ХІХ ғасырдағы лингвистикалық мектептер

1. Лингвистикалық мектептер .
2. Социялогиялық мектеп .
3. Структуралық Лингвистикалық мектеп .
4. Логикалық бағыт
5. Психологиялық бағыт
6. Мәскеу лингвистикалық мектебі, оның негізгі бағыты.
7. Қазан лингвистикалық мектебі, оның негізгі бағыты.
Лингвистикалық мектептер . Қазіргі заман тіл білімі жас грамматистерге қарсы күресте туып қалыптасты . ХІХ ғасырдың соңғы оң жылы мен ХІХ ғасырдың бас кезінен бастап Батыс Еуропа тіл білімінде жас грамматистік , бағыт қатты сынға алынды , зерттеудің жаңа әдісі ,бұрынғыдан өзгеше амалтәсілдері іздестіріледі . Әр елде ,әр жерде жас грамматизмге қарсы лингвистикалық мектептер пайда болды . Олардын қатарына «Сөздер мен заттар» , «Эстетизм» , «Социологизм» деп аталатын мектептерді жатқызуға болады . Жас грамматизм бағытын сынауда бұлардын өкілдері бірауызды болғандықтармен , тілдің өзіндік сипатын, мәнін айқындауға келгенде әрқайсынының өзіңдік көз қарастары , ұстаған жолдары болды . Енді соған келейік .
Бұл -тіл білімі тарихында жас грамматикалық бағыттан бір жола және үзілді –кесілді бас тарту ұрнын тұнғыш көтерген мектеп . Оның өкілдері 1909 жылдан бастап Рудольф Мерингердің (1859-1931) басқарумен шыға бастаған (Австрияда) «Сөздер мен заттар» деп аталатын журнал төңірегінде топтасқандықтан , соның атымен аталған (журнал ХХ ғасырдың 40 жылдарына дейін шығып тұрды). Бұл мектептің ең көрнекті өкілі –роман тілдері жалпы тіл білімінің маманы Австрия тіл ғалымы Гуго Шухардт (1842-1927) .
Г.Шухардт тек роман тілдерін ғана емес, басқа да көптеген тілдерді зерттеген, жан-жақты, терең білімді адам болған. Ол тіл білімде бірталай тың да қиын проблемаларды батыл көтеріп, өз көзқарасын білдіріп отырған. Бұл мектептің өкілдері зат пен оның атауы арасындаға қарым-қатынасқа ерекше мән берді. Г.Шухардт «Заттар мен сөздер» деген еңбегінде: сөз затты білдіреді, зат-алғашқы, ол ешнәрсеге тәуелсіз, өзі үшін өмір сүреді, ал сөз затқа қарағанда соңғы, кейінгі, ол-затқа тәуелді, оның өмірі затқа байланысты, зат жоқ болса, оған қойылатын атау да жоқ, тілдегі әр сөздің өзіндік тарихы бар оны тек лингвистикалық талдау арқылы ғана емес, заттар тарихы арқылы да зерттеуге болады, заттар тарихы мен сөздер тарихы арасында толық параллелизм де, сондай-ақ күрделі және нәзік қарым –қатынастар да бар, тіл білімінің міндеті –соны ашу дейді.
Осы талаптарға орай бұл ағым ғалымдары (Г.Шухардт, Р. Мерингер, В. Мейер –Любке,т.б.) сөздер тарихын сол сөздер атау болған заттар тарихына байланыстыра отырып, ұқып тылықпен, көп жағдайда өте шебер зерттелген. ХХ ғасырдың бас кезінде Батыс Еуропада жас грамматизм бағытына қарсы бағытта пайда болған лингвистикалық мектептің тағы бір түрі – эстетизм немесе эстетикалық лингвистика.Оны қалыптастырушы-неміс ғалымы, роман тілінің маманы, әрі әдебиетші, Мюнхен университетінің профессоры Карл Фосслер (1872-1949).
Эстетизм мектебінің негізгі принциптері К.Фосслердің «Тіл білімдегі позитивизм мен идеализм» (1904), «Тіл-творчество және даму» (1906) дген еңбектерінде баяндалған.
Мектептің эстетизм депаталу себебі –оның тілдері тілді эстетикалық тұлға, эстетикалық көрсеткіш дейді де, оны зерттейтін тіл ғылымы –эстетиканың бір саласы, эстетика –оның негізгі қайнар бұлағы. Тіл жөніндегі зерттеу эстетикадан басталып, эстетикамен аяқталады деп санайды.
1. Сағындықұлы, Берік. Қазақ тілінің тарихы. Жаңа курс: лекциялар / Б. Сағындықұлы, Ш. Омарбеков; Әл-Фараби атынд. Қазақ Ұлттық университеті. - Алматы: Қазақ университеті, 2011
2. Шаяхметұлы.Қ. Қазіргі қазақ тілі. Сөзжасам-дериватология, сөзөзгерім-морфология. Семей; Новосібір: Талер-Пресс, 2007
3. Норман Б.Ю.Лингвистические задачи. –М: Флинта-Наука., 2009
4. Попова З.Д.Общее языкознание. -М:АСТ:Восток-Запад, 2007
5. Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі синтаксис. – Алматы, 2012
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІФИЛОЛОГИЯ ... ...  ХІХ ... лингвистикалық мектептер.Орындаған: Байғазина Ә.Ж. Қ-213Тексерген : Cәмекбаева Э.М.Семей қаласы, 2015 ... ... ... ... ... ... .2. ... мектеп .3. Структуралық Лингвистикалық мектеп .4. Логикалық бағыт5. Психологиялық бағыт6. Мәскеу лингвистикалық мектебі, оның негізгі бағыты.7. Қазан лингвистикалық ... оның ... ... ... . ... ... тіл білімі жас  грамматистергеқарсы күресте туып қалыптасты . ХІХ ғасырдың соңғы оң жылы мен ХІХ  ... ... ... ... Еуропа  тіл  білімінде  жас  грамматистік  ,  бағытқатты сынға алынды , зерттеудің жаңа ... ... ...  ... . Әр елде ,әр  ...  жас  грамматизмге  қарсы  лингвистикалықмектептер пайда болды . Олардын қатарына «Сөздер мен ... , ...  ... деп ... ... ...  ...  .  Жас  грамматизмбағытын  сынауда  бұлардын  өкілдері  бірауызды  ...  ,   ...  ...  ...  айқындауға  келгенде  әрқайсынының   ...   ... , ... ... ... . Енді ... келейік .Бұл -тіл білімі тарихында жас  грамматикалық  бағыттан  бір  жола  ... ... бас ... ... ... көтерген мектеп . Оның өкілдері  1909жылдан бастап  Рудольф  Мерингердің  (1859-1931)  басқарумен  шыға  бастаған(Австрияда)  ...   мен   ...   деп   ...   ...   төңірегіндетоптасқандықтан , соның атымен аталған  (журнал  ХХ  ғасырдың  40  жылдарынадейін ... ... Бұл ... ең ...  ...  ...  ...  жалпытіл білімінің маманы Австрия тіл ғалымы Гуго Шухардт (1842-1927) .Г.Шухардт тек роман тілдерін ғана  ...  ...  да  ...  тілдердізерттеген, жан-жақты, терең білімді адам болған.  Ол  тіл  білімде  бірталайтың да қиын ... ... ...  өз  ...  білдіріп  отырған.Бұл мектептің өкілдері зат пен оның атауы арасындаға қарым-қатынасқа  ерекшемән  берді.  ...  ...  мен  ...  ...  ...  сөз  заттыбілдіреді, зат-алғашқы, ол ешнәрсеге ... өзі үшін өмір ... ал  ...  ...  ...  кейінгі,  ол-затқа  тәуелді,  оның   өмірі   затқабайланысты, зат жоқ ... оған ... атау да  жоқ,  ...  әр  ... ... бар оны тек ... талдау арқылы  ғана  емес,  заттартарихы арқылы да зерттеуге болады, заттар ... мен ... ...  ... ... де, ... ...  және  нәзік  қарым  –қатынастар  дабар, тіл білімінің міндеті –соны ашу дейді.Осы талаптарға орай бұл ағым  ...  ...  Р.  ...  ... ... сөздер тарихын сол сөздер  атау  болған  заттар  тарихынабайланыстыра отырып, ұқып ... көп ... өте  ...  ...  ХХғасырдың бас кезінде Батыс Еуропада жас грамматизм  бағытына  ...  ... ... ...  ...  тағы  бір  түрі  –  эстетизм  ...  ...  ...  ғалымы,  роман   тілініңмаманы, әрі әдебиетші, Мюнхен университетінің профессоры Карл Фосслер (1872-1949).Эстетизм мектебінің ...  ...  ...  «Тіл  ... мен ... (1904),  ...  және  даму»  (1906)  дгенеңбектерінде баяндалған.Мектептің эстетизм депаталу  себебі  –оның  ...  ...  ...  ...  ...  ...  де,   оны   ...   тіл   ғылымы–эстетиканың  бір  ...  ...  ...  ...  ...   ...   Тілжөніндегі зерттеу эстетикадан басталып, эстетикамен аяқталады деп санайды.Неолингвизм де жас грамматизм бағытына қарсы ХХ  ...  бас  ... ... ... ... ...  атауды  бұл  мектепөкілдері өздерін жас  грамматизм  бағытынан  мейлінше  бөлек  лингвист  етіпкөрсету  үшін  ...  Бұл  ...  ...  қалыптасты.  Оның  негізінсалушыларМаттео Джулно  Бартоли  (1873-1946),  Джулиано  Бонфанте,  (1904ж),В.Пизани(1899ж)т.б.Неолингвистер жас ...  ...  өз  ...  ... ... жазды. Содай еңбектердің бірі-1925 жылы М.Д.Бартоли  жазған«Неолингвистиканың қосымша очеркі»  атты  ...  Онда  ...  ... істері мен принциптері қысқаша баяндалды.  Неолингвизм  ...  ...  әр  ...   ...   ...   ...  ...  кейбір   мәселеде   Г.Паульдің   ...  ...  бұл  ...  ...  ...  ...  деп   театалады.Социологиялық мектеп . Бұл мектеп тілдің қоғамдық  сипатын,  ... ... ... ... ... ...  сипаттың  барлығн,  қайтаөркендеу дәуірі мен ХҮІІІ-ХІХ ғасырдың бірсыпыра ойшылдары да басқа  айтқан.Дегенмен  ,  бұл  ...  ХІХ  ...  ...   жартысына   дейін   жүйелізерттелмеді.Тіл қоғаммен байланысты, тіл-қоғамдық құбылыс дегендердің тезис ретіндеалынып, тіл ... ... бір ... ... ... сөз ...  өткенғасырдың екінші жартысынан басталады. Социологиялық зерттеу тіл  ... ... ... ... ... туып ... ғасырдың аяқ кезі мен ХХ баскезінде тілдің әлеуметтік ...  ... ... ... ...  ...  Осы  ...  тіл  білімітарихында тіл зерттеудегі социологиялық бағыттың отаны  Франция  деп  ... ...  ...  ...  деп  атаушылық  бар.  Ал  социологиялықлингвистикадген термин 1952 ... бері ... ... жүр.Социологиялық бағыттың Франциядағы көрнекті өкілдері-Поль Лафарг (1842-1911),  Ф.де  Соссюр  (1857-1913),  А.Мейе  (1866-1936),  Ж.Вандриес  ... ...   ...   ...    себебі    бұл    ... ... ... қарама-қарсы  тіл  –қоғамдық  ,әлеуметтік құбылыс, ол тек адам ... ... ғана өмір сүре ...  ... келтірген де, оны  ілгері  дамытатын  да  ...  ...  ...  ...  ...   ол   ...   ...   құбылыстарменбайланысты қаралу керек деп санайды.Социологиялық мектеп көтерген және шешкен  проблемаларды  байқау  ... ... ... өте ... ... да ... ... .Поль Лафарг. Ол өзінің 1894 жылы шыққан «Революцияға дейінгі және  оданкейінгі француз тілі» деп аталатын еңбегінде қоғам  ...  ... ... ... ... оның  ...  қандай  әсер  ететіндігітерең де жан –жақты  зерттелген.  Француз  тілінің  ...  ...  ...  жеке  ...  ...  ...  құбылыстарды   зерттепотырып,  Лафарг  ұғымының,  әдеби  тіл  нормасының  көп  ...   ... ... ...  Ол  –тілді  өзінің  әлеуметтікортасынан бөліп алуға ... деп ...  де  ...  ...  тіл   ғалымы,   Париж,   кейін   Женевауниверситеттерінің пофессоры. Жоғары ... ... ...  ... Де ... ...  ,  тіл  ...  циологиялық  мектептің  негізгісалушы деп санайды. Бірақ оның ғылыми ...  бір  ғана  ...  бір  ... я көзқарас шеңберінде қарауға  болмайды.  Оның  теориялық  ...  ... ... Ол ...  ...  арқылы  тіл  ғылымының  дамуының  жаңадәуірін ашқан, қазіргі заман тіл  білімі  дамуының  ең  ...  ... оған ... ...  жан-жақты  ойланған  біртұтас  жүйелілингвистикалық   концепцияжасаған   ...   ...   ...    теориялықтұжырымдары бірсыпыра  елдердегі  ...  ...  ...  ... ... ... ... тигізуде.Ф.Де Соссюрдің тіл біліміне қосқан үлесін,  көтерген  проблемалары  ... ... ... ... ...  ...  ...  дегенкітабы. Бұл еңбек Ф. Де  Соссюр  қайтыс  болғаннан  ...  ...  ... ... ХХ ғасырдың алғашқы жартысында дүниеге келгенлингвистикалық  мектептердің  ең  көрнекті  және  кең  ...  ... ... деп ... бағыт. Бұл мектеп  салыстырмалы-тарихитіл біліміне оның бір бұтағы жас грамматикалық мектепте қарсы  ...  ...  ...  ...   структуралық   әдістің   ... ...  ...  бар.  Ең  ...  ғалымы  дамуындапайда болған жаңа бағыт. ХІХғасыр ғалымының негізгі сипаты тәжірибие  арқылыбақылаудан туған ... ... алу,  ...  ...  ХХ  ...  ғылымыолардың өзіндік мәнін,  ішкі  заңдылықтарын,  зерттеліп  отырған  обьектініңқұрылым ерекшелігін, оны құрайтын ... ара  ...  ... ... тигізетін әсерлерін ашуға тырысады.Үстіміздегі  ғасырдың  бас  кезінен  бастап  филасофия,  ... ...  ...  ...  ...  этнография  сияқтыбірсыпыра  ғылымдарда  өз   ...   ...   ...   біріне-бірі   тәуелдіэлементтерден тұратын күрделі біртұтас құрылым деп санап, оны  осы  ... ... ... Бұл тіл біліміне де әсер етті. Сонымен бірге,  жалпығылымның, оның жаңа түрлері-кибернетиканың, математикалық  логиканың  ... ... ... болуы, оны  тіл  біліміне  қолдану  талабыныңөсуі,  тілдің  практикалық  қызметінің   ...   ...   ...   ... ... тууына себепші болады.Структурализмнің тууының ішкі, таза  лингвистикалық  себептері  де  жоқемес. ХІХ ғасырда ...  ...  ...  ...  тіл  ...  бастыназарды тіл туыстастықтарын, тілдің түп төркінін, шыққан  ...  ашу  ... ... да, ... ... мән ...  онытек мектеп оқулығы дәрежесінде ғана қалдырды. Тілдің  өзіндік  сипаты,  ішкіқұрылыс қандай ? Тілдік ... ...  ...  ...  ... ... заңдылықтар бар?  Деген  тәріздес  сұрауларға  тұжырымдыжауап болмады.Структурализм  ...  ...  ...  жоқ.  Оның  алғашқы  соқпағы   ...  Ф.де  ...  И.А.  ...  де  ...  ...  салынды.Структуралистер өз зерттеулерінде осы ғылымдардың,  әсіресе  Ф.де  ... ... ... ...  танылған  үш  мектебі  болды:  Прага/Чехославакияда/, Копенган / ... ... және  ...  ... Америкада /. Кеиін келе бұл бағыт басқа елдерге де  тарады.  ... ... ... ... ... ... Структурализм мектептерінің барлығы да тілді ішкі  элементтері  бір-бірімен  байланысты,  тұтас  ...  бір  ...  ...  деп  ...   ...  ...  ...  құрылымын-структурасын   зерттеу   дейді.   ... ... ... деп ... да ...  Жас  ...  ...  зерттеуде  тек  дифференциалық  принциптіқолданса,  тілдік  элементтерді  бір-біріне   байланыссыз   жеке   ...  ...  ...  ...   байланыста,   тұтастықтақарайтын интеграциялық принципті қолданады. Тілдің  құрылымдық  элементтерінзерттеуде лингвистикалық сипаттау әдістемесін қолдануға шешуші мән ... ... Бұл ...  өзіндік  бағыты  бар  лингвистикалық  ... 1926 жылы  ...  Оны  ...  чех  ...  ...    ...    ...    құрамында    Б.Гавранек,    Б.Трнка,В.Скаличка,орыс эмигранттары С.Карцевский,  Р.  ...  ...  ... 1929 ... бастап «Прага лингвистикалық үйірмесінің  еңбектері»деген жинақ  шығарып  тұрды.  ...  ...  ...  ... лингвистикалық үйірмесінің тезисі» деген атпен осы  жинақтын  біріншітомында жарияланады.Бұлар тіл білімінің ... ... ... ... жүйесі мен тілдікэлементтердің қызметін  зерттеу  дегенді  баса  ...  ...  ... ... атқаратын қызметіне  қарай  бағалану  керек  ,  тіл  ...  жүйе  ,  ...  бір   ...   үшін   ...   ...  жүйесі  ,  тіл  білімінің  міндеті  осы  жүйені  тілдің  барлыққабатынан – фонологиядан, ... ...  ...  да  ... ... ... сипаттарын  айқындау  деп  санайды.  Тілдікэлементтердің қызметін бірінші орынға  қоятындықтарына  қарап  бұл  ... ... ... деп те ...   ...    ...    ...    өкілдері    өздерінкомпаративистикалық бағыттағылардан бөлектеу үшін гректің глосса деген  сөзінегізінде глоссематиктер деп ... атау ... олар ... тек тіл ... ғана  тән  ...  ...  ғылымдараралық  обьектілеріне  жуымайтын  зерттеушілерекендіктеріне байқатқысы ... ... ... және оған дем ...  ...  ... профессор Луи Ельмслев (1899-1965) . Бұл мектептің теориялық  негізінбелгілеген  алғашқы   еңбек-   ...   ...   ...   ...  ...  атты  ...  ...  1933жылдан  бастапПрага мектебімен  бірлесіп  «Тіл  білімі  ...  ...  атты  ...   ...   ...   структуралистердің   халықаралық   ...   ... Осы ...  ...  ...  ...  глоссематик  ВиггоБрендальдің  «Структуралды  лингвистика»  деген  мақаласы  мен   ... ... ... ...  ...  ...  «Тілтеорияларының  негіздері»,  «Тіл  ...  ...  ...  ... негізгі ұстанған бағыттары кең баяндалған.Дескриптивтік  мектеп  үстіміздегі  ғасырдың  20-жылдарында   ... ... ... және АҚШ тіл  ...  классиктеріпрофессорларЭдурад Сепир (1884-1939), Леонард  Блумфилд  (1887-1949).  Бірақструктурализмді  қалыптастыруда   екеунің   ...   ролі   мен   ... бір ... ...  бұл  ...  ...  АҚШ  тіл  ... структуралық деп аталатын екі мектептің дем берушілері  болыпсаналады.Америка структурализмі дескриптивтік мектеп немесе  дескриптивтік  әдісдеп аталады. Бұл әдіс ... ... ... бір ... ...  ... ...  тәсіл  бойынша  сипатталады,  ондағы  өзгеріс-құбылыстар,даму, тарихы дегендер ескерілмейді.Дескриптивтік   ...   ...   ...   ... ... ...  терминдерді  айқындау  мәселелерінеерекше мән береді.Америка структуралистеріне бірден-бір материал болған және  сол  ... ... ... ... индеецтер тілдерін ең  алғаш  зерттеген  адам–Американың көрнекті тіл ғалымы ... ... ... Боас ...   ...   өз    ...    ...    психалогияныңконцепцияларын басшылыққа алды. Бұларша, ... тек ... ...  ғаназерттеу керек,  ал  мінез-құлық  дегеніміз-организмнің  сыртқы  реакциясыныңжиынтығы,  реакция  ...  орта  ...  ...  ...  ... ... ... тіл –ішкі, сыртқы  байланыстары  бар  сигналдар  жүйесідейді де, тіл  білімін  ...  ...  деп  екі  ...  ...  ...  сыртқы  жағын  зерттейді.   Олэтнолингвистика,   психолингвистика,   социолингвистика,   ... ... ... ... ... ... сигналдарды сипаттайды, бірақ оны  сипаттағандаметалингвистикалық  жайттарға,  яғни  сыртқы   өмірмен   ...   ... ... ... жағына көңіл аудармайды, оның  материалдықжағын ғана зерттейді.Логикалық бағыт – тілді ойлауға және логика мен философиядағы  әртүрлі ағымдар мен ... ...  ...  ...  жиынтығы.19  ғасырдың  1  жартысындағы  философиялық  тіл   білімі   ...   ... ... ... ... ... Бұл  екі  бағыттыңекеуі де грамматиканың формалдық және  семантикалық  жағына  көңіл  аударды.Бірақ ол ...  ...  ...  ...  Логикалық  бағыттыннегізгі мақсаты – ойлаудың танытқыштық қызметін, логикалық категориялар  ментілдік    категориялар    ...    ...    ...     тілдіккатегориялардың логикалық сипатын айқындау.  Бұлардың  пікірінше,  ...  ...  ...  ...  ...  предикат   пен   тілдіккатегорияларға жататын сөз, сөйлем, бастауыш, баяндауыш  ...  ...  ...  бар.  ...   ...   категориялар   соңғы   тілдіккатегориялар арқылы жарыққа шығады: ұғым – сөз, ... -  ...  ... ... ... - ... арқылы т.б.Психологиялық бағыт.  Натуралистерге қарсы күрес үстінде дүниегекелген бағыт психологиялық ағым деп ... Тіл ... ...  ... орта  ...  бастап  қалыптаса  бастады.  19  ғасырдың  екіншіжатысындағы  көрнекті  тіл  ...  көбі  осы  ...  ...   ... ......  ...  әрекетінде  болатын  психикалықпроцестер. Тіл  психологиясын  қалыптастырушылардың  ең  ...  ... ... ... ...  ...  (1823-1899)  жатқызуғаболады.  Кейініректе   Штейнтальдың   ...   ...   ... ... ...  (1835-1891),  неміс  ғалымдары  Вильгельм  МаксВундт (1832-1920), ... ... ... тағы ...  ...  ... психологиялық тұрғыдан сөз ету  –  19  ғасырдағы  ...  ...  және  бұл  ...  ...  ...  ...  әр  ... ғалымдардың, мектептердің басын біріктірді.Психологиялық   бағыттағылар   өз    ...    ... ... психологизм деп аталатын екі бағытқа жіктеледі.Индивидуалистік психологизмнің ең көрнекті өкілі  Герман  ... ... тіл  ...  ...  және  ...  ...  қарсыкүресе отырып, тілдік құбылыстардың барлығын  жеке  адамдардың  ...  ...  ...  олардың  ой-санасындағы  өзгеріс-құбылыстарынатәуелді етеді. Жалпы халық тілі, біртұтас ұлт тілі ......  сөз.  ... ... ... тіл ... ... –  индивидуумның  тілінзерттеу. Индивидуумның тілін,  психикалық  құбылысын  ...  ...  ... ... рухани өмірінің заңдылығын ашуға болады деп қарайды.Әлеуметтік психологизм теориясын негіздеуші,  оның  ең  ... ... ... Оның тіл ... ...  ...  шешетін  концепциялары  «Грамматика,   логика,   психология   жәнебұлардың принциптері мен ... ...  (1855),  ...  ... ... кіріспе»  (1881),  «Тілдің  шығуы»  (1851)  деп  аталатын  ... ...  ...  ...  бағыт.  Натурализм  латынныңнатура (жаратылыс)  деген  сөзінен  шыққан.  Натурализм  жеке  ағым  ... ... ...  ...  19  ...  ...  ...  Дарвинілімінің әсерінен пайда болды.Ғылымда натуралистер деп  ......  ...  ...  ...  ...  алып,  мәселені  соған  негіздепшешуге  ұмтылушылар.  Тіл  біліміндегі  натурализм  көрнекті  ...  ... ... ... ... Август  Шлейхер  (1821-1869)есімімен байланысты. Август Шлейхер - салыстырмалы-тарихи тіл білімінде  тілфилософиясын  қалыптастырушылардың,   тіл   ...   ...   ...   ...    ...    ...    талап    етушілердің,үндіеуропалық ататілді мүсіндеушілердің,  тілдердің  типологиялық  ұқсастығымен генеалогиялық бірліктерін жан-жаұқты талдаушылардың  ең  ... Ол  ...  ...  ...  ...  ...  ... зерттеулері арқылы тіл  білімін  теориялық  жағынан  дамытты,  оныңбағыт-бағдарына едәуір ықпал жасады. Салыстырмалы-тарихи  ...  ... ... ... ... бірге, Август Шлейхер  19  ғасырда  туған  тілфилософиясының да көрнекті өкілі ... ... ... ... ...  ...  ...  бірсыпыра  концепциялар  да   ...   Ол   тіл   ...   ...   ...   Оның   ...   көзқарасы«Лингвистикалық салыстырмалы зерттеу», «Неміс тілі», «Дарвин  теориясы  жәнетіл білімі» дейтін еңбектерінен толық көрінеді.Жас   ...    ...    Жас    ...    ...  ...   70-жылдарынан   бастап   қалыптасты.   АлғашГерманияда  ...  көп  ...  оған  ...  ...  әр  ... өте тез ... ... Францияда М.Бреаль, Швейцарияда  Ф.де  Соссюр,Америкада Уитни, Италияда  Г.И.Асколи,  Россияда  Ф.Ф.  ...  ...  ...  ...  мен  ...  де  ...   бастаған   Қазанлингвистикалық мектептері болды.Бұл ағым өкілдері  салыстырмалы-тарихи  тіл  ...  ...  ...  ......  толы  қапырық  шеберханада   үнді-еуропалық ататілді мүсіндеушілер» деп кекетіп,  тіл  ғалымдарын  сол  ...  ...  жаңа  жол  ...  ...  ...   Олардың   осықызбалықтарына, албырттықтарына қарап, неміс лингвисі Ф.Царнке  оларды  ... деп  ...  еді.  Осы  әжуа  ат  ... аты ... ... ... ... қалыптастырушылар  Бругман,  Остгоф,Дельбрюк, Пауль, т.б. Лейпциг университетінің  тіл  ғалымдары  болғандықтан,кейін ол Лейпциг лингвистикалық ... деп ... ... ... өз ...  екі  ...  ... етті. Оның бірі – тарихи принцип те, екіншісі – психологизм  ... ... де жас ... ... ... ...  ... тіл білімі деп те атайды.Мәскеу   лингвистикалық   мектебі.   Мәскеу   ...   ... ... ... ...  ғалымдары  қалыптастырды.Оны басқарған сол кездегі орыс тілі білімінің көрнекті ғалымдарының  бірі  –академик Филипп Федорович Фортунатов ... Ол ...  ... ... жас ... ... ...  ғалымдардың  лекциясынтыңдаған, өзі  де  осы  бағытты  қуаттаған,  компаративистиканың  ... ...  ...  ...  ...  ...  морфологиясынзерттеп, бұл салада біраз еңбектер берген.Бұл мектеп  құрамында  орыс  тілі  ...  ...  ... ... ...  Шахматов  (1864-1920),  Александр  МатвеевичПешковский (1878-1933), т.б. болды.Мәскеу   лингвистикалық   мектебі,   ...   ...   ...  ...  ...  ...  Бұлар  да  индивидуалдықпсихолингвизмді  өздерінің  ...  ...  ...  деп   ... ... ... бұлар да тілдің фонетикалық  заңын  өз  зерттеулерінеәрдайым есепке алып ... ... мән ...  ...  концепциялары,  көпжағдайда психологизм принципіне негізделді.Мәскеу лингвистикалық мектебі лингвистикалық  бағыт  ретінде  20ғасырдың 30-жылдарына  ...  Н.Я.  ...  «Тіл  ...  жаңа  ...  депаталатын мектебі үстемдік алғанға дейін өмір сүрді.4.  Қазан  лингвистикалық  мектебі.   Бұл   ...   ... 19 ... аяқ ... қалыптасты. Оған дем беруші  –  поляк-орыс  тіл  ғалымы,  ...  ...  ...   Иван  ... де  ...  ...  Ол  жалпы  тілдік  теориялық  мәселелерменкөбірек айналысқан.Структуралық тіл білімі.20 ғасырдың алғашқы жартысында ... ... ...  ...  еңкөрнекті  және  кең  тарағандарының  бірі  –  ...  тіл  ...  ... ... ... ...  –  тарихи  тіл  біліміне,  оның  бірбұтағы жас ... ... ... бағытта туып қалыптасты.Структуралық тіл  білімінің  немесе  структуралық  ... ... ішкі – ... ... ... негізгісі  20  ғасыр  ғылымыдамуында пайда болған жаңа бағыт.19 ғасыр ғылымының негізгі сипаты  тәжірибеарқылы бақылаудан туған ... ...  алу,  ...  болса,  20  ғасырғылымы  олардың  өзіндік  мәнін,  ішкі  ...   ...   ... ... ... оны құрайтын элементтердің  арақатынасын,  бір– бірімен байланысын, бір – ... ... ... ... ... ... бас ... бастап философия, жаратылыстану, әдебиеттану,тарих,  эстетика,  психология,  социология,   ...   ...   ... өз ... ...  ...  біріне  –  бірі  тәуелді  элементтердентұратын күрделі біртұтас құрылым деп ... оны осы ...  ...  ... тіл ... де әсер ... бірге,  жалпы  ғылымның,  оныңжаңа түрлері – кибернетиканың, математикалық  логиканың  дамуы,  электрондықмашиналардың ... ... оны тіл ... ...  ...  өсуі,  тілдіңпрактикалық  қызметінің  бірден  –  бірге  күрделене   ...   ... ... ... ... ... ... танылған үш  мектебі  болды:  Прага(Чехословакияда), Копенгаген (Данияда) мектептері және дескриптивтік  ... келе бұл ...  ...  ...  де  ...  ... ... ортақ бағыт, проблемалар мыналар:1. Структурализм мектептерінің барлығы да тілді ішкі элементтері  бір–  ...  ...  ...  жүйе,  бір  бүтін  құрылым  деп  ... ......  құрылымын  –  структурасын  зерттеу  дейді.Бұлбағыттың структуралық лингвистика деп аталуы да осыдан.2. Жас грамматистер тілді  ...  тек  ...  ... ...  ...  бір  –  ...  ...  жеке  зерттесе,структуралистер тілдік элементтерді  бір  –  біріне  байланыста,  тұтастықтақарайтын интеграциялық принципті  ...  ...  ... ... ... ... қолдануға шешуші мән берді.3.  Үш  мектептің  үшеуі  де   құрылымдық,   ...   ... және ... бір – бірімен ішкі  байланысы  тілдің  ең  ... тіл ...  ...  ......  ...  элементтеріарасындағы байланысты талдау –  тіл  білімінің  тек  өзіне  ғана  тән,  ... бір ... деп ... ... ... ...  да  Ф.  Де  Соссюрдің  ізіментілді таңбалар жүйесі деп санайды.5. Структурализм мектептері ... ... ... да  ... ... – тіл ... ішкі ...  ашуда  шешуші  рөлатқарады деп, оны бірінші ... ... ... басқалары).Прага мектебі. Бұл мектеп өзіндік бағыты бар  лингвистикалық  үйірмеретінде  1926  жылы  ...  ...  чех  ...  ... ... Үйірме құрамында  Б.Гавранек,  Б.Трнка,  В.Скаличка,орыс эмигранттары С.Карцевский, ... ... т.б. ...  1929  ...  бастап   «Прага   лингвистикалық   үйірмесініңеңбектері» ... ...  ...  ...  ...  ... ... лингвистикалық үйірмесінің тезисі» деген атпен  осы  жинақтыңбірінші томында жарияланды.Бұлар тіл білімінің негізгі нысаны – тілдің құрылым жүйесі мен ...  ...  ...  дегенді  баса  айтты.Әрбір  элемент  өзініңтілдік жүйеде атқаратын қызметіне қарай  бағалану  ...  тіл  ...  ... ... ... бір ... үшін ... тілдік  таңбалардыңжүйесі,  тіл  білімінің  міндеті  осы  жүйені  тілдің  барлық  ...   ... ... ... лексикадан да табу  және  олардыңәрқайсысының өзіндік сипаттарын айқындау  деп  санайды.Тілдік  элементтердіңқызметін  ...  ...  ...  қарап,  бұл  мектепті   Прагалықфункционалды лингвистика деп те атайды.Функционалдық лингвистика өкілдерінің әрқайсысы әр түрлі  проблемаменайналысты.Солардың ... ... ... ... айтарлықтай табысқа  жеткенсаласы – фонология.Фонологияны олар функционалды лингвистиканың  ең  жетекшіпәні деп санады.Бұл мәселеде ... ... де ... ...  ...   басшылыққа   алып,   оны   ...   ...   ...    әсіресеН.С.Трубецкойдың  атқарған  рөлі,  ғылыми  ...  ...  ...   ... ... (бұл еңбек автор  қайтыс  болғаннан  кейін  1939  жылынеміс  тілінде  басылып  ...  1960  жылы  орыс  ...  ...  ...  әр  ...  ...  екі   жүзге   жуық   Фонологиялық   ... мен ... тіл ... тең ...  екі  ... ... дыбыстарын, Фонология  тіл  дыбыстарын  зерттейді.     Прагамектебі тілдік элементтердің арақатынасын зерттеуде, алдымен,  сол  ...  ... ... ... ... ...  ...  мән  берукерек, қарым – қатынас пен  сол  қарым  –  ...  ...  ...  ... ... ... болатындығын естен шығармау керек дейді.Копенгаген  структуралық  мектебі.  Бұл  ...   ...   ... ... ... үшін ... глосса деген  сөзінегізінде глоссематиктер деп атады.Осы атау арқылы олар  өздерінің  тек  тілбіліміне   ғана   тән   ...   ...   ...   ... ... ... ... байқатқысы келді.Глоссемантикалық бағытты қалыптастырушы және оған  дем  беруші  Даниятіл ғалымы профессар  Луи  ...  ...  Бұл  ...  ... ... ... ... – Ельмслевтің 1928 жылы жарияланған  «Жалпыграмматиканың негіздері» атты  ...  ...  1933  ...  бастапПрага мектебімен бірлесіп,  «Тіл  білімі  жөніндегі  еңбектер»  атты  журналшығарып тұрған. Журнал ... ... ... деп  ... ... бірінші  санында  жарияланған  глоссематик  ...  ...  ...  ...   мақаласы   Ельмслевтің   кейінірек   тежарияланған «Лингвистикадағы ... ... ...  «Тіл  теорияларыныңнегіздері», «Тіл теориясына кіріспе» деген мақалаларында  (бұл  орыс  ... ... ... ... ... кең баяндалған.III.  Дескриптивтік  мектеп   20  ...  ...  ...  Мектепті  қалыптастырушылар  АҚШ  тіл  білімінің   ... ... ... ...  ...  Блумфилд  (1887-1949).  Бұлструктурализмді  қалыптастыруда  екеуінің   атқарған   рөлі   мен   ... бір ... ... бұл ...  ...  АҚШ  тіл  ...  ... структуралық деп аталатын екі мектептің дем берушілері  болыпсаналады.Америка структурализмі дескриптивтік мектеп немесе дескриптивтікәдіс деп те ... Бұл әдіс ... ... ...  бір  дәуірдегі  күйі,статикалық қалпы эмпирикалық  ...  ...  ...  ...  ... ... ... дегендер ескерімейді.Дескриптивтік мектеп – тілдік  мәтіндерді  талдаудың  әдіс-тәсілдерінқалыптастыру, жетілдіру, лингвистикалық  терминдерді  ...  ... мән ...  ...  ...  ...  болған  және  соләдістің дүниеге келуіне себепші болған үндістер тілдерін ең алғаш  ...... ... тіл ... ... ... Франц  Боас  (1858-1942).Леонард  Блумфилд  өз  ...  ...  ... ... ... ... Бұларша, психология тек мінез-құлықты ғана зерттеу керек, ал, мінез-құлық дегеніміз –  ...  ... ... ...  ...  орта  ...  стимулдар  арқылымеханистік жолмен пайда болады.Леонард  ...  те  өз  ...  ...  теория  деп   атады.Бихевиоризм механистік концепциясын сол ... ... ...  түсіндіругебелгілі бір жағдайға байланысты туатын реакциясы деп ...  әдіс  өз  ...  ...  ...  20ғасырдың  40-50жылдары  көтерілді.  Леонард  Блумфилдтің  көрнекті   шәкірттерінің   біріЭ.Харрис ... ... ...  ...  ...  ...  Бұл  ...  Америка  структуралистері   зерттеулерінің   ...  ...  Онда  ...  ...  ең   түйінді,   өзектімәселелері жан-жақты талданған.Америка структуралистері өздерінің алдына жалпы тіл білімі  теориясындамыту ... ... ... элементтерді оңай және тез табу, оларды  есепкеалып, қандай контексте қолданылатынын ... ... ... тіл – ... сыртқы байланыстары бар сигналдар  жүйесідейді де, тіл  білімін  металингвистика,  микролингвистика  деп  екі  ... ...  ...  ...  ...  ...  ...   психолингвистика,   социолингвистика,    ... ... ...  ...  сияқтыларды  зерттейді)деп аталатын салаларды қамтиды.Микролингвистика  сөздік  сигналдарды  сипаттайды,  ...   ... ... ... яғни ...  өмірмен  байланысқа,тарих мәселелеріне, тілдің  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ғана  ...  Америка  структуралистері   зерттеудіңнегізгі әдістемесі ретінде дистрибуцияны алады (бөлу, жіктеу  мәнінде).  ...  ...  ...  ...  бір  тілдік   элементтің   сөйлеупрцесінде қолданылатын орны, контексі деген мағына түсініледі.Этнографиялық лингвистика. ... ... тіл ...  ...  ...  қауымның   мәдени   өмірімен,   салт-сана,   әдет-ғұрпыменбайланыстыра зерттеушілік те болды. Бұл ... ...  ...  ...  ...  өмір  ...  неміс  жазушысы  және  әдебиетшісі   ИоганнБердердің  (1744-1803)  поэзияға  байланысты  ...  одан  ... ... ...  ...  ...  тіл  ...  мәдениет,әдет-ғұрып, салт-санамен байланыстыра зерттеуге ерекше көңіл бөлу,  оны  тілбілімінің  күрделі  проблемасы  ...  ...  ...  ... ... Қазіргі тіл білімінде осы негізде  туып  қалыптасқан  екі  бағытбар: оның бірі – Америкада, екіншісі – ... ... де ... ... ... ...  ...  ОныАмерикада қалыптастырушылар – Эдуард Сепир (1884-1939)  мен  Бенджамин  Уорф(1897-1941). Америкалық этнолингвистика мектебінің ...  ...  ... ...  (1921),  «Лингвистиканың  жайы»  (1929),  Бенджамин  Уорфтың«Тіл, ойлау және ... (1956) деп  ...  ...  ...  мақалаларындабаяндалған.Эдуард Сепир көтерген  проблемалар  тек  этнолингвистикалық  шеңбердеғана  қалып  ...  ол   ...   ...   ...   ... 20 ... 20-жылдары аяғына  дейін  тілдің  құрылымы  жөніндегіпроблемалармен де ... ...  ...  ...  әр  түрліәлеуметтік құбылыстармен байланысты мәселелері де Сепир еңбектерінің  өзектісалалары.Германия  этнолингвистикалық   мектебінің   (кейде   ... деп те  ...  ...  ...  ...  тіл  ...  ...  Мектепті  қалыптастыруда  Лео  Вайсгербер  ...   ... Бұл ... ... ... теориялық негізі Л.Вайсгербердің  1950жылы шыққан «Неміс тілінің күші туралы» деп аталатын төрт  томдық  ... екі ... ... ... ...  жағы  –  ...  де  ... мәдениетпен, халықтың рухани өмірімен байланыстыра  қарайтыны,екеуі де зерттеулерінде ... ... ... білу  процесінде  тілдіңатқаратын  рөлі  жөніндегі  ілімін  басшылыққа  алады,  соны  ...   ... ...  ...  ...  ...  ...  мектебі  болсынбіраз мәселелерде эстетизм, неолингвизм ағымдарымен,   ...  ... ... тіл ... ... ... жылдарында қалыптасқан Кеңестік  тілбілімі көп салалы, жан  –  жақты  дамыған,  озық  тіл  ...  ... ... ... ... тіл  ...  революциядан  бұрынғыорыс  тіл  білімі  дәстүрін  жалғастырды.Әр  түрлі  мектептер  мен  ...   тіл   ...   ...   ......  ...  ...  негізделді.Кеңестік  тіл   білімітілдің әлеуметтік табиғатын мойындай отырып, тілді қарым –  ...  ... ... ... ... деп таныды.Кеңестік тіл білімі батапқы кезден – ақ тіл ... тіл ...  ...  байланыста  алып   қарады.Кеңес   өкіметінің   алғашқыжылдарында тіл ... ... ... ең  басты  міндеттерінің  бірі  –  ... ... ... ... ... жою, жер – жерде ашылып  жатқаноқу орындарына  қажетті  ...  ...  ...  ...  жоқ  ...  ... өз тілдерінің  дыбыстық  жүйелеріне  лайықты  жазулары  болуына,емлесінің, жазу ... ... ...  болатын.Тіл  ғалымдары  бұлміндеттерді абыроймен іске асырды.Жер – жерлерде әр түрлі дәрежедегі  оқу  ...  ...  ... ... істерінің алғашқыда әр халықтың өз  тілінде  жүргізілуі,  анатілінің оқу пәндерінің бірі ... ... –  одақ  ...  тілдердіңграмматикалық  құрылыстарын  зерттеуді,  олардың  практикалық  және   ... ... күн ... қойды. Күрделі де қиын бұл міндетті  детіл ғалымдары абыроймен орындады. Соның нәтижесінде одақ  ...  ... ... оқу ... ... да ана тілінде жазылған  грамматикалықоқулықтарға ие болды.20 ғасырдың 30-шы жылдарында Кеңестік жаңа тіл ...  ... ...  ...  оны  ...  ...  ретінде  академикН.Я.Марр Кеңестік тіл білімі ... ......  ...  ...  Ол  ...   ... туыстық төркінін, олардың  семит  тілдерімен  байланысын  зерттедіде, келе-келе өз теориясын «яфет ... деп ... ... ...  ... Марр ... Кафказия, Жерорта теңізі  бассейндеріндегі  толып  жатқантілдердің ...  ...  ...  атау  ...  ...  да,  ...  осытілдерді зерттеуден туған өз тұжырымдарын «яфет ...  деп  ...  ... ... келе «Тіл  ...  жаңа  ...  деген  атаумен  ауыстырылды.Бірақ әдебиеттерде бұл екі атау кейде бірінің орнына бірі қолданыла береді.Н.Я.Марр ... «Тіл ...  жаңа  ...  өз  ...  ... ... тіл ... деп аталатын ғылымды Кеңестік дәуір  талабытұрғысынан   қайта   ...   ...   тіл   ...   сол   ... ... ... ... көре  білді.  Бұл  бағыттыңбуржуазиялық елдерде бірсыпыра мәселеде реакциялық, нәсілдік бағытта  ... ... мен аз ... олардың тілдерін кемсітіп қарайтындықтарын  ашықайтты. Шынында да, әсіресе 20  ғасырдың  бас  кезінде  ...  ... ... ...  ...  жоғары  бағалау,  бүкіл  мәдениетті,ғылымды  жасаушы  солар,  прогресс  соларға  тән  қасиет,   ...   ...  ...  ...  кертартпа   дейтін   шовинистік,   нәсілдіктенденция едәуір етек алды.Халықтар достығы, тең құқылығы туын көтере  ...  ...  ... ... жаңа ...  ...  ...  әрине,  табиғи  нәрсе  еді.Бірақ осы сын келе-келе салыстырмалы-тарихи тіл  білімінің  ...  ... бас ... тіл ... марксизмге тән  емес  дөрекілік,  асқақтаушылық,менмендік әуен ... тіл ... жаңа ... яфет  ...  жан-жақты  зерттеу,  оныңбасқа семьядағы тілдермен қатынасын айқындау негізінде  ғана  қалыптастыруғаболады  деп  санады.  Ол  ...  ...  ...  ...   ... ...  ...  болды.  Бірақ  оларда  Маркстің  ...  ...  ...  ...   ...   ...   тілге   деқолданылғандықтан, бірсыпыра қате тұжырымдар жасалды.Мәселен, Маррдың тұжырымдауынша: ... ... тіл де ... ...... қондырма, ол қоғамдық базиспен бірге өзгеріп  отырады;  дүниежүзіндегі тілдердің барлығының шығу  төркіні,  ...  ...  ... бәрі де о ... сал, бер, ион, рош ... төрт элементтен  тараған,бұл элементтердің қалдығын қазіргі  тілдерден  де  табуға  болады;  қоғамдықформациялар ... ... тіл ...  ...  тіл  дамудың  бір  сатысынанекінші сатасына өткенде революциялық секіру  ...  ...  бұл  ... ... ... рөл ...  тіл  ...  негізгі  көрсеткіші  тілсемантикасынан көрінеді, сондықтан тіл білімінің  негізгі  нысаны  семантикаболуы керек.«Тіл туралы жаңа ... ... ... ...  ... бұл тұжырымдардың қай –  қайсысы  да  қоғам  жөніндегі  ілімініңмәніне жете түсінбей, оны тіл мәселелеріне  ...  ...  ...  ... ... осы  қате  ...  1950  жылға  дейін  Кеңес  тілбілімінде үстем болып келді. Кеңес тіл ...  өз  ...  ... ... міндетті саналды.Кеңес Одағы Коммунистік партиясының орталық  органы  «Правда»  газеті1950 жылы Кеңес тіл біліміндегі тоқыраушылықты сынап,  бұл  ...  ... ... ... ... үшін еркін айтыс ұйымдастырды.Тіл біліміндегі айтыстан  кейін  Кеңес  тіл  білімінің  ерекше  ... ... «Тіл ... жаңа  ...  ...  оның  ... зардаптарын жан – жақты ашып көрсету болды.Сөйтіп, 1950 жылғы тіл жайындағы айтыстың Кеңес тіл білімі  ... мәні ... «Тіл ... жаңа ...  ...  салды,  салыстырмалы  –тарихи тіл білмінің құқын қайта ...  ...  ...  тіл  ... ... ... зерттеуіне дем берді.Жалпы  тіл  біліміндегі  ғылымдар  арасындағы  интеграция  процесініңнегізінде туындаған когнитивті лингвистика ғылымы ...  ...  ...  ... ... ... да ... өзіне аударуда.  Бұл  сала  ... тіл  ...  ...  ...  ...  ...  мәселелерінеерекше көңіл бөліп зерттеу нысанына айналдырған Р.  Сыздық,  Ә.  Қайдар,  Е.Жанпейісов, Г. ... Қ. ...  Ж.  ...  Э.  ...  ... Б.  Момынова,  А.  Салқынбай,  К.  ...  Г.  ...  ... Н. ... А. ... секілді зерттеушілер  бұл  мәселенілексикология,  этнолингвистика,  когнитология,  лингвомәдениеттану  салаларытұрғысынан ...  ...  ...  ...  тіл  ...  ...  ...  зерттеулер  соңғы  он  жылдықта  ғана  қолға   алынабастады. Академик Ә.Қайдардың этнолингвистика саласына қатысты ...  ... ...  ...  ...  ...  қалыптасуына  негіз  болды./10/Дәлірек  айтсақ   когнитивтік   бағыттағы   ...   ...   ...  ...  ...  болады.  Зерттеушінің  «Сөйлеу  қызметіндегікогитивтік   модельдер:   типологиясы   мен   динамикасы»   атты   ...  осы  ...  ...  ...    ...   ...   болыптабылады. Докторлық диссертацияда адам санасындағы білімнің көріну  ...  ...  ...  мен  ...   ...   Когнитивтікмодельдер универсумдар ретінде қарастырылады.Және осы бағыттағы іргелі еңбектердің бірі ретінде Қ.Жаманбаеваның «Тілқолданысының когнитивтік негіздері»/11 / атты ...  ...  ...  ...  ...   тілдік   сананың   құрылымын   анықтап,   ...  ...  жан  ...  ашып  көрсетеді.  Қазақ  тіл  біліміндегікогнитивтік лингвистика ғылымның қалыптасуына негіз болған аталмыш  еңбектертіл  ...  ...  ...  ...  айтарлықтай   өзүлесін қосу үстінде. Когнитивтік ... ...  ...  күрделіжүйе тудыру ерекшеліктері де бүгінгі күні жан жақты қарастырылуда.Профессор Ж.Манкеева «Қазақ тілін зерттеудің когнитивтік  негіздері»/12/ атты ... ... ... ...  ...  ...  зор  екендігін  атап  ...  ...  ...  үш   ... ... Сол  ...  ғалым  Б.Момынова  Қазақ  тіліндегі  қоғамдықсаяси  лексика  (әлеуметтік-бағалауыштық,  сөзжасам)»/13/   атты   ...  ...  ...  ...  ...   бағалауыштық   сипатын   қарастырса,   профессор   ...    ...  ...  лингвистикадағы   «тілдік   тұлға»   мәселесінкөтереді. С.И.Жапақовтың   жұмысында   ...  ...  ...  ...  ...  фрагменттерінің  тілдік  бейнесі   мен   когнитивтіклингвистиканың басқа да ... ... сөз ...  /  ...  ...  ...  атты  мақаласында   когнитологиялық   талдаудыңтәсілдеріне тоқталып, ойлау ой түю,  қабылдау,  қорыту  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мәселені  көтереді.Сонымен  қатар  жас  зерттеушілер   ...   /15   /,   Ш.   ...  ...  ...  ...  талдау  жасаудың  үлгілерінұсынады. Ал А.Сыбанбаева/16 /, Н.Зайсанбаевалар /17 /  ...  ... ... ... ... сала ... ...  жұмыстарын  осыбағытқа арнайды.Когнитивтік лингвистиканың жеке ғылым саласы ретінде танылуы үшін  ... ... ... тән ... ... мен бірліктері болуы  шарт.В.В.Петров  когнитивтік  ғылымның  түпкілікті  идеясының  негізін   ...  ...  ...  ой  ...  ...   ...   собойманипулирование  внуренними  (ментальными)  репрезентациями  типа   ... ... ... и ... ... ... (18, ...  тіл  білімін  зерттеушілер  «білім,   концептуалдылық,концептуалды жүйе, когниция, когнитивтік модель,  ...  ...  әлем  ...  ...  өріс,  ұлттық   мәдени   бірліктерді»когнитивтік лингвистиканың негізгі  ұғымдары  ретінде  қарастырады.  Аталғанұғымдардың  адам  ...  ...  ...  ...  сол   ... тілдік бейнесін» тануға  мүмкіндік  жасау  қабілеті  туралы  мәселебүгінгі  таңда  жалпы  лингвистер  ...  ...  де  ...  ... ... кейінгі зерттеулерден  айқын  көруге  болады.  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...  табуда.  Бұл  атауға  байланысты  Е.С.Кубрякова:  ...  как  ...  ...  для  ...  форм   познанияпроцесс структура знаний из ... ...  ...  ... (2, ...  ...  лингвистика  ғылымының  қысқаша  түсініктемесі  Ғ.Қалиевтің «Қазақ тіл ... ...  ...  ...  ... тіл ... ... лингвиситика (лат. cognito  білім,түсінік)-табиғи  тілді  сана  ...  ...  ...  ...  шындығыретінде зерттейтін тіл  білімінің  саласы.  Когнитивтік  тіл  ...  ... ... ... ...  түсіндіруді  және  соған  лайық  оныңмоделін жасауды мақсат ...  Ол  үшін  ...  ес,  еске  ...  ...  ...   ...   ...   қатысты   тілдік,   психологиялық,физиологиялық   т.б.   ақпараттардың    ...    ...    ...  ...  ...  тіл   ...   тілдің   көмегіменақпараттың  берілу,  сақталу  тэсілдері  мен  құрылымы   ...   ... және  ...  ...  ...  ...  жүйесімент.б. байлаьшісты бірқатар қолданбалы міндеттерді шешуге мүмкіндік береді»  -деген анықтама береді.Пайдаланылған әдебиеттер:1.     Сағындықұлы, Берік. Қазақ тілінің тарихы. Жаңа ... ... /Б. ... Ш. Омарбеков; Әл-Фараби атынд. Қазақ Ұлттық университеті.  -Алматы: Қазақ университеті, 20112.      ...  ...  ...  тілі.    Сөзжасам-дериватология,сөзөзгерім-морфология. Семей; Новосібір: Талер-Пресс, 20073.     Норман Б.Ю.Лингвистические задачи. –М: Флинта-Наука., 20094.     Попова З.Д.Общее языкознание. ... ... ... Б. ... ... тілі ...... 2012  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ботаникалық ресурстану ғылымы және оның ғылымдар жүйесіндегі орны6 бет
Хіх ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар5 бет
XVIII ғасырдың аяғы - XIX ғасырдың басындағы Қазақстанның оңтүстігіндегі саяси жағдай22 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Америка Құрама Штаттары9 бет
Ежелгі заманғы Қазақстан414 бет
Кіші жүз қазақтарының егіншілік және саудасының дамуы46 бет
КСРО-ның ыдырау тарихы81 бет
Омбыдағы білім ордаларындағы қазақ жастары62 бет
Оңтүстік Қазақстанға өзге ұлттардың қоныстануы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь