Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары мен кемшіліктері жайлы ақпарат

I.Кіріспе бөлім
Нарықтық экономика.
II.Негізгі бөлім:
2.1.Нарық туралы жалпы түсінік.
2.2. Нарықтық экономика артықшылығы

2.3. Нарықтық экономика кемшіліктері
2.4. Нарықтың маңызды элементтері, принциптері
2.5. Нарықтық экономика үлгілері
III.Қорытынды
IV.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Нарықтық экономика тауар-ақша қатынастарының ең жоғарғы даму сатысы ретінде. Нарықтың мәні, қызметтері. Нарықтың артықшылықтары және кемшіліктері. Нарықтық экономиканың ұстанымдары: маржиналдық талдау, баламалы таңдау шығындары, экономикалық ұтымдылық. Нарықтық механизм элементтері: сұраныс, ұсыныс, баға, бәсеке.



1.Нарық – тауар айналымының процесінде жүзеге асатын тауар ақшаға және керісінше ақша тауарға айналатын экономиканың саласы, АӨК-гі өндірілген өнімді сатып алу – сатудың өзара байланысты актілерінің жиынтығы.
Нарық өзара байланысты бірнеше қызмет атқарады.
- реттеушілік қызметі – нарық арқылы өнімді өндіруге кеткен шығындарға есептеу жүргізіледі;
- ынталандырушылық – баға төмендеген кезде өндірушілер өнім өндіруді қысқартып жаңа техниканы, технологияны енгізу, еңбекті ұйымдастыру жетілдіру арқылы шығындарды азайту мүмкіндігін іздей бастайды;
- баға белгілеу – сұраныс пен ұсыныс әсерінен баға ауытқып отырады;
- делдалдық – нарық арқылы өндірушілер мен тұтынушылар арасында байланыс орнайды;
- ақпараттық – баға арқылы тауарды өндірудің технологиялық дәрежесі мен шығындары шаруашылық әрекеттің неғұрлым тиімді бағыттары туралы экономикалық ақпарат беріп отырады.
Нарықтың субъектілері: үй шаруашылығы, фирмалар (кәсіпорныдар) және мемлекет.
Нарық объектілері: тауарлар мен қызмет көрсету, өндіріс факторлары, ақша, бағалы қағаздар.
Инфрақұрылым – қалыпты жұмыс істеуді, қоғамдық еңбек бөлімі процесінде пайда болатын технологиялық, өндірістік, экономикалық және ұйымдық байланыстарды жүзеге асыратын халық шаруашылық салаларының жиынтығы. Оларға: транспорт; байланыс; электрмен, газбен, жылумен қамтамасыз ету желілері; коммуникациялар; материалдық-техникалық жабдықтау; сауда дайындау; ақпараттық қызмет көрсету.
1. Назарбаев Н.Ә. Жаңа кезең – жаңа экономика // Егеменді Қазақстан, 16 желтоқсан 2004 ж.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан тұрақты экономикалық даму кеңістігіне шықты // Егеменді Қазақстан, 28 маусым 2003 ж.
3. Қажыкен М. Устойчивость социально-экономиеской системы (десятилетию концепции устойчивого развития) // Транзитная экономика, 2001 г.
4. Джон К.Гэлбрейт. Экономические теории и цели общества. – М. Прогресс, 1979 г.
5. ҚР Конституциясы, Алматы, «Дәуір», 1995 ж.
6. ҚР «Шаруа (фермер) қожалығы туралы заңы». Алматы. 1998.
7. ҚР Жер Кодексі, Астана. 2003 ж.
8. ҚР Еңбек Кодексі, Астана, мамыр 2007 ж.
9. Абдильдина Л.И., Абдильдин С.С. «Экономика предприятия». Алматы. 2004 г.
10. Бельгибаев К.М., Алшынбай А.М., Қайырбаева А.Е., Бекенова Г.Ы., Итекеева Г.К.. Экономика селького хозяйства. Практикум, Алматы, 2003 г.
        
        Қазақстан   Республикасы  Білім және Ғылым  МинистрлігіСемей   Қаласы   Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіТақырыбы: ... ... ... және ... ... ... ... 2015жЖоспар:I.Кіріспе бөлімНарықтық экономика.II.Негізгі бөлім:2.1.Нарық туралы жалпы түсінік.2.2. Нарықтық экономика артықшылығы2.3. Нарықтық экономика кемшіліктері2.4.  Нарықтың ... ... ... ... ... ... ... тізімі.Нарықтық экономика тауар-ақша қатынастарының ең жоғарғы даму сатысыретінде. Нарықтың мәні, қызметтері. Нарықтың артықшылықтары жәнекемшіліктері. Нарықтық ... ... ... ... ... шығындары, экономикалық ұтымдылық. Нарықтық механизмэлементтері: сұраныс, ұсыныс, баға, бәсеке.   1.Нарық – тауар айналымының процесінде жүзеге асатын тауар ақшаға ... ақша ... ... ... ... ... ... сатып алу – сатудың өзара байланысты актілерінің жиынтығы.Нарық өзара байланысты бірнеше қызмет атқарады.- реттеушілік ...... ... ... ... ... ... жүргізіледі;- ынталандырушылық – баға төмендеген кезде өндірушілер өнім ... жаңа ... ... енгізу, еңбекті ұйымдастыружетілдіру арқылы шығындарды азайту мүмкіндігін іздей бастайды;- баға белгілеу – сұраныс пен ұсыныс әсерінен баға ауытқып отырады;- делдалдық – ... ... ... мен ... арасында байланысорнайды;- ақпараттық – баға арқылы тауарды өндірудің технологиялық дәрежесі меншығындары шаруашылық әрекеттің неғұрлым тиімді бағыттары туралыэкономикалық ақпарат беріп отырады.Нарықтың ... үй ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсету, өндіріс факторлары, ақша,бағалы қағаздар.Инфрақұрылым – ... ... ... қоғамдық еңбек бөлімі процесіндепайда болатын технологиялық, өндірістік, экономикалық және ұйымдықбайланыстарды жүзеге асыратын халық шаруашылық салаларының жиынтығы.Оларға: транспорт; байланыс; электрмен, ... ... ... ... ... ... ... саудадайындау;  ақпараттық қызмет көрсету.Нарықтың инфрақұрылымы.Нарықтың  артықшылықтары:- ресурстардың тиімді орналастырылуы,- ҒТП жетістіктерін ... ... ... ... ... төмендету мақсатындағы бәсекенің дамуы,- қажетті мөлшерде және жоғары сапамен түрлі талаптарды қанағаттандыруқабілеттілігі;кемшіліктері:- қоғамдық проблемаларды ... ... ... ... ... ... мен табыстың алынуына кепілдік бермейді.Сұраныс – адамдардың белгілі бір уақыт аралығында, тиімді бағаға тауарлардысатып ... ... мен ... айтамыз.Ұсыныс – сатушылардың нарықта тауарларды сату үшін ұсынуындағы талабы менқабілеттілігі.Сұранысқа әсер ететін бағадан тыс ... ... ... ... ... жарнамаға жұмсалатын шығындардың ауытқуы,- бағаны және тапшылықты күту,- сатып ... ... әсер ... ... ресурстар бағасы,- технология,- бағаны және тапшылықты күту,- қосымша тауарлар бағасы,- сатушылар саны,- салықтар мен жәрдем қаражаты.Негізгі қорлардың үш ... ... ... Салалық құрылымы – яғни, өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығысалаларының ... ... ... ... ... ... Технологиялық құрылымы - әр түрлі қорлар топтарының технологиялықбелгілері бойынша ... ... ... ... ... - ... және ... қорлардың үлестіксалмағы.   Белсенді қорлар деп технологиялық прогресстің әсеріне тәуелді, өзгеріптұратын қорларды айтады. (трактор, комбайн, ... ... ... ...... ғимараттар т.б. құрылыс объектілері, яғникөп өзгертілмейтін қорлар жатады.Нарықтың мәні және ... ... жүйе ... ... қоғамдық еңбек бөлінісі, ақша арқылы жүзегеасырылатын айырбас ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... арқылы жоғары нәтижеге жетуге негізделеді. Нарықтық экономика - өндірушілер мен тұтынушылар нарық арқылы әрекетететін шаруашылықты ұйымдастыру нысаны. Нарық - бұл өндіріс, бөлу, ... және ... ... сату және сатып алуарқылы жүзеге асырылатын ұйымдық экономикалық қатынастар жүйесі. Нарықтың мәні оның қызметтерінде толық көрінеді. Нарық ... ... ... ... ... реттеу, делдалдық, баға белгілеу,ақпараттық, ынталандырушылық қызметтері.Нарық субьектілерінің өзара әрекеті және нарықтың құрылымы менинфрақұрылымы.Нарықтың сипаты оның субьектілері мен олардың іс ... ... ... үй ... , ... және мемлекет ретіндеқарастырылады.Нарықтық обьектілеріне: тауарлар мен қызмет көрсетулер, өндіріс факторлары,ақша, бағалы қағаздар және т.б. жатады.Нарықтың күрделі экономикалық жүйе ... ... ... бар. ... бұл ... жекелеген элементтерінің ішкі құрылымы. Нарықтыңқұрылымы әр түрлі белгілері бойынша көптеген түрлерге бөлінеді. Қазіргікезде нарық  дамыған инфрақұрылымсыз, яғни ... ... ... менұйымдарсыз орын алуы мүмкін емес.Нарықтың инфрақұрылымы - бұл нарықтық ... ... ... ... ... ... және ... фирмалардың жиынтығы.Нарықтық инфрақұрылымдардың төрт негізгі түрі бар: тауар нарығы, қаржынарығы, еңбек нарығы және ақпараттық ... ... ... ... ... ... нарықтың белгілі элементтерінің болуынталап етеді. Олардың жиынтығы нарық ... ... ... ... ... мен ... сұраныс, ұсыныс, баға және бәсеке.Бәсеке пайданың жоғары болуын және осының негізінде өндіріс масштабынкеңейтуді қамтамасыз етеді. Нарық субьектілерінің ... ... ... ... ... ... болып табылады.Нарықты жандандыратын бәсекеге үнемі бизнесмендердің келісімі арқылы олрдыңэкономикалық күштерінің шоғырлануы қауіп төндіреді. Нәтижесінде бәсекеніңқарсыласы ... ... ... Нарықтық үстемдіктің түрлері:-  Монополия (monos  біреу,poleo сатамын ) бір жеке ... ... ... ... ... ерекше құқығы, яғни бір сатушының ерекшешаруашылық жағдайы. Монополияны ұйымдастырудың бірнеше түрі болады. Олар:картель,синдикат,трест,концерн және конгломет. - Олигополия  (oligos-аз, polio-сатамын)  бір ... ... мен ... ірі ... ... ... ... айтамыз;-  Монопсония (monos-opsonia-өнім сатып алу)  бір сатып алушының, өзініңқойған шартына сәйкес өнімнің бір ... ... ... алуға мүмкіндігібар , ерекше жағдайы;- Олигопсония  нарықтағы бірнеше сатып алушылардың үстемдігі.Нарықтық қатынастың тұлғалары мен нысандары, ... ... ... ...... ... мен ... еркінқозғалысын қамтамасыз ететін ұйымдар, мекемелер, институттар жүйесі. Нарықтың инфрақұрылымның негізі–жабдықтау, өткізу, брокерлік, делдалдықұйымдар, коммерциялық  фирмалар. Материалдық ... ... ... ... ... ... ... негізі банктік және сақтандыружүйесі, ірі және шағын несиелік жинақ мекемелері, коммерциялық банктер.Нарық инфрақұрылымның ... ... ... ... және ... банктер✓ тауар, қор, валюта биржалары✓ жәрмеңкелер, аукциондар✓ мемлекеттік және мемлекеттік емес еңбек биржалары✓ ақпараттық технологиялар және бұқаралық ... ... ... ... және ... инспекциясы✓ сақтандыру жүйесі✓ кеден жүйесі✓ коммерциялық–көрме кешендері✓ кеңес беруші және аудиторлық компаниялар✓ қоғамдық және мемлекеттік қорлар✓ еркін арнайы ... ...... бір ... ұйымдастырылған көпшілікке арналған рынокжәне ортағасырларда Еуропада пайда болды.Аукцион – ... ... ... ... ... Алдын алабелгіленген орында тауарды жария түрде жоғары бағада сату басты мақсатболып ... ...... өтеу үшін сот ... арқылы жүргізіледі.Ерікті аукцион – тауар иелерінің бастамасымен ұйымдастырылады.Биржа – сатушы мен сатып алушы қатынас жасау үшін арнайы ... Оның ... ...... ... ... ... облигацияны белгіленген бағаменсату мен сатып алу шарттары жасалынатын нарық. Валюталық биржада валютаныңбір ... ... ... биржасы – арнайы тауар ретінде жұмыс күшін сату және ... ... ... ... ... ...... заттық объектілердің нарық. Түрлі тауарлардыңұсынылған биржалары әмбебап деп аталады.  Нарықтық  бәсекенің әртүрлі сипатта ... ... ... ... ... ... бір-бірінен өзгешелігі өзіне тән белгілеріменанықталады.Нарықтық құрылымдардың негізгі типтері: жетілген және жетілмеген бәсеке.Жетілген бәсекенің белгілері:-                     рыноктағы ... мен ... ... санышексіз.-                     рынокқа ену және шығу кедергілері жоқ.-                     өндіріс факторларының мобилділігі жоғары.-                     рыноктағы бағаға  әсер ету ... ... ... алу ... ... ... ... бәсекенің бір шарты орындалмаса, онда мұндай нарықтық құрылымжетілмеген ... ... ... ... ... - тауарларды өндіру және өткізумен байланысты жалғызфирманың үстемдік етуі. Монополияның негізгі белгілері - ... ... ... ... - ... бір ... бір ғана сатып алушысы бар нарықтыққұрылымның типі. Ол ... алу ... ... ... ... ... - ... негізгі бөлігін өндіру және өткізумен айналысатын жәнеөзара бағалық емес бәсекеге түсетін бірнеше фирмалардың іс-әрекеті.Монополистік бәсеке - ... өнім ... ... ... ... ... ... және фирмалардың нарыққа енуіне тосқауылболатын кедергілер:1) Мемлекеттің жекелеген ... ғана ... ... қамтамасыз етуі(белгілі бір қызмет түрлеріне лицензия беру).2) Ұдайы өндірілмейтін және сирек кездесетін ресурстарға меншік.3) Авторлық ... және ... ... бар ... ғана сол ... асырумен байланысты артықшылыққа, лицензия сату құқығына ие.4) Масштаб әсері. Ірі фирмалар ... ... ... ... шығындардытөмендете отырып, бәсекелік артықшылыққа қол жеткізе алады.5) Заңсыз бәсекелік әдістерді қолдану.Кез-келген рынок құрылымының типі қалыпты ... етуі үшін ... ... ... ... еркіндігі, дербестігі,тәуелсіздігі.2. Экономиканы тұрақты дамытудың басты мақсаты тек дамыған өркениетті елқатарына қосылумен ішкі жақтан баршаға барынша мүмкіндіктер беріп, әрбірадамның ... ... ... түрін қадірлейтін, зейнеткерлер менардагерлерді қоғамдық қамқорлыққа бөлейтін және экологияны қорғайтын қоғамқұру. Ал экономиканың тұрақты ... ... ... ... даму ... бірнеше экономистердің көзқарастары бар.ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев біздің елде он жыл ішіндегі қол ... ... ... ... «Бұл ... ... ... көптеген қиындықтарын ойдағыдай еңсеріп, тұрақтыэкономикалық даму траекториясына шыққанын көрсетеді» деп, ойын ... ... даму ... мәні мен мазмұнын зерттеу біздің елдеэкономикалық теорияның негізгі мәселелерінің біріне айналып отыр. Тұрақтыдаму концепциясы БҰҰ-ң 1992 жылғы Рио-де-Жанейрода ... «ХХІ ... ... ... ... ... ... алғаш рет ұсынылды. Бұлконференцияда тұрақты дамудың мәні – қазіргі кезеңдегі қажеттіліктердіқанағаттандырумен қатар, болашақ ұрпақтың өз ... ... ... деп ... ... ... өмір сүру ортасына қамқорлық ету – тұрақты дамуконцепциясының негізгі идеясы болып табылады. Бұл анықтамада ... ... ... ... Оның ...... өміріне қажетті өтемаңызды бірсыпыра табиғи ресурстардың таусылу қаупінің нақты ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев 2002 жылы БҰҰ-ныңдүниежүзілік форумында «Тұрақты даму – адамзаттың аман қалу амалы» деген ойқорытындысында Қазақстан экономикасының тұрақты бағытында бейімделебастағанын ... ... ... ... ... ... ғылым менәлемдік өркениетті тәжірибеде тұрақты даму концепциясы өзінің лайықты орныналды. Тың мәселе болғандықтан ғалымдар, саясаткерлер мен экономистертарапынан оған ... ... ... үлкен.Тұрақты дамудың көптеген анықтамалары мен көрсеткіштері қалыптасуда. Оларкең диапозонда: жай тепе-теңдіктен жүйелік және біртұтастық түсініктеріарасында қолданылып келеді. «Тұрақты даму»  түсінігі ... кең ... ... ... ... Тұрақты дамуды экономика тек қана оңдыдамып отырған кезең деп біржақты қарамау керек. Тұрақты даму ұғымықолданылғанда зерттеушілер зерттеліп жатқан ... тән ... ... ... ... ... белгілер мен қосалқы процестерден ойыналшақтатады.Абстрактілі ойлану тәсілі арқылы тұрақты даму категориясын төмендегідейтүсінуге болады:- тұрақты даму тек қана ... яғни бір ... ... даму деп түсінбеукерек. Экономикалық даму, әдетте, белгілі бір ... ... орын ... ... ... ... ашу үшін ... мерзімдік экономикалық дамудыемес (3-4 ай немесе 1-3 жыл), ұзақ ... ... ... ... ... мерзім аралығы алынса, онда экономикалық дамудың сипатына дәл ... ... ... ... дәл сол мезетте экономика дағдарысқарсаңында немесе дағдарыстық жағдайда болуы мүмкін. Немесе, экономикақазір жақсы дамып отырғанына қарамастан, 3-4 жылдан ... ... ... жағдайға душар болып қалу қаупін байқамай қалуға болады.Сондықтан, тұрақты даму концепциясы ұзақ ... ... ... ... ... негізделеді;- Тұрақты даму концепциясы дәстүрлі қалыптасқан «экономиканың циклді дамуы»теориясын жоққа шығармайды. ХІХ ғасырдың көрнекті ғалым-экономистеріС.Кузнец, И.Шумпетер, Дж.М.Кейнс, ... ... ... ... циклды дамуының экономикалық заңдылығын дәлелдеп берген.Экономикалық заңдарды өзгертуге ешкімнің құдіреті жетпейді, өйткені ... ... ... ... мен ... ... емес). Демек,тұрақты даму барысында да циклдық толқындар орын алып отырады. Бірақ,тұрақты даму концепциясын басшылыққа алған мемлекет ... ... ... ... ... ... жібермеу, ондаэкономиканы тұрақтандыру саясатын ұсынады;- экономиканың құлдырауын тоқтатып, немесе тоқыраудан шығарып, қайтаданжаңа деңгейде макроэкономикалық тепе-теңдікті орнату ... ... ... ... ортаны қорғау және дамыту бойынша Бүкіл әлемдік Комиссияныңесебінде тұрақты дамудың төрт негізгі мәселелерін атап өтті. Олар:- адам өміріндегі табиғат ... ... ... пен ... ... ... ... деңгейінің өсуі;- әлемге қауіп пен қауіпсіздік.Қазіргі кезде дамыған елдердегі экономикалық өсудің үйреншікті модельдеріөздерінің ең ... ... ... бұл ... ... ... үлгі ретіндеқолдануға ұсынылмайды. БҰҰ-ның қорытынды баяндамасында атап өткендейқазіргі кездегі айырықша мәселелені шешу жолы тек қана ... ... даму ... ... эәне ... ... жаңа ... қазіргі деңгейдегі тәсілдерін, басқа бағалауқұралдарын қолдануды қажет етеді. Қазіргі қолданып жүрген тепе-теңдіктеориясы жүйенің тұрақтылығын ... ... ... ... ... жағдай жинақталған сұраныс пен ұсынысқа шек қоюды талапетеді. Сондықтан нарықтық тепе-теңдік екінші орынға кетіп, алғаэкономикалық өсудің ... ... ... ... ... ... экономикалық теориялардың көпшілігі тепе-теңдікталдау негізінде қалыптасқан. Бірақ көптеген жылдардағы тәжірибегесүйенсек, динамикалық жүйе ешқашан тепе-теңдік ... ұзақ ... қала ... ... көзқарасы бойынша «Тұрақты жағдай»түсінігі қазіргі экономикалық пікір жүйесінде үлкен роль атқаруда. Тұрақтыжағдай ол динамикалық жүйеде ерекше ... ... ... Ол ... ... даму ... және ... саны белгілі біруақытта өзгермейді деген негізде қалыптасқан. Шындыққа келсек ішкі жәнесыртқы жағдайлардың ұдайы өзгеріп тұруына байланысты жүйенің тепе-теңдігібұзылып ... ... ... ... ... ... ... депР.Клауэр, А.Лейонхуфвуд, А.Ноувты және басқаларды атайды. Бұл теорияныңмаңызды ... деп олар ... ... көрсетеді. Олардың айтуыншабұл теория статистикалық даму факторларын есепке алмайды. Модельде өзгерумүмкіндіктері жоққа тән және уақыт факторынан алшақ. Оның ... ... мен ... арасында өзара байланыс өзінен-өзі қалыптасадыдеген болжам жатыр. Жалпы ... ... ... А.Ноув қатаңталап қояды. Ол – жалпы тепе-теңдік және қаржыландыру бір-бірімен жау,өйткені, қаржыландырудан түсетін пайда тек тепе-теңдік жағдайда ғанақұрылады. Оның ... ... өсу мен ... прогрессэкономикалық теңсіздік тудырады немесе сол теңсіздіктен өздері пайдаболады. Бұл көзқарастың жақтастары аз ... ... Джон ... тепе-теңдіктің бұзылып отыруын көптеген өндірістік салалардаыңқалыпты тенденциясын сақтай алмауынан деп тұжырымдайды. Ал, Имач ... ... ... ... ұлғаюы экономикалық тепе-теңдіктіңсақталуына мүмкіндік бермейді деп көрсетеді.Қоғам мен табиғаттың арасындағы тепе-теңдік мәселелері ... ... ... ... пен ... ... талқыланған – депкөрсетеді И.Кучин. Қоғамның даму барысы, оның өндіргіш ... ... ... және оның қондырмасы, сондай-ақ, олардың тікелей жәнекері байланыстары, ... әсер ... ... және ... ортаның қарқындықатынастарынан объективті түрде туындайды.Бұл тұжырым Дж.Форрестер мен Д.Медоуздың математикалық талдауларыныңнегізін құрады. В.А.Коптюк БҰҰ-ның ... орта және даму ... ... ... тұжырымдар жасады деп жазды. Ол қоршағанортаны қорғау мен экономикалық даму ... ... ... ... ... ... бөлек дамыған экономика жерді қу далағаайналдыруда, ал экономиканың дамымауы экологияны қайыршылық күйге түсіредідеген ойды тудырады.  ❖ Нарықтық экономика артықшылығыБұл ... ... ... ... жоюдың, ал жалақыға жұмсалатыншығынды қоса жаппай бақылау арқылы табысты (пайданы) да қалағандай бөлудііске асырудың мүмкін екендігінде. Екі ... де – ... ... ... үлгінің де – елеулі кемшіліктері бар. Егер нарықтық экономиканыреттеудің ... ... ... тура ... ... онда жоспарлыэкономиканың нарықтық тетіктерді енгізу жолымен жоспарлауды “жұмсартуына”тура ... ... ... ... қандай да экономика араласэкономика болып табылады және онда ... ... да, ... да ... бар. Қазіргі заманғы нарықтық экономикаға тәнсипат: көп жүйелілік, ... ... ... ... ... ... қарқынды түрде үнемделетін экон. өсу шарттарыретіндегі жоғары деңгейде дамыған технологияның пайдаланылуы. Қазақстанныңөтпелі экономикасының ... ... ... тең ... ... ... және ... тұрғыдан бағдарланған нарықтық құрылымдықалыптастыру жөнінен ұзақ та жүйелі жұмыс жүргізуді қажет етеді.❖ Нарықтық экономика кемшіліктері:  Рыноктық экономика, Базарлы ...... ... ... ... меншік нысандарының көптігі, нарықтық баға белгілеу, шаруашылықжүргізуші субъектілер арасындағы шарттық қатынастар, ... ... ... ... араласуы қағидаттарына негізделген экономика, яғнитауарлар мен қызметтерді өндіру, бөлу, оны бағдарламалау және реттеу саласынарықта біріктірілетін экономика.  ... ... ... ... ... баға құралады. Сұраным мен ұсынымның өзара әрекеті Н. э-ныңтиімділігін қамтамасыз ететін тетік болып табылады. Баға ... ... ... ... ... ету керектігін – осы тауарды көп өндірукерек пе, жоқ па оның шығарылымын қысқарту ... ... ... пе, жоқ ... ... ... құралу тетігімен қатар рыноктағы бәсекегеерекше назар аударуға тура келеді, яғни бір-бірімен бәсекелесуші бірқатарфирмалар (кәсіпорындар) болса және ... ... баға ... ... алмаса – олар тұтынушылар алғысы келетін және төлей алатынтауарларды ... ... ... ... тауарлардың белгілі бір санаттарыүшін баға тетігі жұмыс істемейді (мыс., қорғаныс), кейде тауар өндіругежұмсалған барлық шығынды ... ... ... ... баға мен ... ... нәтижесін көрсетпейді. Нарықтың осы және басқа кемшіліктерінақты өмірде ұдайы кездесіп отырады, сондықтан “таза” Н. э., сұраным менұсынымның ... ... ... да, ... ... ... ... етуші кәсіпорындар мен монополиялар, түрлі ұйымдар, саяси өкіметтарапынан араласу – реттеу арқылы толықтырылып, шектеліп отырады. Соныменбірге нарықтық шаруашылық пен баға ... ... ... алып ... орнына экономиканы толық басқару әкімш. және саяси ... ... онда ... ... ... ... ... болады. Бұлжүйенің артықшылығы жұмыссыздықты толық жоюдың, ал жалақыға жұмсалатыншығынды қоса жаппай бақылау арқылы табысты (пайданы) да қалағандай бөлудііске асырудың мүмкін ... Екі ... де – ... ... ... үлгінің де – елеулі кемшіліктері бар. Егер Н. э-ны реттеудің түрлінысандарын енгізуіне тура келетін болса, онда жоспарлы экономиканыңнарықтық тетіктерді енгізу ... ... ... тура ... экономистерінің пайымдауынша, қандай да экономика аралас экономикаболып табылады және онда жоспарлы шаруашылықтың да, нарықтық шаруашылықтыңда белгілері бар. ... ... Н. э-ға тән ... көп ... ... ... белсенді реттеушілік рөлі, ресурстар қарқындытүрде үнемделетін экон. өсу шарттары ретіндегі жоғары деңгейде дамығантехнологияның пайдаланылуы. Қазақстанның өтпелі экономикасының дүниежүз. Н.э-ға тең ... ... ... өркениетті және әлеум. тұрғыдан бағдарланғаннарықтық құрылымды қалыптастыру жөнінен ұзақ та жүйелі ... ... ... ... ... ... ... бірінші және өте маңызды элементі — өндіріушілер мемтұтынушылар. Бұлар қоғамдық еңбек бөлінісі процесінде қалыптасады —біреулері тауарды өндіреді, ... оны ... ... жеке ... ... тұтыну болып бөлінеді. Жеке тұтынуда тауарлар өндіріссферасынан ... ... жеке ... ... ... ... процесін әрі қарай жалғастырып жүргізу болыптабылады. Бұнда тауарды басқа өндірушілер әрі қарай өндеуге ... ... ... мен ... бір-бірімен байланысы,әрқайсының әрекеттерінің нәтижелерін айырбастау арқылы жүріп ... ... бұл ... ... ... ... негізделеді жәнекөтерме (толайым) нарықтық келісімдер формасында жүреді.Нарық экономикасының екінші ... ... ... элементін өндіріс орындарының корпоративтікбасқаруына негізделген меншіктің жеке немесе аралас формаларымен болжанғанэкономикалық ... ... ... ... ... экономикасының үшінші маңызды элементі — баға. Бағаны жеке талдаптанысайық. Бұл жерде тек екі ... ... баға ... пен ұсыныс нәтижесінде қалыптасады. Бұлардыңсәйкестігі конъюнктураға байланысты өзгеріп (тербеліп) отырады.Екінші — осы географиялық ауданда өндірілген тауарға ... ... ... баға ... сфераның шегін трансакциондық шығындар болжайды, яғни айырбаспенбайланысты айналым шығындары болжайды.Нарықтық экономиканың мақсаттары: 1. жұмыспен толық қамтылу 2. ... 3. ... ... 4. ... ... 5. теңдік. 6. тиімділк.Нарық экономикасының төртінші элементіНарық экономикасының төртінші, орталық буыны - екі құрылымнан, ... ... ... Нарықта сұраныс тауарларға қажеттілік болыпкөрінеді. Осы тауарларды тұтынушылар қалыптасқан бағамен ақшалайтабыстарына ... ... ... ... ең тиімді әдісін қолданудың жәнересурстарды тиімді пайдаланудың стимулы болып табылады. Сұраныс пен ұсынысматериалдық игіліктерді өндірушілер мен ... ... ... ... ететін, нарық механизмінің өте маңыздыэлементтері.Нарық экономикасының бесінші элементіНарық механизмінің бесінші элементі — бәсеке. Бұл пайданың жоғары ... ... ... өндіріс масштабын кеңейтуді қамтамасыз етеді. Бәсекенарық субъектерінің өзара әсерінін, және пропордияларды реттеу механизмініңформасы болып табылады. А.Смит бәсекені нарықтың «көрінбейтін қолы» ... қол» ... ... ... өз мүдделеріне сәйкес, өздерініңқара басының қамын ойластырып әрекет етеді. Осы әрекеттердің жиынтығы қоғампайдасына шешіледі, қоғам экономикасын ... ... ... ... ... — бағаның, пайданың нормасының,проценттің, т.б. мөлшерін анықтау болып табылады.Нарықтың маңызды элементтеріНарықтың маңызды ... ... ... ... ... тауарбиржаларының көтерме және бөлшек сауда құрылымдарының құрылып, қызмет етуінталап етеді. Нарық экономикасы ... ... үш ... ... (шекті) талдауға;балама тандау шығындарына;экономикалық рационалдыққа.Маржиналдық талдау принциптері негізінде нарық субъектілерінің іс-кимылыжүріп отырады. Олардың әрекеттеріне әсер ... ... емес ... ... ... ... нарықты тауарлармен толық қамту, нарықтықбағаның өзгеруі, нарық ... бір ... ... ... ... ... отырады. Жаңа шекті субъектінің пайда болуы нарықэкономикасына, ондағы ұсыныс пен сұранысқа, мәнді әсер етпейді. Жетілгеннарық жағдайында, яғни ... және ... ... ... кезінде, шаруашылықжүргізушілер өте көп болғанда, олардың әрқайсының нарықтағы жеке ... ... аз ... ... ... ... ... ортаның үзілмейқызмет етуін қамтиды деуге болады; сұраныс пен ... күрт ... ... ... ... мен тұтынушылар тепе-тендік болмысынқамтамасыз етіп отырады.Балама таңдау шығандарының припциптері. ... ... ... тікелейшығындар жөне ресурстарды пайдаланудың, немесе, кәсіпкерлік әрекеттердіңосыдан басқа, өзгеше әдістерінен бас тартудың салдарынан түспеген, ... ... ... ... жатады. Нарық экономикасының ерекшелігімынада: барынша қолданылмаған мүмкіндіктердің варианттарының ... ... ... да, ... ... табысқа жеткізетін варианты тандапалынады. Балама тандау шығындары принципі өндірушілерді, ... ... ... ... ... рационалдық принципі табыс пен шығындарды салыстырып отыруғанегізделеді. Рационалдык тандау өзгеріп тұратын варианттардан жасалады. Осыварианттардың ішінен, мүмкін ... ... ең аз ... ... да, ... қамтамасыз ететін вариант алынады. Рационалдықтың критериі — ... ... ... ... ... ... өзінің пайдасынкөбейтуді көздейді, ал тұтынушылар — капиталды шектеп пайдалана отырып,барынша өздерінің ... ... ... Нарық экономикасын осыаталған принциптер негізінде құру, тепе-тендік болмысына жетуді қамтамасызетеді. Осы болмыс нарық механизмінің орталық ... Бұл ... ... ... күштерді қолдануға негізделеді — бір жақтан, сұраныс пенұсынысты, екінші жақтан, нарықтағы бағаны.Сирек кездесу нарық ... өте ... ... ... ... ... ... экономистер үшін өте маңызды методологиялық құрал,әсіресе тауардың пайдалылығын дәлелдеуде қолданылатын. Демек, ... ... ... ... ... негізгі жөне ешқандайтүсіндірме тілемейтін, физикалық ақиқат болып табылады. Сиректікмәселелерін зерттеу, белгілі бір тұрғыда ... ... ... ... ... ... өкілдері Д.Рикардо, А.Смит «сиректік» түсінігінқұнмен байланыстырады. Олардын, айтуы бойынша сиректік ... ... ... ... ... маңызды факторларға жатады. Осы замандағынарықтық қатынастар теориясында «сиректіктің» түсінігі белгілітрансформацияға ұшырап отыр. Егер бұрын сиректікті табиғи және ... ... ... ... сиректік нарықтың қызмет етумерзімімен байланыстырылып отыр. Сұранысы мол жаңа игілік бір ... ... ... ... ете ... Бүл үшін белгілі уақытмерзімі қажет. Осыдан тұжырым: сиректігі мол болған сайын, осы игіліктіңқажет санын өндіруге ... мол ... ... ... ... ... Қазақстанда барша шаруашылық жүргізудің экономикалықжүйелік қызметтерінің нарықтық үлгісі жасалуда. Осы жағдайда нарықэкономикасы жоғары ... ... ... отырған үлгілердің ерекшелігінбілу өте қажет. Алдымен назарымызды барлық нарықтық жүйелер жөне ... ... ... болатын жағдайларға көңіл аударайық:географиялық орналасу;табиғи ресурстардың бар болуы;тарихи даму жағдайлары;халықтың дәстүрі, әдет-ғүрыпы;өндіргіш ... даму ... ... ... ... нарықтық шарттарының әр елдердің өзіне тәнерекшеліктері болады. Сонымен қатар барлық нарықтық үлгілердің ортақкөрсеткіштері болады:меншіктің әр алуан формаларының болуы;тауарлар мен қызметтерге ... ... баға ... ... дамыған жүйесі;кәсіпкерлік әрекеттердің кең тарауы;экономиканы мемлекеттік реттеудің белгілі жүйесі.Қазіргі заманда қолданылатын нарықтық үлгілердің ... атап ... ... ... Бұл үлгі «капитализмнің либералдық үлгісі» деп аталады.Ерекшеліктері:мемлекеттің экономикадағы реттеуші рөлі өте ... ... ... ... ... дағдарыстармен (XX ғасыр 30—70-ші жылдары),немесе, экономиканың күрт өсуімен (XX ... 60-шы ... - ... ... ... ... өсуі) байланысты болады.көсілкерлікті барынша қоддау (XX ғасыр 80-ші ... ... ... жаңа ... орындарының 80% қамтиды);халықтың бай, кедей болып әйгілі бөлінуі;жалақы айырмашылығының тым алшақтығы. Фирманың бастығының жалақысы жабайықызметкердің жалақысынан 110 есе ... ... ... ... ... ... жарамды дәрежеде.Жапониялық үлгіЖапониялық үлгі. Осы замандағы шаруашылық жүргізу үлгісі дамудың ерекшежағдайында қалыптасқан. Әскери шығындардан бас тартып, Жапония барлыкмүмкіндіктерін «бейбіт ... ... ... ... ... жұмылдырған. Осы мақсатқа жетуге көмек бергенжағдайлар: американдық және батысеуропалық патенттер мен лицензиялардыеркін сатып алу, ... ... мен отын ... ... ... жұмысшы күшінің салыстырмалы арзандығы, елеулі әскеришығындардың болмауы. Жапондык үлгінің негізгі белгілері:ұлттық экономиканың негізгі бағыттарына ... ... өте ... Алдыменмемлекет танкерлер өндіруді қолдады, содан кейін — аз литраждыавтомашиналарды, ал XX ғасыр 70-ші жылдарынан бастап — ... ... ... қолдады. Осының нәтижесінде XX ғасыр 70-ші жылдарыортасына дейін Жапония елеулі дағдарыстардан аулақ болды және экономикаұнамды даму алды;өзін өзі қорғаудың ... мен ... ... ... ... ... жылдары қамтитын 8-ші бес жылдық жоспар аяқталды. «Жапондықкереметтің» болар алдында экономиканы дағдарыстан шығарудың және ... ... ... 30 ... ... ... ... көпшілігі жұмысшыларды барлық өмірлік мерзімге жалдайды;жұмысшыларды ортақ ынта арқылы біріктіру;жұмысшыларды басқаруға жөне шешім кабылдауға тарту;жалақы дәрежелерінің айырмашылықтары көп емес — ... ... ... жұмысшылардыкінен 17 есе артық;үлгінің әлеуметтік бағытталуы. Әлеуметтік мәселелерді шешу көбінесекорпорация мен бірлестіктерге жүктелген.Неміс үлгісіНеміс үлгісі. Әлеуметтік-экономикалық мазмұны жағынан бұл үлгі ... ... ... ... экономикасының бас идеологі Людвиг Эрхард.Ол өз кітабында немістің жаңа экономикасының қызмет етуінің негізгіпринциптерін баяндайды. Неміс үлгісінің негізгі ерекшеліктері:экономикаға мемлекеттің зор әсер ... Бұл ... ... ... ... байқалады. Мемлекет елеулі әлеуметтік міндеттератқарады: тегін медицина, білім, және т.б.XX ғасыр 70-ші жылдардың басында Германияда ... ... ... ... ... ... ... Осымен қатар жұмысшылар кәсіпорын меншігіне де қатысады;Неміс үлгісінде, Жапониялықтай, банктер шешуші рөл атқарады. Орталық банктолық автономия негізінде жұмыс ... ... ... ... ... елеулі емес — фирмабастығы мен жабайы қызметкер жалақысының ара алшақтығы 23 есе.Шведтік үлгіШведтік ... Бұл ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілмегендерге қамқорлық жасау.Кейде швед үлгісін социализмнің ... ... деп ... ... ... мен ... құқық жақсы қамтамасыз етілген. Жұмыссыздық төмендәрежеде. Мемлекеттік ... ... өте ... ... ... мемлекеттік сектор тегін көрсетеді. Баға белгілеуге мемлекет белсендікіріседі.Француздық үлгіФранцуздық үлгі. Бұл үлгінің елеулі ... ... пен ... орта шамасы. Француздық үлгіде мемлекетгің реттеуші рөлі күшті.1947 жылдан бастап бес жылдық жоспарлар — ... ... ... ... Бүл ... ... ... жоғарғы дәрежесі тән.Капиталдың қорлануына мемлекет белсенді қатысады.Оңтүстік Кореялық үлгіОңтүстік Кореялық үлгі. Осы үлгі Оңтүстік Кореяны қысқа мерзімде алдыңғықатарлы индустриялдық жоғары ... елге ... Бұл ...... ... ... өте зор әсер ... Бұл әсердіңэкономикалық құралы — экономикалық дамуды жоспарлау. XX ғасыр 70-шіжылдардан бастап директивтік жоспарлау индикативтік жоспарлауменалмастырылды. Оңтүстік Кореяда көп уақыт несие-қаржы ... ... ... Жеке ... ... ... XX ғасыр 80-жылдарыпайда бола бастады; сыртқы-экономикалық сфераны мемлекет реттейді. Экспортмәселелері ерекше бақылауға алынған. Осының алдындағы бесжылдықта (1987-1991 жылдары) экономикаға реанимация ... соң ... ... орындауға кірісті.Қытайлық үлгіҚытайлық үлгі. Қытайда экономиканы реформалау ауыл шаруашылығынан басталды.«Халық коммунасының» орнына отбасы мердігерлігі келді (1984 жылы аяқталды).Отбасының ... ... ... ... ... ... Жер пайдалануға 15-20, кейде 30 жылға беріледі. Еңбекқұралдары мен ... ... ... ... үйдің меншігіндеболады. Шаруалар өндірілген өнімдердің бір бөлігін келісім арқылымемлекетке тапсырады, келесі бөлігін — ... өтеу үшін ... ... ... ... ... қорларына өткізеді.Қазіргі жағдайда ауылдың ілгері дамуы талқыланып отыр. Шаруалардыкооперациялық әрқилы формаға біріктіру жөне жерді мықты шаруашылыққашоғырландырып жалдама ... ... ... ... ... ... 1984 жылдан қалада басталды. Қытай ғалымдары экономикалық дамудың«аралас үлгісін» жасаған. Бұл үлгінің варианттары Венгрияда, Чехия ... ... ... Осы ... ... нарық механизмімемлекеттік реттеу жағдайында өрекет етеді. Бұл жағдай жоспарлы экономиканыжетілдіруге көмек береді жөне үш жақтың мүдделерін ұштастырады —мемлекеттің, ... жөне ... Бұл ... ... жөне ... реттейтін әр алуан ыарықтардың өрекет жасауын талапетеді. Нәтижесінде «орталықтанған жоспарлы ... ... ... ... ... ... көшу ... аталған үлгінің мәні мынада: социалистік өндіріс — тауарлы өндіріс,тауар өндірушілердің ... ... ... ... ... Осы ... маңызды құрал-жабдықтарға меншіктің қоғамдықформасы және макродәрежеде орталықтанған жоспарлау шешуші рөл атқарады.Теориялық зерттеулерге сүйене отырып, ККП XVII съезі экономикалық реформажүргізудің негізгі ... ... ... бастысы: меншік құқыншаруашылық жүргізу құқынан ажыратыд, мемлекет секторындағы көсіпорындардыңшаруашы- лық іс-өрекетгерін жандандыру. Бұл үшін шаруашылық жүргізудің ... ...... ... мен жеке ... ... беру,еркін сатуға кәсіпорындардың акциясын шығару — пайдалану көзделіп отыр.Кәсіпорындар ... ... ... ... ... дамытуұсынылады. Нарықтар жүйесін, оның ішінде қор, қызметтер, информация,техника және технология нарықтарын құруға үлкен мағына беріліп отыр.Шаруашылық ... ... ... ... макроэкономикалық релеудіжетілдіру мен нығайтуды қатар жүргізу керек деген талап қойылып ... ... ... ... дамуын жандандырды. Өткен 10жылда ауылда 80 млн. жұмыс орындары пайда болды.Өнеркэсіптегі экономикалық өзгерістердің нәтижесінде, меншіктің әртүрліформаларын және шаруашылық ... ... ... қолданудың негізіндежаңа шаруашылық механизмі пайда болды. Бұрынғыша жетекші рөл меншіктіңқоғамдық формаларында сақталған. Демек, өнеркәсіп өнімдерінің 56%мемлекеттік ... ... 36% — ... ... және 5% — ... ... шығарылды. Жаңа механизм кәсіпорьшдарына жоспаршеңберінен тыс өнімдерді сатып алу, өндіру, сату ... жол ... ... жоспардан артық өнімдер өндіру молайды. Кәсіпорындаржоспардан артық өндірілген өнімді ашық нарықта ... ... ... ... ... ... ... алды. Осының барлығы экономиканыжандандыруға жол ашты. Ақырғы жылдарда Қытай өнеркәсіпті дамытуда дүниежүзіндегі ең жоғарғы дәрежеге жетті.   Пайдаланған  әдебиеттер тізімі: 1. ... Н.Ә. Жаңа ... – жаңа ... // ... Қазақстан, 16желтоқсан 2004 ж.2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан тұрақты ... даму ... ... //Егеменді Қазақстан, 28 маусым 2003 ж.3. Қажыкен М. Устойчивость социально-экономиеской системы (десятилетиюконцепции устойчивого развития) // ... ... 2001 г.4. Джон ... ... ... и цели общества. – М. Прогресс,1979 г.5. ҚР Конституциясы, Алматы, «Дәуір», 1995 ж.6. ҚР ... ... ... ... ... Алматы. 1998.7. ҚР Жер Кодексі, Астана. 2003 ж.8. ҚР Еңбек ... ... ... 2007 ж.9. ... Л.И., Абдильдин С.С. «Экономика предприятия». Алматы. 2004 г.10. Бельгибаев К.М., Алшынбай А.М., ... А.Е., ... ... Г.К.. Экономика селького хозяйства. Практикум, Алматы, 2003 г.  
        
      

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері6 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері жайлы14 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері жайлы ақпарат4 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері жайлы мәлімет12 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері туралы9 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері туралы ақпарат9 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары және кемшіліктері туралы мәлімет7 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары мен кемшіліктері6 бет
Нарықтық шаруашылықтың артықшылықтары мен кемшіліктері жайлы мәлімет4 бет
Нарық шаруашылығының артықшылықтары және кемшіліктері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь