Қажығұмар Шабданұлы «Қылмыс» романы

Қажығұмар Шабданұлы 1924 жылы бұрынғы Талдықорған облысы, Бөрлітөбе ауданының, Ақтоғай ауылында дүниеге келген. Отызыншы жылдардың аласапыранында ағайын-әулетімен, ауыл-аймағымен Қытайға ірге аударады. Ол Шің Жан жазушылар одағын құрып, негізін салушылардың бірі.
1957 жылы жазушыға “ұлтшыл” деген айып тағылып, Такламакан шөліндегі Тарым түрмесінде отырғызылады. Бұдан 1967 жылы қашып шығып, Ілеге келіп бой тасалайды. Бірақ, ұсталып қалып қайтадан қамалады. Түрмеден тек 1976 жылы ғана босап шығады. Содан, көп томдық “Қылмыс” романының циклін жазады... 1986 жылы Қажығұмарға “Кеңес Одағының шпионы” деген айып тағылып 20 жылға сотталады” (“Қазақ әдебиеті”. 9 шілде, 1999 ж. № 28).
Саналы ғұмырын тас қамауда өткізген, заман ықпалына бағынбайтын ұлтымыздың ақиық ақыны, заңғар жазушысы Қажекең “1942 жылы Үрімжі педагогикалық мектебіне оқуға келеді. 1944 жылы осы оқу орнында оқи жүріп, өлең жаза бастайды. 1951 жылдан бастап, алғашында одақ журналында істеп, кейін Шін Жаң әдебиет-көркемөнер бірлестігінде жұмыс атқарады. Осы кезде “Біздің үй”, “Көктем”... жинағын, өлеңдерін бастырады. 1954 жылы “Бақыт жолында” атты повесін жариялайды. 1956 жылы орталық ұлттар баспасында (Пекин) “Өлеңдер мен дастандар” деген жыр жинағы жарық көреді. Бұдан сырт, “Әңгіме адам образы жайында”, “Поэзиямыздың кенжеліктері” сын мақалалары шығады. Автор кейін келе прозаға ойысып, “Қылмыс” романын жазуға кіріседі (“Қазақ әдебиеті тарихынан таңдамалы үлгілер”, А.Кірішбаев. 2 том, Шін Жаң университеті баспасы). Қазір “Қылмыс” романының Қытайда екі кітабы баспадан шығып, үшіншісі жөргегінде “тұншықты”.
Профессор Оразанбай Егеубаевтың айтуына қарағанда, табанының топырағын көзге сүртер қасиетті Қажекем кепілге шығыпты. Түрмеде де тегін жатпапты. “Қылмыстың” 6 кітабының, “Пана” романының, “Қанішер түс” повесінің соңғы нүктесін қойыпты. Енді осы толғағы ашты туындыларын талан-тараж етпей туған елде толық шығаруды армандайтын сияқты.
“Қылмыс” романының бірінші кітабы Шін Жаң халық баспасында (Үрімжі) 1982 жылы алғаш рет 15 мың таралыммен басылған. Екінші кітабы (жоғарыдағы айтылған баспада) 1985 жылы 20 мың таралыммен бірінші рет басылған.
1. Бердібаев Р. Қазақ тарихи романы. - Алматы: Ғылым, 1979.
2. Бердібаев Р .Тарихи роман. - Алматы: Санат. 1997.
3. Сыдықов Т. Қазақ тарихи романы. - Алматы: Ер Дәулет. 1996.
4. Елеукенов Ш. Қазақ әдебиеті тәуелсіздік кезеңінде. – Алматы: Алатау, 2006. – 352 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ... ...  ... Имангаликова Жанерке Тексерген: Сабырбаева Р.ҚСемей 2015жҚажығұмар Шабданұлы 1924 жылы ... ... ... ... ... ... ауылында дүниеге келген. Отызыншы жылдардың аласапыранында ағайын-әулетімен, ауыл-аймағымен Қытайға ірге аударады. Ол Шің Жан жазушылар одағын ... ... ... ... жылы ... ... ... айып тағылып, Такламакан шөліндегі Тарым түрмесінде отырғызылады. Бұдан 1967 жылы қашып шығып, Ілеге келіп бой тасалайды. Бірақ, ұсталып ... ... ... ... тек 1976 жылы ғана ... шығады. Содан, көп томдық "Қылмыс" романының циклін жазады... 1986 жылы Қажығұмарға "Кеңес Одағының шпионы" деген айып тағылып 20 ... ... ... әдебиеті". 9 шілде, 1999 ж. № 28).Саналы ғұмырын тас ... ... ... ... ... ... ... ақыны, заңғар жазушысы Қажекең "1942 жылы Үрімжі педагогикалық мектебіне оқуға келеді. 1944 жылы осы оқу ... оқи ... өлең жаза ... 1951 ... бастап, алғашында одақ журналында  істеп, кейін Шін Жаң әдебиет-көркемөнер бірлестігінде жұмыс атқарады. Осы кезде "Біздің үй", ... ... ... ... 1954 жылы ... жолында" атты повесін жариялайды. 1956 жылы орталық ұлттар баспасында (Пекин) "Өлеңдер мен ... ... жыр ... ... ... ... ... "Әңгіме адам образы жайында", "Поэзиямыздың кенжеліктері" сын мақалалары шығады. Автор кейін келе прозаға ойысып, "Қылмыс" романын ... ... ... ... ... таңдамалы үлгілер", А.Кірішбаев. 2 том, Шін Жаң университеті баспасы). Қазір "Қылмыс" ... ... екі ... ... ... ... ... "тұншықты".Профессор Оразанбай Егеубаевтың айтуына қарағанда, табанының топырағын көзге сүртер қасиетті Қажекем кепілге шығыпты. Түрмеде де ... ... ... 6 кітабының, "Пана" романының, "Қанішер түс" повесінің соңғы нүктесін қойыпты. Енді осы ... ашты ... ... ... ... елде толық шығаруды армандайтын сияқты. "Қылмыс" романының бірінші кітабы Шін Жаң халық баспасында (Үрімжі) 1982 жылы ... рет 15 мың ... ... ... ... ... айтылған баспада) 1985 жылы 20 мың таралыммен бірінші рет басылған.Кейіпкерлері: Биғабыл, Жаппар, Балпаң, Құрман, Бекназар, Құлназар, Байназар, Айсапа, ... ... ана, ... ... ... ... ... Күмісжан, Рақым, Гүлжан (Күле апа), Қуандық, Бигелді, ... ... ... ... ... ... ... Есқазы, Мұқамеди, Мұқамәдиян (Мәдиян), Тәби, Көкитан, Майлы (Атытеріс), Әспет, Болтай, Қайныш, Минаж (Ноғай саудагер), Санапбай, ... ... ... ... ... ... ... Қабыкен, Мәкен, Қайысбек, Балбике, Жұмабек, Төреқан, Рақима, Омар, Бағила, ... ... ... ... балалары), Жамал, Зейнолла, Әлімжан қожа, Жебесін, Жебежан, Мұса, Бекбосын, Ғарифолла, Бекеш, Ақан, ... Шың ... ... ... ... ... ... Дәметкен (Дәмеш), Қанипа, Атабай, Нәбиолла, Керім (аудан әкімі), Құрышбек, Нұрасыл, Күнтуған, Қалым, Арыстанбек, Шәріпқан төре, Айтбек, Қапас ... ... ... ... ... ... ... Елсадық, Есімқан үкірдай, Сүлеймен батыр, Оспан мерген (батыр), Ғарыпбек, Жарбол, ... ... ... ... ... ... Ерсұлтан, Сәду, Оралқан, Тілеуқан, Алмен, Сәдуақас, Қуат, Халима, Ынтықбай, Салық, Өмірбек, Бексапа, Шақан, Қабен, Серәлі, Омарқан, Асылқан, ... ... Исүп ... ... ... ... ақын, Әбдікерім ақын, Асылбай, Түгелбай, Момынбай, Нұрия, Күлан, Дәлелқан Сүгірбайұлы, Ақай, Сұлубай, Бүркітбай, Сәбит, Репқат, Қалибек, Камен, Әбдіғұпыр (ұйғыр ... ... ... ... ... ХХ ... басынан бастау алған ұланғайыр қазақ даласын "Темір ноқта", "Қайыс ноқта" аталған екі зорекер ел ала сызықпен бөлген екі ... ... киіз ... ... ... сергелдең өмірінен сыр шертеді.Романның әлқисасы "Құдыретті "Тергеушім", өтірік қоссам тас төбемнен ұрыңыз!Атым  -  ... әкем  -  ... ғой. ... ... әкесі  -  Балпаң деген кісі, алыпсоғар би де азулы бай болған екен..."  -  деп ... ... ... әр істеген істері "Қылмысқа" баланып, оны құдыретті "Тергеушіге" қадағалап тапсырумен, жіліктелген тараулардың шиелі түйіні шешіліп ... ... ... төрт ұлдың тұңғышы Құрман болыпты. Ол қойдан қоңыр мінезімен қоңыр күйлі домбырашы екен де ерте үйленіп еншіге берген аз ... ... ... құтайта алмай, ақыры бай інілеріне жалбарынды жалшылыққа тұрыпты. Осылай көген көзденіп жүріп бірде ... ... мерт ... да ... ... қанағат етіп, қараңғы дүниеге кетіп "Қылмыстан" құлан таза құтылыпты. Мирасқа қалған "Қалың" малы "жетісі" мен "қырқынан" аспай құрыпты. Оның ... ... ... борбай үш ұлы бесіктен белі шықпай жатып-ақ "Қылмысқа" кіріптар болыпты. Атаманы  -  Жаппар кіші әкелерінің қой қора ... ... ... ... ұрлап, қырық шоқпыт етіп, пешке өртеп таусыпты. Отты аяғымен көсеп жіберіп "Апа, насыбайым тоңып кетті!"  -  ... ... ... ... ... ... ... жас жетімдердей жауыз қылмыскер жаралмаған болса керек. Мейіз ана өзінің иесіз үйінің жұмысын тастай салып, бай ... ... ... ... кетеді екен. Осы азын-аулақ "көмектің" ақыры оны күңдікке айналдырыпты. Ақ шұнақ аяздың шақылдап тұрған бір кешінде түйе ... ... ... тал ... ... таяз құдықтан су ала беріп, ажал түртіп абайсызда күп беріпті. Сөйтіп, өз құрсағынан шыққан балаларын зар қақсатып, ләм демей, ... ... ... ... есіркемей, тым болмаса, маңдайларынан ақтық бір рет сипамай, бір ... тас ... ... ... иен құмға тастап мәңгілікке көз жұмыпты. Қорғансыз қалған үш ... ... ... үш ... үш ... ... Бай ... өз үйлерінен де кедей, өз үйлерінен де суық, өз лашықтарынан ... ... тіл ... тар ... ... іздеп тұра-тұра қашысады екен. Ағалы-інілердің өзара аңсауынан туған бұл "қылмыстарын" кіші апалары мықтап жазалап, онысын ... ... ... ... ... Мұндай епті таяққа епсіз бақырудың керегі қанша, еппен ғана жылап айырылысып жүріпті. Дегенмен, ... өте ... ... ... ... ... ... сайын көбірек көрісіп, "қылмысқа" да көбірек бататын болыпты. Жазалауға ... ... ... ... ашуы ... дала ... тауыпты. Мұндай ытқу жиілей берген соң, кіші әкесі Бекназар "шүйке бас" әперіп, Жаппардың кезеген аяғын оңдырмай тұсауды ойлапты.Қазақтың ... ... ... қарапайым қаншылдық әдеті бар-ау, бірақ, соны ру төрелері ірткіш уға айналдырғалы қашан. Сол ... уы ... сіңе ... ... ырылдасумен өткен қазақтан көп ұрылған халық жоқ-ақ шығар! Жұңғар хандығынан жүз жылдап жеген ұмытылмас соққылар тек сол рудың  -  сол ... ғана ... емес пе. ... да сол уды ... бірі ... Ірге ... ... момын кедей ауылды малға даумен жығып, жеңістің соңын түлкі еппен ... ... 12 ... ... ... ... Қасқыр боп келіп түлкіге, түлкі боп келіп қасқырға айналып кететін қулықпен құдаласып, көп ұзамай құл байлайтын ... ... ... қызы ... ... ... ... ауырын көріп, азаптың соққысын тартқан Күмісжан еңбекқұмар, пысық келін болатын. Осы қасиетімен кісі менсінбейтін Кенжесарыға да жағыпты. Жын қуып ... үшін ... да ... ... ... ... ... белгілі ғой, асыл жарының қызығына қанбай-ақ солдатқа алыныпты. ... үш жыл бойы жер ... ма, жоқ ақ ... ... қазды ма, әйтеуір, аман-сау ауылға келеді де "кебін" киісі орысша болғандықтан "жетім орыс" атаныпты. Нұкең ... ... ... ... ... намазға жығылғандарды ашықтырып ойнапты. Жаусыраған жегжаттары қансыздығын айтып шапқа түрткенде "қан жоқ болса, қан ... ... ... ... ... ... ... да байланбай, дайын асқа тік қасық болмай, күйеусіз келген келінді қайтарып жіберу қылмысын өткізіпті. "Ақ батаны ... ... ... ... "ақ" ... ... оған оба қосылып құсадан опат болыпты. Сонда да ... ... ... шыр ... ... шырмауынан құтыла алмапты. "Шала болып қалды" дегендей оңбаған оба тағы бірнешеудің нәзік жандарын жалмапты. Осы тұқымнан жалғыз құлазып қалған Жаппар ... ... ... да ... ... енді оны өзі ... болыпты. Ұрынарға қара таппаған қылмыскер бейкүнә қыз-келіншектерге қырғидай тиіпті. Сөйтіп, желауыздардан "жынды Жаппар" ... ... ... ме, ... ... ... ... қайтадан үйлі-баранды болған соң, қырсық іздеуден пышақкесті тиылыпты. "Би" мен аталатын бес баланың ... ... ... ... ... ... болмаса сөйлемейтін болғандықтан, айналасындағылар оны "Мылқау" десіпті. Бірақ, ішінде бәрі ... ... ... Бір ... етке зар ... ... ... Жаппардан ырымдап бала сұрағанда басқасынан "Мылқаудың" базары жүріпті. Өкіл әке-шешелері оның бал тілін қызықтап, әр ... ... ... да ... бәрін орындауға тырысыпты. Алайда, "маған бала болсаң, Жаппарды боқта. Мәдиянды тілде!" ... ... ... ... ... ... қасарысады екен де қысағанда қыстығып жылайтын көрінеді. Тіпті, тамаққа шақырса бармай, тіс айқастырмайтынды тауыпты. Осылайша "Әдепті" ... ши ... ... үйге ... да ... кесірлі басы қылмысқа тартуын қоймапты.Жаппар жиған тері-терсегін базарлай жүріп, қаладағылармен үйір айқастырыпты. Өзін қызылдар жүргізген сайқал саясаттың ұшығы да ... Оған ... ... ... белсенділері түрткі болыпты. Жылы орнын сол сойқандар түртпектеп суытыпты. "Ленин", "Сталин", "Жаппар", ...  -  деп қара ... келе ... ... шала ... ашылмай жер аударылыпты. Бұл кездегі "қайыс ноқтаның" халі де тым мәз емес екен. Шәушекте бұлар сияқты қашқындар қара ... ... ... ... жерде қарақшылық, зорлық-зомбылық, жұмыссыздық, ашаршылықтың соңы адам сатуға дейін барыпты. Осындай жантүршігерліктен жүрегіне жүк түскен қашқындар бұрын-соңдысы жиналып үйірімен қатыгез ... ... ... ... да Қорыттың көрі екендігін іштерінен сезіп, құдайдың басқа салмағын көруге мойындарын ұсыныпты. Жаппар тәуып болып, ел ақтап ем жүргізіп, ... ... ... ... ... несібесін қаңбақша кезіп жүріп заузатыман тере беріпті, күйі ... ... ... ... ... неме қуырып, қолы жетсе ұнның кебегін қанмен илеп, қалаш жасап жепті. ... ... ... да айырылып соры қайнап жүріпті. Қашанда жұт жеті ағайындылығын қойған ба. Жұттан қалған адамның өзіде, көзі де жұт ... ... ... ас ішу бір ... ... болыпты. Жәкеңнің құйрығы дөрбілжінге келгенде қоныс тауыпты. Туыс-жегжаттарымен табысып, тамырын тереңдетсе керек. Тұрмыс деген  -  ... қой. ... күн көре ... ... үшін ... ... осы ... мектеп табалдырығын аттапты. Бұрынғы күнәсі кілең көр көкіректікпен істелсе, енді осы ... ... ... оқу ... ... ... қалапты. Диуана жүрегін де қылмысқа толтыра іштей ... ... ... ... қалыптастыра бастапты.Билік басына жаңа өкімет келсе де қорқау қашанда қорқаулығын қойған ба! ... ... ... ... шығар көзі ашық атқа мінерлерін "Құрылтайға шақырумен" құрдымға жіберетін қара науқан шығыпты. ... ел деп ... ... есіл ... ... ... тұтқындалыпты. "Қылмыстары" үшін үрпіне қыздырылған сым темір жүгірту, тырнақ көбесіне қамыс тығу, шегеге жалаң аяқ ... ... ... ... ... ... аспаққа асу, иегінен қармақ іліп салақтату, "тәнкі ... ... ...  ... электр тогімен суыру, қапқа салып тірідей көму сияқты адам қинаудың ең "асыл" ғылымдарын қолданып тиісті ... ... Бұл ... ... шаң ... ... ақын Таңжарық ғана "... Айтып кет балаңның баласына!"  -  деп іш кернеуін басыпты. Ал Алтайдың ақиығы, ... ...  -  ... ... ғана осы ... ... ... өкіметтің мысын әбден құрытып, кегін қайнатыпты. Аспандағы бұлтты үйіретін жәреуке  ... ... атам да ...  -  дегендей көнбеске керек. Бұған "Апам да ... мен де ...  -  ... ... ... аңқау елдің есі шығыпты. Мұндай аудың аумағы ұлғайып, мектеп оқушыларына дейін барыпты.  Ес білген ересек оқушылар торға ... де ... ... ... өз ... - өз мектебінде қала беріпті. Бұл боран үдей беріпті, үдеген ... ... ... ... ... толған Биғабыл егесе түсіпті. Егескен сайын бекіп, бекіген сайын күшейе беріпті. Осылайша, алғашқы "Қылмыс" дүниеге келіпті."Құдыретті "тергеушім", өтірік қоссам тас ... ...  -  деп ... ... ... ...  "Қылмыс".Аудан қалған шабақтардың өзі қырық темірдің қылауы екен. Сыныптағы өзара түсінбестік, ала көз бәсеке, рушылдық, жершілдік үлкен жікшілдікке айнала ... Сол ... ... ... ... ... ... ала бүлік тағы да Биғабыл болыпты.Аумалы-төкпелі аласапыран жағдайда әке-шешесін. Оларды азырқанғандай қарындас-бауырларына дейін жалшы еткен ол қылмысты оқуын үдете ... ... ... ... ... мұрнын шүйіріп, қалтарыста Советтің кітаптарын оқып көз аясын қылмыспен кеңейтсе керек. От осыдан шығыпты. Өртке май ... ала ... ... ... ... Ал қытай мұғалімдер "түрт шайтан түрт, біріңнің еттеріңді бірің жеңдер"  -  деп, ... ... ... қамшылап, әдейі шектеусіз, тізгінсіз қоя беріпті. Оларға керегі құрттай қылмыскерлердің арасын аша ... бес ... ... қылмысты жұдырықтарын түйгізбеу екен. Алтыбақан алауыздықтарын араларындағы қылмыскерлерді аямай әшкерлеген  ашық-жарқын, ақ көңілділікке балап, бұл рухтары бүкіл ... үлгі ... ... ... ... қағыпты. Нағыз отан қайраткерлері өздерінен шығатындықтарына зор сенім артатындықтарын білдіріпті, құдыретті ағартушылары. Темірдей тәртіп орнатыпты. ... ... үшін ... ... ... ... туын ... шығарып-түсіріп тұруды күнтәртіпке енгізіпті. Саяси сақтықты күшейту мақсатында сақшы орындарымен селбесіп, оқушылар арасынан тыңшы қабылдапты. Оның бірі ... ... ... ... Бетпақ берекесіздіктен пайдаланып, бірінде жоқты біріне тапқызып, жан жерін тауып қапқызып, бірінің қылмысын біріне жұлып алып, бірінің сөзінен бірін іліп ... ... ... бірін тазы етіп баптап салуда алдына жан салмайтын құлан аяқтардың барыны күн ... ... ...  -  бірінің үстінен біріне шағым айтқызудың, көрсеткізудің амалы екен де ол өздеріне сылтау табу үшін ... ... ... ... қаңтардағы жынын жеген бурадай болып, айбаттарынан ай жасырыныпты. Айналасына ызғар шашыпты. Тоң мойын, ... ... ... басып иманын үйіртіпті. Аюға намаз үйреткен таяқ екенін де естеріне түсіріпті. Не қылмадың демейтін ... ... ... ... сопақ болып талай қылмыстылар күйісінен жаңылыпты. Кейбірі көлеңкесінен қорқыпты, оған басы қазандай сұрау белгісін қоюдың ... ... ... басқанның бәрі қылмыс, қылмыс деген жыртылып-айырылады, ұрынарға қара таппай сабырылысатын сияқты. Осынша түп-тұқыянды қазбалап қуарлаудың түп мақсаты оқудан қуу ... ... ... құлақты жауыр еткен жарапазаны: "Қытайдан асқан парасатты халық жоқ. Конфуций ғылымынан зор ғылым болмайды, ол бүкіл жер шарына нұрын шашып, ... ... ... ... ... сол ... ... құлшылдық тәліміне байланда жат дегені екен. Сондай ... ... ... да көп ... Өзі ... ... қытайға тартқызыпты, өзі сенбейтін будда дінін Индияда күшейтіпті. Мақсаты  -  осы екі елді ... ... ... ... ... үстемдігін мәңгі сақтамақ болыпты. Қытай мен Советтің емшегін тел емген қадалған жерінен қан ... ... ... кейде дүниенің сөзін сөйлейтін болыпты. Көздері маймылдың ... ... әр ... ... ... ... ... қасат дауларды қуып, қызыл кеңірдесетін көрінеді. Құдайдың бар-жоғынан басталып, адамзаттың шыққан ... ... ... ақыры "ол кімнен туды, оны кім жаратты, дербес ... ... кім?"  -  ... ұшы-қиыры жоқ сұраулармен жақтары тозады екен.Мектеп сахнасының жұтынып тұрған ... ... ... Бір ... ... қарайған оқушыларды қызылсыратпаққа өзін құрбан еткен қаптесер тамақтан ... ... ... көздері қанталап, жас аққанша лоқсыпты. Осыдан шұрқанды шу ... ... басы ... қара ...  -  ... ... ... бұрқ еткізген көрінде өкіргір тышқан екен. Ұйғыр сабақтастар етжеңді қытай аспазды май ... ... ... ... ... ... бітік көзіне сүртіпті. Қан қыздырмай тұрсын ба, қытай оқушылар да білектерін сыбанып додаға түсіпті. Ұлы дүбір күшейгені ... ... мен ... да ... ... Арашаға оқу орнының басшылары араласып әзер тоқтатыпты. Көп өтпей, осы ұлттық қозғалысты қоздырушылар тергеуге ... Ең ... ... ... ... қылмысты қалмақ іліпті. Қанға тартқан тағы бірнеше жемтіктесі "бөріктінің намысы бір" дегендей, қосаққа ілесіп жазаға сұраныпты. ... ... ... қуса да ... ... Бұл ұялы ... ... құрту май өкшелеріне зиян екенін білген ақылды басшылар тезге салуды аяқсыз қалдырып, сабаларына түсіпті. Жайылысы бір ... ... ... қос топ  қылмыстылар ызғарларын ішіне жұтып, қан майданнан ... ... ... Бөрі ... ... ... ... беймаза берекесіздік, күншілдіктің күлге көмілген жылан көз шоғы өшпепті. Бұған көрік болған Камен түртінді, тіміскі тыңшылығын тағы қолға алыпты. Ұзақтыкүн ... ... ... ... Өз ... бір ... ... болған Атаманның барлық қылмысқа дабылшы екенін әлде қашан білген ... ... ... ... қара күйе ... ұшық іздеп, індетіп қазбалапты. Бірақ, "Қорқақтың көзі көп"  -  ... ... да ... ... ... баспай жүріпті. Солай болса да Камен жемір сиырдай жалаңдауын қоймапты. Сәті түскен бір кезде Биғабылдар оның ... ... ... ... ... ... Оған ... Каменнің Нүрияға жазған ғашық қоқай хатын өз басына шоқпар етіп сілтеп, ерін мойнын кетіріпті. Сөйтіп, "Тасыған ... ... ... болғанымен құлағы ұзын қылмысты екен. Бірде Үрімжі түрмесінен қашқан Дәлелқан Сүгірбайұлы Моңғолияға барып, қару-жарақ алып Оспан батырға қосылыпты деп ... ... ... ... ... ... Шәушекке дейін шөп жайып, киелі жерді "Сараяқтардан" (Қытайлардан) азат ... деп ... нұр ... ... Жеті ... жер ... ... бұл саққұлақ қылмыскердің сандырағы бағзыда бұлт кетпей, ... ... ... Ой мен ... ... Биғабыл білетін бейбітшілікті көксеген даланың асау, жалаңаш кеуде батырлары Үрімжіге де қара бұлт қаптатыпты. Үрейленген өкімет ордадан ... оқу ... ... ... шараларын қаурыт жүргізіп, темірдей тәртіп орнатыпты. Жау жаныңда дегендей қытай оқушыларды мұздай ... ... ... ... Олардың өзара қатынасуына да тиым салыпты. Аты шулы Биғабылдың қылмысты тобын табалдырықтан аттап бастырмай, үш күн ... ... ... ... ... ... жиған алтыбақан алауыз кесірлі қылмыстылар енді бір-бірімен ауыз ... ... ішкі ... ... Өз қолдарымен от көсемеуге, өз қандарын өздері ішпеуге, бірін-бірі сатпауға қасам ішіпті де жұдырықтай жұмылыпты. Құдай тәубасына келген қырқы бір жақ ... да ... ... бір жақ ... қарғыбау иелеріне өндіріп еңбек ете алмай еңсесі езіліп, сүйкімі сұйылыпты.Үлкен қылмыстылар бас ... бір ... ... ... кейін қарымы жетпеді ме, жоқ әлде белгісі бір  көлденең әзезілдік болды ма, болмаса бас көтерер алып ... ... ... бас ... бас ... ма, әйтеуір, тебіні босап, кең даланы тебіренткен ... ... ... ... ... ... болыпты. Қаланы қара қарғалар қаптап, сайын сахараны құзғынның құйқаны шымырлатар құңқылы басыпты. Құдай қалғып отырғанда ыбылыс-шайтандар үстемдік етті ме, ... ... ... ... ... ... әулие ұстаз" Конфуцийдің тағылымына дымдарын тісінің арасынан ытқытып, қолдарын бірақ ... ... ... ... ... ... жарық күнде жай түскендей, қылмыстың көкесін көрсетіпті. Жолшыбай "ақыл анасы - қиыншылықтың" талайын ... ... ... жете ... көкейді тескен көп арман көктей қиылып, қылмысты қыл мойындары құрыққа қайта ілініпті. Өз қолыңды өзің шайнайсың ба! Даланың даңғой, ... ... бірі ... ... ... ... ... мүжіпті. Нар қылмыстары үшін "... Айтып кет балаңның баласына!"  -  ... о ... ... ... жазаның сыбағасын алып, құлын жеген биенің құйрығындай болыпты, күреске тоймайтын қылмыскерлер. Су ішерліктерінен бе, ... ... ... ... үзбей алтын қазықтарына қайта оралып, қалғандарымен қойдай шуласып ... Бұл ... ... де өзгерген ештеме жоқ, көшкен жұрттай жүдеу күйінде екен. ... ... сұлу жары  -  ай ... от ... ... ... ... қоссаң, түсік тастағандай Биғабылдың жүнжіген құр сүлдесін елестету онша қиын болмапты. Қанша дегенмен мың өліп, мың ... ... ... ғой, ... қазаға қайыспай, қайтадан дүр сілкініп қайраттана түсіпті. Еңсесін тік ұстап келе жатқан бір күні ... ... ... ... қулығына куә болыпты да тұншаланған шындыққа жаны шырқырап айғайлай шығып, айықпас қылмысқа тағы батыпты. Бұл бұлалығының ... ... енді көзі ... ... ... ... шеңгеліне ілікпей, ақыры қан сасыған қаладан қылмысты басын қорғалап, Қуат досымен қол ұстасып ... ... Ұзақ ... ... бара ... ... ... қарағанда кеңсірігі ашып, қылмысты көзі бұлдырапты. Атанжілік жолсерігі шибиген ... ... ... "Сен өзің мына қалпыңда сау қалмассың, шырақ, жассың ғой, нербіден сақтан!... Өзіңді мықты ұста, мықты ұста!..."  -  деп ... ақыл ... ... ұстап", көкірегін кере, нық адым басумен қылмысты Биғабыл алда не ... ... ... ... кете ... Осылайша, толғағы ашты "Қылмыстың" ізбасар кітабы жарық дүниенің есігін ашыпты.Пайдаланған әдебиеттер тізімі:1. Бердібаев Р. Қазақ ... ... - ... ... 1979. 2. Бердібаев Р .Тарихи роман. - Алматы: Санат. 1997. 3. ... Т. ... ... ... - ... Ер   Дәулет. 1996.4. Елеукенов Ш. Қазақ әдебиеті тәуелсіздік кезеңінде.  -  Алматы: Алатау, 2006.  -  352 б.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қ.Шабданұлы "Қылмыс" романын талдау10 бет
Шетелдегі қазақ әдебиеті және әдеби байланыс7 бет
Әдеби байланыс Хасен Оралтай және Қажығұмар Шабданұлы шығармашылығы7 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Қарғын» романы туралы3 бет
«Қаһар» романы25 бет
«Құмар Сұлу» романы8 бет
«Ұлпан» романы55 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь