Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі

Кіріспе
Негізгі бөлім
І.Алаштың соңғы тұяғы . Қайым Мұхамедханов
1.1. Қ.Мұхамедхановың өмірі мен шығармашылығы
1.2.Қайым Мұхамедхановтың ғылыми зерттеу еңбектері
ІІ.Қайым Мұхамедханұлының әдеби мұрасы
2.1. Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі
2.2.Абайтанушы. Қайым Мұхамедханов
2.3. Абай шығармаларының текстологиясы

ІІІ. Тұжырым

ІV. Қорытынды

V.Пайдаланылған әдебиеттер

VІ. Қосымша
Қазақ халқы үшін қасапханаға айналған совет өкіметінің тұсында қуғын көріп, азап лагерлерінде өмірін өткізген Алашшыл, елшіл, ұлтшыл зиялы қазақ баласы жоқтың қасы. Қызыл өкіметтің құқайын көрген жанның бірі — абайтанудың асқан білгірі әрі негізін қалаушы ғалым Қайым Мұхамедханов. Абай әлемін қазақ ғылымына әкелген және Абай мектебін түп-тұқиянына дейін зерттеп, орасан зор ғылыми мұра қалдырған — Қайым Мұхамедханов Алайда, Мұхамедханов мұрасының мұрты бұзылған. Зерттеушісін күткен зерделі еңбек пен өксікке толы өмір жолының ащы шындығы әлі айтылған жоқ.
Әркімнің пешенесіне жазылған мөлшерлі ғұмыры бар. Пенделік пайымдау бойынша бұл — әліптік ақиқат. Осы негізден шығарсақ, Қайым Мұхаметханұлының ғұмыры сексен сегіз жылды қамтыды.
Осы орайда Абай сөзіне ден қойсақ:
Ақыл мен жан – мен өзім, тән менікі,
Мені мен менікінің мағынасы екі.
"Мен” өлмекке тағдыр жоқ әуел бастан,
"Менікі” өлсе өлсін, оған бекі, – дейді ақын.
Осы санаттағы ажалсыз "Меннің” иесі ең алдымен Абай ағаның өзі десек, ақын жолымен жүрген ізбасарлары мен рухани мұрагерлері де уақыт пен кеңістікте әлдебір межемен шектелмей, өмірлерін жалғастыра бермек. Сондай бірегейлердің бірі – Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Қайым Мұхаметханұлы.
Қалың жұртшылық бұл кісіні көбінесе кеңестік Қазақ республикасының мемлекеттік әнұранына мәтін жазған ақын ретінде біледі десек, екі тармақ өлең туындыгерді шынайы абырой шыңына шығарған. Қазақ жанының ұлы қасиетін жанартау жалынындай лапылдатып, асқақтата танытқан:
Ер қазақ ежелден еркіндік аңсаған,
Бостандық өмір мен ар үшін қиған жан.
Ары мен азаттығының жолында қазақтың бары мен жаны құрбан екендігін кеңестік билікке (Ұлы Отан соғысы аяқталғанға дейінгі он сегіз жылда Кеңес одағының әнұраны жоқ еді) алдын-ала ескерткен деп ұғынуға лайықты осы сөздердің ақиқа-тына 1986 жылғы желтоқсанда бүкіл адамзат көз жеткізді. Намысына тиген, еркіндігін құрсаулаған империяның оспадар өктемдігіне бостандықсүйгіш қазақтың ұлдары мен қыздары бұратаналар ішінде қаһармандықпен бірінші болып қарсы шығып тәуелсіздікке жол ашты.
3. Мұхамедханов Қ. Қазақ ССР 4- том. Қысқаша энциклопедия.-Алматы, 1989.- 442 б.
4. Мұхамедханұлы Қ. Абайды тұңғыш рет баспасөзде танытқан Ә. Бөкейханов // Түркістан.-1995
5. Мұхамедханов Қ. "Тағдыр және Қарлаг"/ құраст. Қ. Мұхамедхановтың балалары = Каюм Мухамедханов: "Судьба и Карлаг".- Алматы: Искандер, 2008.- 276, [2] б.
6. Мұхамедханов, Қ. Көп томдық шығармалар жинағы [Текст] / Қ. Мұхамедханов. - Алматы : Ел - шежіре. - (Алаш мұрасы). - 2008.
7. Ибрагимов Абай мектебінің оқытушысы // Семей таңы.- 1996.- 16 қаңтар.
8. Исаұлы А. Ғылым жұлдызы // Семей таңы.- 2001.- 26 қаңтар.- 3 б.
9. Жұртбай Т. Абайдың інісі, Алаштың ірісі // Ертіс өңірі.- 2004.- 23 қыркүйек.26 б.
10. Жаппасұлы Е. Тұманды жылғы тумалар: // Түркістан.- 1996.- маусым
11. Жұртбаев Т. Қайсар ғалым ( Қ. Мұқамедханов шығармашылығы) // Жұлдыз.- 1986.- №1.- Б.192-193
12. Ибрагимов Т. Музеймен бірге мұраты( Қ. Мұқамедхановқа 70 жыл) // Семей таңы.- 1986.- 17 январь.
13. Обаев Е. Тебреніс ( Қ. Мұқамедхановқа 70 жаста) // Семей таңы.-1986.-17 январь.
14. Оразалин К. Ұстаз өркені. // Семейтаңы.-1986.-17 январь.
15. Сейсенұлы Д. Абайға араша, Мұхтармен мұндас: //Егемен Қазақстан.- 1996.-20 ақпан.
16. Ердембеков Б. Қайым Мұхамедханұлы және Абайдың ақындық мектебі [Мәтін] / Ердембеков Б. // Қазақстан мектебі. - 2006. - №8.- Б.3-4;N9.-73-76
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСОБӨЖ Тақырыбы:  ... ... ...      Топ: Қ  -  319 ... ... АқмаралТексерген: Жүндібаева А.Қ. Семей 2015 жЖоспар:КіріспеНегізгі  бөлімІ. Алаштың соңғы тұяғы - Қайым Мұхамедханов 1.1. ... ... мен ... ...  Мұхамедхановтың ғылыми зерттеу еңбектеріІІ. Қайым Мұхамедханұлының әдеби мұрасы2.1. Қайымның ... ... ... ... ... ... Мұхамедханов2.3. Абай шығармаларының текстологиясыІІІ. Тұжырым ІV. ҚорытындыV. Пайдаланылған әдебиеттер VІ. ҚосымшаКіріспеҚазақ халқы үшін қасапханаға айналған совет өкіметінің тұсында қуғын көріп, азап ... ... ... ... елшіл, ұлтшыл зиялы қазақ баласы жоқтың қасы. Қызыл өкіметтің құқайын көрген жанның бірі  --  ... ... ... әрі ... ... ... ... Мұхамедханов. Абай әлемін қазақ ғылымына әкелген және Абай ... ... ... ... орасан зор ғылыми мұра қалдырған  --  Қайым Мұхамедханов  Алайда, ... ... ... ... ... ... зерделі еңбек пен өксікке толы өмір жолының ащы шындығы әлі айтылған жоқ.Әркімнің пешенесіне жазылған мөлшерлі ғұмыры бар. Пенделік пайымдау бойынша бұл  --  ... ... Осы ... ... ... ... ... сексен сегіз жылды қамтыды.Осы орайда Абай сөзіне ден қойсақ:Ақыл мен жан  -  мен өзім, тән менікі,Мені мен ... ... ... өлмекке тағдыр жоқ әуел бастан,"Менікі" өлсе өлсін, оған бекі,  -  дейді ақын.Осы санаттағы ажалсыз "Меннің" иесі ең алдымен Абай ... өзі ... ақын ... ... ... мен ... ... де уақыт пен кеңістікте әлдебір межемен шектелмей, өмірлерін жалғастыра бермек. Сондай бірегейлердің бірі  -  Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты ... ... ... бұл ... ... кеңестік Қазақ республикасының мемлекеттік әнұранына мәтін жазған ақын ... ... ... екі тармақ өлең туындыгерді шынайы абырой шыңына шығарған. Қазақ жанының ұлы қасиетін жанартау жалынындай лапылдатып, асқақтата танытқан:Ер қазақ ежелден еркіндік ... өмір мен ар үшін ... ... мен ... ... ... бары мен жаны құрбан екендігін кеңестік билікке (Ұлы Отан соғысы аяқталғанға дейінгі он сегіз жылда Кеңес одағының ... жоқ еді) ... ... деп ... ... осы сөздердің ақиқа - тына 1986 жылғы желтоқсанда бүкіл адамзат көз ... ... ... еркіндігін құрсаулаған империяның оспадар өктемдігіне бостандықсүйгіш қазақтың ұлдары мен қыздары бұратаналар ішінде қаһармандықпен бірінші болып қарсы ... ... жол ... Ақын ... ... ... мен ... арнаған ғибратты тұжырымын сол кезде жырға айналдырып айтудан ... ... ... ... ... ... ар-намыстың құлдарын,Мәңгі бақи ел есінен кетер меСөгіп, соғып, қанын төгіп қырғаның!Ақын сөзінің азаматтық арқауы босаңсыған сәті жоқ. ... ... ... ... ... ... ... үн қатудан айнымағандығын желтоқсаншыларға бағыштаған дұға-батасы, жендеттерге лағнет-қарғысы дерлік жоғарыда келтірілген үзінді дәлелдеп тұр емес пе?! ... ... ... жүрегінен бұрқ етіп атылған жыр шумақтары аз емес. Жариялану жайы, әрине, бөлек әңгіме. Коммунистік аңсарға кереғар өлең-жырға өріс берілмеген дәуірде әлгі ... ... ... ... ... қала беретін.Зерттеу жұмысының мақсаты: Қайым Мұхамедхановтың қазақ әдебиетіне қосқан үлесін айқындап көрсету, шығармалары, ғылыми еңбектері жайлы толыққанды мәлімет беруЗерттеу ... ... ... ... ... ... ... таныту.Зерттеу жұмысының міндеттері: - Қайым Мұхамедхановтың өмірі, шығармашылығы жайлы толыққанды мәлімет беру;- Қайым зерттеуіндегі Абай ... ... ... ...  -  ... еңбектерінің қазақ әдебиетінің, мәдениетінің дамуына қосқан үлесін қарастыру;- Қайым зерттеулерінің ... ... ... ... ... ... мен ... (Ғабдұлқайым) Мұхамедханов - (5.01.1916 жылы  Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласы қазіргі Жаңасемейде бұрынғы  деп ... ... ... ... ... жылы  ... болған) қазақ әдебиетіндегі абайтану мектебінің негізін қалаушылардың бірі, шәкәрімтанушы, Шәкәрім шығармаларын алғаш насихаттаушылардың бірі, әрі ... ... ... әдебиеттанушы ғалым, жазушы, драматург, аудармашы, текстолог, М. Әуезовтің шәкірті, 1940 ... КСРО ... ... ... Семейдегі Абай мұражайының негізін қалаушы, 1945 жылғы Қазақ КСР мемлекеттік Әнұраны ... ... ҚР ... сыйлығының иегері, Қазақстан Жазушылар Одағының халықаралық Абай атындағы ... ... ... ... ... ...  педагог. , деп ғалым Ш.Елеукенов айтқандай қазақ әдебиетіндегі ұлы ... ... ... ... жолы ... ... мәңгі сақталары анық.Қайым Мұхамедхановтың әкесі Мұхамедхан Сейітқұлұлының шаңырағы зиялылардың бас қосып кездесетін ордасы болды. ... әке Абай ... ... "Айқап", "Абай", "Қазақ", "Шолпан", "Сана", "Сарыарқа", "Таң" сияқты ... үй ... ... жан ... ...  сан ... ... Сондай ахуалда өскен зерек, зейінді бала Қайымның ойы мен сезімі елшіл, отаншыл, ... ... ... үрдісте қалыптасқан.Бұл жөнінде Қ.Мұхамедханов естелігінде былай дейді: . Қ.Мұхамедхановтың Алаш қаласы атанған Семей топырағында дүниеге келіп, рухани құнары мол ... ... оның биік ... ... ... ықпал етеді. Қайым Мұхамдехановтың абайтанудағы соқпағы алашорда ойшылдарымен етене жақын болған әкесі Мұхамедханның ... мен ... ...  ... 1916 жылы 5 ... Семей қаласы, қазіргі Жаңасемейде, бұрынғы  деп аталатын жерде дүниеге келген. Әкесінің азан ... ... аты ... Бұл кез ... ... Семейге жиналып, қаланың қазақ халқының рухани орталығына айналған кезі еді. Қазақтың атқамінер ел басылары, әдебиет пен өнер қайраткерлерінің дені осы ... ... ... ... ... ... ... өз заманында көзі ашық, көкірегі ояу әрі ауқатты азамат болған. Сондықтан ұлын 1924 жылы Семей қаласындағы төрт ... ... ... ... береді. Өз халқының ұлттық тарихы мен мәдениетіне ерекше ... ... ... әке ,  журналдары, ,  ,  газеттерін ... ... өзі де ... ... да ... мен ... нәрінен сусындауына мүмкіндік жасайды.Әр уақытта бала Қайым өзінің әкесінің қасында Мұхтар Әуезов, Көкбай Жанатаев, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов ... ірі ... ... ... көріп өсіпті. Осының барлығы кейіннен Қайым Мұхамедхановтың үлкен синкретикалық ... ... ... ... ... ... аян. Сол жас кезінде бұл үйде Мұхтар Әуезов тұңғыш "Ес ... ... ... ... сахналық ойындарының репетицияларын өткізіп тұрыпты.1917-1918 жылдарда М.Әуезов пен Ж.Аймауытов басшылығымен Семей қаласында шығып тұрған  журналына демеушілік жасап қаржылай көмек ... Абай ... ... ел ... ... таратуға мұрындық болады.  Сөйтіп ұлы ақынның өлеңдерін ... ... бала ... ... ... ұстазына айналады. Қайымның әкесі Мұхамедханның шаңырағында  ... ... және  ... ... ... қазақ әдебиеті мен мәдениетінің ірі тұлғалары А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Аймауытов, С.Торайғыров, М.Әуезов және т.б. көрнекті адамдар қонақта ... ... дәм ... ... ... ... келелі басқосулар өткізіп тұрған. Қазақ зиялыларының аузынан естіген ұлағатты тағылымдары Қайымның қазақ халқына және оның сөз өнеріне деген балалық ... ... ... ... ... болашақ ғалымның жан дүниесіне терең сіңіп, мықтап орнығуына негіз болған алғашқы ...  ... еді. Бұл ... ғалым былай деп жазды: .  Үміт күткен баласын тәрбиелеуде барын салған әке Қайымның кемелді ... ... ...  үшін қолынан келгенің бәрін де істеген. Шәкерім, Көкбай ақындарды Семейге  ... ... ... ... шақырып қонақасы беріп, құрметтеп отыратын болған.  Әкенің ойлағаны бір ғана Қайының көкірек көзін ашу, ... ... ... Бұл ... қабырғаларына әдеби рух сіңісті болған деуге әбден лайық, себебі мұнда бір кездерде ұлы Абай атамыз болған ... ... ... ... қажы ... ... ... Жанына жамандық қонбаған бала кезінен бастап ұлтын сүюге, таза өнерге деген махаббатын ояту болғаны түсінікті. Осылай ...  ... шағы ... ... ... ... сөзіне тұлғалардың сөзін тыңдап, әңгімелерін естіп, зиялы ортада өтеді. Бала ...  дана ...  ...  ... ... алғашқы ұстазы Тұрлықан Хасенұлы  болды. Ол дарынды ақын, жазушы, публицист болды. 1937 жылы жазықсыз жала жабылып,  репрессия ... ... 1937 ... ел ... ... ... ... М.Сейітқұлұлының отбасында айналып өтпейді. Мұхамедхан 1937 жылы 24 қарашада НКВД органдарымен тұтқынға алынып, 27 қарашадағы ... ... ... өлім жазасына кесіліп, 2 күні атылған. 1928 жылы Мұхамедхан отбасы кәмпескеге ... ... ... Бай, ... қатарына жатқызылып, үйін тәркіледі. Отбасымен аш, панасыз күйге түсті. Кейінен әке үйі № 20 мектепке айналдырып, тағдырдың ащы әжуасындай ...  сол ... ... ... келген ауыртпалықты бұғанасы бекімеген бала  көтеріп, төзе білді. Ел санасын есеңгірткен азапты жылдар оқуға ... ... ... ерте ... ... ... 1932-35 жылдары Семей оқу мекемелерінеде техникалық жұмысшы болып істейді. 1936-37 жылдары пән мұғалімдерін ... ... оқып ... ... ... ... табу үшін ... береді. Семейдің мұрағатында бұл жайлы хаттамалар сақталған.                Бұл ... ... ,-деп еске ... әкесі туралы деректі 1990 жылдарға дейін ала алмайды. Бұл ақиқатты куәландыратын ... ... ... ... ... айғақ болады. Анықтама 1992 жылы 3 ақпанда берілген. Онда 1937 жылы 24 қарашада ұсталып, 1937 жылы 2 ... ... ... ... жері ... ...  1989 жылы 25 ... Мұхамедхан Сейітқұлұлына жабылған жала алынып тасталды.  Қайымның әкесінің көмусіз, атаусыз қалуы оған ... ... да, ол бар ... әке ... ... тырысты. Қ.Мұхамедханов 1929-32 жылдары колхоз жастары мектебінде, 1932-35 жылдары әр ... ... ... ... ... ... 1938 жылы ... педагогикалық институтының филология факультетіне оқуға түседі.  Семей педагогикалық институтының филологиялық факультетін бітірген (1941). Семейдегі Абай ... ... аға ... ... ... 1947-51 ж. оның директоры), Қазақстан Жазушылары одағының Семей облысындағы өкілі (1942-47), Семей педагогика институтының аға ... ... ... ... ... ... ... (1955-90), 1991-95 ж. ҚР ҰҒА М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының Абайтану бөлімінің жетекші ғылыми қызметкері болды.1.2 ...  ... ... ... еңбектеріҚайым Мұхамедханов  саналы өмірін қазақ әдебиеттану ғылымының абайтану саласына арнады.  Абайдың немере інісі Әрхам Кәкітайұлымен бірлесе ... ... ұлы ... өмірі мен шығармашылығына қатысты құнды заттар, қолжазбалар, құжаттарды жинастырады. Бүгінде кемелденіп қорық-мұражайға айналған үйдің ғылыми ... ... ... ісі де ... ... ... ...  журналының 70 жылдан соң қайта жарық көруіне, Семейдегі  мұражайының ... ... ...  көп ... ... ... ... ғылыми-зерттеу еңбектерінің көбі әдеби өлкетану бағытында болды. Қазақ әдебиетінде өлкелік ... ... ... ... ... ... ... ұйытқы болса, Қ.Мұхамедханов өзінің ғылыми шығармашылық жолында үнемі осы бағытты назарда ұстаған ғалым. Оның тарихи шындықты бұрмаламай, ... ... ... ... ... ... астам. (Ал, жалпы ғылыми еңбектерін есептесек 500-ден асады екен). Мысалы, , , , , ,  , , ,  және тағы ... ... ... ... ... ... ... өз орнын алып жатты. Ал, , , , ,  және тағы ... ... ... ... ... ... ғалымдардың бо-ла-шақ зерт-теулерінің ғылыми діңгегіне айналды. Қазақ әдебиеттану ғылымы, абайтану, өл-келік ... ... ... ... ... ... Мұхамедханов еңбекте-рінсіз елестету мүмкін емес . Бұл туралы белгілі әуе-зовтанушы ғалым Т.Жұртбай өзінің  (1989, ) деген мақаласында: ,  -  деп ... ... ... берілген бұл бағадан шығармашылық еңбектерінің сан тарау, сан салалы екенін ... ... ... Абай ... ... мен текстологиясы туралы сөз еткенде, Қ.Мұхамедханов еңбектерін назарда ұстамау мүмкін емес. Мәселен, Абайдың үш поэмасының бірі  ... Қ. ... өз ойын ... Ол ... Абай қаламынан шықпағаны туралы айтады. Және оған бірнеше дәлелді пікірлер келтіреді де поэма Ырсайдың Ысқағы деген Абай айналасындағы ақындікі дейді. ... әлі ... ... бұл ... үңіле назар аударып, зерттеген ғалымдар жоқ. Мұның өзі абайтануда алынбай жатқан белестердің мол екені мен Қ.Мұхамедхановтың ғылыми ой-тұжырымдарының терең де ... ... Бұл бір ... ғана (. 1959ж., ... Абай өлеңдерінің текстоло-гиялық зерттеулерінде де Қ.Мұхамедханов өзінің телегей білімі мен ғалымдық парасатын танытты. Ғалым ... , , , , , т. б. ... ... ... ... ... арналғаны, қайда шыққанының тарихын да нақтылы, тың тұжырымдар арқылы дәлелдейді. Абай өлеңдер жинағының ... ... ... ... түсініктемелерде де нақтылық пен ғылыми талдаудың жаңа қағидаларын көреміз.Бұл зерттеулер болашақ әдебиет теориясы мен әдебиет тарихын зерттеушілерге дайын зерттеу нысандары ... ... ... ғалым Шәкәрім Құдайбердіұлының да шығармаларының текстологиялық жағынан дұрыс басылуына, өлеңдерінің ... ... ... ... ... ... жазды. Сол мақалаларының өзі бүгінгі шәкәрімтану ғылымының жаңа ... тың ... ... ...  ... Мұхамедханов қазақ әдебиеттану ғылымының текстология саласының қалыптасуына ерекше еңбек сіңірді. Оның Махамбет, Шәкәрім поэзиялары текстологиясына арналған мақалалары, Бұқар жырау, Абай ... ... ... ... мен ... ... ... Сондай-ақ ол қазақ әдебиетінің тарихын зерттеу ісіне қомақты үлес қосты. ... ауыз ... ... ... ... жыраулық әдебиет өкілдерінің өмірі мен шығармашылығы, әдеби байланыстары туралы 300-ден астам ғылыми мақалалар жазды. ...  ... тағы бір ... оның ... ... ... да ... еңбек етіп, көптеген пьесалар жазды. Қайымның  (1994),  (1947),  (1960),  (1974) ... ... және ... ... ... алып, оқиға желісінің өткір құрылуымен ерекшеленеді .Әзірбайжан драматургі У. ...  (1941), ... ... Ш. Камалдың  (1967) пьесаларын, орыс жазушысы Н. Карамзиннің  қазақ тіліне аударды. 1916 жылдың ... ... ... 5 күні ... ... ... ... сәби Қайымның өмір жолында да қақаған кезеңдер аз болған жоқ. Барлық сын сағаттардан жігерлілік, шыдамдылық, көрегенділік, білімдарлық таныта ... аман ... ... қиын ... ... ... ... айныған емес. Қазақтың көсемдері мен шешендерін орға айдаған 37-нің құрығы     Қайым ағаны да аз ... ... еді. ... жала жабылып, жалындап тұрған шағында Қайым аға 25 жыл түрменің де дәмін татты. Бірақ, оның бәрі Қайым Мұхамедханұлының өмірге ... ... ... ... саласындағы ұстанымын өзгерте алған жоқ. Жалпы, ұлылардың сарқыты, ұстаздардың ұстазы атанған Қайым ағаның өмір жолы мен ... ... ... ... бір ... ... ағаның ерен еңбектерін ұлтжанды оқырмандар тегіс біледі деген сенімдеміз. Ол ... ... еді. ... ... қызығы мен қиындығы, қуанышы мен күйініші кезектесіп, жазықсыздан жазықсыз жиырма бес жылға сотталып, ... ... ... ету ... ... ғана еншісі болған соның өзінде артына аса мол мұра қалдырған ... ... аға ... ... ... ... аудармашы ретінде тындырып кеткені қыруар әсіресе, абайтануды, сондай-ақ  Мұхтар Әуезовтың бүкіл өмірін паш етуде төккен тері өлшеусіз. Қайым Мұхамедханұлы  -  ... ... ойын ... танып, тебіренге толғайтын шебер аудармашы. Қайым Мұхамедханұлының ұзақ жылдар бойы ғылыми, әдеби шығармашылық және ... ... ... ... ол КСРО медальдарымен ,  белгілерімен Құрмет грамоталарымен ... ... ... ... ... ... ... азаматы .2.1 Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі Қайымның әдебиет тарихына қосқан үлесі  де салмақты. Соның ... ... ... ... өмірбаяндық зерттеулер мен текстологиялық салыстырулары бұл саладағы көптеген көмескі жайлардың бетін ашып, тың деректер мен соны пікірлер ... ... ... ... ... Қайым Мұхамедханұлының әдеби мұралары жинақталып, бас-аяғы бүтінделіп, бір арнаға ... жоқ. ... ... ... ... ... ... сақталған шығармаларын топтап айналымға енгізу - әдебиеттану ғылымындағы кезек күттірмейтін ... ... ... ... Мұхамедханұлының кең көлемді екі шығармасы белгілі: Бірі  -   атты ... ...  -   атты ...  атты ... 1938 жылы ... ... Абайға арналған  атты поэмасы баспа жүзінде ... ... ... ... мәдени-тарихи, әдеби-мемориалды қорық мұражайының қорында сақтаулы.  атты толғаудың басты кейіпкері қазақтың халық ақыны ... ... ... ... ... ... ... идеясы, көркемдік мақсаты жағынан өнер адамын ашып көрсету, оған деген халық құрметін паш ету. ... ...  ... 1940 жылы ... тақырыптық мазмұны жағынан, негізгі идеясы, көркемдік ерекшелігі жағынан өнер адамын дәріптеу, ... ... ... ... ... жеткізу. Қайым  Мұхамедхановты ақын ретінде арнайы зерттеуіміздің де себебі осында. ... ... ... өлеңдеріндегі ерекшелік, нені жырласа да қарапайым сөздермен өз ойын бейнелі, әсерлі, мәнерлі жеткізуінде.Бала ... ... ... Қайым Мұхамедханов ұлы жазушы және ғалым, ірі қоғам қайраткері Мұхтар Омарханұлы Әуезовпен отбасы достығының эстафетасын әрі қарай  ... ... ... осы ... ... кеңесімен жігерлі де ізденімпаз жас Ғабдулқайым тынымсыз еңбектің арқасында Абайдың, ... ... ... ... оның ... ... Әсеттің, Шәкәрімнің, Әріптің, Көкбайдың және ізбасарлары Ахмет Байтұрсыновтың, Жүсіпбек Аймаутовтың, Міржақып Дулатовтың, Мағжан Жұмабаевтің т.б. өмірі мен ... ... ... ... жылы  баспасы Қ.Мұхамедхановтың  деген атпен ұлы ақынның тоғыз замандас шәкірттері мен ізбасарлары туралы очерктер мен мақалалар енген ... он мың ... ... ... ... ... ... Мұхамедханов қазақ әдебиетінің шеңберімен ғана шектелген емес. Оның қаламынан Пушкин, Лермонтов, Тарас Шевченко, Әлішер Науаи, Ғабдулла ... т.б. ... ... ... ... жас ... ... халық ақындары Төлеу Көбдіков, Сапарғали Әлімбетов, Нұрлыбек Баймұратов, Шәкер Әбенов, Тәңірберген Әміренов тағы басқаларының ... тыс ... жоқ.  ... тек қана қазақ әдебиеті ғана емес, сондай-ақ орыс, батыс Еуропа және шығыс әдебиеті тарихынан толықтырылғаны Мұхамедхановтың әр жанрлық шығармашылығына көп ... ... ... ... да ... қызығушылығы, жыраудың шығармашылығын түбегейлі зерттеуге әкеліп тоғыстырды .Шәкәрім ... ... ... ,  ... өлең сөзбен дастандар түрінде аударғаны белгілі.Осы дәстүрді жалғастырып Мұхамедханов кезінде Н.Карамзиннің  туындысын  деп өлеңмен аударып ... ... 40-шы ... Абай атындағы Семей облыстық театрдың сахнасына оның аудармасымен Узаир Гаджибековтың  деген сазды комедиясы ... ... ...  атты ... ... Абай ... ... сахнасында әр түрлі редакциямен еліміздің екі жетекші режиссерлары, Қазақстанның халық артистері Байтен Омаров пен Есмұқан Обаевтің ... 1960 және 1980 ... екі ... ... ... қазақ әдебиетінің тарихы мен мәдениетін зерттеуге арнаған зерттеу еңбектері мен мақалаларын төмендегідей жіктеп ... ... ауыз ... және ... ақынадарына байлпнысты сын-зерттеулері (, , Орынбай,Шөже,Жанақ, Кемпірбай, ... ... ... ... және т.б) 2.XIX ... ... ақындарының шығармаларын зерттеу мақалалары (Шоқан Уәлиханов, Бұхар жырау, ... ... ... ... Шернияз, М.Ж. Көпеев).3.Абай Құнанбаев және оның ақын шәкірттері туралы монографиялары мен ... ... ... ... мен ... жөніндегі мақалалары.5.Алаш арыстары жөніндегі зерттеу мақалалары (Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Дулатов, Ы.Мұстамбаев, Т.Хасенов).6.Қазақ әдебиеті және ... ... ... ... (І.Жансүгіров, Ә.Марғұлан, Ж.Шалин, Е.Смайлов, М.Сералин, С.Ғаббасов және т.б.)7.Шетел жазушылары мен ақындары туралы ғылыми мақалалары мен ... ... ... ... ... А. ... Т.Шевченко, Лу Синь, Ғ.Тоқай, И.Борганский, Х.Файзханов және т.б.)Қазақ әдебиеті мен мәдениетінің өсіп өркендеуіне сүбелі үлес қосқан ақын-жазушылар мен қоғам ... ... ... ... ... ... мен сын ... осылай бөліп қарастыру оның ғылыми қарымын тереңірек танып білуге мүмкіндік берді. Ғалымның көлемді еңбегі   ... жылы ... ...  ... ... ... қоға алынып, 1948 жылы І томы жарық көргені белгілі. Міне осы кітаптың   ... ... ... ... ... ... батырларға арналған халық жырлары туралы мақала жазу Қ.Мұхамедхановқа тапсырылады. Жас-ғалым ұстазының ақыл-кеңесі, нұсқаған бағыты бойынша  ,  ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп, әдеби талдау жасап академияға тапсырады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... Ғалым себебін:  да,  да әдебиет тарихы кітабына кіргізілмепті.- Кейінірек:   -деп ... ... ... ... ... ... бар ма? Жоғарғы орындағылар сенің Қабанбайыңды да, Бөгенбайыңды да тарихқа кіргізіп дәріптеу керек емес деп тапты. ... деп ... ... да ... ... жылы Р.Бердібаевтің басшылығымен жарық көрген  кітабының  деп аталатын І ... ... ... деп жазады:  -  дейді ғалым. Бұл сөздерде де қолжазба мен -  ... ... ... ... -  - лық -  - тар -  әл - де - не - ше -  рет ...  Абай ұят ... ай - тып -  ке - ліп, -  -  шын -  ұят екі ... болатынын түсіндіреді. Он - да -   дей - ді. -  Қай - ым -  - ның -  -  ... ... ...   -  . ... ... ... ... мағынасын кетіріп, сиқын алып тұрған сөздің дұрысы  болады деп түсіндіреді ... ... Абай -  ... ... ... сөз 1945, -  1954 жылғы жинақтарда бұрмаланып ба -  - с -  - ыл - ған. -  Мұх - тар -  ...  -  -  де - ген -  ма - қа - ла - сын - да  - өз  - пі - к - і - р - ін -  -  ай -  -  - рық -  -  - ша -  -  қа - дап -  айт - қан: -   ... сөз -   -  ... сөз ... да Абайша шықса жа - ра -  -  -  - сар. -  ... ... да ... ... Осы -  -  Абай ... ... көбейтейік деп өз -  - еу -  - ре -  - ген -  - ше, -  -  бар ... ... ... Аб - ай -  ... ... деп, көбік етіп ал - майық>> -  -   - ... ... ... ... көп, ... де, -  -  өзге ... орнына өзін қойып, жү - ре - гі - мен -  жү - ре - гі - нің -  ... ... бө - л - іс - кен - дер -  ...  деп -  Абай ... ... өзі Қайым Мұ - хаметханов.Тұжырым (Ұсыныс)Абайды танып-білдік пе? Осы ... жаны ... кез ... ... ... рас. ... біз оның сом тұлғасын ғалым-жазушылардың шығармалары арқылы танып-білуге ... Сол ... осы ... жою үшін өз ұсыныстарымда ұсынамын:1. Қайым Мұхамедханов туралы оқушыларды ғылыми зерттеу ... ... ... Қарлагтағы тағдыры, Алаш қайраткеллері туралы зерттеу еңбектері, өлеңдері жайлы зерттеу жүргізу; 2. Қайым Мұхамедханов туралы  әлі де іздену ... ... ...  ... ... жүзеге асыру; 3. Ұлттық патриоттық сезімді бала бойында отбасынан бастап қалыптастыру жолдарын қарастыру;4. Қайымтану курстарын ашу:5. Мектеп мұражайында Алаш ... ... ... ... туралы мәліметтерді жинақтап, сұрыптау, насихаттау; 6. Қайым оқуларын  жоғары сынып аралығында өткізіп ... 7. ... ... мектеп кітапханаларында санын көбейту, оған әр түрлі іс-шаралар арқылы оқырман қауымын қызықтыру; 8.  Қ.Мұхамедханов  ... ... ... оны  жаңа ... ... ... оның ... оның жүрек лүпілін сезеді. Абай атамызды зерттеушілер ... ... ... Абай ... өлең шығарып жиналып баспаға шығуы Қайым Мұхамедхановтың үлесі.Қорытынды: Саналы ғұмырында атақ үшін емес, ұлы Абай үшін қатал заманның ... ... ... ... білген, өткен ғасырдың ары, бүгіннің заңына айналған адам Қайым Мұхамедханұлы. Қазақтың қайсар ұлдарының ... -  ... ... мұрасы бүгінгі жастарға үлгі, өнеге. Қайым  мұрасы - аса ыждахатты зерттеуді қажет ететін өзекті тақырып. Бұл тақырыпта ... ... ... ... Әлі де ... ... бар екенін бәрі де баса айтады. Оның еншісін ұрпаққа ... ... ... дейін  конференциялары  ұйымдастырылып келеді. Жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін жандандыру тұсында, Қайымның асыл шығармаларын оқып, оқып қана қоймай, терең сырлы құпиясын ашып, оның адалдық, азаматтық, жайында жазған ... ... ... ... ... ... іздену- біздің міндетіміз. Жан-жақты дамыған жеке тұлға боламыз десек  ұлттық рухани тәрбие берерлік, патриоттық, ... ... бай ... бар ... ... оқиық. Келешек ұрпақ, біз сіздерді Абайды зерттеген Қайымның шығармалары мен әңгімелерін сүйсіне оқып тыңдауға шақырамын. Бұл ... ... және ... ...  елі үшін ... Абайдай ұлыны дәріптеп өткен ұлыларды ардақтай білейік. Келешек жастар Абайды, Қайым сияқты ұлы ...  ... да ... зиялы қауымын білмей жүрмейік! Қайым Мұхамедханов өмір бойы Абай ... ... ... ... келгенше бір әріпінің бұрмалануына жол бермеуге тырысты.  Қайым мұрасының зерттелуі заман ауысып, уақыт озған сайын қоғамдық ой-санаға ықпал-әсері арта ... ... ... ... асыл ... ... ... http://mercurschool.kz/load/dintanu_aza_debieti_ner_m_deniettanu/ajym_abdul_ajym_m_amedkhan_ly_1916_2004_zhzh/4-1-0-1803* Мұхамедханов Қ. Қазақ ССР 4- том. Қысқаша энциклопедия.-Алматы, 1989.- 442 б. * Мұхамедханұлы Қ. Абайды тұңғыш рет ... ... Ә. ... // ... * ... Қ. ... және Қарлаг"/ құраст. Қ. Мұхамедхановтың балалары = Каюм Мухамедханов: "Судьба и Карлаг".- ... ... 2008.- 276, [2] б. * ... Қ. Көп ... ... жинағы [Текст] / Қ. Мұхамедханов. - Алматы : Ел - шежіре. - (Алаш мұрасы). - 2008.* ... Абай ... ... // ... ... 1996.- 16 ... * ... А. Ғылым жұлдызы // Семей таңы.- 2001.- 26 қаңтар.- 3 б. * Жұртбай Т. Абайдың інісі, Алаштың ірісі // ... ... 2004.- 23 ... б. * ... Е. Тұманды жылғы тумалар: // Түркістан.- 1996.- маусым * Жұртбаев Т. Қайсар ... ( Қ. ... ... // ... 1986.- №1.- Б.192-193 * Ибрагимов Т. Музеймен бірге мұраты( Қ. Мұқамедхановқа 70 жыл) // Семей таңы.- 1986.- 17 январь. * ... Е. ... ( Қ. ... 70 ... // ... ... январь. * Оразалин К. Ұстаз өркені. // Семейтаңы.-1986.-17 ... * ... Д. ... ... ... ... //Егемен Қазақстан.- 1996.-20 ақпан.* Ердембеков Б. Қайым Мұхамедханұлы және Абайдың ақындық мектебі [Мәтін] / Ердембеков Б. // Қазақстан мектебі. - 2006. - №8.- ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қ.Мұхамедханов Абай дәстүрін жалғастырушы25 бет
Қайым Мұхамедхановтың ғылыми-зерттеу еңбектері31 бет
ХХ ғасырдың 60 – 80-жылдарындағы әдеби процесті зерделеу76 бет
«Бабыр – наме» прозалық шығармасы.5 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
R , L ─ тізбекті тұрақты кернеуге қосқандағы өтпелі процесті зерттеу 9 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
«Билер мектебі – билік үлгісі» (қазақ халқының сот тарихынан)10 бет
«Правда» газетiнiң қоғамға тигiзген үлесi9 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь