Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін арттырудағы музыка пәнінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың әдістемесі

Мазмұны

Кіріспе

І.тарау. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін сыныптан тыс жұмыстар арқылы қалыптастырудың теориялық негіздері
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін қалыптастырудың педагогикалық.психологиялық ерекшеліктері.
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін қалыптастырудағы сыныптан тыс жұмыстардың алатын орны.

ІІ.тарау. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін арттырудағы музыка пәнінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың әдістемесі.
2.1. Музыка пәні арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда сыныптан тыс жұмыстарды жүргізу жолдары.
2.2. Оқушылардың музыкалық шығармашылығын жетілдіруде қолданылатын әдіс.тәсілдер.
2.3. Сабақ жоспары.

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Еліміздегі экономикалық және әлеуметтік қатынастардың өркендеуі бастауыш мектеп білім беру жүйесін жетілдіруді керек етіп отыр. Өмір талабы адамның біліміне , оны күнделікті тұрмыста тәжірибелік қолдана алу мүмкіндігіне ие болу мәселесін қамтып отыр. Білім негізі мектепте қаланады, яғни әрбір оқушының мектеп қабырғасында жүріпойлау қабілеті дамиды. Жаңа білімді алу қажеттілігін туындатыды, оқып отырған пәнге деген қызығушылығын арттырады, өзіне-өзі сенімді, жан-жақты дамыған оқушыны тәрбиелейді. Сондай-ақ өмірге бейімделген жоғары мәдениетті, білімді ұрпақ дайындайды.
Оқушыны дамытуда өзін-өзі тәрбиелеу арқылы жас ұрпақтың ғылыми-танымдық, экономикалық, нарықтық қатынастарға байланысты мүмкіндіктерді қарастырылды. Оқушының жеке тұлға ретінде дамуына тәрбие үрдісінің ықпалы жан-жақты қамтылады. Яғни, оқушы бойындағы мәдени құндылықтарды: әлеуметтік қатынас, адамгершілік қатынас, әстетикалық қатынас, дене мәдениетін жетілдіру көзделеді.
Оқушыларды жан-жақты дамыту мәселелері – бүгінгі қоғамның негізгі міндеттерінің бірі. Оқыту арқылы оқушыны дамыту Л.С.Выготский, А.В.Занков, В.В.Давыдов, Ж.Асанов және т.б. еңбектерінде негізгі орын алады.
Оқушылардың дамуында іс-әрекеттердің негізгі себеп екені зерттеу барысында айқындалды. Оқушыны дамытуда тәрбиенің өзіндік ықпалы, яғни тәрбиелей отырып оқыту сыныптан тыс уақыттағы жүргізілетін іс-шаралар ғылыми-теориялық тұрғыда қарастырылуы тиіс.
Бастауыш саты оқушыларының жеке басының қасиетін дамытуда отбасы, мектеп, тектептен тыс мекемелер сыныптан тыс уақытта жүргізілетін іс-шараларды кіріктіре ұйымдастыру арқылы дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру мүмкіншілігі бар екені анықталып отыр.
Жалпы сыныптан және мектептен тыс тәрбие жұмыстарының дәстүрлі қалыптасқан түрлері өте көп. Осы орайда В.А.Сухомлинский былай дейді: ңБалалар әсемдік ойын, ертегі, музыка, сурет, фантазия, шығармашылық әлемінде өмір сүруге міндеттің .
Бастауыш сатыда сыныптан тысжүргізілетін жұмыстар негізінен: оқу-тәрбие үрдісінде алған білімдерін ары қарай дамытуға мүмкіндік жасау; оқушының қоғамдық белсенділігін дамыту; оқушылардың өзара қарым-қатынасын қалыптастыру; белгілі бір еңбекке баулу; оны дамытуға ықпал ету көзделді. Оқушыларды жан-жақты дамытуда сыныптан тыс тәрбие жұмысының тәлімдік мәні аса зор екені ғылыми-теориялық еңбектерде және мұғалімдердің іс-тәжірибесінде дәлелденіп отыр. Соңғы кезде нарықтық қатынасқа байланысты мектептегі сыныптан тыс тәрбие жұмысының ұйымдастырылуға байланысты ғылыми-әдістемелік еңбектердің сирек жарияланатыны аталған шараларды жүзеге асыруға өз кедергісін тигізіп отырғаны байқалды. Сондықтан сыныптан тыс тәрбие жұмысын және үйірмелерді бүгінгі әлеуметтік-экономикалық, нарықтық, ұлтаралық қатынастарға және ұлттық ерекшеліктерге байланысты қарастыруды қажет етеді.
Зерттеудің мақсаты:
Бастауыш мектепте жүргізілетін музыка пәні арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыруда сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың тиімді жолдарын анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Тақырыптың мазмұнын ашуға бағытталға педагогикалық-психологиялық еңбектерді жинақтау, оларға теориялық талдау жасау.
2. Сыныптан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту бағытындағы озат педагогикалық тәжірибелерді салыстыра зерттеу.
3. Сыныптан тыс жұмыстарды жүргізудің жүйелі жолдарын көрсету.
Зерттеудің пәні:
Музыка пәніндегі сыныптан тыс жұмыстар.
Зерттеудің объектісі:
Сыныптан тыс жұмыстардағы оқушылардың шығармашылық қабілеті.
Зерттеудің әдістері:
Шығармашылық және дидактикалық материалдар, ғылыми-теориялық, ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді іріктеу, талдау жасау, педагогикалық-психологиялық тәжірибелерді жинақтау, салыстыру анализдеу, синтездеу.
Диплом жұмысының құрылымы: Кіріспе, екі тарау, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімі, қосымшадан тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Р.М.Қоянбаев. «Қысқаша педагогикалық сөздік» Алматы 2003. 26, 60 беттер.
2. Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. Алматы 1995. 120 бет.
3. С.Ш.Әбенбаев. «Сынып жетекшісі» Алматы «Дарын» 2004. 44-66 беттер.
4. К.Б.Сейташев. «Тәрбие теориясы» Алматы «Мектеп» 1986. 130-136 беттер.
5. Мектептегі тәрбие жұмысы. «Мектеп» баспасы . Алматы 1978. 244-262 беттер.
6. Т.А.Ильина. Педагогика. «Мектеп» бапасы Алматы 1977. 235-239 беттер.
7. О.С.Богданова; В.И.Петрова. «Бастауыш кластардағы тәрбие жұмысының методикасы». Алматы «Мектеп» 1980.61-62 беттер.
8. П.Сағынтаев; А.Шәндібаева. «Бастауыш сыныптардамузыкалық тәрбие беру әдістері». Алматы. Рауан 1996. 131-314 беттер.
9. Пернебек Момышұлы. «Музыкалы-эстетикалық тәрбие» Алматы 2000. 59-62 беттер.
10. С.Байжұманов. «Халық аспаптары оркестрі». Алматы «Өнер» 1993 5-8 беттер.
11. К.Әсімбекова,Б.Мұсмафин, Т.Мұстафина, Ж.Таубалдиева. «Ән сабағы» Алматы «Өнер» 1997. 4-7 беттер
        
        Мазмұны
Кіріспе
І-тарау. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін сыныптан тыс
жұмыстар арқылы қалыптастырудың теориялық ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін
қалыптастырудың педагогикалық-психологиялық ерекшеліктері.
2. ... ... ... ... ... ... тыс ... алатын орны.
ІІ-тарау. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін арттырудағы
музыка пәнінен жүргізілетін сыныптан тыс ... ... ... пәні ... ... ... ... дамытуда
сыныптан тыс жұмыстарды жүргізу жолдары.
2.2. Оқушылардың музыкалық шығармашылығын жетілдіруде қолданылатын әдіс-
тәсілдер.
3. ... ... ... экономикалық және әлеуметтік қатынастардың өркендеуі
бастауыш ... ... беру ... ... ... етіп отыр. Өмір талабы
адамның біліміне , оны ... ... ... ... ... ие болу ... қамтып отыр. Білім негізі мектепте қаланады,
яғни әрбір оқушының ... ... ... ... ... Жаңа
білімді алу қажеттілігін туындатыды, оқып отырған пәнге ... ... ... ... ... ... оқушыны тәрбиелейді. Сондай-
ақ өмірге бейімделген жоғары мәдениетті, білімді ұрпақ дайындайды.
Оқушыны дамытуда өзін-өзі ... ... жас ... ... ... ... ... байланысты мүмкіндіктерді
қарастырылды. Оқушының жеке тұлға ретінде дамуына ... ... ... қамтылады. Яғни, оқушы бойындағы мәдени құндылықтарды: әлеуметтік
қатынас, адамгершілік қатынас, әстетикалық қатынас, дене ... ... ... дамыту мәселелері – бүгінгі қоғамның ... ... ... ... оқушыны дамыту Л.С.Выготский, А.В.Занков,
В.В.Давыдов, Ж.Асанов және т.б. еңбектерінде негізгі орын алады.
Оқушылардың ... ... ... ... ... зерттеу
барысында айқындалды. Оқушыны ... ... ... ... ... ... оқыту сыныптан тыс уақыттағы жүргізілетін іс-шаралар
ғылыми-теориялық ... ... ... саты оқушыларының жеке басының ... ... ... ... тыс мекемелер сыныптан тыс уақытта жүргізілетін іс-
шараларды кіріктіре ұйымдастыру арқылы дамыған жеке ... ... бар ... ... ... сыныптан және мектептен тыс тәрбие жұмыстарының дәстүрлі
қалыптасқан түрлері өте көп. Осы ... ... ... ... ... ... ... музыка, сурет, фантазия, ... өмір ... ... ... ... сыныптан тысжүргізілетін жұмыстар негізінен: оқу-
тәрбие ... ... ... ары ... ... мүмкіндік жасау;
оқушының қоғамдық белсенділігін дамыту; оқушылардың ... ... ... бір ... ... оны ... ... ету көзделді.
Оқушыларды жан-жақты дамытуда сыныптан тыс тәрбие ... ... ... зор екені ғылыми-теориялық ... және ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынасқа байланысты
мектептегі сыныптан тыс тәрбие жұмысының ұйымдастырылуға байланысты ... ... ... ... аталған шараларды ... өз ... ... ... ... ... ... тыс
тәрбие жұмысын және үйірмелерді бүгінгі әлеуметтік-экономикалық, нарықтық,
ұлтаралық қатынастарға және ұлттық ерекшеліктерге ... ... ... ... ... жүргізілетін музыка пәні арқылы ... ... ... ... тыс ... ұйымдастырудың
тиімді жолдарын анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Тақырыптың мазмұнын ... ... ... ... ... теориялық талдау жасау.
2. Сыныптан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту
бағытындағы озат педагогикалық тәжірибелерді салыстыра зерттеу.
3. Сыныптан тыс ... ... ... ... көрсету.
Зерттеудің пәні:
Музыка пәніндегі сыныптан тыс жұмыстар.
Зерттеудің объектісі:
Сыныптан тыс жұмыстардағы оқушылардың ... ... ... және ... ... ... ... әдебиеттерді іріктеу, талдау жасау, педагогикалық-психологиялық
тәжірибелерді жинақтау, салыстыру анализдеу, синтездеу.
Диплом ... ... ... екі ... ... ... тізімі, қосымшадан тұрады.
І-тарау. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін сыныптан
тыс ... ... ... ... негіздері
1. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін қалыптастырудың
педагогикалық-психологиялық ерекшеліктері.
Қоғамның дарынды ... ... ... қанағаттандыру талабы оқыту,
білім беру жүйесінің ... ... жеке ... мен әлеуметтік
белсенділігінің дамуына жол ашу, шығармашылық тұлға қалыптастыру міндетін
қойып отыр.
Шығармашылық тұлға негізі бастауыш ... ... ... ... ... ... ... қабілеттің бастаулары жатыр. Тек өмір
тәжірибесінің, ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетті ашып көрсете
алмайды. «Бұлақ көрсең, көзін аш» деген халқымыз. Жалпы шығармашылық туынды
өмірге келгенге дейін ... ... ... ... ... пікірлес досы,
бапкері болуға тиіс. Оқушы шығармашылығы үнемі ұстаз, сынып ұжымы, ата-
аналар тарпынан қолдау ... ... ... жұмыс істеуге үйренген оқушы жоғары ... ... қай ... ... ... ... Олар жаңа ... шешуге тырысады.
Баланың жастайынан шығармашылық қабілетін қалай қалыптастыру керек?
Оның жолдары, әдіс-тәсілдері, мазмұны ... ... ... ... бірі – осы. ... ... әрбір жаста шығармашылыққа баулуға өзек болардай өзіндік ерекше
қабілет, бейімділік бар ... ... ... ... бағыттап, бағдарламаса, онда жоғары
сыныпқа келгенде, көбінің шығармышық мүмкіндігі шектеліп, тоқырап қалады.
Сонымен төмені сыныпта оқушыларды шағармашылыққа баулып, үйрету ... ... ... ... ... ең алдымен, сыныпта шығармашылық көңіл-күй тудыру үшін ... бір ... ... ... Яғни ... ... ... бұру үшін үнемі шағармашалық тапсырма – міндеттер,
жаттығу, ойын түрлерін ұсынңан жөн;
- Әрбір шығармашылық тапсырманы оқушыға ... ... ... ... ... ... ойын ... мазмұны жеткіншектьердің жас
ерекшелігіне, қызығушылығына үйлесуі керек;
- Тапсырма – міндетпен танысқаннан кейін бала жұмысқа ... ең ... ... бала ... бір көркемдік шешім тауып, өз
туындысын ұтымды аяқтап ... ... оны ... тыс ... ... ... ... шығармашылықпен жеке дара оқушы емес, сыныптың, мектептің бүкіл балалары
ойла÷уы үшін жағдай, ... ... ... ... ұжымда өзара
шығармашылық қарым-қатынас, шығармышылық ахуал орнату;
- мұғалім – оқушы үшін қарапайым ғана жан. Ал егер ол оқиға, сþжет ... ... ... ... ... ... ... естиді.
Өздерінің күшіне деген сенімі қалыптасады. Сондықтан мұғалімнің
шығармашылықпен айналысуы және ... ... ... ... балалармен
пікір алмасуы заңды;
- шығармашылық үшін ... ... ... ашықтық,
бостандықты қамтамасыз ету;
- Шығармашылықты тежейтін үш нәрсе бар: ...... ... еш нәрсе келмейдің деген тыс қорқыныш сезімі, ... - ... риза ... сезімі (не жазса да өзі ұнатпайды, кейде өзін-өзі
жек ... ... ...... ... ... баланы құтқарудың
жолдарын табу;
- Оқушының шығармашылықпен айналысуына мектепте, сабақ үстінде, ... ... ... Шығармашылық бағытқа баланы жүйелі, саналы түрде қалыптастырып отыру;
- Мұғалім көркем шығармашылық түрлеріне үйретіп, баулу үшін ... өзі де ... ... ... ... ... ... түсінбейтін мұғалім оқушыны әдеби шығармышылыққа үйретіп
баулымақ ... ... ... дүниеге нақты, әділ бағасын беріп,
көркемдік дәрежесін тани да ... ... ... ... ... беру ісінде мыналарды
ескеруі керек деп ойлаймын:
- шығармашылық тапсырмалырдың мазмұн-түрін ойлап табу;
- шығармашылық міндеттерді оқушыға ұсынудың ... ... ... ... ... ... ... образ жасау үшін кілт боларлық
жағдайларды тудыра білу;
- шығармашылық процесті фактілер мен ... ... ... баға, қоытынды бере білу, теориялық, ... ... өзі ... ... ... түсуге мүмкіндік береді.
Енді осы қабілет, шығармашылық деген сөздердің мағынасын ашсақ. ... ... ... – бір ... ... ... нәтижелі
орындаудың шарты болып табылатын адамның жеке ерекшеліктері. Адамға кез-
келген іс-әрекеттерді нәтижелі орындауға ... ... ... ... ... дарындылық деп аталады. Дарыныдылықтың жоғарғы
дәрежесі – талант.
Қабілеттерді оқушыларды бұған дейінгі ... ... және ... ... ... ... ... жеңіл тез игеру қабілеттерге
тәуелді болады. Екінші жағынан бұлардың ... ... ... жасайды.
Білім мен біліктің болмауы, қабілеттердің дамуын тежейді. Қабілеттер
оқушыға ... ... ... ... ... ... мен ... барысында
әрдайым жүзеге асатын дамудың нәтижесі. Туа ... тек ... ... ... негізінде жататын анатомиялық-физиологиялық
ерекшеліктер болуы ... Оқу, ... алу ... өзі ... ... ... ... мүмкін емес. Адамдардың барлық қабілеттері –
азаматтық қатынастардың жемісі. Қатынастар ... әр ... әр ... ... ... әр ... болады.
Психологтардың айтуынша, қабілетті айқындау мақсатындағы ... ... ... Бұл ... ... ... талант нышаны жатыр.
Қасиеттің тиімділігін дамыту тәрбие жұмысына және жас ерекшелігінің
өзгеруіне де байланысты.
Шығармашылық деген не?
ңШығармашылықң сөзінің ... ... ... ... табуң
дегенге келіп саяды. Демек, жаңа нәрсе ойлап табу, сол арқылы жетістікке
қол жетікізу деп ... ... ... ... ң… ... ... мәні бар, ... сападағы жаңалық ашатын іс-
әрекетң, - деп түсіндіріледі. Көрнекті психолог Л.С.Выгоский ... ... ... ... ... Ал осы мәселені терең зерттеген
психологтардың бірі Я.А.Пономарев оны ңдамуң ұғымымен қатар қояды. Өйткені
әрбір ... ... ... ... ... ол баланың
психикасын жаңа сапалық деңгейге көтереді деп есептейді. Бұл пікір бүгінгі
күнгі педагогиканың талаптарына ... ... ... қонымды.
Зерттеле келе шығармашылыққа берілген анықтамалар да өзгере бастады.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... қолданылып жүр.
Шығармашылық - өте күрделі психикалық процесс. Ол ... ... тек ... ғана ... ... - ... материалдық және рухани өмірін
жетілдіруде бұрын болмаған ... соны ... ... және ... адамның танымға және шындықты түрлендіруге бағытталған саналы,
мақсатты белсенді іс-әрекеті. Әр ... ... ... ... ... қатынастарда, қоғамдық сана түрлерінде, ... ... ... ... – шығамашылық күш –жігерінің
нәтижесі.
Шығармашылық барысы негізгі белгілері ... ... ... ... үшін ... ... Ол өмірді мағыналық ұғынуды, ... ... ... жаңа идеялар көтерудегі зиялылық іс-әрекеті
және оларды өмірге ендірудеге дене еңбегі іс-әрекетін біріктіреді. Әртүрлі
іс-әрекеттің өзіне тән ерекшеліктеріне сай, ... ... да ... оқушылардың дүниеге көзқарасы, өмірге және еңбекке
ұлықтық-талғамдық қатынасы ... ... ... міндеттерін шешуде
шығармашылықтың ерекше мәні бар. Мұғалім шығармашылығы теорияны терең ... ... ... ... ... ұғыну болып табыдалды. Ол оқу
–тәрбие ... ... ... ... ... томаға- тұйық
еместігін, өз ойын сауатты баяндау беруінен, зор сенімнен ... ... ... қоғамдық белсенділікті оятады.
Ұзақ жылдар бойы шығармашылық барлық адамның қолынан келе бермейді деп
қарастырылып келсе, қазіргі ғылым ... ... ... ... бір ... ... жағдайда кез-келген баланы көтеруге
болатындығы жайлы көп айтуда.
Шығармашылыққа деген қажеттілік күрделі ... ... ... ол
барлық адамдарда бірдей деуге болмайды. Ал қоғамда болып жатқан жаңару
процестері әр адамнан ... ... ... ... теіп ... - бүкіл болмыстың, қозғалыстың, дамудың, бір сөзбен
айтқанда тіршіліктің көзі, табиғат, қоғам құбылыстарында жеке ... ... ... ішкі жан ... ... ... ... жүріп жатады. Бұл процесс белгілі бір ... ... ... ... ... өзі басқарады. Ал сыртқы ... ... жеке ... ой ... ... ... байланысты.
Адамның шығармашылыққа деген жанданысы, оның өз ... іске ... ... ... ... ... ... аша
отырып, оның ңәрекетң ұғымымен тығыз байланысты екенін ... ... және ... диалектикалық біртұтастықты құрайды.
Әрекетшығармашылық тудырып, оны нақты болмысқа айналдырсы, ол ... ... оның ... ... ... ... оқушылардың бейімін, қызығушылығын дамытуды,
олардың шығармашылық күшін дамытуды, ... ... ... жетілдіруді
көздейді. Шығармашылық әрекетконцерттік қойылым, көркемөнерпаздар байқауы,
көркемсөз оқу, ... ... және ... ... ... ұйымдастыру
формасында көрініс береді. Осындай әрекет барысында ... ... жіне ... ... ... ... шығармашылық әрекеттерге әр түрлі анықтамалар береді.
Мысалы: ... ... ... деп ... ... дағдыны жаңа
жағдайға тасымалдай білуді, объектінің жаңа қызметін көре білуді, жаңа
шешім ... ... ... ... ... шешудегі көрегендікке,
қырағылыққа балайды, идеяларды іске асыру болжай білу қабілеттерін атайды.
Шығармашылық ақбілеттер ... ... ... ... ... Ал ... ... деп ойдың жылдамдығын, икемдігі,
тапқырлығы, дәлдігі алынады.
Шығармашылық әрекет ... ... ... ... ... ... шығармашылық деңгейге көтерілуі неге байланысты деген
сұрақтар әрбір ... ... ... ... - өте ... процесс
және ол адамға ғана тән. Шығармашылық - адам іс-әрекетінің түрі. Мұндай
әрекеттің ерекшелігі даму деңгейі ... ... ... ... ... байланысты. Бүгінде шығармашылық қабілеттердің
дамуы басты нысана болып, ол оқушыда шығармышылықтың ... ... ... ... ... ... кезге жеткен сияқтымыз.
Өйткені өмірдегі сан ... ... ... ... ... тек шығармашыл адамдардың ғана қолынан келмек. ... қана ... ... ... түсінуге, бақытын сезінуге,
мүмкіндік туғызады.
Мұндай күрделі мәселені шешуде үздіксіз білім беру ... ... бірі ... ... ... алар орны ерекше.
Өйткені бастауыш мектеп:
1. Оқушылардың ... ... ... нышандарын дамытуға - өзінің
қызығушылықтары мен бейімділіктерін іске қосуға;
2. Жеке адамның сезімдерін ... ... және ... ... ... ... ... шығармашылықпен ойлауына, оның барлық қабілеттерін
дамытуға, өз күшіне дегенсенімінің болуына жағдай жасауы керек.
Шығармашылық - жаңа ... ... ... ... қабілеттер
деңгейі.
Қабілеттер проблемесы – оқушылардың жекелік ... Егер ... ... ... ... ... арналған
мүмкіндіктері бірдей болса, онда қабілеттер туралы сөз етпеуге де ... ... еш ... ... жоқ адам ... Әр адам бойында бір
нәрсеге деген қабілет болатындығы кеңестік ... ... ... ... ол ... дәрежесі әр адамда әр түрлі деңгейде
болады. Олардың іс-әрекеттің белгілі бір түріне қабілеті не жоғарылау, не
төмендеу ... ... ... ... ... ... ... қабілеті төмен балаларды дарынсыздар ... ... ... ... Бұл оның қабілетінің ... ... ... ... туа ... қасиет емес, олар өмір сүру барысында іс-әрекет арқылы
дамып отырады. ... ... ... ... ... бір істі ... ... жеткізетін қасиетін білдіреді деуге болады.
Қабілет ұғымына берілген ... ... саны ... ... ... белгілі бтүрін ойдағыдай, нәтижелі орындауда көрінетін
адамның жеке қасиеті – деп ... ... ... ... ... іс-әрекетінің белгілі бір түрін орындай алу мүмкіндіктері.
Қабілеттердің даму мәселесін зерттей келе А.Н.Монтев, А.В.Петровский,
В.А.Куртецкий, Б.М.Теплов, ... ... ... ... ... ад ... бірақ онда ол ұзақ процеске
айналатындығын атады. Қабілеттер ... ... ... келуде. Енді сол еңбекьердің кейбіреулеріне тоқтала кетейін. Ең
алғаш қабңлеттер мәселесін ... ... Ол ... ... ... ... ... бастапқабілеттердің әрекетте
дамитындығы жайлы теория қалыптасып, бұл екі ... ... ... ... ... ... ... берген
анықтамаларына қосыла отырып, оларды дамытудағыәлеуметтік жағдайлардың
шешуші роль болатындығына назар аударады. Педагогикалық ... ... ... оның құрамының үш түрлі қасиеттертобынан тұратындығын
анықтап, олардың бір-бірімен байланысын ашып көрсетеді.
2. Бастауыш сынып ... ... ... ... тыс жұмыстардың алатын орны.
Мектептің міндетті оқу бағдарламысынан тыс әр түрлі ... ... мәні бар ... тыс ... ... ... сыныптан
тыс жұмыстар деп атайды.
Оқушылармен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыс – оқу-тәрбие ... ... ... ... Оның ... мақсаты оқушыларды жан-жақты
дамытуға бағытталады және бүкіл тәрбие ... ... ... тыс ... негізгі міндеті – мектеп оқушыларының ... ... ... дамытып, олардың бос уақытын дұрыс
ұйымдастыру.
Егер де ... тыс ... ... оқу ... ... ... болса,
онда ол бүкіл тәрбие жұмысының ... ... ... көмектеседі.
Сыныптан тыс жұмыс оқу жоспарын толықтыра түседі.
Бұл бағытта жүргізілетін арнаулы зерттеу жұмыстары әр ... ... ... ... ... кәсіптік қызығуы мен түсініктерінің тууының
негізгі көзі ... ... ... тыс ... ... ролін бағалай келіп, мектептен тыс жұмыс
жөнінде Бүкілроссиялық кеңесте сөйлеген сөзінде Н.К.Крупская былай деген
еді: ңАл ... ... ... ...... тыс жұмысты жете
бағаламауды жиі кездестеруге ... Мұны ашық ... ... ңтек ... ... ... ... деп жүргендерді жиі кездестіресің. Бұл дұрыс
көзқарас емес. Мектептен тыс жұмыс ... өз ... ... ... көмектесе алады және көмектесуге тиіс тең.
Оқушыларды жан-жақты дамытудың ... ... ... жұмысы
мазмұнының көптігі сыныптан тыс жұмыстың әр түрлі формаларын қажет ... ... ... тыс ... формалары мен әдістерінің
теориясы әлі де жеткіліксіз зерттелген. Қазіргі ... ... тыс ... ... ... көпшілік, үйірмелік және топтық, жеке
формалыры кездеседі.
Сыныптан тыс жұмыстың формалырын қарастырайық:
Оқушылармен жүргізілетін жеке ... ...... ... ... немесе ұжымның әр түрлі міндеттері мен тапсырмаларын
жеке оқуышлардың өз бетімен орындауы болып табылады. Оған ... ... ... ... оқу, көркем өнер номерлерін әзірлеу, басқа да
таспсырмалар жатады. Оқушылармен ... жеке ... ... ... жұмыстарға икемді оқушыны да, сабаққа нашар оқушыны да ... ... тыс ... ... мен ... ... мақсатында әрбір
оқушының қызғуын білуге ұмтылу керек. Оқушыларға мынадай сұрақтар қоþға
болады: ңСаған бәрінен де не ... ң Кей ... ... ... ... ... ашып бере ... бірақ та мұғалім үшін ол мәселе
бойынша кейбір бағыт беруге көмектеседі.
үйірмелік және топтық ... ... және ... ... – бұл ... жалпы қызығуымен сыныптан тыс қызметінің
негізінде құрылған бірлестік. үйірме ... ... ... бір
ғылымның, техниканың, өнер мен ... ... ... ... ... және ... көмектеседі. үйірме жұмыстары
оқушының сабақта алған білімін тереңдете түседі, бағдарламадан тыс ... мен ... ... ... сыныптарда үйірме жұмыстарын жүргізуде бірнеше міндеттер
қойылады:
- оқу-тәрбие үрдісінде алған білімдерін ары ... ... ... ... ... белсінділігін дамыту;
- оқушылардың өзара қарым-қатынасын қалыптастыру.
үйірме жұмыстарының алдына қоятын негізгі талабы:
- үйірме жұмыстарына қатысатын оқушының ... ... ... беру, оқыту мен тәрбие берудің өзара байланысы;
- оқушылардың еркіндігі.
Үйірмеге қатысатын оқушылардың практикалық білім, білік, ... ... ... емес. Себебі, оның білім, қызығушылығу мен белсенділіктері,
қабылдауы және ... ... әр ... болғандықтан, алған дағдылары
да тұрақты болмайды. Бірақ, баланың жас ерекшеліктеріне ... мен ... дер ... ... мен ... - ... мен тәрбиешінің міндеті.
Бастауыш сынып оқушыларының ерекше қасиеттерінің бірі - үздіксіз дамуға
бейімділігі мен жаңалыққа жаны құмарлығы. Осы кезеңдердегі қолайлы ... ... қалу үшін ... тыс, ... тыс ... мен тәрбие жұмыстарының ерекше маңызы бар. ... ... ... ... ... ... ... баланың өз бетінше
ізденуі мен өз ... ... ... ... ... дағдылардың
меңгерулеріне жол ашады. үйірме жұмыстарында балалардың мынадай қабілеттері
дамиды:
- техникалық, ән-күйлік жұмыс жасауға, ... ... ... мен
жұмысқа қосу ерекшелігімен танысады, өзі пайдалана алады;
- мұғалімнің түсіндірген нұсқауын тыңдап, басшылыққа алып, зейін ... ... ... ... шешім қабылдайды;
- өзі жасаған жұмыс нәтижесін айтып, қорытынды жасап үйренеді, тіл байлығы
мен ойлау қабілеттері ... ... ... ... ... ... қатыса отырып,
білімімен танымдық ... ... ... ... ... ... өз жұмыс орынын ұйымдасыта білу;
- күнделікті ағымдағы жұмыстарын өз бетінше жоспарлау;
Жалпы сыныптан тыс жүргізілетін іс-шаралар оқушылардың ... ... ... бірігіп шағын топтарды құрады. Кейбір үйірмелер әр
түрлі ... ... ... ... әр ... ... тура ... үйірмелерге қатысатын балалардың жұмысқа бейімділігімен
іскерлік дағдылары, шығармашылық ізденсі әр ... ... ... ... ... ... ... этикалық
талғамдары мен сезімдері жоғары дәрежеде іске ... ... ... ... жұмыс жасауы, олардың ойын кезіндегі ... ... таза ... ... тұрады. Көркемөнер арқылы
бала өзін қоршаған орта табиғатын, әсемдігін, сұлулығын ... ... ... ... бақылап, өзіндік тұжырымдар жасайды.
Сыныптан тыс жұмыстың ... ... ... ... ... диспуттар, конкурстар, олимпиадалар, театр мен
киноны ұжымдық түрде көру ... ... ... жұмыстың әр түрлі формаларын пайдаланудың көптеген
тәжірибесін ... ... ... ... мұғалімдеріміз оның
тиімділігін арттыру жолдарын іздестеруде. Мектеп тәжірибесінде сыныптан ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Сыныптан тыс жұмыстың тәрбиелік және білімдік ... ... ... мәнін шеше алмайды. Ең негізгісі – осы жұмасты іске
асыратын ... ... мәні мен ... ... ... ... оқыту кезінде қалыптасқан адамгершілік қарым-қатынас
сипаты сыныптан тыс ... беки ... ... ... ... ... тыс ... мейлінше әр түрлі формаларға, оқушылардың мазмұнды
қызметіне бай ... ... ... сабақтан тыс уақытта қоғамдық пайдалы
еңбекке қатысады.
Сан қырлы сыныптан тыс қызметі процесі ... ... ... ... жеке ... ... орай қарым-қатынастар
қалыптасытын болады. Сол қарым-қатынастар олардың жеке басының одан ... ... ... кезде жастарымыздың эстетеикалық білім алуға деген ынтасы өте злр
болып отыр. Оқушылар эстетикалық тәрбие саласында ара-тұра, бытыаңқы ... ... ... ... ... сайын азайып барады.
Осы уақытта мектептегі бұл жұмыс барған сайын айқын ұйымдық ... ең ... ... эстетикалық тәрбие бойынша көптеген
жұмастар көптеп ұйымдастырылуды.
Қазіргі таңда мектептерге ақы төлеп ... ... ... және музыка үйірмелерін, сондай-ақ бейнелеу өнері жөніндегі
үйірмелер құруға ... ... ... рұхсат етілген.
Көптеген осындай үйірмелер мен көркемөнерпаздар ... ... ... ... мен байқаулары, ән мен би ... ... ... ... ... жүр; ... ... ңсуретшіоерң де, ңдекораторларң да, ңтехниктерң ... да ... яғни ... ... ... ... көптеген оқушылар шақырылады.
Барлық сыныптарда театр спектакльдерін көру және ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі сыныптан тыс ... ... мен ... ... зор роль ... ... ең
бұхаралық түрін – кино өнерін насихаттау ... ... ... ... ... ... ... тыс өтікізілетін бүкіл жұмыстарды
ұйымдасыту, ... ...... ... ... ... ... Алайда сұғалімдердің өздеріне де арнаулы білімдер
мен кең ... ... ... ... ... тыс эстетикалық тәрбие беру оқушының ... - ... ... ... ... ірі совхозда немесе шағын ауылда
тұратынына, музейлерге, киноға, театрларға бара алу бара ... ... көре алу, көре ... ... ... ... уақытта кино, радио және телевизия барша жұрттың қолы ... ... ... сондықтан мектеп олардың ықпалын ескере отыра алады
және ескеріп отыруға тиіс те.
Атап айтқанда ... ... ... және ... ... ... ... отыруға тиіс. Мәселен, мектепте қызғылықты әрі пайдалы
хабарларды ұжым болып тыңдауды немесе ... ... ... ... тыс ... оқу мен ... жұмысын жүргізумен бірге, мектептен тыс
тәрбие жұмыстары да жүргізіледі.
Арнаулы мектептен тыс мәдени-ағарту ... мен ... ... ... ... бар ... мектептен тыс
жұмыстар деп атайды. Ол да сабақтан тыс ... ... ... ... оқушылардың бос уақытын ұйымдастыруға, олардың қабілетін анықтауға
және дамытуға, әр ... ... ... көп ... білуге
құштарлығын оятуға көмектесетін, балаларды тәрбиелейтін арнаулы ... тыс ... ... ... тыс ... ... тыс ... екіге бөлінеді: жалпы және арнаулы мектептен тыс
мекемелер. Жалпы мектептен тыс ... ... ... ғылым мен
мәдениеттің әр түрлі саласы бойынша жүргізеді. ... ... ... ... ... ... мектептен тыс мекемелер, мәселен,
техникалық өнердің ... ... ... ... ... балалар
кітапханалары мен оқу залдары, балалар театрлары мен кинотеатрлар жатады.
Мектпетен тыс мекемелердің барлығы мектептермен тығыз ... ... ... мектептердің жолдама қағаздары ... ... ... ... қадағалап отырады. Оқушылар сабақ үлгерімі төмендеп
кеткен жағдайда бұл ... ... ... ... ... мектептен тыс мекемелер жүйесінің үлкендігіне қарамастан, олар әлі ... ... ... ... ... ... және ... көбіне
мектептің өзінде-ақ әлдеқандай арнаулы саладағы сабақтарға ... ... ... ... жұмыс жүргізеді. Мектеп үшін де олар ... ... ... ... ... әдістемелік ортылықтар
болып табылады.
Балалар кітаптарының ... және ... ... ... ... ... ... оқушылармен үлкен жұмыс жүргізеді.
Балалар театрының міндеті – балаларға жоғары адамгершілік қасиеттерді
тәрбиелеу, көркемдік ... ... ... ... ... тыс тәрбие мекемелерінің роліне Н.К.Крупская ерекше мән беріп,
барлық мәдениет ... ... ... тыс жұмыстарға орасан зор
тәрбиелік мәні барміндеттер жүктелетінін айтты. Мектептен тыс ... ... ... ... ол ... ... ... тәрбиелеуге тиіс
екеніне ерекше мән берді.
Мектептен тыс ... ... ... ... ... ... бос ... дұрыс ұйымдастыруда қоғамдық пайдалы бағыт ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыс ерікті негізде өткізіледі.
Оның бірінші ерекшелігі, ... ... ... ынта мен ... өз беттерімен әр түрлі үйірмелерге жазылады, сабақтан тыс
уақытта өз қалаулары бойынша көп ... және жеке ... ... Демек, еріктілік, ең алдымен сыныптан тыс уақыт түрлерін еркін
таңдап ... ... ... мен ... ... міндеті –
сыныптан тыс жұмысқа оқушылардың ешқайсысынқалдырмай түгел ... ... ... ... атқару керек. Бірақ, оқыту сабақтарынан соң өз
бетімен кетуге жол беруге болмайды.
Сыныптан тыс жұмысты ... ... ... оның ... ... ... болмайтындығында. Оның мазмұны мен
формасы негізіненалғанда оқушылардың ынталары мен ... ... ... ... болады. Пәндік және басқа ... ... ... күйде болады. Осы бағдарламалардың және
әдістемелік нұсқаулардың ... ... ... ... және ... ... ... ескере отырып жұмыс жоспарын
жасайды. Бұл ... тыс ... ... ... ... ... талап-тілектеріне сай келетіндей етуге мүмкіндік береді.
Оның үінші ерекшелігі – жас ... әр ... ... ... хорының, мектеп оркестрінің, көркемөнерпаздар үйірмелерінің жас
шамалары әр түрлі болып келетін құрамы ... тыс ... ... ... ... бола ... ... әр түрлі сыныптардың
оқушыларын біріктіре ... ... тыс ... ... мектеп ұжымының
топтаса түсуіне себепші болады. Әртүрлі сыныптардың оқушыларын біріктіретін
үйірмелерде ... ... ... ... ... ... өзара көмекті өрістетуге жақсы жағдай туғызады.
Сыныптан тыс жұмыстың төртінші ерекшелігі онда өз бетімен айналысудың
басым ... ... ... ... ... өз ... жұмыс істеулеріне кең мүмкіндіктер беріледі. Оны,
әрине, педагогтар бағыттап тоырды, бірақ оқыту ... ... ... ... ... ... өздері ұйымдастырады. Сынтан тыс және
мектептен тыс сабақтарға ... ... ... мен ... ... Оқушы ересектеу болған сайын оның инициативалылығы
мен дербестігі ... ... ... ... Олар әр ... клуб тектес бірлестіктерге қатысушылар ролінде де ... ... ... тыс ... ... бесінші ерекшелігінің
мәні ондағы қоғамдық пайдалы ... ... ... Егер ... ... ... сыныптан тыс жұмыста өзара сөйлесу
және көңіл көрету, формалары басым болып келсе, ... ол ... ... ... ие ... келеді. Соынң нәтижесінде ол мектеп оқушыларына,
әсіресе жоғары ... ... ... ... өте ... да ықпалды
құралы ретінде көрініп ... ... ... - формалар мен ... сан ... тыс ... ... формалары мен әдістерін санап шығу өте қиын
және мүмкін де емес. Ең алдымен өнерпаздар клубтарын және ... ... ... жөн. ... ... ... ... мектеп
оқушыларының мәдени дүниетанымын көтерудің формалары алуан түрлі ... ... ... тыс ... әлі де болса айтарлықтай
кемшіліктер кездеседі. Кейбір мектептер үшінбұл жұмыстың жеке бағыттарын
ғана дамыту тән ... ... ... ... ... мен оқушылар ұжымдары
өз күш жігерін дене тәрбиесін немесе эстетикалық тәрбиені ұйымдастыруға
ғана бағыттайды. Енді ... ... ... ... ... ... ғана баса ... аударылады. Сыныптан тыс жұмыстың
бір бағытын арттыру оқушылардың ынтасы мен ... ... ... ... ... тыс жұмысқа оқушылардың барлығы емес, актив қана
тартылады. Басқалары, ең алдымен қиын ... ... ... тыс ... әсер ету ... тыс қалады. Ал, алдыңғы ... ... ... ... ... ... тыс қызықты
жұмысқа тартудың оларды қайта тәрбиелеуге, сабақтан тыс уақытта ... ... ... ынтаны арттыруға көмектеседі.
Қазіргі жағдайдағы сыныптан тыс жұмыстың ... ...... Ол ... ... ... жеке балаларды ғана емес, барлық
оқушыларды қамтиды.
Сыныптан және мектептен тыс ... ... ... ... ... ... ерекше.
1966 жылғы 10 қарашадағы ңЖалпы білім беретін орта мектептің жұмысын одан
әрі ... ... ... ... сәйкес 1967-1968 оқужылынан бастап,
еліміздің мектептерінде сыныптан және ... тыс ... ... ... орны ... ... ... орынбасары). Ол
пайдалы еңбекті ұйымдастырып, әрі жүргізеді, мектеп оқушыларының сыныптан
тыс ... ... ... сынып жетекшілеріне, мұғалімдерге және
басқа да адамдарға нұсқау беріп, оларға ... ... ... және ... тыс ... ... ... тікелей
басшылығымен, жалпы мектеп ұжымы қызметінің әр түрлі бағыты бойынша тәрбие
жұмысын ұйымдастыратын сынып ... ... ... барлық
оқушыларды сабақтан тыс уақытта алуан түрлі қоғамдық пайдалы ... ... ... бос ... ... өткізуіне күш салады.
ұйымдастырушының қызметіндегі негізгі бағыт – сынып ... ... ... жұмысын бір орталыққа біріктіру, оны ұйымдастыруда
және өткізуде ... ... ... ... ... жетекшілерінің
жұмыс жоспарын бекітіп, оныңорындалуын қадағалып ... ... ... қажетті педагогикалық әдебиеттерді сынып жетекшілері
өздері ұсынып отырады.
ұйымдастырушы әр уақытта да мұғлімдердің өткізілетін сыныптан ... ... ... оған ... ... Сыныптан және мектептен
тыс тәрбие жұмысын ... ... ... бағыттарының
қатарына, балалардың тұрған орындарына байланысты тәрбиелеу ісі де жатады.
Ол үшін ... ... ... ... ... ... орындарының қоғамдық ұйымдармен, ата-аналар активімен
тығыз байланыс жасайды.
Педагогикалық білімді насихаттаудаата-аналардың педагогикалық мәдениетін
көтеруде сыныптан және ... тыс ... ... ... ... істейді. Бұл бағытта педагогикалық білімді насихаттаудың
әр түрлі тиімді формаларын қолданады.
2.1. Музыка пәні ... ... ... ... ... тыс жұмыстарды жүргізу жолдары.
Қазақ мектептеріндегі балалар ... оның жеке ... ... даму ... ... құрылған.
Осыдан келіп мынадай міндет туады: балының қабілет дамуына әсер ... ... ... ... ... ғылым мен техникада,
өнерде шығармашылық жұмыс ... ... ... ... музыкалық тәрбие көлемінде мекьтептегі музыка сабақтары арнаулы
орындаушылық дағдыларды тар көлемде қарастарды. Ал қазіргі музыка сабақтары
балаларды жан-жақты ... ... ... ... ... ... балаларды музыканы тыңдай білуге үйрету, оны тұтастай
қабылдау, сезіну, ... ... ... дыбыстардың типін түсіну және
музыкаға қызығушылығын арттыру.
Жан-жақты музыкалық даму балының ішкі ... ... ... ... ... терең және толық қабылдатып қан қоймайды, айналадығы
дүниеге, өмірге, адамдарға деген ... ... Ән ... ... ... әдебиеттерімен танысу, музыкалық сауат және қозғалыс (ырғақ)
музыкаға тәрбиелеудің міндетті бөлімдері.
Балаларды музыкаға тәрбиелеудегі сан ... бірі – ... ... ... яғни ... ... құрыстырған вокальдық
және аспаптық шығармалар. Осы жерден келіп екі түрлі ... ... ... ... бар ... ған ... шығармашылықпен айналыса
алады, олардың әрі қарай шығармашылық ақбілетін ... ... ... ... ... шығармашылыққа баулу - әрбір баланың дамуында
зор роль атқарған.
Өзі құрастырға шығармалырдағы музыкалық ... ... ... ... ... ойлауына, орындаушылық шеберлігіне
елеулі әсер етеді.
Музыкалық шығармашылық ән ... ... ... ... ... ырғақ педагогикалық процестермен ... ... ... ... ... ... ... қатар, жоғары сапалы
маманданған педагог баланың жас, психологиялық ... ... ... ... отырып, төменгі сыныптарда музыкалық-
эстетикалық ... ... тыс ... да ... ... ... жұмыстар балалардың музыкалық қабілетін дамытып, эстетикалық
талғамын қалыптастыруда зор роль атқарады.
Бала бойындағы көркемдік талғам мен ... ... ... ... ... ... ... білім беретін
мектептердегікөркемөнерпаздар үйірмесі мен ... ... ... ... ерекше. үйірмелерде оқушылар музыка сабағында алған
білімін кеңейтіп, орындау дағдыларын тереңірек ... ... ... музыкалық тәрбиенің сыныптан тыс түрі жалпыға бірдей міндетті емес.
Бұл жұмыстарға оқушылар өз тілегі ... ... және ... ... бір ... ... ... оқушылардың музыкалық бейімділігін
жете дамыта ... ... ... тыс ... ... қатысуы арқылы олардың қабілетін дамытуға мүмкіндік туады. Бұл
жұмыстардың қай түрі болсын, ... ... ... ... ... ... Музыка сабағында уақыттың тығыздығынан қол жете бермейтін,
орындау дағдыларын терең меңгертуге, яғни ... ... ... ... жасаудағы ролін өз орындаулары арқылы түсінуге мүмкіндік
жасалады.
Сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстардың ... түрі бар. Олар ... ... екі ... ... және ... ... бөлінеді.
Енді осының ішінде сыныптан тыс ... ... ... ... тыс ... ... жұмыстар оқушыларды барынша
көбірек қамтуды, олардың танымын кеңейтіп, музыка өнеріне ... ... ... ... Осы мақсатқа жету үшін, мұғалім баланың жас
ерекшелігінескере отырып, оны қызықтыратындай тақырып пен ... ... ... жөн. ... алдында біршама дайындық әңгіме
жүргізіледі.
Көпшілік музыкалық жұмыстың да бірнеше түрі бар. ... ... ... ... ... мерекелерге қатыстыру,
байқаулар менконкурстар ұйымдастыру. Бұл жұмыстар оқушылардың ... ... ... ... дамытуға жол ашады, ... ... ... ... бұл түрі белгілі бір тақырыпты жан-
жақты тереңдетіп түсіндіру ... ... ... көптеген әндері музыка сабағында өтіледі. Ал оның өмірі
мен басқа шығармалары жөнінде мәліметтер де ... ... ... ... ңұстаздықпен ұласқан талантң тақарыбы бойынша
лекция-концерт ұйымдастырып, ұстаз-композитордың ... мен ... ол ... қалаған ңБалдырғанң ансамблі жайлы айтып ... Жеке ... ... ... ... хор ... айтқызу балалардың орындаушылық ынтасының оянуына ықпалық
тигізері сөзсіз.
Музыка сабағында тақпақ, сазда ән, терең ... өту ... ... ... сол ... ... ... батыр, ақын
және күйшің деген тақырыппен халық батырын әр қырынан танытатын лекция-
концрет ... ... атты ... өткізу үшін домбыраның шығу,
даму тарихы жайлы мағлұматтар мен аңыз күйлер лайық.
ңЖұмбақ-концертң өткізу ... ... ... ... ... аты-жөнін табу жолын айтады. Сол композитордың
балаларға арналған шығармалары таныстырылады, ... ... ... ребус шешкізумен де бастауға болады. Мысалы;
1. Ханның сурет салынған ңХң әрпі сызылады.
1. ңМиң нотасы нота сызығына орналастырылып, аты таптырылады.
2. S, P, mf – ... ... ... ... алғашқы буыны
(ди) алынады. Сөйтіп ... ... ... ... оның бұрынна таныс шығармалары - ңҚазақ вальсің, А.Жұбановпен
бірігіп жазғанңАбай операсынан Абайдың ариясы қайта ... ... ... ... ... ... Радиохабарлар. Музыка төңірегіндегі белгілі бір тақырыптардың мазмұнын
кең ... ... ... ... ... ... ... хабарлар
ұйымдастыралды. Оны ұйымдастыру төмендегі талаптарға сай болғаны жөн:
1. Тыңдаушылар зейінін аударып қызықтыру үшін және ... ден қоя ... ... кіріспе әңгіме айтылады. Мазмұнына ... ... ... ... жөн. ... ... ... бұл барынша айқындала түседі.
2. Композитор өмірінің белгілі бір кезеңінде жазылған танымал ... ... ... ерекшеліктері қарама-қарсы мазмұндағы шығармалардың ... жөн. ... ету ... ... арттырады.
4. Әңгімені танымдық, адамегршілік, тәрбиелік мазмұнда құрған жөн.
5. ... ... ... бөле ... оның ... ... ... әңгімеленеді. Шығарманың барынша түсінікті болуы мақсат
етіледі. Радио хабар ... ... ... ... ... ... апталығы. Мектепте өткізілетін музыка апталығына сол мектептің
оқушылары түгелге жуық ... ... ... ... ... кең ... оны ... мектептің,
сыныптардың ұжымдық ұйымдары, тәрбие ... ... ... қатысады. Ал аптылақтың мазмұны мен ұйымдастырылуының
сапасы музыка пәнінің мұғаліміне ... ... ... ... ... ... ... алдын ала дайындап, оның барынша
қызғылықты етіп ұйымдастырылуын көздеуі ... ... ... ... ... ... ... көркемөнерпаздар үйірмесінің концерттерін өткізіп, музыка
мектептерінің ұстазданымен ... ... ... музыкалы көркемфильмдер көрсетуге,
музыкалық лекторийлер, белгілі бір тақырып ... ... ... ата-аналар алдында қорытынды концерт ... ... ... бағдарламалық жоспары алдын ала ілініп,
хабарланады. Зал мен ... ... ... ... сөзжұмбақтармен, ұлы адамдардың музыка жөніндегі сөздері
жазылып безендіріледі. Бұлардың қортындысын аптаның ... ... ... ... ... шешуі арнайы жәшікке саланып,
дұрыс шешкендер жүлдге ие болады. Музыка жөнінідеге жұмбақтарды шешу
де оқушыны қызықтырады.
Музыка апталағының әр ... ... ... ... ... тәжірибе жинақтауда, оқушылардың танымын кеңейтуды мол көмегін
тигізіері сөзсіз.
Көпшілік музыкалық жұмыстың бір түрі - ... ... ... ... ... ... бұл түрінөткізуге үлкен қалаларда ... ... ... бола ... ... ... концертке,
спектакльдерге апару алдында мұғалім ... ... ... ... ... өнер ... ... жөнінде немесе оның
репертуары жөнінде әңгімелеу оқушының сол концертті көруге, ... ... ... ... ... ақпарат құралдары. Бұл - қазіргі ... ... ... ... ... бірі ... жетекші орынға ие болды.
Мұғалім апталық теледидар, радио бағдарламасын ала отырып, оқушыларға
арнап берілетін музыкалық ... ... ... ... ... телевизиядан берілітін мектеп оқушыларының концертін ... ... ... әр ... ... шығармаларымен үнемі таныстырып отырады.
Мектеп жанына құрылған ансамбльдердің, көркемөнерпаздар мен ... ... ... кіші ... оқушыларды қызықтырумен
бірге, орындаушылар тобының шеберлігі, шығарма характерін ... ... ролі ... түсінігін байытады. Сыныпта музыка
тыңдап, оны талдау барысында ... ... үйде ... музыка
арқылы молая түседі. Сондай концерттерді әрбір ... ... ... ... үйде ... оны сыныпқа келіп талқылап, әсерін ортаға салса, оқушы
сабақта алған білімін кеңейтіп, ... оның ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстардың бір қызықты түрі - әдеби
монтаж әзірлеу мен оны кештерде пайдалану.
Әдеби монтаж – оқушымен сабақтан тыс ... ... әр ... арнап жинақталған әдеби материалдар. Әдеби-монтаж әрбір даңқты
күндерге арналып немесе оқушыларға қажетті деген, тақырыптарға ... да, ... ... ... ... ... ашық тәрбие
сағаттарында пайдаланылады.
Мысалы, мына сияқты тақырыптарға әдеби-монтаж жасауға ... ... ... ... ... ... 8 ... Жеңіс күні,
мұғалімдер күні т.б.);
2. Жыл мезгілдері (“Алтын күз”, “Жңа жыл”, “Қуаныш айдары”), ... ... ... жаз”) т.б.
3. Отан, бейбітшілік тақырыптары
4. Классик ақын-жазушылар мен сазгерлердің туған күндерін атап өту.
5. Адамгершілік – мораль, мәдениеттілік т.б. тақырыптар.
Қысқасы, тақырып дегн өте көп, соны ... ... ... ... ... құрастыру үшін сол таңдап алған тақырыпқа байланысты ... ... ... ... көбірек жинап, олардың ішінен
ең ұтымды ... ... ... ... да, ... ... ... материалдарын оқушылардың өздеріне де ... ... ... ... ... соң сынып жетекшісі өзі таңдап,
реттеп орналастырады. Әдеби-монтаждың материалдарын ... ... ... пайдасы өте зор. Себебі, оқушылар ... тыс ... ... авторлардың есімдерімен танысады, ... ... тыс ... ... арасында түрлі тақырыптарға ранап әдеби-
монтаж дайындау мәнді. Ө йткені, ... ... ... ... сабақ үлгерімін арттыруға, уақытты дұрыс пайдалана білуіне,
оқыған кітаптан алған теориялық ... ... ... ... елеулі септігін тигізеді, оқушылардың қара сөзді, өлеңді мәнерлеп
оқып үйренуіне, сөздік құрамдарының молаþына, тілінің бай, орамды ... ... ... ... бос ... ... пайдалану олардың
тәртіп бұзуына жол бермейді. Сондықтан да сабақтан тыс ... ... ... ... ... ісінің негізгі бір
саласы болып ... осы ... ... мен ... ... тоқталайық.
Сынып жетекшісі тақпақты жақсы мәнерлеп оқи алатын, даусы ашық ... алып әр ... ... үзіндісінің сөздерін бөліп береді.
Әуелі ... ... ... ... алуын қамтамасыз етіп, әр оқушымен
жеке жұмыс жасау (мәнерлеп оқуға үйрету) ... ... ... бәрін бір-бірден тексеріп шығып, мәнерлеп ... оқи ... ... ғана ... бойынша жүргізілетін жаттығуды бастаған жөн.
Ол үшін, әрине, асықпай, күні бұрын ... ... ... Жаңа
жылға өткізілеьін кештің материалын 15 қарашадан, 8 наурыз мерекесіне
арналған кешті 1 ... ... ... ... керек. Осындай жағдайда
ғана оқушылар жақсы дайындалады да кеш қызықты әрі көңілді өтеді.
Әдеби-монтажды паралель сыныптар және жеке сынып бойынша да ... ... ... ... ... ... сөзін сыныптағы
барлық оқушыға бөліп береді. Бұл монтажды сынып жетекшісі ... ... ... әр ... жеке ... ... ... әбден дайын болған соң былай өткізу керек:
Әдеби-монтажға қатысатын оқушылар сахнаның ... ... ... ... ... ... тақырыпты хабарлағанан кейін ғана әдеби-
монтаж ... ... етіп ... жұрт ... ... ... ... тақырыпқа байланысты әндер мен билерді оқушылар еркін орындауы тиіс.
Әдеби-монтаж мазмұнына байланысты келтірілген ... ... ... ... Ол үшін ... әннің, қандай бидің қай жерде
орындалатыны күні бұрын белгіленіп қойылады. Сондықтан кеш өтіп ... ... мен ... ... ... ... жүргізіле береді.
Егер әдеби-монтаждың мазмұнына сәйкес оған ән-күйдің, бидің ... ... ... соң ... бөлім етіп концерт ұйымдастыруға болады.
Концернт соңынан жұмбақтар, ... ... ... ... ... ... Жұмбақтар мен викториналарды ... де көп ... ... ... ... ... ... Сыйлықтарды кеш өткізетін
сынып өз ... ... Би. ... тыс ... түрлерінің бірі би билеумен шұғылдану болып
табылады.Төменгі сынып оқушыларыбилеуге аса ... Би ... ... ... ... мен ... өзгерістерінің табиғи
қажеттерін қанағаттандырады. Бұл ... ... ... ... ... ... би билеудің әдемі қозғалыстарымен
таныстаруға, оларды музыканы тыңдауға үйрету үшін ... ... ... шұғылдану балалардың дене бітісін дамытып, жетілдіруге
ықпал жасайды, оларды дұрыс та жарасымды жүре-білуге үйретеді.
Би билеуге үйрету ... ... ... ұйымшыл, тәртіпті болу,
бір-бірімен достықпен, әдепті түрде сөйлесе білу, педагогтың нұсқауын ... ... білу ... ... Осының барлығы тәртіптілікке, мінез-
құлық ... ... әсер ... ... балаларының хореографиялық оқуына, халықтық,
көпшілік және бал билерін, ең оңай ырғақты жаттығуларды, ... ... Биге ... ... ... ... жөн, ... олар қозғалыс
пен образға бай, оларда ұлттық ... ... орын ... Би
билеуойындарын көрсету үлкен даму ықпалын тек ... ғана ... ... ... өтіп ... оқиғалардың барлығына терең толғаныспен
сезініп ... ... ... ... үйірмен жетекшісі бұл оқудың балалар үшін қуаныштың
қайнар көзі ... ... ... Бұл музыканың сүйемелдеуімен,
костþмдердің түр-сипаттарымен, оқуды ... ... ... ... ... ... а ... ескеруге тура келеді, би үйірмесіне жазылған
балалар барынша көбірек қуаныш, ... ... ... бату үшін ... ... да ... ... Би – нағыз өнер шығармасы, сондықтан
оны жасау үшін еңбек епн ... ... ... ... ... үшін қол жетерлік көпшілік және бал
билерін үйрену болып ... ... ... барлық оқушылары
орындайды, сонымен бірге үлкен тәрбиелік мәні бар.
VI. Хормен ән салу. ... ән салу ... ... ... ... ән салу – есту, жадында сақтау, ырғақты сезіну, көркемдік
талғам сияқты музыкалық қабілеттерін дамытудың ең ... түрі ... ... ... нұсқаудан бастап әннің ұнамды шығуына дейінгі
барлық объект назарда болуға тиісті. Хормен ән салу ... ең оңай қол ... түрі ... табылады. Бірінші сынып
оқушылары өздерін қуанышқа бөлеп, ... ... ... ... тәрбие тек бір жүйемен үзбей үйрету негізінде ған ойдағыдай
және жоспарлы түрде жүзеге асырылады. Ән салу үшін, балалар оны ... ... ... ... тиіс, музыка сазын дәл меңгеріп,
ойда сақтауға, әннің мазмұны мен көңіл-күйін жақсы ұғынып алып, оны ... ... ... ... ... ... ... хор әні мектеп
оқушыларынан музыкаға ... ... ... есте ... ... талап етеді.
Музыка мен ән сабақтарының мазмұнына ... ... ... ... тартымдылығымен және үлкен ... ... ... ... Бұл әндер мектеп оқушыларына ... ... ... ... ... талғамын дұрыс қалаптастыру
үшін тамаша ... ... ... ... ... ... және әндерімен танысуының, сондай-
ақ үлкен тәрбиелік мүмкіндігі бар. Орыстың халақ әндерін басқа халықтардың
ән салу твор÷ествосымен салыстыра ... ... ... ... ... ... түсінуі және сезінуімүмкін. Сонымен қатар, мұғалімдер
тарапынан дұрыс басшылық ... ... ... ... ... көркемдік
ерекшіліктерін түсінеді де бағалайды. Басқа халықтардың көркемдік даналығын
түсіну – балаларды интернационалдық рухта ... ... ... ... ... жолға қойған кезде, ол оқушы ұжымын ұйымдастырудың
маңызды құралы болып алуы ... ... ...... ұжымның үлкен еңбегінің нәтижесі. Ән
салып үйрену ... ... пен ... ... ... көңіл күйді талап етеді. Міне, осының барлығы балаларды ... ... ... музыкалық шығармашылығын жетілдіруде қолданылатын әдіс-
тәсілдер.
Жастарға музыкалы-эстетикалық тәрбие беруде ... ... ... тыс мезгілдегі оқушылар сарайының жанындағы көркемөнер үйірмелері,
мектеп жанындағы оқушылардың хоры, ... ... ... үйрететін
үйірме, жеке музыкалық аспапты ойнауды үйрертетін пианино, домбыра, қобыз,
баян, аккардеон, саз сырнай, шаң қобыз, т.б. ... ... ... ... және ... ... ... төменгі сынып оқушыларының хорын
жеке өткізген дұрыс.
Мектеп қабырғасында, оқушылар сарайында, үй басқармаларының жанында
ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... оның жұмысын
музыка мұғалімі, мектеп басшылары, ата-аналар болып жандандыра түсу ... ... ... ... олар ... көздеген мақсатына жете алады.
Қазіргі кезде көптеген музыка ... ... ... бір ... ойнай алатындар. Олар арнаулы музыкалық оқу орындарын бітіргендер.
Келешекте осындай ... ... ... бермек.
Музыка сабағының мұғалімі өз сабағын жүргізумен қатар, ол сол ... ... өнер ... ... ... ат салысатын білімді тұлға
болуын бүгінгі өмір талап етіп отыр. үйренетін ... ... ... ... ... ... Сол себепті, ол түрлі
музыкалық ... ... мына ... оқу ... ... ... жүйесі бір тәртіпке келтірілген жөн.
Музыкалық аспаптарда (домбыра, жетіген, қобыз, ... ... ... труба, пианино, баян, кларнет, ... т.б.) ... ... үлгі оқу ... ... ... ... сағат саны|Қанша апталық |Жылдық сағат |
| | | | ... |
|1 ... |2 |34 |68 |
|2 ... |1 |34 |34 |
|3 ... әдебиет |1 |34 |34 |
|4 ... |4 |34 |136 ... ... үлгі ... ... ... ... сағат саны|Қанша апталық |Жылдық ... |
| | | | ... |
|1 ... |2 |34 |68 |
|2 ... хор |1 |34 |34 |
|3 ... ... |34 |34 |
| |бір түрі | | | |
|4 ... |3,5 |34 |119 ... хор ... ... үлгі ... ... ... |Апталық сағат саны|Қанша апталық |Жылдық сағат |
| | | | ... |
|1 |Хор |2 |34 |68 |
|2 ... хор |1 |34 |68 |
|3 ... ... |34 |34 |
| |бір түрі | | | |
|4 ... |3,5 |34 |119 ... ... ... 1967 ... бастап Халыққа білім беру
министрлігінің шешімі бойынша республикамыздың ... ... ... ... іс ... ... деген ат алған Ресейдің ең алғашқы балалар хор студиясы
1959 жылы мектеп хорының негізінде ... ... ол ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Онда 400-дей
оқушылар қамтылған.
Студияда музыкалық білім ... ... хор ... ... ... ... ... және белгілі бір музыка
аспабында ойнатуға үйретеді (фортепиано, скрипка, ... ... ... ... ... ... ... Студияда оқу мерзімі 7 жыл,
дайындық класымен 3 жыл. Оқушылар хор студиясын ... ... ... ... жолдама алады. Хор студиясында тәрбиеленген көптеген
балалар музыка у÷илиùелерінің дирижерлық-хор, теория және ... ... ... ... ... ... білімдерін
жақсы көрсетіп жүр. Кейбіреулері мектептерде, мәдениет үйінде, оқушылар
үйінде музыка ... ... ... ... ... ... – деп жазды оны ұйымдастырушы Г.Струве.
Хор студияларында ... ... ... ... ... ... тән айқын жоспары, өздеріне ыңғайлы ... ... хор ... орта ... ... хорда орындаушылық
қабілеті қалыптасқаннан кейін балалар ең ... хор ... - ... ... ... ... шығармалар енгізе алатын жоғарғы хор тек
осылай баланың әншәләк және есту қабілетін ... ... ... ... ғана ... жете аладың – деп көрстеді Г.Струве.
Бастауыш мектеп оқушыларын түрлі көркемөнер үйірмелеріне тарту үшін,
ең әуелі олардың музыкаға ... ... ... ... ... ... алған жөн. Себебі, домбыра, пианино, баян, оркестрге, т.б.
үйірмелерге қатысам деген оқушылар көп болады да, олардың ... ... өте ... ... ... үйірменің жұмысы нәтижелі болу үшін оған
музыкаға қабілеті күшті және оқу үлгерімі ... ... ... жөн ... әр ... ... әр ... қамту, бір музыка аспабын ойнап,
хорда айтуды үйрену керектігін өмірдің өскелең талабы деп білеміз.
Балалардың музыкалық қабілетін ... үшін мына ... ... ... Балалардың дауыс қабілетін тыңдағанда олар жоғары биіктіктегі ноталарды
қиналмай ... ... ... ... рет ... тыңдатқан соң, жеке-жеке
дауыстап айтып беруді, әуенге дауысты қосабілу, әр ... ... ... ... ... ңляң, ңтаң деп орындап беруді талап ету керек.
Осы мелидиялардың ырғағын тыңдап ... соң, ... ... ... ... ... аспапта ойнап үйренетін балалардың музыкалық қабілеттерінің
жайы туралы тізім.
| |Фамилиясы |Қай ... есте ... |
| |мен аты ... ... ... ... ... |ның шешімі |
| | |оқиды | | | |
|1 ... |3 |4 |5 ... |
| ... | | | |сын ... ... ... ... қаражатымен
қамтамасыз етіледі. Ата-аналар комитеті ... ... ... ... қажет. Жалпы басшылық ... ... ... үй
басқармаларының басшылығының басқаруымен жүргізіліп, ата-аналардың алдында
оқушылар жылына екі рет ... ... ... ... көркемөнер үйірмелері әрдаым оқушылардың, ... ... ... ... өнерін көрсеткені өте пайдалы. Оқушы
балаларының сахнаға шығып өнер көрсетуі балаларды ... ... ... ... ... ... ... ұштай түседі, балалардың
дарындылығын байқатады. ... ... ... онан тыс ... ... ... ... одан тыс мезгілде үйренген әндерді,
музыкаларды сабақтан тыс уақытта тақырыптық кеш, ... ... ... ... ұйымшылдыққа тәрбиелейді. Жылдығ әр маусымына байланысты
көктем, жаз, май, күз, қыс, ... ... ... ... балалық
шақң, ңоқушылар әнін жырлаймызң, ңхалқымыздың ... ... ... білгім келедің т.б. атты тақрыпты музыкалық кештер, мейремдар
өткізіп, ол кеште басқа сыныптың, мектептің ... ... ... ... ... мәні зор болмақ. Мұндай музыкалық мейремдарды
әр ... ... ... ... балалары қосылып өткізіп тұрғаны жөн.
Музыкалық мейремдар мен ... ... ... ... ... ары ... әлем ... білімін тереңдетіп, биік мәдениетке
тәрбиелейді.
Жастарды ұйымдасқан ... ... ... ... ... музейлерге апару олардың өмірге деген ... ... ... құмарлығын арттырады. Одан басқа ... ... ... ... ... ... ... олар туралы
әңгіме, баяндамаларды әрдайым ұйымдастырып тұрудың мәні ... ... тыс ... оқушылармен музыкалық-эстетикалық
тәлім-тәрбие жүргізуде ... ... ... ... ... ... құралдың республикамызда өте аз екендігіне тоқтала
келіп, бұл туралы ... ... 1968 жылы ... ... мен ... ... өткізілетін тарихи-әдеби
кештерң атты кітапшасының қазақ мектептері үшін табылмайтын көмекші құралы
екендігін айтпақпыз. Бұл ... ... сай ... алты ... ... жағы ... Дегенмен, әрбір кештерде ән, хор музыка
елеулі орын алып отырады. ... ... ... сай ... хорларды,
музыкаларды орынды етіп құрастырған. Біздің байқағанымыз мектеп өмірінде
өтетін қандай кеш ... ... ... да ... ... көре алмадық. Сондықтан біз мектеп өмірінде пайдаланып
өткізілетін сабақтардан тыс түрлі кештерде музыка соңғы орын ... ... ... ... ... ... ... авторлар берілген
музыкалардың авторларын, сөздерін ғана беріп, ... ... ... кітапшаны пайдалану құнын аздап болса төмендетіп тұрған секілді.
ң…Мектептердің міндеті – мектеп оқушыларының сабақтан тыс уақытын жай
ғана өткізумен ... ... ... бос сағатын өзінің жеке басы үшін, сондай-
ақ қоғам үшін пайдалы болатындай етіп өткізуге ... ... ... ... ... берудің басты міндеті – оқушыларды музыканы
дұрыс тыңдап, түсінуге және оны әсерлі орындай білуге баулу. Орындаушылық
шеберлікті ... ... ... ... ... ... қоя білумен тығыз
байланысты. Сабақта ән салу ... ... ... ... де, ал ән ... ... ... пысықтап қайталау арқылы есте
қалдыруды көздейміз.
Хор жетекшілерінің ... ... кең ... ... ұсынамыз.
Ән айту жаттығулары негізінде мына төмендегі бағыттарда қолдарылады:
а) жаттығулар жасап, дауысты ән айтуға ... ... ... ... ... ... вокалды-хор техникасын
меңгеру;
б) оқушылардың назарын дайындық кезінде шешілуге тиісті көптеген ... ... ... ... ... ... арттыру.
Төменгші сынып оқушыларының дауыс аумағы (диапазоны) өте кең емес:
1,2-сынып – бірінші октаваның до-си ноталар аралығы;
3-сынып – бірінші ... до ... мен ... октаваның до нотасы
аралығы;
4-сынып – ... ... до ... мен ... октаваның ре нотасы
аралығы.
Сондықтан жаттығуларды да, репертуарды да ... ... ... ... ... ... ... күш түсірмей, әнді
айқайламай айтуға дағдыландыру керек. Осыған байланысты жаттығулар дауыс
еркін жететін дыбыс аумағында (примерная ... ... айту ... ең ... ... ... нәрсе – дұрыс тыныс ... ... ... тыныс алудың негізгі үш ережесімен таныстырамыз:
1. Дем өте қысқа, әрі ... ... ғана ... Тыныс ала салысымен бір сәт тына қалып, демді айқындап, әнді барлық бала
бір мезетте бастауы керек;
3. Ән айтқан кезде ауа ... ... ... әрі біркелкі шығарып отыру
қажет.
Демнің ережеге сай өте жеңіл, қысқа ... және дем ... ... ... қадағалаймыз. Ал ыңылпап жабық ауызбен айту ... және ... ... ... ... бұл ... ... орындай
білу қажет: еріндер бір-біріне сәл ғана жанасып, ал астыңғы және үстіңгі
тістер мүлдем жақындаспай ... ... ... ашық (сәл есінегендей),
таңдай көтеріңкі келіп, ауызда кішкентай бар сияқты әсер болуы керек. Сонда
дыбыс еркін, әрі ... ... Бұл ... ... ... ... әдеттен арылуға себін тигізеді.
Оқушыларға үйретілетін келесі негізгі дағды - әгдә дыбыс сарынын
үзбей, үнемі ... ... ... ... айта ... Ол үшін ән
өлеңінде кездесетін дауысты дыбыстарды дұрыс ... ... ... ... ңәң, ңең, ңің, ңаң,ңяң сияқты езулік ашық дауысты дыбыстарлы
ерінді шеңберлей жинақылап, ... ... айту ... ... ... ... ... дөңгеленуі, иектің төмен түсіп, таңдайдың ... ... ... ашылу кеңдігң барлық орындаушыларға бірдей
болып келуі вокалды-хор дикциясының ... ... Осы ... ... ... ... ... таза унисон болып шығады.
Әнде дауыстылармен қатар дауыссыз дыбыстарды да дұрыс айта білу ... Ол үшін ... ... ... ... атап ... тілдің ұшына және таңдайға әсер ететін жаттығулар пайдалы. Жылдам
екпінде орындала тын әндердің үзіндісін де осы ... ... ... болады. Әсіресе тез айтылатын әндерді айту тиімді.
Осылайша жаттығулар айтқызу арқылы бертіндеп балалардың дауыс аумаған
ұлғайтып, оның икемділігі мен ... ... ... ... ... ... ... шырқай, әр түрлі екпінде және жылдамдықта
орындай алуы тиіс.
Сонымен қатар хор ұжымы біртіндеп көп дауысты ән ... да ... ... тиіс.
Канондарды алдымен бір дауысты етіп жаттап, соңынан ... ... ал ... ... ... айтып үйренеді. Бұл дағдыға балалар
әбден үйренген соң, ... екі ... ... ... және ... ... ... керек. Екі дауысты ... ... ... ... ... ... Мысалы, мұғалім жеке
бір дыбысты немесе қысқа ғана ... ... ... ... әндетеді, ал хор
оны қағып алып, жаңғырық сияқты ақырын ... ... Екі ... ... оқушылардың гормониялық есту қабілетін
қалыптастыру қажет. Ол ... ... ... жаттығулар айтып, дағдылану
жұмыстарын жүргізеді. Осы мақсатта тәжірибеде кең тараған ьірнеше тәсілдер
ұсынамыз:
1. Оқытушы екі дауысты кішігірім ... ... ... ... ... ... ... (екінші дауыс қай бағытта жылжиды? (жоғары,
төмен, бір орында); ол ақнша дыбыстан ... ... әуен қай ... Сүйемелдеу музыкасында басты әуенді қайталамайтын шығармалардыайтқызу.
Әншілер дауысын ақырынддата ... ... ... ылғи ... отырулары тиіс. Дирижердың көрсету бойынша хор әннің ... ... ... оны қайта жалғастырып дағыдыланады;
3. Таныс әндерге қосымша дауыс жасау. Яғни бір ... әнді ... ... ... екінші дауыс ұзақ нотаны созып тұрады;
4. Таныс әуенді хорға әр түрлі дыбыстардан бастап айтқызу. Оны ... ... екі топ ... ... ... әнді ... ... соң, екінші
дауыс дирижердың көрсетуі бойынша оны басқа дыбыстан (квинта, кварта,
терция интервалдарына) ... ... әнді екі ... ... әр ... жаттығуларды айтып, репетиция сайын жүйелі түрде
дайындық ... өз ... ... ... ... ... болып,
гармониялық есту дағдысы қалыптасқан соң, екі дауысты ән айту хорға еш
қиындық ... ... ... ... ... жиі ... ... әр репетицияда
міндетті түрде жаңа жаттығу үйрену дұрыс емес. Керісінше, бұрыннан айтылып
жүрген хорғажақсы таныс жаттығуларды ... ... ... ... ... жас ... өнегелі тәрбие беру ісі маңызды
мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің әсемдікті түсініп, ұға
білуі және олардың дүниетанымының қалыптасып дамуы жолында ... ... ... мен ... ... ... мектептер саласындағы
әуесқой оркестрлер мен ансамбльдердің жұмысы оқушыларды әсемдік әлеміне
жетелеп, оларғы эстетикалық тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... Сондықтан да бұл жағдай мектептерде әуесқой оркестрлер мен
ансамбльдер үйірмесін батыл түрде ... ... оқу ... ... тыс ... ... барысында кеңінен пайдалану ... ... ... ... мекемелері мен
мектептерінде халық аспаптары оркестрімен жұмыс жүргізу жөнінде айтарлықтай
тәжірибе жинақталған. ... ... ... ... ... құрудың
кейбір мәселелеріне, жеке аспаптарды ойнап үйренуге арналған жинақтар мен
әдістемелік оқу құралдыры бар. Бұл ... ... ... ... ... ... ... музыкалық аспаптарының шығу тегі
мен тарихына арналған ... ... ... ... атты
кітабын атап өткен жөн.
Қазір Республикамыздың түкпір-түкпіріндегі музыкалық және жалпы білім
беретін ... ... ... ... әуесқой халық
аспаптары оркестрлері мен ансамбльдері көптеп саналады. Дегенмен де, ... ... ... ... ... ... ... бір жүйеде жұмыс жүргізбейтін, оқушылаодың жалпы музыкалық
ой-өрісінің дамуына жете мән ... ... да ... ... ... ... ... міндетін тек қана ... ... ... ... беру ғана деп ... Ал ... көркемөнерпаздар ұжымдары жұмыстарының белгілі бір мерекеге
дайындықтың немесе байқаулар мен олимпиадалардың ... ғана ... ... ... ... ... тура ... музыкалық-эстеткалық талғам-талаптарын дамытудағы ең
маңызды фактор болып саналатын ... ... ... ... тиянақты
жолға қоþдағы қиыншылықтар, біріншіден, бұл ... ... ... ... жай. ... ... ... кадр мәселесіне
тапышылық көп жерлерде, әсіресе, ... ... елді ... орын алып ... белгілі және қазірде бұл мәселе толық шешімін
тапты деп айту ... ... әлі де ... ... ... ... ... жете бағаламау жайттары байқалады. Мектептегі ән-
күй сабақтарына көп ... да ... да, ... ... ... пәнң деп, ... ... келгені белгілі. Тіпті қазірдің өзінде де
мамандар ... ... жүйе ... нота үйрету міндетті емес деген
теріс ұғым да ... ... ... ... ... ... бұл бағытта елеулі өзгерістер болып жатыр. Мектептегі ән-күй
сабағы мен ... ... ... ... ... ... ... көрді.
Көркемөнерпаздар ұжымдарының жетекшілерін, мектептегі ән-күй сабақтарының
мұғалімдерін даярлау мықтап қолға алынып, олардың ... ... ... ... ... ... ... оркестрлерінің дайындықтарын
ноталық сауат негізінде өткізетін уақыт жеткен тәрізді. Тиянақсыз, негізсіз
білім алу, аспапта ойнау ... ... ... ... мүшелерінің
біліміне, ойнау шеберлігіне нұқсан келтіріп қана қоймай, ... ... да ... ... ... ... Мұндай жағдайға батыл қарсы тұру керек. Өйткені, ... ... ... ... ... ... қалай болса солай үйрете салу
репертуардың қарапайымдылығы мен қарабайырлығына әкеп соғатыны анық.
үйірме ... ... ... ... ... мол, қиын да жауапты міндет екенін ескере ... ... ... ... ... және арзан қолды музыка
репертуарын таңдауда аулақ ... ... ... ... ... ... ... музыкалық білім алып, жақсы ән-күй ойнай білумен ... ... ... ... ... ... ... аспаптар оркестрін немесе ансамблін
құру үшін ең алдымен үйірмені басқаруға өз ісін ... ... ... ... ... Ол ... ісін ... жұмыстарынан бастауға
тиіс. Ең алдымен оркестрге керекті музыкалық ... ... ... ... аударғаны жөн. Жетекші сапалы ... ... ... ... олардың әрқайсысын тікелей өзі тексеріп алуға тиіс. Республиканың
түкпір-түкпірінде көп жылдар Осакаровка ... ... ... ... ... Бұл ... ... сапасы мен ойнауға
ыңғайлылығы жөнінен қанағаттанғысыз еді. Мойыны жуан және дөрекі істелген
бұл ... ... ... жетпейтін, сондықтан олар көбінде
сөрелерде шаң басып текке жататын.
Керекті аспаптарды ... ... ... оларды сақтайтын және үйірме
мүшелерімен сабақ өткізетін ... ... ... ... дайындығы
өтетін бөлменің іші кең, ауасы таза, жарығы мол, температурасы бірқалыпты,
бөтен у-шуы жоқ және ... ... ... ... ... ... мен ... басқа оқулықтар мен әдістемелік
әдебиеттерді, ноталарды, ... ... ... ... сол ... ... басқа нәрселерді сақтайтын шкаф және пульттер болуы
қажет. Екі адамға нота қоятын бір пульт ... ... ... ... ... үшін ... нота ... сызылған кәдімгі сынып тақтасы
керек.
Сынып ішін үйірме мүшелері тәлім-тәрбие алатындай көрнекі құралдармен
безендіру қажет. ... ... ... ... ... ... ... болса тіпті жақсы.
Музыка аспаптарын сақтайтын бөлменің іші таза, құрғақ, температурасы
аса көп өзгермейтіндей бірқалыпты болғаны жөн. ... күн ... және жылу ... ... ... дұрыс. Өйткені,
температураның кенет өзгеруі аспаптардың құлақкүйінің түсіп кетуіне әсер
етеді, ал бөлме ... ... ... тұруынан аспаптардың желімі
ажырап, темірден жасалған ішектері мен ... ... тот ... ... Осы ... ... ... сақтау үшін музыка аспаптарын
міндетті түрде тығыз матадан тігілген тыспен қаптап қоþ керек. ... екі ... ... тігіледі, сырты брезент, немесе сол сияқты басқа
матадан, ал іші ... ... ... матамен көмкеріледі. Аспаптар жерде
жатып соғалып, сынып қалмау үшін ... ... ... ... ... қоþ керек, ал домбыра сияқты аспаптардың мойнына үзілмейтін
жіптен бау тағып, ілңп ... ... ... ... ... оқу ... басында жүргізген
дұрыс, алайда жыл бойғы оқу мерзімінің ішінде де ... ... ұжым ... ... ... болады. Алдымен ... ... ... ... ... ... жазылған
тақташа ілінуі керек. Егер оркестр жетекшісі әр сыныпқа ... үгіт ... ... ... ... ... бар ... іріктеп алса,
нұр үстіне нұр.
Оқушылардың музыкалық қабілетін тексеруді олардың ... ... ... ... ... ... ырғақты сезіне білмейтін адамды
музыкаға үйрету өте қиын іс. ... ... ең ... ... ... ... ... түскен жөн. Егер бала ырғақты екі-үш
көрсеткеннен кенйін мүдірмей қайталап беретін болса, онда оның ... білу ... бар ... есту қабілетін тексеру кезінде үйірме жетекшісі бір
аспапта әр ... ... ... ... ... әр ... ... асықпай, дауыстап қайталап беруін сұрайды. Музыкалық есте сақтау
қабілетін тексергенде, ... ... ... ... ... ойналып,
сол әуенді дауысымен өзгертпей айтып беру талап етіледі. Егер ... ... ... ... ... бұрыннан таныс, сетіп жүрген әуенінен
үзінді ойнап, ... ... ... ... ... ... айтып
берсе, онда, сөз жоқ оның бұл қойылған талапты қанағаттандырғаны. Кейде
оқушылар дауысы жоқ екенін сылтау ... ... ... ... ... ... ... бермеуі де мүмкін. Мұндай жағдайда қабілеті жоқ екен
деп бірден шешім қабылдау ... ... ... ... ... дыбыстарды қайта-қайта ойнап, керек кезінде өзі дауыстап пйтып
көрсеткені дұрыс.
Үйірме ... ... ... бөлу ... ... музыкалық
қабілеттерімен қатар, дене құрылысын ескеруді, аспапты ... ... ... ұмытпау керек. Оқушылар оркестрге мүше болған соң, өздеріне
ұнайтын музыкалық аспаптарды ойнап үйренгісі ... бұл ... ... әр ... ... ... ... бойынша
пайдалануға кедергі жасауы мүмкін. Сондықтан үйірме жетекшісі ... құру ... ... ... ... әр ... ... керек. Мәселен, бас, контрабас-домбыра немесе сырнай, сол сияқты
басқа да ... ... ... өзі оркестр дыбысына көп нұсқан
келтіретінін айтқан жөн. Міне, осылай әр ... ... ... ... оқушылар жетекші бөлген аспапты игеруге құлшына кіріседі. Егер оқушы
айтқанға көнбесе, онда оған екі ...... ... ... ал
екіншісін жетекшінің қалауымен ойнап үйренуді тапсыру қажет. Алайда, бұл
талап оның көңілінен шықпаса, онда ... ... ... ... ... аспапты әжептеуіп игерген соң, оқушыға оркестрге қажетті аспапты
үйрету оңайға түседі.
Осы сияқты көптеген әдістерді ... ... ... ... ... болады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, мектептегі барлық пәндер сияқты, музыка ... ... ... рухта тәрбиелеп, олардың дүниетанымын дамытып, ой-
өрісін кеңейтуді, сонымен қатар музыка ... ... ... ... Алайда музыка жай сабақ емес, өнер сабағы болғандықтан, оның ... және ... ... бар. Атап ... ... ... деген көзқарасы музыкалық шығармаларды тыңдау немесе
орындау кезінде алған әсерлену сезімі ... ... ... ... өмір ... ұғым әр ... ең өзекті мәселесі болып отыруы шарт. Олай
болса, оқыушының сабақта қолданған ... ... осы ... ... ... ... Ал ән ... музыка тыңдау дағдыларын үйрену
музыкалық сұлулығын, әсем сазын ... ... одан ... әсер, нәр
алу жолдарын жеңілдетеді. Демек, ... ... ... мен ... пен ... шыңдау бірігіп, тұтасып кетуі тиіс. Сонымен қатар
оқутушы сабақта жұмыстың ұжымдық , ... әрі жеке ... ... ... ... ... және ... әндер негізінде
бірінші сынып оқушыларына музыка саласындағы ең қарапайым, әрі жалпылама
түсініктер ... ... ... төрт алып (ән, би, күй, ... ... байланысты, сондықтан ол адамның көңіл-күйін, ойлаған ойын
бейнелейді, бізді қоршаған табиғат көріністері мен ... ... ... ... ... ... ойнақы, баяу, жылдам, ойлы,
салтанатты ... ... ... әр ... ... ... ... Ал
дыбысьардың түрі өте көп: жоғары, ... ... ... ... қысқа,
жылдам, баяу, біртіндеп ... ... ... күшейетін т.б.
Сонынмен қатар музыкада ырғақ, саз, әуен, ... ... ... Міне,
осылардың бәрі музыка ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Музыка сабағының барлық жүйелері бір-бірімен тақырыптық желі бойынша
тығыз байланыста болып келетіні белгілі. Осыған байланысты ... ... әнді ... ... ... негізгі тақырыбынан ауытқымай, қайта оны
тереңдете, өрбіте түсуді мақсат еткені жөн. Түрлі ой ... ... ... көрнекі құралдарды пайдалану сияқты, балалардың ... ... ... ... көптеп қолданса, ол оқушылардың
санасымен жұмыс істеу дағдысын дамытады. Сонда олар ... ... ... Бұл олардың басқа сабақтарды да жақсы үлгеруіне ... - ... Күз – ... Күз ... ... алынады). Сыныптан 4 қыз бала, 4 ұл бала
сынып бөлмесіне күзгі жеміс және биылғы астықтан жасалған тағамдардан көрме
ұйымдастырады.
Мұғалім ... ... ... ... ... ... ... күз келді.
ІІ бөлім. Бар сыйымыз сізге, ңАлтын күз!ң
І бөлім.
Қуандырып біздерді
Мерекелі күз келді.
Кел, жемісті алтын күз,
Кемелденсін халқымыз.
Ортаға себет толы ... бар ... ... (қол ... ... ... Сәлем, өрен достарым,
Өмірге көп қосқаным.
Қымбатты сый алыңдар
Молайтыңдар шаттықты,
Ән айтыңдар бақытты.
2-оқушы: Астық, жеміс жиылды
Қамбамызға құйылды.
Ардақты күз мың алғыс,
Алдық өнім ... ... күз мың ... Мен ... өте ... сәл нәрсеге ренжіп, бұртиып, қабағымды түйе
қаламын. Кейде болмашыға ... көз ... ... ... ... де ... ... мен ақкөңілділігім үшін бәрі де ұнатады.
3-оқушы: Иә, біз сізді байлық, молшылық, дархан алтын күз деп ... ... ... ... бар. ... сізге арнап бар өнерін
көрсетпек.
4-оқушы: Көбейді құт береке –
Астық толы ... ... ... ... ... ... ... қимаймын
Барымды мен сыйлаймын.
Бір айға нәр бір демім,
Өздеріңмен біргемін.
Хор: Жаса, жаса ... ... ... ... ... Мұғалім ІІ бөлімді хабарлайды.
Бұл бөлімде сыныптан 4 қыз бала күзге өз өнерлерін, ... ... ... ... 4 белгігі жеңіп алады. Олар өздеріне ұнаған бауда өсетін
жемістер боп ... ...... ... - «Өрік»
3. Сания - «Жүзім»
4. Аида – «Шие».
Ал белгілер күзге ... ... күз – ... «Күз – еркесі»
3. «Күз – жанары»
4. «Күз – сәулесі»
ІІ бөлімнің бағдарламасы:
1. Менің құрбым… (танысу)
Қыздарды ... ... ... ... ... ... ... (өздері киген киімдерін қорғайды)
3. «Білім таппай мақтанба…» (тақырыпқа байланысты ... ... ... ... ... ... (ән, би, мәнерлеп оқу)
5. Күз – байлық.
Жанайым – «Алма»
Жанайымды өз ... ... ... ... бармысың?
Алдарыңа шықты бүгін
Ару қызы Абайдың,
Ару қызы сыныптың.
Ата-тегін ... қызы ... ... береді,
Әшім тегі Жанайым.
Бибінұр – «Өрік»
Бибінұрды Айбек таныстырады.
Мектебіміз ... қыз ... ... Ештайқызы Бибінұрды
1-«а» сыныбында үздік оқып,
Кешікпестен сабағынан қалмай жүрді.
Би билеп, өлең айтса ... ... ... ... ... нұрды»
Сания – «Жүзім»
Санияны Самат таныстырады.
Жарысқа шықты сызыла
Жұмаханқызы Сания
Ән атады, би билеп,
Ағып тұрған дария.
Инабатты сұлу қыз
Жаны таза ару ... аруы ... ... осы ... - ... ... таныстырады.
Сәлем бердім асыл халқым өзіңе
Құлақ салғын менің айтқан сөзіме.
Бүгін міне жиналысқан көпшілік
Арқа сүйеп, шығып тұрмын өзіңе.
Таныстырсам ... ... ... атты ұлы ... қызы ... жан бар ма екен тең ... зор, би билесе дөңгелер.
1. Бұл бөлімде неге осы жемісті таңдап ... Оның ... ... ... назар аударады. Оқушылар бұны өлеңмен келтіреді.
Жанайым: Апорт деген алма бар
Алматы оның отаны
Ондай алма қайда бар
Жерді жарған атағы.
Бибінұр: ... мен, ... ... ... ... екен ... кім?
Сания: Бұтақты бүге балбырап
Көз тартады, көріңіз.
Жүзім ... ... ... қоңыр күз.
Аида: Шиемін мен, шиемін,
Қызыл қалпақ киемін.
Күз түскенде балбырап,
Басымды мен иемін.
2. Бұл бөлімде күзге байланысты сурет салады. Салған суретке ... ... ... өз ... ... (би билейді немесе ән салып береді).
4. Бұл бөлімде ... ... ... ... ... ... күзді мол астығымен немесе мол жемісісен, сары алтындай
жапырағымен, мектептегі ... ... ... табысып, қоңырау
үнімен қауышатындығын әңгімелеп береді.
Күз: ... ... ... ... тірліксіз
Бақыт келмес бірліксіз.
Талмай еңбек етіңдер,
Қыстан аман өтіңдер!
Хор: ... ... ... Тұра ... Алтын күз! Қыздарымыз өздеріне лайықтап белгісін
тағады. Жеңімпаздарды ... ... ... ... да өнерлі, білімді, талантты екен.
Тапсырманы мұқият, тиянақты орындай біледі. үстеріне киінген киімдері де
қандай ... ... ... ... ... ... ... «Алма» – Жанайым: Алтын күз – сұлуың
2. «Өрік» – Бибінұр: Күз еркесің
3. «Жүзім» – Сания: Күз ... ...... Күз ... деген лайықты атақтарын алып, белгілерін
тақты. Оларға сыйлық ретінде әр түрлі жемістер толы ... ... ... ... күзң әні ... ... ... алғыс айтылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Р.М.Қоянбаев. «Қысқаша педагогикалық сөздік» Алматы 2003. 26, 60 беттер.
2. Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. Алматы 1995. 120 ... ... ... ... ... ... 2004. 44-66 ... К.Б.Сейташев. «Тәрбие теориясы» Алматы «Мектеп» 1986. 130-136 беттер.
5. Мектептегі тәрбие жұмысы. «Мектеп» ... . ... 1978. ... ... ... ... бапасы Алматы 1977. 235-239 беттер.
7. О.С.Богданова; В.И.Петрова. «Бастауыш кластардағы тәрбие жұмысының
методикасы». Алматы «Мектеп» ... ... ... А.Шәндібаева. «Бастауыш сыныптардамузыкалық тәрбие ... ... ... 1996. 131-314 ... Пернебек Момышұлы. «Музыкалы-эстетикалық тәрбие» Алматы 2000. 59-62
беттер.
10. С.Байжұманов. ... ... ... ... «Өнер» 1993 5-8
беттер.
11. К.Әсімбекова,Б.Мұсмафин, Т.Мұстафина, Ж.Таубалдиева. «Ән сабағы» Алматы
«Өнер» 1997. 4-7 беттер

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь