен ... сәйкестігі жүзеге асады.Сараптау нәтижесінде теоретикалық үлгілер анықталады қажет жағдайда қосымша эксперименттер өткізіледі. Сосын, ... және ... ... ... ... есеп ... нәтижелерін енгізуТақырыпты жасаудың келесі кезеңі өндіріске зерттеу нәтижелерін енгізу және оның шын ... ... ... ... ... ... Өндіріске қолданбалы және фундаментальды ғылыми зерттеулерді енгізу тәжірибелік-конструкторлы бюрода, проектілі ұйымдарда, тәжірибелі зауыттар мен шеберханаларда өткізілген жұмыстар арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... түрде безендіріледі, оның құрамына тақырыптың қалыптасуы, жұмыстың мақсаты мен міндеттері, әдебиеттерді үйрену, экспериментальды ... ... ... ... блоктар дайындау олардың жүйедегі бірігуі, техникалық жобаның келісімі және оның техникалық-экономикалық негізделуі ... ... соң ... ... ... ... детальды өңделуі), тәжірибелік үлгі дайындалады, оны сынақтан өткізу іске асады. Содан кейін тәжірибелік үлгіде жөндеп, түзеу жүзеге асады (өндірістік сынақ ... ... ... және ... бөлшектермен алмастыру).Аталған кезеңдерді сәтті орындау үлгіні мемлекеттік ... ... ... ... нәтижесінде сол үлгі сериялық өндіріске жіберіледі. Жасап шығарушылар бұл кезде бақылау жасап, кеңес береді. Зерттеу ... ... ... ... ... ... актісіне қол қойып, оны жасаумен аяқталады.:: Жалпы ... ... ... ... бағытыЖалпы түсінікҒылыми зерттеудің бағыты-жан жақты, объекті дұрыс ұғыну, процесті немесе көріністі, ... ... ... ... ... және принциптерін шығаруда негізделген байланыс және қатынастар, сонымен қатар адамзатқа пайдалы нәтижелерді өндіріске енгізу және ... ... ... ... және пәні ... ... ... ретінде материалдық және идеалды жүйе жатады.Пән - бұл жүйенің құрылымы,жүйе ішіндегі ... ... ... және оның ... даму ... әртүрлі қасиеттері, сапасы және т.б.Әрбір ғылыми-зерттеу жұмысын белгілі бір бағытқа жатқызуға болады.Ғылыми бағыт- ғылым және ғылым комплексі ретінде түсіндіріледі,бұл ... ... ... ... және ... ... техникалық,биологиялық, әлеуметтік,физико-техникалық,тарихи және т.б.кейін бөлшектеуге мүмкіндігі бар бағыттарды айыруға болады.Техникалық бағытқа мұнай және газ кен орындарын игеру және пайдалану облысындағы ... ... ... ... негізіне арнайы ғылым қатары, зерттеудің арнайы әдістері және техникалық құрылғылар(мысалы:жер асты гидромеханика,мұнай кен орнын игеру,газ кен орнын игеру және ... ... ... ... тақырыптарын таңдау және ғылыми сұрақтарды құрастыру өте жауапты жұмыстардың бірі ... ... ... ... ... ... (ТЭН)Зерттеуге дайындықЖұмыс жоспары және зерттеу жүргізуЗерттеу нәтижелерін қолдануТехниклық-экономикалық негіздеме (ТЭН)Мәселемен жалпы танысу нәтижесінде тақырып қалыптасу барысында ... ... ... ...  -  ... технико-экономикалық негіздемесі дайындалады және зерттеу жүргізіледі. Осындай негіздеме арқылы ғана тапсырыс ... ... ... ... ... бірінші бөлімінде дайындау себептері (оның негіздемесі), бұрын алынған нәтижелер мен зерттеу деңгейін сипаттайтын қысқаша әдеби шолу келтірілген. Бұл ... ... ... және ... ... ... мәселенің орындалуының соңғы мақсатын анықтайды. Мұнда тақырыптың патентті қайта өңделуі мен лицензия сату сәйкестілігін анықтау жатады. ТЭН-ді құру ... ... ... нәтижесін қолдану аймақтары анықталады, сол салада тәжірибелік орындау мүмкіндігі, жаңа техника (ҒЗЖ мен НКЖ ... ... ... ... ... ... ... экономикалық нәтиже анықталады. Экономикалық нәтижеден басқа ТЭН- де жобаланатын саяси нәтижелер көрсетіледі (жұмыс өндірісінің өсу шегі, өнім сапасы, қауіпсіздік ... және ... ... ... ... орта мен ... қорғауды қамтамасыз ету).ТЭН құру нәтижесінде ҒЗЖ мен НКЖ орындалу қажеттілігі мен ... ... ... ... ... сала ... бекітіледі.Зерттеуге дайындықТЭН бекітілгесін зерттеу мақсаттары мен мәселелері айқындалады. Отандық және шетел әдебиетінің библиографиялық тізімі, сәйкес бейіндегі түрлі ұйым тақырыбында ғылыми-техникалық есеп ... ... ... ... жасалады, керек жағдайда тақырыптар бойынша реферат дайындалады, зерттеу әдістері (теориялық, тәжірибелік т.б.) мен нақты зерттеуді қамтитын құбылыс, зат, ... ... ... ... ... ... мағынасы болып табылады. Нәтижесінде физикалық жобасы құрылып, математикалық жобасы қайта жасалады және алдын-ала алынған нәтижесі талданады.Тәжірибелік ... ... ... ... ... ... тәжірибе жоспары мен әдістемесі таңдалынады. Оның нәтижелілігі өлшеу құралдарының таңдау маңыздылығымен байланысты. Бұл мәселені шешуде нұсқаулар мен ... ... ... ... жөн.Қолданатын әдістемелік шешімдер тәжірибе жүргізуге арналған әдістемелік нұсқау ретінде қалыптасады.Жұмыс жоспары және зерттеу жүргізуЗерттеу ... ... ... ... ... көлемі, әдістері, техникасы, еңбек сыйымдылығы және мерзімі көрсетілген жұмыс жоспары дайындалады.Теориялық және ... ... ... ... нәтижеге жалпы талдау жүргізіледі, тәжірибе нәтижесі мен ғылыми болжам салыстырылады. Айырмашылық талдау нәтижесінде теориялық жобалар нақтыланады. Керек жағдайда қосымша тәжірибелер ... ... ... ... және ... ... ... ғылыми-техникалық есеп беру құралады.Зерттеу нәтижелерін қолдануТақырып дайындаудың келесі кезеңі зерттеу нәтижелерін өндірісте қолдану және нағыз экономикалық тиімділігін анықтау болады. ... ... және ... ... зерттеуді қолдану шеберханалар мен тәжірибелі зауыттарды, жобалық ұйымдарда, тәжірибелі-құрастырушы бюроларда жүргізілетін дайындық арқылы жүзеге асады.Дайындық жұмыстары тәжірибелі-технологиялық ... ... ... ... ... ... ... дайындық мақсаты мен мәселелері; әдебиетті үйрену; тәжірибелік үлгідегі техникалық жобалауға дайындық; техникалық жобалау (техникалық жоба нұсқаларын сызба дайындығы мен ... ... жеке ... дайындау, олардың жүйеге бірігуі; техникалық жобамен келісуі және оның технико-экономикалық негізделуі арқылы әзірленеді. Осыдан ... ... ... ... ... ... орындалады; тәжірибелі үлгісі дайындалады; оны байқып көру, дәлелдеу және реттеу жасалады; өндірістік және қабырғалық сынақтар өткізіледі. Тәжірибелі үлгіні ... ... ... ... ... жеке ... ... жасау және айырбастау).Кезеңдер бойынша табысты орындалған жұмыс үлгісін ... ... ... ... үлгі ... өндіріске өткізіледі. Жұмысты жасаушылар бақылау жүргізіп кеңес береді.Өндіру зерттеу нәтижесі тиімділігінің экономикалық акт рәсімімен аяқталады.Ғылыми ақпараттарды іздестіру:: ... ... ... ... ғылым ретінде:: Ақпараттанудың қысқаша тарихы:: Ақпараттану технологиясы:: Компьютерлік жүйе:: ... ... ... ... ... КазГосИНТИАқпараттану туралы түсінікАдам баласына әр уақытта ақпаратпен жұмыс істеуге тура келеді. (Ол оны созу ... ... ... ақпараттың нақты ғылыми анықтамасы жоқ. Заттың немесе ... ... ... ... жоқ ... адам өз түсінігімен қолданылады.Түсініктің анықтамадан айырмашылығы әр түрлі ... әр ... ... әр ... түсінік бере алады. Тұрмыста ақпарат түсінігінде, адам табиғаттан және қоғамнан алған ... ... ... ... қабылдаумен келеді. Табиғатта бақылау, басқа адамдармен пікір ... ... және ... оқу, ... бағдарламасын қарау барысында біз ақпарат аламыз.Математик бұл ... ... ... оған адам ... ой сапасы арқылы құрастырған ақпаратты енгізеді. Биолог болса, ақпаратқа адам баласы сезу мәселелері және өз ой ... да ... ... ... ... бастап өлерге дейінгі сақталған мәліметті жатқызады. Бұл генетикалық код, бұған байланысты бала өз ... ... ... ғылыми пәнде және әр түрлі ғылыми саласында ақпарат туралы бірнеше түсінік бар. ... ... ... зерттеу алдында әртүрлі түсініктерді қосатын, ортақ нәрсені табу ... Және ... ... ... бар. Ғылыми және техника салаларында, ақпаратпен айналысатын, мынадай тұжырымға келді. Ақпарат төрт қасиеттерге ие. Ақпаратты: құруға, беруге (сәйкесінше қабылдауға ) ... және ... ... пән бұл ... өз бетінше шешеді. Біздің оқу әдістемемізде ақпарат бізге беретін заттарды қарастырамыз.Ақпараттану ғылым ретіндеЖаңа ... ... ... ... толымсыз, аз немесе оперативсіз болуынан отандық және дүние жүзілік ең күшті үлгілер туралы түсінік алу мүмкін емес, бұған байланысты ... ... ... ... ... мүмкін.Өткен мезгілде алынған маңызды ғылыми жетістіктер туралы ақпаратты ыңғайлы ғылыми зерттеуді қамтамасыз ету ... боп ... ... ... жинау жүйесінің дамуы, ақпараттық өңдеу, сақтау,тиімді іздеу және беру, жаңа тәсілмен әдістің қолдану негізінде,(біріншіден ... ... ... болып келеді. Ақпарат тәсілдері тиімді ақпарат жүйені құруда керемет қолданып, ... ... ... ... ... ... жобалаудың негізін құрайды.Ақпараттану  -  бұл техникалық ғылым, ақпаратты сақтайтын, құрастыратын, ... және ... ... ... ... жүйелендіретін, сонымен қатар бұлардың функционалдық қызметі мен оларды басқару тәсілі боп келеді.Ақпараттанудың ... ... ... және ... ... ... және оны ... түрде өткізу3 Есептеу техникасын тиімділікпен қолдану4 Жаңа есептеу техникасын құрастыру үшін басқа ғылымдардың жетістіктерін қолдану5 Жаңа ... ... ... ... басқаруСондықтан ақпарат зерттейтін затты көбінесе ақпараттық техналогия немесе компьютерлік ... деп ... ... екі жағы бар. Бір ... ол ... техникасының құрамын және жұмыс істеу принціпін зерттесе, екінші жағынан техниканы басқаратын бағдарламаның жұмыс істеу ... ... ... ... есептеу техника және әртүрлі автоматты ақпаратты жүйелерді құрумен байланысты;2 Бағдарламалы, қолданушы есептейтін ... ... ... ... ... машинаның бағдарламамен қамтамасыз етуімен байланысты3 Алгоритмді, база және банк мәліметтерін құрайтын, теориялық және практикалық ... шешу үшін ... ... ... ...  ... қолдану, құрастыру және игеру экономикалық пен басқару ... ... ... және ... ... туралы ақпаратты тұтынушыға жеткізу- жаңа ақпараттық маңызды болып келеді. Ақпараттану  -  термині сәйкесінше ғылыми дисциплинаны ... ... ... ... ... ... ... байланысты қолданылуы мүмкін. Туыс терминдерді қолдану кезінде дәл ... ... ... ... ... ... және ақпаратты беру, мемлекеттік ғылыми техникалық ақпарат жүйесі, ғалымдарды және мамандарды ақпаратпен қамтамасыз ету жүйесі, және т.б. Жайшылықта бұлар ... жүйе және ... ... ету ... ... ... ... ету жүйесінің маңызды компоненті жаңа ғылыми техникалық ақпарат ерекше ойлар, ғылыми нәтижелер, фактілер және т.б.туралы боп саналады.Активті түрде басылым жұмысы, ... ... ... және қызметтер дамыған. Кітапханалар өз жұмысында активті түрде ғылыммен техниканың соңғы жетістіктерін және ең ... ЭВМ, жаңа ... ... ... қолдана бастады. Ғылыми комуникация жүйесі тұтынушыжәне құрастырушыарасында басты рөл ... ала ... ... ... және қызмет ету, стандартты түрде көрсетілген, ақпаратты өнім атты иемденеді. Мысал ретінде ақпаратты массивте, арнайы бөлім, аналитикалық анықтама және т.б. ... ... боп ... Ақпаратты өнім әр түрі спецификалық техналогияны қажет етеді. Сондықтан ... ... ... сол ... ... ақпаратты өнім түрлерін өндіруге, екіншілері әр түрлі өнімдерді ... ... ... ... және әмбебап ақпаратты жүйелер шықты.База мәліметтері және ... ... ... және ... ... ... ... жағынан тиімді ақпараттық массив машиналарын сақтау мүмкіншілігі туды.Олардың кең таралуымен, бұл мәліметтерді, ақпарат өнімге өндіруімен, тез арада ақпарат индустриасы ... ... ... кету ... база ... ... ... ақпаратты, яғни басылым мәліметтерін өзінде сақтайды. Сәйкесінше бірінші ретті ақпарат яғни басылымдар: кітап, статьялар, патенттер, басқа ақпарат жүйе ... ... ... салалық, полиматикалық, "ішкі" (яғни бір организация шеңберінде орналасқан) немесе "сыртқы" (яғни берілген организацияның ... ... ... Кей кезде база мәліметтері, құжаттардың сол немесе ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... бір телгатика бағыты бойынша құралуы мүмкін.Автоматты ақпаратты зерттеу жүйесі өзін байланысқан тілдік, логикалық, математикалық, ақпараттық, техникалық және еңбек ресурстарын, автоматты ... ... ... және ... ... ... ретінде көрсетеді.Ақпараттық түбірі - кибернетика ғылымында жатыр. Ең алғаш рет "кибернетика" түсінігі XIX ғ. бірінші жартысында ... ... ... ... Андрес Морис Ампер, "Ампер күші" мектеп қурсынан белгілі, бүкіл ғылымдардың, сол кезде бар және гипотикалық түрде (бұлар болған жоқ ... ол ... болу ... ... бірдей класификациясын құруға бел байлады. Ол белгілі бір ғылым, басқару оперімен зерттеумен айналысатын, болу ... деп ... ... техникалық жүйемен басқаруды көздеген жоқ, себебі ол кезде ... ... ... ... жоқ. Ол ... басқару, өнерін көздеді. Бұл жоқ ғылымды Ампер кибернетика деп атады, грек сөзінен кибернетика ... ... ... Грецияда бұл атақты колесницаларды басқарушы жауынгерлер марапатталды.Сол кезден бастап кибернетика жүз жылға ... 1948 ж. ... ... ғалымы Норберт Випер, оның математика логикасы еңбектері есептеу техникасын программалау негізгі болды, қайтадан кибернетика терминін ... ... және оны тірі ... мен ... ... басқару ғылымы ретінде анықталды.Бұл анықтама мейлінше даулы болды.Тірі табиғаттың және техникалық жүйені бір ... қосу ... ... ... ... ... елдердің ғалымдардың паразылығы туды.Кеңес одағында кибернетика қатты критикаға айналды. Көптеген елдерде ғылыми дискурсия ғылыми шеңбердің жойылуына әкеп соқтырды, ал КСРО-да ... ... ... ... соның нәтижесінде бұл облыста зерттеу жұмыстары бірнеше жылға жойылды.Міне осылай дәл анықтамасынан және ғылым ішінде ыдырау пайда болды. Қазір ... ... мен ... ... арасындағы байланысын зерттеуін жалғастыруда, қолдан жасалған интелекттің құру тәсілдерін игеруде,бұнымен қатар бұдан бөлініп кеткен ғылымда бар. Ол есептеу ... ... ... ... ... ... ... айналысады. Ұлыбританияда және АҚШ-та бұл ғылымды computer science деп атады. ... бұл ... ... ... атқа ие ... ... бұл ат ... және шығыс еуроп елдеріне келді.Ақпараттық технологияАқпараттық өнімнің әр түрі оны ... ... ... ... ... ... ... бөлігі сәйкес келетін ақпаратпен қамтамасыз ету, қолданбалы бағдарламалар пакеті атты ... ... боп ... Тек сол кезде әр бағдарлама, өніміне өзінің ҚБП ... ... ... ... ... ... функционалды ҚБП-ға жатқызады. Егер сол бір ҚБП бірнеше ақпаратты өнімді алуға мүмкіндігін берсе оны интегралды деп ... жаңа ... өнім ... ... боп ... ... ... (ЭВМ, басылып және ақпаратты беру құралдары)2 База мәліметтері3 ҚБПАқпаратты өнімнің өндіріс процедурасы бастапқы база мәліметтерінен басқару түрде, қолдану, нормативті ... ... және ... ... түрінде бекітіледі.База мәліметтерін құруға өзіндік ақпараттық техналогияны қажет етеді.Сондай ақ база мәліметтері түсінігімен банк мәліметтері тығыз ... Банк ... ... бір түрі, бұл ол үлкен көлемді салыстырмалы біркелкі бір-бірімен ... және ... ... ... үшін олардың оперативті жасқартылуын және көпсалалы қолдану үшін. Банк мәліметтерінің құрамына кіретіндер: банк мәліметтерімен оларды құру және қолдану комплексі ... ... ... ... ... ... ... қондырғысы, процедуралар, персонал, методикалар).Ақпаратты желілер. Байланыс және есептеу техникасының дамуына байланысты олар жалпыға ... ... ... оның ... ... ... желілер құрайды, көп мөлшерде бірігеді. Олар арқылы тұтынушы кез-келген, желіге қосылған, банк мәліметтеріне кіруге мүмкіндік береді.Қазіргі кезде әртүрлі ... ... бар. Оның бір ... дәстүрлі түрде ақпараттық түрде және кітапханалар арқылы берілсе, басқа бөлігі  - мәліметтер желесі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ғылыми-техникалық ақпарат жүйеде және сәйкесінше халықаралық ҒТА-жүйесінде.Компьютерлік желілер1 Локалды желілер2 Глобалды компьютерлік желілерЛокалды ... ... ... үшін ... ... бар, ол ... ... және беруге ие. Қиынға соқпайды бұл порттар арқылы екі немесе оданда көп компьютерлерді қоссақ, олар бірімен-бірі ақпаратпен алмаса алады. Бұл ... олар ... желі ... Егер ... бір-бірімен алшақ орналасса желілік қондырғының ортақ комплектісі ... және олар ... ... ету ... ... онда ... компьютерлік желісін локалды деп атайды.Қарапайым локалды желілер жұмыс группаларына ... ... ... ... ... адамдар тобы бір жобаны істеп жатқан (мысалға бір журналды немесе ұшақты шығарумен айналысқанда) немесе бір бөлімнің қызметкерлері.Тікелей байланысЕкі компьютер ... 95, 98 ... ... жұмыс істеп жатқан, паралель портқа қосылған кабельмен жалғауға ... бар. Бұл ... ... ... ... және ... ... ету бұндай желі қажет етпейді. Аппаратты байланыс рөлін стандартты паралельді порт атқарады, ал бүкіл бағдарламамен қамтамасыз ету, ... ... ... операциялық жүйеде бар. Тікелей байланыс кезінде компьютердің біреуі жетекші етіп бекітілсе, екіншісі-жетекті. Жетекші компьютерден жетектегі компьютер бүкіл ... және ... ... ... ... компьютер операторы бір компьютерден басқаға мәліметтерді жіберуді басқара алады.Тікелей байланыстың артықшылығы ол оның қарапайымдылығы (ешқандай ... ... және ... қамтамасыз ету керек емес). Сондықтан тікелей байланысты организация және мекемелелерді кеңірек қолданады, ... ... ... ... ... ... ... арналған, тікелей байланыс режимінде жұмыс істей алады. Жан-ұяда екі компьютер ... ... ... байланысты қолданады.Жұмыс станциялар және файлдық серверЕкі не оданда көп компьютерлерді қосу үшін ... ... ... ... әр ... ... платаны орнату керек, кабелмен жалған және арнайы бағдарламаны, компьютерлер жұмысын басқаратын, қосу ... ... ... ... ... ... бар, оны файылдық сервер деп атайды. Бүкіл қарапайым компьютерлерді ... ... ... ... деп ... ... жүйесіЛокалды жүйенің конфигурациясын топология деп атайды.1 Топологияның ең қарапайым түрі-шина. Бұндай желіде компьютерлер бір кабелмен ... ... ... ... ... Локалды желіге, файылдық сервер негізінде құрылған,жұлдызша схемасы қолданылуы мүмкін.4 Бағдарламамен қамтамасыз ету және қондырғының құрамы схемаға тәуелді боп ... ... ... ... ... ... Егер ... бірнеше этапты иімденсе, онда қар тәріздес схемасы қолданылады. Онда бүкіл ... ... бір ... ... және ... ... ... арналған файылдық сервер бар.Локалды желінің тағайындалуыБүкіл компьютерлік желілердің тағайындалуын екі сөзбен айтуға болады: біріңғай кіру (немесе біріңғай қолдану). Ең ... ... ... кіру боп ... Бір жоба ... жұмыс істеп жатқан адамдарға әріптері құрғап мәліметтермен жұмыс істеуге тура келеді. Локалды желі ... ... бір жоба ... бір ... ... ... алады.Локалды желі-қондырғымен біріңғай қолдануға мүмкіншілік береді. Көбінесе локалды желіні құрып, бүкіл бөлімге бір принтер алу арзан, әр жұмыс орнына ... ... ... ... ... ... ... біріңғай кіруді қамтамасыз ете алады.Қондырғы, бағдарламалар және мәліметтер бір ... ... ... ... ... тағайындалуы-біріңғай ресурстарға кіруі.Локалды желіде әкімшілік функциясы бар. Жоба үстіндегі жұмысты желіде қадағалау ... ... ... ... ... ... Егер оқу ... локалды желі бар болса, онда ол әкімшілік ... ... ... оқу ... ... ... компьютерлік желілерді бір-бірімен қосуға болады, егер олар алшақ орналасса да. Бірақ бұл ... ... ... ... қолдана алмаймыз, бірақ оның орнына қарапайым байланыс заттары: телефон желілерді, радиостанциялар, волоконды-оптикалық желілер, ғарыштық, ... ... және т.б. ... ... ... ... байланыс ретінде кез-келген байланысты қолдануға болады-айырмашылығы тек сенімділігінде (кедергілер деңгейінде) мәліметтерді беру жылдамдығында (желінің ... ... және ... қолдану. Бәрімізге белгілі желі жақсы болғанда, оның жылдамасы қымбат болады, бірақты ол ... ... ... көп ... өткізуге болады.Екі не одан да көп желілерді бір-бірімен қосқан кезде желі аралық одақ пайда болып, глобалды компьютерлік желі ... ... желі ... ... ... ... ... дүние жүзін, географиялық жағынан бүкіл елді қамти алады, бірақ оның ... ... ... ... ... ... министірлігі өзінің желісін қамтиді, Оқу және білім министірлігі - өзіндігін. Бұл желілер бүкіл елді қамти ... ... ... қиылыспайды. Егерде екі не одан да көп ... әр ... ... ... ... ... ... қиылысса оларды бір-біріне форматтауға арналған, арнайы компьютерді қажет ... ... ... бағдарламаны, бұндай функцияны атқаратын, шлюз деп атайды.Егер екі желіні ... ... ... ... ... арасында тұратын қондырғыны көпір деп атайды.Желілердің иелері (мысалы, банкілер) глобалды желіге қосылады, кең байланыс мүмкіншілігін алу үшін, ... сырт ... бұл ... қосылуға тыйым сала алмайды. Бұл жағдайда Шлюз компьютері қорғаныс ролін, бражумауыр деп аталатын, атқарады. Тек ол арқылы ғана әкімшілік рұқсатымен ... ете ... ... Егер ... желі құрамына әрдайым кіретін болса ол тұрақты байланысты иемденеді.2 Егер компьютер желіге тек жұмыс уақытында ... оны ... ... деп ... ... алыс ... орындауға болады, мысалы, телефон арқылы. Мұндай байланысты алшақтан кіру байланысы деп атайды.ИнтернетЕкі желіні қосқан кезде желіаралық одақ құрылады да, ол ... деп ... ... айтқанда интернет сөзі желі дегенді білдіреді, екі не оданда көп бір-бірімен байланысқан ... ... ... сөзінің кең мағынасы бар. Қазіргі кезде дүниеде жүздеген мың үлкен және кішігірім желілер бар. ... ... ... Міне ... ... ... дала ... милиондаған бір-бірімен байланысқан компьютерден тұратын. Бұл жалпыға бірдей ақпаратты кеңістікті Интернет деп атайды. Ең қарапайым интернеттің анықтамасы: Интернет  -  бұл ... ... ... құрылымын әртүрлі компьютерлер құрайды.Олардың ішінен әрдайым желіге қосылған және мәліметтерді беруде,желілер арасында , іс ...  -  ... деп ... серверлер бір-бірімен бағдарлама бойынша сәйкес келмейді, бірақ бұған қарамастан жүйе функционалды жұмыс істейді, себебі әр сервер стандартты мәліметтерді ... ...  -  ... қолданады.Бұл протоколдың құрылуы және енгізілуі интернеттің туған күні болып есептеледі.Протоколға сәйкес ТСР/ІР бүкіл мәліметтер, ақпаратты далада ... ... емес ... ... және әр ... ... Әр ... ішіне енгізілген мәліметтерден бөлек, өзінде тақырыпшалы 20 байт ... ... ... емес ... ... бұл тақырыпша өзінде берушінің мекен жайы, алушының мекен жайы т.б. ақпаратты құрайды. ... бір ... ... ... ал одан кейін алушыға жақын серверге беріледі. Егер ... ... ... онда беру ... ... ... ... әртүрлі пакеттер бір хабарламаның әртүрлі жолдармен кетеді, бірақ алушының мекен жайына екеуіде жетеді. Мүмкін, кейбір пакеттер бір ... ... ... жіберілген, жерді шығыстан батысқа қарай немесе батыстан шығысқа қарай айналып баруы мүмкін.Біріңғай Интернеттің ақпарат кеңістігін мысалға радиоэфирмен немесе телеэфирмен ... ... тек бұл ... ... ... ... ие. Пакеттерге бөлінген, ол серверлер арасында айналып кейбір уақыт аралығында соларда сақталады.Интернет уникалды ерекшелікке ие. Оның жұмысында көптеген компьютерлер ... да, ... ... оның ... ... жоқ. дүниежүзілік желі жұмысына жауынгер не адам, не мекеме жоқ. ... ... ... ... ... түрі ... ... және атом бомбалауын өтей алады. Интернет тірі организм сияқты өзін дамытады.Дүниежүзілік желінің ... ... ... ... ... ақпарат пакеттері автоматты түрде бұл аймақты сырттан етеді. Еуропа және Америка арасындағы бүкіл кабельдерді кессек те, ... ... ... ... немесе радиожелілік станциялар арқылы жіберіледі. Бүкіл ақпараттардың қозғалысын тек ТСР/ІР бақылайды, ол интернетте жұмыс істеп жатқан әр компьютерде орналасқан.Клиенттерден ... ... ... ... жіберілсе, серверлерден клиентерге  -  сұраған мәліметтер жіберіледі. Әр ... ... ... ... емес, сондай-ақ ол кімге керек. Біз Москвадан Санкт-Петербургке хат қалай баратынын білмейміз. Ол не ұшақпен, не теміржолмен ... ... ... ... жолы ... ... ... жіберудің нәтижесі маңызды боп келеді.Патентті ақпаратНегізгі ұғымдарӨнертабыстың халықаралық классификациясыПатентті фондта іздеудің ... ... ... ... ... және ... техникалық негізі бар. Патент жүргізу жаңалықтар мен өнертабыстың заңмен қорғалу сұрақтарымен айналысады.Авторлық заңмен қорғалады.Өндірісте қолданылатын ой еңбегінің нәтижелері ... және ... ... деп аталады.Жаңалық ашу біліктілікке түптік өзгертулер енгізетін бұрыннан болған объективті заңдылықтарды орнату. (бұл анықтау ... ... ... ... ... ... ... мұнай және газ кен орнын ашуда қолданылмайды).Өндірістік меншік өнертабыстарға, пайдалы моделдерге, өндірістік үлгілерге бөлінеді.Өнертабыс  -  оң ... ... бар ... ... ... бар ... техникалық шешімі.Өнертабыстар шартты түрде бес бөлімге бөлінеді:1 және 2 жақсартулар және техникалық шешімдер; 3 бөлім ... 4 және 5 ... және ... дамуында принципиалды жаңа сатылар ашатын өнертабыстар (өнертабыстардың жалпы санының 10 % аспайды).Пайдалы модель  -  кеңістіктік формасы бар құрылғыға ... бар ... ... техникалық есепке жаңа шешімі бар модель.Өндірістік үлгіге өндіріс жолымен жасалған, көркем қасиеті бар өндірістік өнімнің сыртқы түрі жатады.Тауарлық ... және ... ... ... ... ... ... жарнамада немесе тауарда қолданылатын, берілген тауарды бірдей тауарлардан айыратын белгілер.Патентті информация ғылыми техникалық информация көзі ... ... ... ... информациялық материалдардан бұрын)Нақтылыққа (мәліметтерді мемлекеттік патенттік экспертиза ... ... ... ... өнер ... ... ашылады, патентті құжаттардың нумерацияысы қолданылады).Патентті информацияның негізгі ғылыми техникалық бағалығыПатентті заңдылықтарға  сәйкес дұрыс емес мәліметтерге ие ... және ... ... ... сипаттамасы болады.Сондықтан патентті информацияны дұрыс қолдану шешілген мәселелерді ескеріп әлемдік үздік ... ... жаңа ... ... ... береді. Осыған сәйкес ғылыми зерттеу жұмыстарынан бұрын патентті зерттеулер жүргізу қажет. Бұл іздеуді, ... ... және ... ... ... қолдануды біріктіретін кешенді жұмыстар.Патентті документтеу деп әртүрлі елдердегі жаңалықтар, өнертабыстар, өндірістік үлгілер, пайдалы ... ... ... ... мемлекеттік органдардың баспаларын атайды. Мәліметтер библиографиялық, реферативтік немесе толық ... ... ... ... ... ... патентті лицензиялық, патентті информациялық және өнертапқыштық іскерлігіне байланысты сұрақтарға арналған әртүрлі баспалар (мақалалар, ... ... ... , т.б) ... мүмкіншілік мемлекеттің заңы негізінде техникалық шешімнің өнертабыс ретінде қорғалу қасиеті.Патентті тазалық  патенттің мемлекетте жұмыс істеп тұрған ... бұзу ... ... ... патенттің құқықтық қасиеті.Информацияның көзі болып әлем мемлекеттерінің патентті ведомстволарының ... ... ... өнертабыстар туралы реферативті информациялар, қолданысқа енген өнертабыстар туралы мақалалар, жарнамалық материалдар, халық шаруашылығының сапалары ... ... ... ... ... есеп ... ... (патентті сипаттамасы) техникалық информациямен қатар құқықтық қорғаныс көлемін анықтайтын элементтер кіреді.Өнертабыстың халықаралық классификациясыӨнертабыстың халықаралық классификациясы халықаралық патентті ... (1954) ... ... ... ... ... ... ӨХК техника мен ғылымның дамуына сәйкес жақсартылу үшін периодты түрде қарастырылады. Әр бес жыл ... ... ... құжаттарды индекстеу үшін ӨХК нің кезекті редакциясы шығады. ӨХК ні енгізетін мүше әлемдік интеллуалдық ... ... ... ... ... ... облысын қамтиды. ӨХК нің информациялық іздеу тілінде алфавитті цифрлі нотацияға ие нақты тілдің ... сөз ... ... де ... ... барлық ауданын бөлімдерге, кластарға, кіші кластарға, группаға және кіші ... ... ... ... А дан Н дейінгі әріптермен белгіленетін 8 бөлімшелерден тұрады.Бөлімше индексі бөлімше ... және екі ... ... ... тұрады. Мысалы А 01.Әр кіші клас рубрик деп аталатын бөліктерден тұрады.Патентті фондта ӨХК ні, әртүрлі сілтемелерді және таблицаларды біріктіретін ... ... ... ... ... басқа ағымдағы патенттік құжаттың библиографиалық мәліметі бар, нумерациялық (сипаттау құжат номері бойынша), систематикалық (сипаттаулар классификация жүйесі индексі бойынша), есімдік ... ... иесі ... арыз ... ... бойынша), патент аналогтық (яғни әртүрлі мемлекеттерде бір өнертабысқа берілген патенттер) сілтемелер бар.Өнертабысты классификациялау ... ... ... ... ... ... ... рубриктерді орнатуға көмектесетін материал болады. Әдетте ӨХК сәйкестік таблицасын бір мемлекеттің өнертабыс сілтемесіне және керісінше қолданылады.Патентті фондта іздеу ...  ... ... ... ... келесі түрде болуы мүмкін: Тематикалық (пәндік) өнертабыстың сипаттауының ізденісі ... ... ... ... ... ... иесі ... өнертабыс есісі бойыншаНумерациялық өнертабыс сипаттамасы авторлық құжаттар, патенттер, арыздар номері бойыншаПатент ... ... ... ... ...  ... байланысты алынады.Патенттік құқықтық  мемлекеттегі құқықтық ережелер мен патент мерзімі бойынша.Патенттік  ... ... ... ... ... ... ұйымдық ерекшелігіне тәуелді.Әдетте алғашқы уақытта тематикалық (пәндік) іздеу жүреді. Оны ... ... ... ... ... ... Егер іздеу АҚШ, Ұлыбритания, Франция, ГФР, Швейцария, Жапония ... ... ,  атты ... баспаларды қарауға болады. Бұдан кейін есімдік (фирмалық) іздеу сәйкес мемлекеттерде патентті ... ... ... ... ... ... Ескеретін жайт, кейбір мемлекеттерде есімдік сілтемелерге тек патент иесі фирмалар енгізіледі.Нумерациялық іздеуді авторлық ... ... ... болса жүргізуге болады.Патентті құқықтық іздеу мемлекеттік патенттік бюллетендердің сәйкес бөлімдері бойынша және жалғыз патент иесі қолданатын жұмыс істеп ... ... ... ... ... Мысалы ЦНИИПИ жұмыс істеп тұрған патенттердегі өзгерістер туралы систематикалық түрде анықтамалық информациялық бюллетень шығарады, ал ВПТБ да Ұлыбританияда, ГФРда, ... ... ... ... Данияда, Үндістанда, Голландияда, Польшада, Финляндияда, Швецияда патенттер мерзімінің өзгеруін ... ... ... ... құқықтық іздеу жүргізгенде қорғалатын документтің басталуы және аяқталуы белгілі бір мемлекеттің заң жүйесінен анықталатынын және әртүрлі мемлекеттерде ол ... ... ... ... ... мен ... ...  Алғашқы құжаттар  Кейінгі құжаттар  Әмбебап ... ... (УДК)  ... ... ... ... информациялық өнімдер мен қорларды сандық жағынан сипаттайтын структуралық бірлікті айтады және бұл техникалық информацияны сақтап, оған ие болатын материалды ... ... ... қарай құжаттар келесі түрде болады:Тексттік (кітаптар, журналдар, отчеттар, т.б.);  ... ... ... ...  ... ... ... видео фильмде);  Машина оқитын (дискеттер, СD) және т.б.  Бұдан басқа құжаттар мынадай болады:Алғашқылар (ғылыми зерттеу ... бар, жаңа ... ... ... ... идеялар мен факттардың жаңа түрі бар құжаттар)  ... (бір ... ... ... ... олар ... мәліметтердің аналитикалық, синтетикалық, логикалық өңдеулері бар құжаттар).  Алғашқы және кейінгі документтер жарияланған, ... ... ... ... ... ... байланысты бұл бөліну азайып келеді. Жарияланған құжаттарда жоқ, ал ... ... ... ... болуына байланысты ҒТЗ мүшелері бұл құжаттарды ең жаңа қайта өңдеу құралдарымен таратуға ұмтылады.Алғашқы құжаттарАлғашқы құжаттар қатарында кітаптар ... 48 ... ... ... емес ... басылымдар) және брошюралар (көлемі 4 беттен асатын, бірақ 48 беттен көп болмайтын периодты емес тексттік басылымдар).Кітаптар және ... ... ... және ... пәндер бойынша, ғылыми, оқытушы, тегін және тегін емес болып бөлінеді.Кітаптар және ... ... ... ... бар, бір ... немесе тақырыпты жан жақты зерттеуі бар монографияның, бір немесе бірнеше ... ... бар ... ... ... ... және ... маңызды, ғылыми материалдар мәні ерекше.Оқыту мақсатында оқулықтар және оқыту құралдары (оқыту баспалары) басылады.Маңызды басылымдар мемлекеттік немесе қоғамдық ұйымдар, орындар, ... ... ... Оларда құқықтық нормативтік немесе дерективті материалдар болады.ҒТЗ ... қоры ... әр ... ... ... ... бір уақыттан кейін шығатын мерзімді басылымдар болып саналады. Олардың әдеттегі ... ... ... ... ... ... ... толуына байланысты белгісіз уақыттан кейін шығатын үздіксіз баспалар да жатады. Әдетте бұл нақты периодсыз шығатын институт, ЖОО, ғылыми ... ... ... ... ҚазҰТУ да  атты ғылыми еңбек жинақтары шығарылады.Мұнай газ бөлімі мамандарына келесі баспалардың маңызы бар:Нефть и газ Казахстана;  ... и газ;  ... и ...  ... и газовые технологии;  Нефтегазовая вертикаль;  Нефтяное ...  ... газ и ...  Техникалық баспалардың арнаулы түрлеріне шығатын өнім сапасын (стандарттар, ережелер, методикалық нұсқаулар) және техникалық сатысын реттейтін нормативті техникалық документтеуді жатқызады.Стандарт ... ... ... және объектке норма жиынтығын, ережелер, талаптар қоятын нормативті техникалық құжат.Қазақстан Республикасында үш стандарт ... ... ... (МЕСТтер)  Салалық (ОСТ)  Ұйымдар стандарты (СТП).  Ғылыми зерттеу жұмыстары үшін шығарушы құқығы ... ... бар және  ... жаңа ... өндірістің басқа да түрлері туралы мәліметі бар патентті құжаттардың (документтеудің) маңызы көп. ... ... ... нақтылығы бар, өйткені ол жаңалығына және пайдалылығы үшін тиянақты ... ... ... құжаттарға ғылыми техникалық отчеттар, диссертациялар, қолжазбалар, ғылыми аудармалар, конструкциялық документтеу, семинарлар, симпозиумдар, ғылыми техникалық конференциялар туралы хабарламалар жатады.Кейінгі құжаттарКейінгі құжаттар ...  ...  ...  ...  Анықтамалық құжаттарда (анықтамалар, сөздіктер) өндірістік материалдар, теориялық жалпылаудың әртүрлі нәтижелері болады.Шолушы құжаттарда бір уақыт аралығында алғашқы мәліметтерден таңдау, ... және ... ... ... ... ... информация жатады.Шолушы құжаттар аналитикалық (информацияға баға беріп, пайдалану туралы ұсынысы бар) және реферативті (сипаттауы басым). ... ... ... журналдар, жинақтар) алғашқы құжаттың қысқартылған түрі немесе оның нақты мәліметтері мен қорытындылары бар ... ... ... журнал бұл карталық немесе журналдық формалы периодты ... ... ... ... және ... карталар, диссертациялардың тіркеу карточкалары, аудармалар нұсқаулары,  картотекалары, ... ... ... ондық классификациясы (ӘОК)Құжаттарды реттеудің әдеттегі түрі болып библиотекалық, библиографикалық түрі саналады. Көбірек таралғаны Әмбебап ондық классификациясы. Ол ... ... ... ... және ... 50 ден астам мемлекетте қолданылады.КСРО да ӘОК 1963 ... ... ... ... нақты, ғылыми және техникалық классификациясына қарай жалғыз жүйе ретінде қабылданды. ӘОК әрі ... дами ... ... тез ... бере ... ... ... толық бере алатын халықаралық әмбебап жүйе.ӘОК бөлектік ... ол ... ... ... қамтиды, кластарға бөлудің шексіздігі, араб әріптерімен жазу мүмкіндігі, анықтау жүйесінің дамыған жүйесі.ӘОК негізгі және көмекші таблицадан тұрады. Негізгі адамдардың ... ... ... ... оған сәйкес келетін индекстерден тұрады.ӘОК негізгі таблицасын бөлу келесі кластардан тұрады:0  -  ... ... ... ... Ой ... таңба және символдар .Құжаттар және басылымдар;1  -  Философия;2  -  Дін;3  -  ... ... ...  -  1961 ... бері бос;5 - ... ... ғылымдар;6 - Қолөнер ғылымы. Медицина. Техника;7 - Өнер. Фотография. Музыка;8 - Тілтану. Филология. Көркем әдебиет. Әдебиеттану;9 - ... ... ... клас он ... ... он бөлімнен тұрады және т.б. Қолайлы болу үшін индексті оқығанда солдан оңға қарай әр үш саннан кейін ... ... ... ол ... ... көрсетіледі.)Мысалы:622.276- Мұнай кен орындарын игеру,622.276.5  -  ... ...  -  ... ...  -  Газ ... және ... негізіТәжірибенің жіктелуіТәжірибені дайындауТәжірибені орындауӨлшеулер нәтижелерін графикалық өңдеу ... ... ... ... бөлімі тәжірибе болып табылады. Оның негізі ─дәл анықталатын және басқарылатын талаптары бар ғылыми ... ... ... ... өзі ... ... experitnenium  -  сынақ деген мағына. Тәжірибе  -  бұл сынақтарды ғылыми жүргізу және зерттелетін құбылысты дәл анықталатын ... яғни ... ... ... және оны талаптар қайталанғанда қайта жүргізуге болатын талаптарда бақылау.Өз алдына тәжірибе сөзінің түсінігі белгілі бір құбылысты жүзеге асыру ... ... жиі ... ... ... ... яғни басқа құбылыстармен қиындатылмайтын.Тәжірибенің негізгі мақсаты зерттелетін ... ... ... және ... ... тексеру және осының негізінде ғылыми зерттеу тақырыбын кең және терең зерттеу.Тәжірибелердің жіктелуіҒылымның әр түрлі саласында жүргізілетін тәжірибелер:химиялық, ... ... ... және т.б. ... бөлінеді.Олардың:Шарттарды құрастыру әдісі бойынша (табиғи және жасанды);Зерттеу мақсаты бойынша (өзгеретін, бақылайтын, іздейтін, есептейтін);Орындауды ұйымдастыру бойынша (зертханалық, табиғи, өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... сыртқы әсердің сипаты бойынша (энегетикалық, ақпараттық);Тәжірибелік зерттеу затының зерттелетін объектімен өзара байланысу сипаты ... ... және ... ... ... түрі ... ... және ойдағы);Бақыланатын шама бойынша (пассивті және активті);Түрленетін факторлардың саны бойынша (бір факторлы және көп факторлы);Зерттелетін объектінің немесе ... ... ... ... және ... және т.б ерекшеліктері бар.Әрине жіктеуге басқа да белгілерін қолдануға болады.Зертханалық тәжірибе зертханалық жағдайда әртүрлі ... ... ... ... ... және жабдықтарды қолданумен жүргізіледі. Әдетте зертханалық тәжірибелерде объектінің өзі емес оның жобасы зерттеледі.Бұл тәжірибені ... ... бір ... ... түрленгендегі әсерін зерттеуге, уақыт пен қордың аз шығыны мен жақсы ... ... ... ... ... ... ... зерттелетін үрдістің жүрісін толық көрсетпейді, сондықтан жаратылысты тәжірибені жүргізу қажеттілігі туады.Жаратылысты (натурный) тәжірибе табиғи жағдайларда және нақты объектілерге орындалады. Тәжірибенің бұл түрі ... ... ... ... ... үрдісінде қолданылады. Сынақты орындау жеріне байланысты табиғи тәжірибелер өндірістік, өрістік-полигондық, жартылай жаратылысты және т.б. ... ... ... ... ... ... және ... зерттеу әдістерін рационалды таңдауды қажет етеді. Барлық жағдайда жаратылысты тәжірибенің ... ... ...... ... ... жағдайының сәйкестенуін қамтамасыз ету. Сондықтан тәжірибенің негізгі есебі: зерттелетін объектіге әсер ететін ортаның сипаттамасын зерттеу, объектінің статикалық және ... ... ... ... қызметінің тиімділігін бағалау және оның берілген шартқа сәйкестігін ... ... ... құрылысы жоқ, өзара байланысқан және өзара әсерлескен аз мөлшердегі элементтері бар қарапайым ... ... ... ... ... ... құрылысы тармақталған өзара байланысып әсерлескен элементтерінің мөлшері күрделі қызмет орындайтын объектілер немесе құбылыстар зерттеледі. Элементтердің байланысуының жоғары ... кез ... ... ... ... ... өзгеруі, жүйенің басқа элементтер күйінің өзгертуіне әкеліп соғады. Зерттеудің күрделі объектілерінде бірнеше ... ... ... бар болуы мүмкін. Сонда да күрделі объектінің нақты күйі ... ... Өте ... ... ... себептерге байланысты күйі анықталмаған объект зерттеледі.Заттық тәжірибеде зеттелетін объектінің күйіне әртүрлі заттық факторлардың әсерін зерттейді. Мысалы ... ... ... ... әсері.Энергетикалық тәжірибе әртүрлі энергияның (электромагнитті, механикалық, жылу, т.б.) энергияның зерттелетін объектіге әсерін зерттеу үшін қолданады. ... бұл түрі ... ... кең ... ... ... тәжірибеге танып білетін субъект ретінде экспериментатор, тәжірибелік зерттеудің заты немесе объектісі және тәжірибені жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... тәжірибеде тәжірибелік саймандар зерттелетін объектімен тікелей байланыста болады. Олар ... мен ... ... ... ... ... ... қалыпты тәжірибеден айырмашылығы оның зерттелетін объектінің моделімен жұмыс жасауы. Модель тәжірибелік қондырғылар құрамына, ... ... ... ... ... ... және ... объектіні зерттейтін жағдайларды да ауыстырады.Модельді тәжірибеде тәжірибелік ... ... ... кезде модель мен нақты объект арасындағы айырмашылық қателіктер болуына байланысты кемшіліктердің болуы, сонымен қатар модельдің моделдейтін объектіге қатынасын зерттеудің нәтижесін ... ... ... ... және ... экстраполяциялаудың құқықтығының теориялық тұжырымдауды қажет етеді.Модельдеу кезінде тәжірибелік құралдарының арасындағы ... ойша және ... ... ... ... Ойша тәжірибенің құралдары ретінде зерттелетін объектілердің ойша модельдері немесе құбылыстары (сезімдік нұсқалары, нұсқалы-модельді таңбалы модельдері, таңбалық модельдері) ... Ойша ... ... үшін ... дәріптелген немесе қиялдағы тәжірибе қолданылады. Үрдісі кезінде қиялда нақты тәжірибе құрылысы ... ... ... ... ... ... ой ... бір формасы болып табылады. Ойдағы тәжірибе құрылысының құрамына: ... ... ... ойша және дәріптелген тәжірибе жағдайларын, оның объектіге әсерін құрастыру; ... және ... ... ... жағдайларын және объектіге әсерін құрамалау; тәжірибенің барлық кезеңдеріне ғылымның объективті заңдарын саналы және дәл қолдану кіреді. ... ... ... ... ... ... құрылысы осыған ұқсас. Бірақ материалдық тәжірибеде идеалды емес, материалды объектілер қолданылады.Материалдық тәжірибенің ойша тәжірибелерден айырмашылығы нақты ... ... ... ... ... ... ... формасы болып   табылады, ол ойша тәжірибе субъектінің  теориялық қызметінің өзіндік формасы болып табылады.Ойдағы тәжірибе нақтыға қарағанда кеңінен ... ... ол ... тәжірибені жоспарлау мен дайындауда ғана емес, оны жүргізу мүмкін болмаған жағдайда да қолданады.Ойдағы тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... кеңейтеді, өйткені басқа құралдармен алу мүмкін емес ақпараттармен қамтамасыз етеді. Ойдағы тәжірибе нақты тәжірибенің ... ... ... ... ... жою ... емес ... абстракциялау арқылы алдын алады.Ойдағы тәжірибені тек қана ғалымдар емес, жазушылар, суретшілер, оқытушылар, ... де ... Ойша ... ... ойларында көрінеді, ойдағы тәжірибенің техникалық құрастыруда және өнертапқышта ролі зор. Бұл тәжірибенің нәтижесі формулаларда, сызбаларда, графиктерде, эскиздік ... ... ... тәжірибе объект қызметіне жасанды араласусыз бақылау нәтижесінде алынған таңдалу көрсеткіштерді ... ... ... ... ... тәжірибе мысалдары ретінде мыналар болады: транспорттық ағындардың қарқындылығын, құрамын, қозғалыс жылдамдығын, жалпы науқастану санын немесе белгілі бір ауруды, ... бір ... ... жұмыс жасау қабілетін, жасына байланысты өзгеретін көрсеткіштерді, жол-транспорттық апаттар санын бақылау.Мәні жағынан пассивті тәжірибе зерттеу ... ... ... көрсеткіштерін құралдық өлшеумен ұштастыратын бақылау болып табылады.Активті тәжірибе арнайы шығарылатын сигналды ... ... және ... ... шығуын және кіруін бақылайды.Бірфакторлы тәжірибе қажетті факторларды бөлуді, кедергі жасайтын ... ... ... ... ... ... вариациялауды болжайды.Көпфакторлы тәжірибе стратегиясының құрамы барлық айнымалылар біруақытта түрленеді ... және ... ... ... осы ... жүргізілген барлық сынақтар нәтижесі бойынша бағаланады.Технологиялық тәжірибе технологиялық үрдіс элементтерін немесе толық үрдісті (өнім, жабдық, жұмысшылардың ... т.б.) ... ... ... ... топтағы тұлғааралық әлеуметтік-психологиялық қатынастарды, оларды кейін өзгеру мақсатымен өлшеу үшін қолданады.Жоғарыда айтылғандай  тәжірибелік зерттеудің келтірілген ... ... бола ... ... ғылыми білімнің кеңеюімен бірге тәжірибелік әдіс қолдану аймағы да кеңейеді. Сонымен қатар тәжірибе типтері кешенді немесе құрамдас тәжірибе ... ... ... ... ... түрдегі тәжірибені жүргізу үшін мыналар қажет:Тексерілуі қажет гипотезаны шығару;Тәжірибелік жұмыстардың бағдарламасын құру;Зерттелетін объектіге араласудың жолдарын және әдістерін анықтау;Тәжірибелік жұмыстар процедураларын ... ... ...  ... ... ... және нәтижелерін бекіту жолдарын және тәсілдерін өндіру;Тәжірибе саймандарын дайындау (құралдар, қондырғылар, модельдер, т.б.);Тәжірибені қажетті қызмет көрсетуші ... ... ... ... сәйкесінше зерттеу мақсатына жететіндей етіп орналасқан және ретімен анықталған, ойлау және физикалық ... ... ... әдістемесін жасау кезінде мыналарды қарастыру керек:Зерттелетін объектінің немесе бастапқы мәнді анықтау (гипотеза, түрленетін факторларды таңдау) мақсатында құбылысты алдын ала мақсатты ... ... ... бар жағдай жасау (тәжірибелік әсерге объектілерді таңдау), кездейсоқ факторларды жою;Өлшеу шектерін анықтау;Зерттелетін құбылыстың даму жолын жүйелік бақылау және фактілерді дәл ... және ... ... ... құралдармен және тәсілдермен   жүйелік тіркеу жүргізу;Қайталанатын жағдайларды жасау, шарт сипатының және айқасқан әсердің өзгеруі, бұрын алынған ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасау;Эмпирикалық зерттеуден логикалық жалпылауға, талдауға және алынған материалдың теориялық өңдеуіне ауысу.Сондықтан әдістемеге талдау жасау, анықтау әдейі мұқият ... ... ... ... тек қана ... ... ғана ... жолдастарыңның және басқа коллективтің сынағын қолдану керек. Міндетті түрде әдістеменің ... ... ... және ... ... ... ... келуіне көз жеткізу керек.Тәжірибенің әдістемесін таңдап алып, зерттеуші оның практикалық қолданылуына көз жеткізу керек. Оны ... ... ... ... практикада апробацияланған жағдайда да орындау керек, себебі ол климаттың өзіндік ... ... ... ... ... ... ... байланысты күрделі немесе тиімсіз болуы мүмкін.Тәжірибе жоспары (бағдарламасы)Тәжірибе жоспарына (бағдарламасына) мыналар кіреді:Тәжірибенің мақсаты және ... ... ... ... ... саны;Тәжірибені өткізу реті;Факторлардың өзгеру ретін анықтау;Факторлардың өзгеру жүрісін, болашақ тәжірибелік нүктелер арасындағы  ... ... ... ... жүргізілуін сипаттау;Тәжірибе нәтижелерін таңдау және өңдеу тәсілдерін негіздеу;Тәжірибенің математикалық теориясын қолдану белгілі бір түрде жоспарлау кезінде-ақ тәжірибелік зерттеу көлемін жақсартуға және ... ... ... ... ... ... ... сатысы оның мақсатымен есебін анықтау болып табылады. Нақты бір тәжірибе үшін есеп көлемі өте көп ... ... (3-4, ... ... ... ... аппарат және машина, басқа да қондырғылар жинағын негіздеу қажет. Осыған байланысты экспериментатор елде шығарылатын өлшеуіш аппаратурасымен жақсы таныс ... ... (жыл ... ... ... ... ... қондырғы, стенд, тақырыпты өрістету үшін машиналар, құралдарды құру ... ... Бұл ... құралдарды және басқа да саймандарды құрастыру мен өндіру мен ... ... және ... пайымдаумен мұқият негізделуі қажет.Өлшеу әдістері өлшеудің әдіс тәсілдерін зерттейтін метрология ... ... ... негізлелуі керек.Бір үрдісті тәжірибелік зерттеу кезінде құралдағы қайталанатын есептер, ... ... ... ... ... әртүрлі себептермен түсіндіріледі ─зерттелетін дене қасиетінің біртексіздігі (материал, құрылысы және т.б.), құралдардың және оның кластарының дәлдігінің жетілмегендігі, экспериментатордың субъективті ерекшеліктері және т.б.. ... әсер ... ... факторлар көп болған сайын, өлшеу кезінде алынатын сандардың айыамашылығы көп, яғни жеке өлшемдердің орташа мәнінен ауытқуы көп ... Бұл ... ... ... ... сәйкесінше олардың минимал мөлшерін білу керек.  Өлшеудің қажетті минимал мөлшері ретінде берілген тәжірибеде дәлдіктің берілген ... ... ... ... орнықты орташа мәнін қамтамасыз ететін өлшем мөлшері алынады.Әдістемеде тәжірибені жүргізу үрдісі ... ... ... және ... операцияларының жүру реті құрастырылады, әрбір операция бөлшектеп сипатталынады, операция сапасын бақылау әдісі негізделеді. Бақылау және өлшеу нәтижелерін жазатын журналдар түрі ... ... ... ... ... ... және өңдеу әдісін таңдау болып табылады. Мәндерді өңдеу  -  ... ... ... ... ... болып табылады.Тәжірибенің нәтижелері жазудың оқуға ыңғайлы формасында  -  кестелер, графиктер, формулалар, номограммалар ... ... ... Олар ... ... ... тез ... және талдауға мүмкіндік береді. Барлық айнымалылар физикалық шамалардың ортақ бірлік жүйесінде белгіленуі керек.Әдістемеде тәжірибелік ... ... және ... ... ... ... мән ... керек, мысалы эмпирикалық тәуелділіктерді орнықтыруға түрленетін сипаттамалар арасындағы байланыстың апроксимациясына, критерий және интервалдарды орнықтыруға және т.б.. критерийлердің ... ... ... ... ... соң, ... өңдеудің тереңдігіне, қабалданған өлшеу құралдарының дәлдік дәрежесіне тәуелді тәжірибелік зерттеудің көлемі және еңбек қажет етуі орнатылады ... ... ... ... ... ... тәжірибе көлемі аз болады).Тәжірибелік жұмысты жүргізудің көлемі мен еңбек ету қажетіне тәжірибе түрі ... әсер ... ... ... ... заң ... көп еңбекті қажет етеді, осыны жоспарлау кезінде есепке алған жөн. Тәжірибелік жұмыс көлемін орнатқан соң, қажетті өлшеу құралдарының, материалдар ... ... ... ... жоспар және шығындар сметасының тізімі жасалады.Тәжірибенің жоспар бағдарламасын жасау кезінде әрқашанда оны жеңілдетуге ұмтылу керек. Оған ... ала ... және бір ... ... техникалық құралдармен өлшеу нәтижелерін, сонымен қатар алынған нәтижелерді өңдеу әдісін салыстыру арқылы қол жеткізуге ... ... ... ... ұқсастандыру жағдайындағы маңызды жағдай, тәжірибені дайындау үрдісінде оны ... ... ... ... ... және тәжірибе жүрісін автоматтық басқару арқылы автоматтандыруға берілу керек.Тәжірибені орындауЗертхана тәжірибелік зерттеулер жүргізілетін арнайы жабдықталған бөлме болып ... ... ... ... ... ... үш түрін бөлуге болады: стационарлы, жылжымалы және жүрісті.Стационарлы зертхананың жұмысшы орыны жұмыс столымен жабдықталады.Зертхананың арнауына байланысты әрбір ... ... су, ... және ... ... қосымша бумен, сығылған ауамен, отақ вакууммен қамсыздандырылады.Сонымен ... ... ... қосу үшін ... ... ... есеп ... қыздырғыш құралдар (пояльниктер, плиткалар) орналасады.Жұмыс орнының жарықтануына аса назар аудару керек.Жылжымалы зертханалардың жабдықталуы стационарлыға жақын, бірақ бөлме ауданы аз ... ... ... ... орнына тәжірибе жүргізу үрдісінде қажетті жазу үшін жұмысшы бетпен жабдықталады.Зерттеуші (экспериментатор) зертханада теориялық немесе практикалық ... ... ... ... ... ... ... атқарады. Әдістемені орындаудағы дәлдік, ұқыптылық, тәжірибе дайындығының мұқияттылығы, оны жүргізудегі зейінділігі -  ... ... ... ... ... болып табылады. Тәжірибені жүргізер алдында зерттеуші әдістемені тағы да анықтап ойлауы және ... ... ... ... ... және ... талдауын арнайы журналға жазып тоыру керек. Журнал формасы барлық ... ... ... және ... ... болу ... сай келуі керек. Бір статикалық қатарда қасындағы өлшемненерекшеленетін нәтижені алған бойда, барлық мәндерді еш ... ... ... және осы ... ... ... ... Бұл соңында ауытқулардың себептерін орнатуға және сәйкесті түрде осындай қлшемдерді квалификациялауға мүмкіндік береді. Егер өлшеу ... ... есеп ... ... онда олар ... немесе тәжірибе өткізудің номері, сериясы, күні немесе айы көрсетілгенбөлек дәптерге тіркелуі керек.Өлшеудің нәтижелерін графикалық өңдеу ... және ... ... ... ... ... сипаттау әдістері кеңінен қолданады, өйткені кесте түрінде көрсетілген өлшемдер ... ... ... мөлшерде зерттелетін үрдістердің заңдылығын көрнекті сипаттауға мүмкіндік бермейді.Графикалық суреттеу тәжірибелер нәтижесі туралы көрнекті сипаттама береді, зерттелетін үрдістің физикалық мәнін жақсы ... ... ... ... ... ... ... анықтауға, функцияның максимумын немесе минимумын орнатуға мүмкіндік береді.Заң бойынша, өлшеу (бақылау) нәтижелерін графикалық суреттеу үшін тікбұрыштық координаталар жүйесін қолданады. Егер у=f(х) ... ... ... ... онда ... координаталар жүйесіне х1,у1,x2,y2,...xn,yn мәндерін енгіземіз. Графикті тұрғызудан бұрын зерттелетін құбылыстың ... білу ... ... сай, графиктің сапалы заңдылығы және формасы экспериментатордың теориялық зерттеуінен белгілі.Графиктегі нүктелерді қисық сызықпен ол ... ... ... мүмкіндігінше жақын өтетіндей етіп қосу керек. Егер нүктелерде тік сызықтармен қоссақ, ... ... ... аламыз. Ол функцияның тәжірибе мәндері бойынша өзгерісін сипаттайды. Әдетте ... ... ... сипатта болады. Сондықтан, өлшеу нәтижелерін графикалық суреттеу кезінде нүктелер арасын майысқан қисықтармен қосу керек. Графиктің кенеттен майысуы ... ... ... Егер де ... дәлдігі жоғары өлшеу құралдарын қолданып қайталасақ, қателік саны аз болатын еді, ал ... ... ... ... ... келетін еді.Бірақ қатенің болуы мүмкін, өйткені кейде белгілі бір арақашықтықта бір координатасының үлкен ауытқу өзгерісі бақыланатын ... ... (1,б ... Бұл ... үрдістердің мәнімен түсіндіріледі, мысалы, ылғалдың фазалық айналуы, атомдарды радиоактивтілікке зерттеу кезінде радиоактивті тарауы және т.б.. ... ... ... ... ... ... ... ауытқулары өлшеудің қателігіне ауысуына әкелуі мүмкін.Кейде графикті тұрғызу кезінде 1-2 нүкте қисықтан ... ... ... Мұндай жағдайларда алдымен құбылыстың физикалық мәнін талдау қажет. Егер функция ауытқуына ... ... онда ... ауытқуды улкен қателікпен түсіндіруге болады. Бұл жағдайларда ... ... ... ... өлшеуді қайталау керек. Егер оның өлшеу қате болса, онда графикке жаңа нүкте енгізіледі. Егер де қайта ... сол ... ... ... онда бұл ... ... аса мұқият қарау керек және құбылыстың физикалық мәнін талдау керек.Көбінесе тәжірибе нәтижелерін графикалық суреттеу кезінде ... үш ... ... ... керек болады. Бұл жағдайларда айнымалыларды бөлу әдісі қолданылады. өлшеудің z1-zn интервалы шамасында бір ... ... ... мән ... ... екі х және у  ... үшін  zі=const, кезіндегі у=f1(х)-графигі тұрғызылады. Нәтижесінде z-тің әртүрлі мәніне у=f1(х) қисығының иобы алынады.Тәжірибе нәтижелерін графикалық суреттеу кезінде ... ... ... координата торын таңдау үлкен роль алады. Координаталық торлар бірқалыпты және бірқалыпсыз болады.Бірқалыпты координаталық торда ордината мен обциссаларда қалыпты шкала болады. ... ... ... ... бірлік қиманың ұзындықтары екі өсте де бірдей.Бірқалыпсыз координаталық тордың ішінен жартылай-логарифмдік, логарифмдік және ықтималдық түрлері көп ... ... ... ... бірқалыпты және обциссасы логарифмдік болады (2,а-сурет). Логарифмдік координаталық тордың екі өсі де логарифмдік (2,б-сурет), ал ықтималдықта ординатасы әдетте бірқалыпты және ... ... ... ... ... ... арналымы әртүрлі. Көп жағдайда оларды функцияны көрнекті суреттеу үшін қолданады. у=f(х) функциясы әртүрлі ... ... ... ... Сонымен, көптеген қисық сызықты функциялар логарифмдік торда түзеледі.Тәжірибелік ... ... ... ... аса ... ... ... беріледі. Ол әртүрлі жағдайларда қолданылады: өлшеуді дәлдікке бағалау үшін өңдеу кезінде, есептік ... ... ... (есептік ылғалдылық, қызметтің жөндеу-аралық мерзімінде және т.б.).Кейде тәжірибелік ... ... ... ... ... бір ... ... тез анықтайтын есептік графиктер құру қажет. Бұл кезде графикке функцияны салу дәлдігіне жоғары талап қойылады. Есептік ... ... ... ... ... байланысты координаталық торды және график түрін ─бір қисық, қисықтар тобы немесе топ ... ... ... ... өс ... масштабты әртүрлі қолданылады. Оның таңдалуынан график түрі байланысты. Ол жазық немесе созылмалы болуы ... ... ... у өсі ... кеңейген графиктер х өсі бойынша қатені көп береді. Дұрыс таңдалған масштаб (қалыпты график) есеп нақтылығын Кез ... бір ... ... ... ... ... аймағында аса мұқият сызу керек.Мұндай аймақтарда графиктерді салу нүктелерінің мөлшері майысқан аймақтарға қарағанда айтарлықтай көп ... ... ... жағдайларда өлшеудің белгілі шегінде шамаларды жүйелік есептеу үшін күрделі теориялық және эмпирикалық формулалардың қолданысын жеңілдететін номограмманы тұрғызады. Номограммалар алгебралақ ... ... ... Сол ... ... ... теңдеуді салыстырмалы қарапайым графикалық әдіспен шешуге болады. Номограмманы тұрғызу үлкен еңбекті қажет ететін операция. Бірақ бір рет тұрғызылған номограммалық ... ... кез ... ... ... үшін ... мүмкін. Номограмманы тұрғызудың бірнеше әдісі бар. Ол үшін бірқалыпты немесе бірқалыпсыз  координаталық торларды қолданады. ... ... ... көп ... ... қисықсызықты түрде келеді. Ол номограмманы тұрғызуды қиындатады, себебі бір қисықты сызу үшін ... көп ... ... ... ... ... ... құралдарын тексеруӨлшеу құралдарын таңдауЗерттеуге арналған құралдарӨлшеуӨлшеу  --  бұл ... ... ... ... ... ... анықтау. Өлшеудің мәні өлшенетін шаманы бірлікке алынған (эталон) белгілі ... ... ... және ... ... ... Метрология  --  өлшеу, қамтамасыздандыру әдістері және құралдары туралы бірлігімен қажетті дәлдікке жету ... ... ... ... мыналар жатады:::         Өлшеудің жалпы теориясы;::         ...  шама  ...  ...  ...  ...  тең мәнберілетін шамалар);::         Олардың жүйелері (кейбір принциптерге сәйкес түзілген негізгі ... ... ... ... БЖ халықаралық бірлік жүйесі);::         ... ... мен ...         ... ... ... әдістері;::         Өлшеу ... ... ... ... ал ... қателіктері берілген  ықтималдықпен  белгілі  болатын  өлшеу бірлігі қамтамасыздандыру негіздері.Эталондарға бірліктердің оның ... ... ... ... ... беру ... сақтау және қайта өңдеудің қамтамассыз ететін өлшеу құралдары (немесе өлшеу құралдарының кешені) ... ... ... ерекшелікпен орындалады, соның ішінде мысалы, ұзындық, масса бірліктері және т.б.Тікелей өлшеудің үлгілі нұсқаулары зерттеуде ұдайы қолданылатын ... ... ... ... тексеру үшін қажет.Эталондардан немесе өлшеудің үлгілі құралдарынан бірліктің мөлшерін жұмысшы құралдарына беру, метрологиялық қызметті құрайтын мемлекеттік және ведмоствалық органдармен жүзеге ... ... ...  --  ... ... ... бір ... болуын қамтамасыз ету.ҚР метрологиялық қызметі елдегі барлық стандарттық жүйемен байланысты және ол стандартқа салынатын сапа көрсеткіштерінің нақтылығын және ... ... ... осындай көрсеткіштерді бақылауға және анықтауға әдіс береді.Бұл сілтемелер метрологиялық қызметтің оның барлық аспектілерінде дамуына бөлінетін назарды анықтайды. ҚР метрологиялық қызметі ... ... және дәл ... ... аспектілерінде жұмыс атқара алатын ғылыми және бақылау  -  сынау ұйымдарынан тармақталған желі болып ... ... ... ... ... 1893 жылы ... мен салмақтың негізгі палатасын құраған орыс ғалымы Д.И. Менделеев.Министрлікте және басқа ведомстволарда сонымен бірге оларға ... ... ... ... зерттеу институттарында, жоғарғы оқу орындарында ведомостволық метрологиялық қызмет ұйымдастырылады. Ол  -  еліміздің осы ... ... ... күнделікті жұмысты орындауға арналған метрологиялық қызметтің маңызды құрамдас бөлігі. Ведомостволық қызмет органдарының функциясы; қолданыстағы, складтарда сақталатын ... ... ... ... ... ... және сынау құрылғыларының дұрыс қолдануын; ведомостволық қызмет органдарының тікелей қарамағында болатын барлық тексеру құралдарын бақылау, сонымен қатар өлшемді ... ... ... әдістемелігі стандарттарды бақылау және сол стандарттарды өндіру. Бұл қызметтер өнім ... ... ... ... ... ... және сынау мен бақылау әдістерін жетілдіру бойынша операцияларға метрологиялық бақылау жүргізеді.Өлшеу әдістері. Тікелей және жанама өлшеулерТікелей өлшеу ... ... ... ... ... Ал ... кезінде тікелей өлшеммен анықталған басқа шамалардан функцияларды орнатады, мысалы в=f(а), мұнда в  -  жанама өлшеу көмегімен табылған ... және ... ...  -  бұл өлшенетін шаманың бірлігіндегі тікелей өлшеу. Салыстырмалы өлшенетін біратаулы шамалардың қатынасы ... ... ... ауаның ылғалдылығын оның толық суқанығуы бойынша салыстырмалы бірлікте (пайызбен) алынады.Біріккен және бірлескен өлшемдер.Біріккен өлшеу кезінде ... бір ... ... бір ... ... бұл кезде шама теңдеу жүйесін шешу арқылы табылады. Бірлескен өлшеу кезінде бір ... ... ... олардың арасындағы тәуелділікті анықтау үшін өлшеу жүргізеді.Тікелей бағалау әдісі тікелей әсер ететін өлшеу құралының тікелей есептік құрылысы ... ... ... ... ... келеді (мысалы, циферблаттық таразында массаны өлшеу). Салыстыру әдісін қолданған кезде, өлшенетін шаманың өлшемін шамамен салыстырады ... ... ... массаны гірлермен теңестіру арқылы өлшеу).Қарама-қарсы қою әдісінде өлшеммен салыстыру жүзеге асырылады (өлшенетін шама және шама бір уақытта құралға әсер ... оның ... осы ... ... ... анықталады).Дифференциялды әдісте өлшеуіш құралға өлшенетін және бегілі шаманың айырмашылығы әсер етеді ... ... ... ... ... ... нұсқалық өлшеммен салыстырамыз).Орнын ауыстыру тәсілінде өлшенген шаманы белгілі шамамен аустырады.Нөлдік әдісте шамалардың құралға әсер ету эффектісін нөлге ... ... ... ... кедергісін өлшеу).Сәйкес келу әдісінде өлшенетін шамалардың және өлшеуден алынған ... ... ... ... ... ... ... мәндерінің сәйкес келуін қолданумен өлшенеді.Өлшеу құралдарыТәжірибелік зерттеудің негізгі бөлімі өлшеу ... яғни ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып табылады.Өлшеу құралдарына өлшеулер, өлшеуіш құралдар, қондырғылар және ... ... ... ... ... көлемнің физикалық шамасын шығаруға арналған өлшеуіш болып табылады ( мысалы: гір - масса өлшеуші).Өлшеуіш ... деп - ... ... ... ... шама ... ... бір ақпарат алуға арналган өлшеу құралын айтады.Бұл құралдарда өлшенетін шама көрініске немесе сигналға түрленеді. Олар екі негізгі түйіннен тұрады: сигналды ... және оны ... ... ... өлшенетін шама мәндерін есептеу тәсілі бойынша көрсететін және тіркейтін болып жіктеледі. Ең көп таралғаны ... ... ... ... ... аналогты құрал (монометрлер). Бұл құралдарэкспериментатордын қосымша операциясын қажет етпей, көрсеткіш береді. Бірақ, көрсеткіш цифрлық құралдарда (механикалық, электрондық) ... аз ... ... ... есептеу механизімі өлшенетін шаманы цифр түрінде бегітеді.Тіркейтін құралдар өзі жазатын және басылатын болады. Өзі жазатын құралдар (термограф, дифференциалдық ... ... ... ... ... ... Басылатын құралдар өлшеуді лентадағы цифр ретінде береді.Құралдар сонымен ... ... ... ... ... ... ... шектігі бойынша жіктеледі.Өлшеуіш қондырғы (стенд) бір немесе ... ... ... арналған өлшеудің негізгі немесе қосымша құралдарынан тұратын жүйе болып табылады. Қондырғылар құрамына бір немесе көп сатылы сигналдарды өлшеуіш ... ... ... деңгейге дейін түрлендіруге арналған әртүрлі өлшеу және түрлендіргіш құралдары кіреді.Шаманың физикалық ... ... оны ... есе ... ... ... деп ... (трансформаторлар, электрондық үлғайтқыштар және т.б.). Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... бар. ... электромеханикалық түрлендіргіш кіргенде электорлық сигналды шыққанда механикалық сигналды немесе керісінше түрлендіреді. Бір құралда ... ... ... ... әр ... ... өзгертетін бірнеше түрлендіргіш болуы мүмкін. Өлшеуіш қондырғылар сонымен қатар өлшеу нәтижесің автоматты өңдеуге ыңғайлы сигналдар шығарылуы мүмкін.Құрал шкаласыШкала ... ... ... ... ... ... екі көрсеткіштің арасындағы милиметрлік ара-қашықтық шкала бөлігінің ұзындығы деп ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін мәндердің арасындағы айырмашылық құралдың диапозондық көрсеткіші деп ... ... ... ... және ... шамасымен, өлшеудің тұрақтылығымен, сезімталдығымен сипатталады. Өлшеу құралдарының қателігі - оның маңызды ... ... Ол ... жасауға қолданылатын сапасыз материалдар құралдардың дайындау сапасының нашарлығы әсерінен пайда болады. Үлкен әсерді шкаланы градирлеу және құралдарды кезеңдік ... ... Осы ... ... ... әр түрлі кездейсоқ факторлармен байланысқан кездейсоқ қателіктер пайда болады. Сондықтан, құралдар қателігінің тек қана жеке ... ... ... ... ... жағдайда tв= 20С°; ауа ылғалдығы 80%; р=1.01325·10[5]Н/м[2 ... ... ... ... негізгі қателіктері деп атайды.Құралдың қателіктері абсолюттік және салыстырмалы болады.Өлшеу құралының абсолюттік қателігінде в=ү(хи-хд) шамасы алынады, мұнда хи- құрал көрсеткіші; ... ... ... ... шаманың нақты мәні. Салыстырмалы қателік вотн= ү(хи-хд) /100/ ... ... деп - ... ... ... ... ... бөлігі алынады. Өлшеу диапозоны құралдың маңызды сипаттамасы болып табылады. Егер ... ... 0-ден N -ға ... ... онда қүралдың  сипаттамасында диапазонды 0....N шектерінде көрсетеді. ... 0-ге ... ... шегі бар құралдар қатарында өлшеудің жоғарғы шегінен 0.....25% арасында қателігі болады. Сондықтан ... ... ... ... 0-дік шегі жоқ, ... ... Н/м[2]. Құбырларды жүктеуге болмайды бірақ кейбір құралдар жүктеуді шыдайды. Бірақ уақыт өтуі мен ... ... ... қателік өседі.Құралдың басқа сипаттамасы оның сезімталдығы болып табылады. Яғни есептеу құралының өлшенетін шаманың өзгеруін сезу ... ... ... ... ... ... өзгеруін келтіретін ең аз өлшенген шама мәнін алуға болады.Құралдың негізгі сипаттамасы оның дәлдігі. Ол ... ... ... ... ... дәлдік кластарына бөлінеді.Тұрақтылық  -  бүл есептік құрылғының бір шама көрсеткішінің қамтамассыз ету қасиеті. Уақыт өтуімен материалдың ескіру ... ... ... ... бұзылады. Құралдың тұрақтылығы көрсеткіштіңтүрленуімен анықталады. Сондықтан тұрақтылықты орнату кезінде ... ...... ...  ... түрлену (варияция) бір белгімен қабылданады, ал мүмкін болатын қателіктерде теріс және оң мәнді болады, онда Wд = 0,5 вд, ... вд - ... ... қателігі.Барлық өлшеу құралдарына белгілі бір мөлшерде магниттік өріс әсер ... ... ... ... құралдар қатары магниттік өріс әсерінен және электростатикалық құбылыстардан қорғануы керек. Арнайы метрологиялықәдебиеттерде 1 -ші және 2-ші ... ... ... ... жылдары әр түрлі үрдістерді зерттеу кезінде электрлік, электрондық, жиіліктік радиоизотоптық құралдар кең ... ... ... ... ережеге сай шаңнан, вибрациядан газ және жарықтан қосымша қорғанысты қажет етеді. Осындай қорғаныстың болмауы мүмкін мөлшерден асатын ... ... ... ... тексеруБарлқ есептеу құралдары (ғылыми зерттеуде өлшеу үшін қолданылатын құралдар) дәлдікке кезеңдік тексеруден өтеді. Мұндай тексеру кұралдардың ... ... және ... ... ... ... ... дәлдік дәрежесі берілген регламентке сәйкестігін орнатады және оны өлшемдер берілгеніне қолдану мүмкіндігін анықтайды, яғни қателіктер анықталады және ... ... ... ... ... Өлшеу құралдарын тексеру әр түрлі деңгейде арнайы мемлекеттік ұйымдардан төменгі буындарға дейін ... ... ... және ... ... бақылау мемлекеттік метрологиялық институттарымен елде өлшемдер бірлігін қамсыздандыруға мемлекеттік бақылау жүргізеді.Жоғарғы дәлдіктегі өлшеуіне құралдарға мемлекеттік метрологиялық ұйымдар ... ... ... Оның ... ... кейінгі өлшенетін шаманың номиналь мәні, дәлдік класы, шекті мүмкін қателігі, құралды қателікке тексеру нәтижелері кесте ... ... ... көрсетіледі. Жауапкершілігі аз құралдарға куәлік берілмеуі мүмкін және құралдың стандарт нәтижесіне нұсқау талаптарын қанағаттандыратыны туралы ... ... ... орны ... тексеру таңбасымен жабдықталады.Әр түрлі ұйымдардың өлшеу кұралдарын және қондырғыларын 1-2 жылда бір рет міндетті мемлекеттік ... ... Бұл ... ... ... ... гарантиялық қолданысқа жеткілікті. Бірақ құралдарды дұрыс қолданбау жеріне олардың қолдану - ... ... ... сол ... ... одан да ... өткізуі керек болады.Мемлекет аралық тексеру кезінде өлшеу құралдарының ведомствалық тексеру жүзеге асырылады, ол ... ... ... ... мемлекеттік тексерістер айырмашылығы болмайды, бірақ қысқартылған бағдарлама бойынша жүргізіледі. Мұндай тексерістер жылдам және осы ... ... ... ... бойынша жүргізіледі.Өлшеу құралдарының қолдану сапаларының анализі ұзақ уақыт сақталатын (1-2 жыл) құралдар мен қондырғылар ескіреді және өзінің сапасының нашарлауын көрсетеді. ... бұл ... ... ... ... жоғары болады сондықтан қоймада сақталатын құралдарды міндетті түрде тексеру қажет.Жұмыстық ... ... ... ... бұрын әр-бір экспериментатормен ұйымдардың төменгі буындарында жүргізіледі. Жүмыстық тексеру үрдісінде әртүрлі операцияларды жүргізу керек болады: ... ... және ... ... т.б. ... жағдайларда өлшеу құралдарын реттелуін және градуировкасын орындайды.Құралды реттеуде жүйелік қателіктің ең аз ... ... ... ... ... операцияны түсінеді. Өлшеу құралдары әдетте нөлді реттеу және сезу екі түйінімен жабдықталған нөлді реттеу ... ... ... ... ... жоюға арналған.Құралдарды тексерудің және оның қолдану сипаттамалардың бағалаудың кең тараған тәсілі салыстыру ... ... ... Оның мәні ... құралдың сол бір шаманы өлшеу кезіндегі нұсқаулықпен салыстыру.Өлшеу құралдарын таңдауТәжірибені ұйымдастыруда маңызды кезең өлшеу құралдарын таңдау болып табылады.::        ҒЖЗ ... және ... ... ... ... ... керек;::        Тәжірибелік ... ... ... ... ... ету керек;::        Тәжірибелік жұмыстың қажетті сапасын ... ету ... ... ... ең аз ... дәлдіктің берілген деңгейіндегі жоғарғы тұрақтылық және қайта өндіру);::        Жоғары  ...  ...  ...  ...  ... ... ... құралдарын қолданған жөн);::        Жоғарғы экономикалық тиімділіктің болуы (яғни ... және ... ... ... ... аз шығыны);::        ... ... ... ... ... ... психофизикалық);::        Қауіпсіздік және өрт техникасының талаптарын орындау ... ... ... ... ... және ... ... мен өлшеу құралдарының бір типтігін қамтамассыз ету, ғылыми зерттеуді жүргізудің жетісті өткізуді маңызды факторы болып табылады.Метрологияның жетістікті ... ... ... прогресс мүмкін емес және керісінше ғылымның дамуынсыз метрологиядағы прогресс мүмкін емес.Ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижесін (результатын) енгізуЖаңалық ашуға ... ... ашу ... хаттаудың ретіЖаңалық ашудың жазбасыЖаңалық ашудың формуласыЖаңалық ашудың түсінігіҚолданбалы және техникалық ғылымдар саласында орындалған ғылыми зерттеу ... ... жаңа ... ... ... ... және т.б ... келетін нәтижелер болады.Осыған байланысты ғылыми зерттеудің барлық нәтижесін жаңалық ашылу мүмкіндігіне талдау ... және ол ... сол ... ... тапсырыс хаттау керек.Жаңалық ашу объектілері мыналар болуы мүмкін:Қондырғы (мысалы: машина, ... ... және ... ... ... дайындау тәсілі, заттек алу және емдеу тәсілі т.б)Заттек (қорытпа, қоспа, ... ... ... алынбаған материал, химиялық қосылыстар және т.б)Бұрыннан белгілі қондырғыларды, тәсілдерді, заттектерді жағымды эффектісімен, жаңа арналымы бойынша қолдану (олардың мәнісінің өзгеруінсіз)Микроорганизмдердің ... ... ... ... ашу деп ... есте ... ... ғылыми теория және математикалық әдістер;Шаруашылықты ұйымдастыру және басқару тәсілдері;Шартты белгілер, кестелер, ережелер (ойын, қозғалыс ережелері)Ой операциясын орындау әдістері мен ... ... ... оқыту, жануарларды үйрету әдістері мен жүйелері;Есептеу тәсілі, есептің ... ... ... ... ... және ... ... бағдарламасы;Өнімнің тек сыртқы түріне қатысты ұсыныстар;Ғимараттар мен территориялардың жабдықтау жоспарының схемасымен жобасы;Қоғамдық мүддеге, моральға және адамзаттық принциптерге қарама  -  ... ... яғни ... ... ... ... ... патент немесе авторлық куәлікті беруге тапсырысты автормен Қ.Р  -  дың №27  -  1 ... 16 ... ... ... ... ... ... жаңалық ашу қызметтік тапсырманы орындаумен байланысты болса, онда ол қызметтік жаңалық ашу деп аталады, және тапсырыс ... ... ... және ... ... Бұл ... ... сақтау құқығы жұмыс берушіде болады.Егер жаңалық ашу қызметтік тапсырманы орындаумен байланысты ... ... жеке ... ... ... ... орындаумен байланысты болмаған жаңалық ашқан авторлар тапсырманы тікелей беруге құқылы.Тапсырыстың әр түріне ... ... ... ... ... ала ... және патент беріледі.Жаңалық ашуға алдын ала патенттің ... ету ... 5 жыл және ол 3 ... ... ұзартылуы мүмкін.Жаңалық ашуға патент Казпатентке тапсырыс берген күнінен бастап 20жылға дейін, беріледі, және 5жылға создырылады.Тапсырысты хаттау кезінде жаңалық ашуға ... құру ... ... ... ... ... ... тапсырыс мыналар болу керек:Патент беру туралы тапсырыс.Жаңалық формуласы бар, ... ... ... ... ... суреттейтін сынақ актілері және басқа материалдар (Егер олар жаңалық ... және ... ... ... ... ... әрбір автордың әрқайсысы қатысқаны туралы анықтама.Жаңалық жазбасында, жаңалық формасында және тапсырыстың басқа материалдарында ашылғанның қысқаша ... бар ... ... ... және ... көрсетумен)Техникалық шешімнің жаңалығы туралы қорытынды.Тапсырыс берілген күннен бастап 2 ай ішінде газ патент экспертизі жүргізеді. Ол ... ... ... материалдар сұрауға құқылы.Жаңалық ашудың жазбасы.Жаңалық жазбасы сонымен қатар графикалық материалдар (Егер олар ... ... ... ... суреттейтін тапсырыстың негізгі құжаты болып табылады. Жаңалық ашудың ... ... ... ... және ... ... ойы бойынша жаңалықтың халықаралық жіктеу класы;Жаңалықтың техника аймағы және жаңалықты қолданудың пайдалы аймағы;Жаңалықтың аналогінің сипаттамасы;Тапсырыс берушімен ... ... ... ... ... ... ашудың мәні және оның айырмашылық белгілері;Графикалық суреттеудің ... ... ... ... ... немесе басқа тиімділік;Жаңалық ашу формуласы;Жазбаның әрбір бөлімі жеке абзац ... ... ... ... ... жазу кезінде осы техника аймағында қабылданған терминдерді қолдану керек, өлшеудің бір бірлік жүйесін қолдану керек.Жаңалық ашудың формуласы.Тапсырыста келтірілген жаңалық ... ... ... ... және ... айырмашылығына мемлекеттік ғылыми техникалық экспертизаны жүргізетін органның бағалауына қорытынды шешім береді, ... ... деп ... жағдайда тек қана жалғыз ол құқықтық мәнге ие ... яғни оған ... ... фактісін (немесе қолданбау) орнатады.Жаңалық ашудың формуласы  -  бұл жаңалық объектісінің және техникалық мәнін көрсететін, орнатылған ереже ... ... ... ... ... белгісі түсінігінде мысалы, құрылғыдағы деталь, торап, тәсілдегі режим параметрі, операциялары және т.б. жатады. Мәнді белгі деп - әрқайсысы қажетті, ал ... ... ... осы ... ... басқалардан айыруға қажетті және оны жағымды эффектіде көрінетін сапада сипатталатын белгі аталады.Жаңалық формуласының әрбір пункті ережеге сай ... ... ... және ... ... ... ... шекті бөліктен, жаңалық объектісін прототиптен ерекшелейтін белгілер ... ... ... ... ... құрау керек.Жаңалық объектісі бұрын белгілі қондырғылардың жаңа бағытта қолданысы болып табылған жағдайда жаңалық ашудың басқа формуласына жол беріледі. Жаңалық ашу ... бұл ... ... түрде беру керек.(айтылған қондырғының тәсілдің немесе заттың жаңа нақты арналымы) ретінде ... ... ... ... ... ... ... атауы жазылады) қолдану.Жаңалық жазбасының текстіне кіретін графикалық материалдар (сызба, сұлба, графиктер, суреттер және т.б.). ... ... ... келісуі керек, және жаңалық объектісі туралы нақты көрініс беруі керек. Графикалық орындаудың сызба масштабы және ... ... ... ... ... репродукцияланған кезде барлық детальды көруге болатындай болуы керек.Сұлбалар масштабты сақтаусыз орындалады, өнімнің құрамдас бөліктерінің кеңістіктегі орналасуы ... ... ... ... ... және ... оңай болуы керек. Жазбаға оларды тек қана оны сызбалар мен ... ... мен ... ... ... ... қою ... туралы қорытынды сәйкес салада компетентті мамандармен дайындалады, ғылыми техникалық, техникалық, ғылымдар кеңесі немесе оның ... ... ... ... немесе басқа да құрылымдық бөліндісінің жиналысында талқыланады. Содан соң ұйым басқарушысымен бекітіледі.Жаңалық туралы қорытындыда жаңалықтың атауы және оның авторы, ... ... ... туралы мәлімет анықтама түрінде, халық шаруашылығы қолданудың мүмкін аймақтары туралы, күтілетін техника экономикалық немесе басқа эффектідегі, жаңалықтың халық ... ... ... дайындығы туралы мәліметтер болуы керек.Жүргізілген потенттік зерттеулер туралы мәліметтерде мыналар болуы ... ... ... ... ... ... және патенттер)Объектіге тікелей қатынасы бар ғылыми техникалық ... ... ... ... ... ... жаңалықтың аналогтары оған жақын прототипті көрсету. Объектіні патенттік және ... ... ... бойынша зерттеу туралы анықтамада, Ұлыбритания, АҚШ, Германия, Жапон, Швецария. Патенттік құжаттамасы бойынша зерттеу нәтижелері көрсетіледі.Ұйым ... және ... ... ... ... өндірудің жаңалығын зерттеу кезінде ізденіс ереже бойынша 50 жыл бұрын берілген ... да ... ... ... бағытына қатысты емес, өндірудің жаңалығын зерттеу патенттік ізденіс 15 жылға дейін жүргізіледі. Ғылымның және техниканың жаңа ... үшін ... ... ... 1-ші ... ... ... бастап жүргізіледі.Бірлескен авторлардың творчествалық қатысуы туралы мәліметтер арнайы ... ... ... беріледі. Анықтамада авторлардың әрқайсысының қандай да бір творчествалық қатысуы көрсетіледі. (объект белгілері ... ... ... есеп ... ... ... ... Жұмыстың жалпы жоспары:: Хаттауға қойылатын талаптар:: Мәнжазба (реферат)Мазмұнға қойылатын талаптарҚорытындымен жалпылау құралғаннан кейін, дәлелдемелер ойластырып және суреттеу дайындалған кейін, ... саты ...  -  ... нәтижелердің есеп, баяндама, мақала түріндегі әдеби хаттау.Шығармашылық еңбектің нәтижесінің әдеби хаттау үрдісі ... ... ... ... ... ... білуді және орындауды қажет етеді. Міндетті түрде түсініктеменің анықтығы, материалды берудегі жүйелілігі және ... ... ... абзацтарға, яғни азат жолдан басталатын бөлімдерге болген жөн, абзацтарға ... болу ... ... оқуды және түсінуді оңайлатады. Мұндай болудің критерийі жазылғанның мағынасы б.т - әрбір абзацта бір несе ... ... ... ... ... ... болдырмау керек, бірінші ой толық қорытылғанға дейін екінші ойды бастамау керек. Жазбада бағынықты сөйлемдері қосымша сөздері ... коп ... ... ... ... түсінуге мүмкіндігінше қысқа әрі нақты сөйлемдерді жазу керек. Текст егер ... ... ... яғни бір ... және ... жиі ... бір ... бірнеше әріптерінің бірлесіп келуі, онда ол жақсы қабылданады.Мазмұндама бейтарапты болуы ... Ол ... ... ... ... барлығын критекалық бағасын, егер олар автор пайдасына ... да ... кіру ... Егерде таласты ойды енгізу керек болса онда ол туралы ... ... ... ... ... бермеген жөн, егер ол қажет болса, сөйлемді үшінші жақта: автордың ... ... ... тағы басқа түрде беру керек. Жазбаны сандармен, цитаталармен, суреттермен толтырмаған жөн. ... ... ... алады және мазмунын түсінуді қиындатады. Бірақ, мұндай материалдан ... бас ... да ... ... олар ... ... зерттеуден алынған нәтижесінді тексере алады. Барлық косымша материалды ... есеп ... ... жөн, ... сілтемелердің нақты көздері болуы керек.Шартты белгілердің және стандартқа сәйкес келетін қысқартылған сөздердің берлігін орындау керек. Бұл стандарттар және қысқартулар ... ... ... ... ... бар. Егер тақырыпқа келетін стандартты емес, қысқартулар қолданылса, онда қысқартулар ... ... ... ... енгізіп, оны жұмыс басында орналастыру керек.Жұмыс жоспарыАлдымен жұмыс атауы ойластырылады (ол қысқа, анық, жұмыс мазмунына ... ... ... ... ол бойынша ғылыми жұмыс пәндік каталатарда жіктеледі). Жұмыс ажауы автордың толық аты  -  жөні, тегі, және осы ... жазу ... ... ... жазылған мекеме немесе қала атауы, оны хаттауу жылы, жетекшінің қызметі және шені, фамилиясы көрсетілетін ең бірінші бетіне жазылады.Мазмұнды оқырмандар алдында ... ... ... ... ... және ... ... да бөлімшілерін белгілеу арқ. Енну керек. Жазбаның жалпы қурыл/ғы мазмұнын орны оның басында несе ... ... ... ғылыми жұмысты хаттау кезінде аяғы сөз болудің қажеті болады. Онда ғылыми жұмыстың ... ... ... ... оның ... не ... ... қашан және қай жерде орындалған, жұмысты орындау қатысқан ұйымдар мен тұлғалар айтылады.Қысқаша кіріспеде автор оқырманға проблемалар туралы айтады, мәліметті жақсы ... үшін ... ... ... ... ... ... проблеманың мәні, оның актуалдығы, ғылыми жұмыс жазу кезіндегі автормен қойылған мақсаттар мен есептер, осы ... ... ... ... Бұл ... ғылыми жұмысының келесі бөлімдерінде айтылатын фактілер мен ... ... ... кейін қарастырылатын сұрақ бойынша әдебиетінің қысқаша тізімі беріледі. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... Ол оқырмандар үшін үлкен мән береді. Өйткені бұл ... ... ... ... құрылысты анықтауға мүмкіншілік береді. Жұмысының негізгі мазмұнына зертудің мәліметтері, әдістері, ... ... ... және ... кіреді. Бұл бөлімді жазған кезде бірінші ретте оқырманды қызықтыратын сұрақтарды түсіну керек және соған ... ... ... ... ... беру ... ... қолданылатын сөздердің және сөйлемдердің дәлдігіне аса мән берген жөн, оларды екі ойлы түсінудің мүмкіндігін болдырмау керек.Хаттауға қойылатын талаптар ... ... ... хаттау ұйымның стандарт талаптарына сәйкес ЛТП 164  -  08  -  098 бойынша орындалуы керек. Оқулық жұмыстарынаң ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары тек қана машиналық тәсілмей орныдалу керек.Екі жағдайда да мәтін мест 2,301-68 бойынша А4(210*297) форматты ақ қағазда жазылады, ... ... ... ... ... және ... А2 (420*524) үлкен форматтарда беріледі. Мәтіндік бөліктерінің қағаз беті ... ... ... үшін ... 4 ... орын ... ... өлшемдері:Сол жағында  -  30 мм кем ... ...  -  10 мм кем ...  -  20 мм кем ...  -  20 мм кем ... арасындағы қашықтық 1,5 интервал жолдар арасындағы қашықтықты 1 ... ... тек ... жолдарда ғана болады. Абзацтың мөлшері барлық мәтін бойынша 15-17 мм.Компьютермен теру кезінде А4 форматтың бетінде 60-62 ... бар ... "Word 6.X" ... ... ... 12  -  14 шрифтпен 42 жолды болуы керек. Жол аралық интервал таңдап алынған шрифтқа байланысты таңдау ... ... ... болуындарда қолмен сызбалық шрифтпен қаратүсті сиямен немесе ... ... ... ... Жазу ... теру ... жоқ ... әріптерді символдарды;- Формуларды;- Шет тілдегі сөздерді.Хаттау үрдісінде табылған қателер немесе ... ... ... ... қолмен (қара түсті сиямен немесе тущпен) түзетілуі ... Бір ... 5 ... ... ... болады.Қолжазбамен орындау кезінде жұмыс қара, көк көгілдір түсті сиямен/пастамен жазылған анық түсінікті жазумен беріледі. Егер студент мәтінді анық түсінікті ... жаза ... онда ... ...  -  68 ... әріп биіктігі 2,5 мм-ден кем емес сызбалық шрифтпен жазылуы керек.Қолмен жазылған ... ... ... ... 10 мм  -  ден кем ... ... Ал абзац мөлшері барлық мәтін бойынша 15  -  17 мм.Парақ нумерациясы жұмыстың барлық беттері ең бірінші бетінен бастап, ... мен ... ... реттік нумерациясы болуы керек. Парақ номері жоғардағы оң жақ бұрышында нүктесіз жазылады.Титульдық бет кез келген ... ... 1  -  ші беті ... ... ... оның ... ... нөмерларда литерлік қосымшалар (2А, 3А, 7А) қойылмайды. Жұмыс мәтіні қысқа әрі нақты болуы керек және ... ... ... ... ... ... ... болмауы керек:- Түсінік үшін мағынасы бойынша жақын әртүрлі ғылымы техникалық терминдерді сонымен қатар орыс тіліндегі терменмен сөзге тең шетел сөздері мен ... ... ... шама ... белгілерінін қысқарту, жанындағы кестегі формаға кіретін физикалық шама бірліктерінен басқа;- Орыс орфографиясымен, пунктуациясымен ... ... ...  -  93 ... ... ... басқа, қысқартылған сөздерді қолдау;- Мәтінде математикалық (-) таңбанын теріс мәнді шамалар ... ... (-) ... орнына () сөзін жазу керек.- Математикалық белгілерді сансыз қолдану, мысалы: < (кіші немесе тең), > ... ... тең), № ... ... тағы басқа;- Тіркеу номері жоқ стандартар индексін (МЕСТ, ОСТ, СТ РК, СТП) ... ... ... шама ... бір ... шегінде турақты және МЕСТ 8.417-81 (СТ СЭВ 1052-78) сәйкес келуі керек.Қайта енгізілген терминді немесе түсінікті толық түсіндіру ... ... ... және ... терминдер мен түсініктерді ашу міндетті емес, өйткені ғылыми жұмыс оқырманды мамандар үшін дайындауға арналады.Сандық мәлімет, егер ол болса дәлдікті орындау ... ... ... ... ... көруге ыңғайлы формаларда беріледі. Егер де қаңдай да  -  бір сандық материалды анықтаның және ... ... ... ... ... мазмундауға болса, онда кестелік түрде берудің қажеті жоқ. ... ... ... ... жолдарға бірдегі сандармен өрнектелетін шамаларды енгізу қажет емес. Барлық ... егер олар ... ... ... ... араб ... ... және нарақтың оң жағында, формула деңгейінде жақша ішінде көрсетеді, мысалы: S=V*T (1).Бөлім шегінде формуларды номерациялауға о/да. Бұл жағд/да ... ... ... ... және ... ... ... форманың номерациясы міндетті болып табылады.Кестелер МЕСТ 7.32-91 және МЕСТ 2.105-95 талаптарына сәйкес хатталады  сөзі ... ... ... Тақырыптама астын сызбайды  сөзін жоғары сол жақ бұрышына жазады. Кесте номерінен кейін жазбаша әріптермен ... ... ... мыс: 1 + ...  -  ... және ... ... Егер мәтінде бір кестеден көп болса, оларды араб сандарымен құжат шегінде номерлейді. Кесте ... ... ... дейін жүргізуге болады. Бұл жағдайда кесте номері бөлім номерінен және кестенің реттік номерінен тұрады және олар ... ... ... ... ... ... мәтінінде сілтемелер болуы керек, сілтеу кезінде  деген сөзді оның номерін көрсетіп, жазу керек.Кестені басқа бетке көшірген кезде тақырыптаманы тек ... ... ... ал ... ... сол жақ ... да ... .NN тізбегін кестеге қоспайды, көрсеткіш номерациясы жанында көрсетіледі.Кестеге бөлек  тізбегін енгізуге болмайды, ал кесте жанындағы сәйкес жолда көрсету керек.Тізбектің және ... ... тек ... сілтеме беру қажет болған жағдайда ғана береді.Мәтінде кестені оған сілтеме бергеннен кейін бірден жазады, қажетті жағдайда келесі бетте ... ... ... ... кең ... ... ... графиктер, суреттер, сызбалар, диаграммалар эскиздер және тағы басқа жатады. Олардың ... ... деп ... және ... ... номерленеді.Бөлім шегінде нумерациялауға болады. Бұл жағдайда суреттің номері ... ... және ... ... суретінің реттік номерінен тұрады. Қажет болғанда иллюстрацияның атауы және түсініктемесі болуы мүмкін (сурет асты жазбасы). МЕСТ 2.105-95 ... ... ... ... ... ... мен номері түсініктеменің астында жазылады.Диаграммалар мен графиктер анық, көрнекті болуы керек.Өлшеу бірліктерін келесі тәсілдердің бәрімен салу керек:- Сыңғы және оның ... ... ... орын ... ... ... алдындағы санды салмауға болады;- Үтірден кейінгі айнымалы тама/ң атауымен бірге;- Соңғы саннан кейінгі ... ... ... шамасының бөлшек жүріндегі белгілеуімен бірге, оның алымында айнымалы шаманы белгілейді, ал бөлімінде өлшеу бірлігін белгілейді.Бұрыштарды ... ... ... ... ... ... ... (минутта, секундта, градуста).Мәнжазба (реферат)Мәнжазба келесі элементтерден құралуы ...     ... ...  ... ... ... ... бөлімдері және бөлім басталатын беттер ретімен көрсетіледі.3.  Кіріспе-онда брілген тақырыптың мәні тұжырымдалады және көрсетілген проблеманың мәні құралады.4.  Негізгі ... ... ... тақырыптың бір жағын ашу керек, алдындағы бөлімді логикалық түрде жалғастыру керек және кестелерден, суреттерден құралуы мүмкін, қолданылған әдебиетке сілтемелер ...  ... ... бойынша жалпылама қорытынды келтіріледі.6.  Әдебиет тізімі-мәнжазбаны жазу үшін кемінде 3 әдебиет қолданылу керек.Бақылау ... ... 5-7 ... ... ... жұмысын кемінде жазғанда СТП -164 -98 оқулық жұмыстарда жазылғандар талаптарға сүйену ...  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп педагогикалық жүйе және ғылыми басқару нысаны ретінде.Педагогикалық менеджмент субъекті қызметінің мақсаты8 бет
Психологиялық-педагогикалық зерттеулер20 бет
Саз әлемінің сардары9 бет
Студенттердің ғылыми үйірмелері9 бет
Табиғатты қорғау заңдары10 бет
Тәжірибиелі эксперимент жұмыстары оларды ұйымдастыру және жүргізу13 бет
Хан шыңғыс флорасы және экологиялық сипаттамасы45 бет
Шағын кешенді мектепте қазақ тілін оқытудың теориясы мен технологиясы65 бет
ҚазҰТУ-дың шаңырақ көтеруі – 1934-1960 жж. Қазақтың тау-кен металлургиялық институты (қазткми)19 бет
Ұлттық спорт түрлеріндегі оқу-зерттеу және ғылыми зерттеу жұмыстары19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь