Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу

Ішкі секреция, немесе эндокриндік бездер деп өздері түзген биологиялық белсенді заттарды тікелей қанға немссе сөлге (лимфаға) бөлетін, бездік құрылымы бар органдарды айтады. Грек тілінен аударғанда «эндон» деген сөз — ішкі, «крино»— бөлемін деген мағына береді. Ішкі секреция бездерінің шығару өзектері болмайды, оларда пайда болған заттарды гормондар (грек тілінен аударғанда гормон қозғаймын деген сөз) деп атайды.
Ішкі секреция бездері. Секреция- (латын тілінен аударғанда «secretio» бөлініс) деген мағынаны береді. Секреция адам ағзасына физиологиялық маңызы бар көп немесе аз мөлшерде секреттердің пайда болып, бөлінуі. Секреция екі топқа бөлінеді:
1. ішкі немесе эндокринді
2. сыртқы, экзокринді.
Эндокринді бездердің сөлін шығаратын өзегі жоқ,без жасушалары қан және лимфа капиллярларымен өте жиі торланған. Сондықтан без өнімдері тікелей осы тамырларға өтеді.
Экзокринді бездердің өзегі бар, әрі ол өзек белгілі бір ағзаға ашылып, өз өнімдерін сол мүшеге шығарады. Ішкі сөлініс бездеріне гипофиз, эпифиз, қалқанша, қалқансерік бездері, айырша без, бүйрекүсті, ұйқы және жыныс бездері жатады. Ішкі сөлініс бездеріне плацентаны (бала жолдасы) да жатқызады. Екіқабат әйел организмінде бала жолдасы бірқатар гормондар бөліп шығарады-эстроген, прогестерон және гонадотропин. Ішкі сөлініс бездері гипоталамус құрылымымен және қызметімен тығыз байланыста болады. Оның ядроларының нейро сөлінісі бар, яғни гипофиздің артқы бөлігіне түсетін немесе гипофиздің алдыңғы бөлігінің қан тамырларына тікелей келетін және аденогипофиздің жасушалар қызметіне әсер ететін биологиялық белсенді заттар бөліп шығаратыны анықталған. Бұлардан басқа ішкі сөлініс бездеріне бірқатар ағзалар жатады – бүйрек, ішек-қарынның кілегейлі қабығы, бауыр, себебі олар қанға организм мүшелерінің қызметіне ерекше әсері бар бірқатар заттар бөліп шығарады. Атап айтқанда ренин, гастрин, секретин, панкреозимин, энтерогастрин, энтерогастрон, эритропоэтин т.б. Эндокринді жүйеге шығару түтіктері жоқ бездер жатады, бірақ организмнің ішкі ортасына активті физиологиялық активті заттар бөлетін (гормондар), организмнің гуморалді реттелуін қалыптастыратын, жасушалар тіндер мен мүшелердің қызметтерін күшейтеді немесе төмендетеді.
1.А.Г.Хрипкова Возрастная физиология ишкольная гигиена. М., 1990
2.Ю. А. Ермолаева Возрастная физиология. М., 1985.
3.С. Жұмабаев Жасерекшелік физиологиясы және мектеп гигиенасы. А.,1988.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ ... ... ... Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу. Орындаған:Ерболатова Ақмарал П-409Тексерген: Құнанбаева Н.С.Семей-2015жІшкі секреция, немесе ... ... деп ... ... биологиялық белсенді заттарды тікелей қанға немссе сөлге (лимфаға) бөлетін, ... ... бар ... ... Грек тілінен аударғанда  деген сөз  --  ...  --  ... ... ... береді. Ішкі секреция бездерінің шығару өзектері болмайды, оларда пайда болған заттарды гормондар (грек тілінен ... ... ... деген сөз)  деп атайды.Ішкі секреция бездері. Секреция- (латын тілінен аударғанда  бөлініс) деген мағынаны береді. ... адам ... ... ... бар көп немесе аз мөлшерде секреттердің пайда болып, бөлінуі. Секреция екі ... ... * ішкі ... ... * сыртқы, экзокринді. Эндокринді бездердің сөлін шығаратын өзегі жоқ,без жасушалары қан және лимфа капиллярларымен өте жиі ... ... без ... ... осы ... өтеді.Экзокринді бездердің өзегі бар, әрі ол өзек белгілі бір ағзаға ... өз ... сол ... ... Ішкі ... ... гипофиз, эпифиз, қалқанша, қалқансерік бездері, айырша без, бүйрекүсті, ұйқы және жыныс бездері жатады. Ішкі ... ... ... ... ... да ... ... әйел организмінде бала жолдасы бірқатар гормондар бөліп шығарады-эстроген, прогестерон және гонадотропин. Ішкі сөлініс бездері гипоталамус құрылымымен және ... ... ... болады. Оның ядроларының нейро сөлінісі бар, яғни гипофиздің артқы бөлігіне ... ... ... ... ... қан ... тікелей келетін және аденогипофиздің жасушалар қызметіне әсер ететін биологиялық белсенді заттар бөліп шығаратыны анықталған. Бұлардан басқа ішкі сөлініс ... ... ... ...  -  бүйрек, ішек-қарынның кілегейлі қабығы, бауыр, ... олар ... ... мүшелерінің қызметіне ерекше әсері бар бірқатар заттар бөліп шығарады. Атап айтқанда ренин, гастрин, секретин, панкреозимин, энтерогастрин, энтерогастрон, ... т.б. ... ... ... түтіктері жоқ бездер жатады, бірақ организмнің ішкі ортасына ... ... ... ... ... ... организмнің гуморалді реттелуін қалыптастыратын, жасушалар тіндер мен мүшелердің қызметтерін ... ... ... ... мүшелердің қызметін реттей отырып, оны бірде бәсендетіп немесе үдетіп отыратын жоғары активті зат. Мысалы, ағзадағы зат алмасу процестері, дененің өсуі мен ... ... де ... ... Ішкі ... ... құрылысындағы ерекшелігі, безден шығатын өзектері болмайды. Сондықтан бездерден бөлінген ... ... қан мен ... ... ... байланысты эндокринді бездер қан тамырларымен тығыз қамтылған. Ішкі секреция бездері қызметін бірнеше арнаулы әдістермен зерттейді.1) ... ... - жеке ... ... ... ... организмге бақылау ұйымдастырылып, ауытқулар айқындалады.2) Безді сылып тастау (экстирпация). Арнаулы операция жасап, безді алып тастайды да, организмде болатын өзгерістерді анықтайды.3) ... ... ... ... әдіс үш нұсқада қолданылады ауто-, гомо- және гетеротрансплантация. Алғашқы нұсқада без өзінің қалыпты орнынан сол организмнің ... ... ... ... бір ... ... малдың безі бір организмнен екінші организмге кондырылады. Ал, гетеротрансплантацияда бір түлік малының безі екінші түлік ... ... 4) ... қосарлау, немесе парабиоз. Арнаулы операция жасап, бір түрге жататын екі организмнің қан ... ... тігу ... ... қан ... ... ... 5) Ішкі секреция бездері сығындысын немесе гормондар егу. Бұл ... ... ... ... ... ... 6) Радиоактивті изотоптар қолдану арқылы гормондардың түзілу құпиясын, олардың организмде ... ... ... жолдарын анықтайды.7) Радиоавтография әдісі. Организмге молекуласында радиоактивті атомы бар гормон егіліп, белгілі бір мерзім өткен соң оның ... ... ... да, одан жұқа ... ... ... кейін қиындыны радиоактивті сәулеге сезімтал фотографиялық эмульсияға салады. Өңделген пленкада гормон ... ... қара дақ ... 8) ... ... және биологиялық әдістермен анықтау әдісі де практикада кең қолданылады. Ішкі секреция, немесе эндокриндік, бездер деп өздері түзген биологиялық белсенді ... ... ... ... ... ... ... бездік құрылымы бар органдарды айтады. Грек тілінен аударғанда  ... сөз  --  ...  --  ... ... ... ... Ішкі секреция бездерінің шығару өзектері болмайды, оларда пайда болған заттарды гормондар (грек тілінен аударғанда гормон қозғаймын деген сөз) деп атайды.Қалқанша ... ... лат. glandula - без, гр. thyreos  -- ... - ... ішкі ... ... Қалқанша без сырты дәнекер ұлпалық қапшықпен қапталған. Қапшықтан қалқанша без ішіне таралатын дәнекер ұлпалы перделіктер без паренхимасын бөлікшелерге ... ... ... көпіршіктерден (фолликулдардан) тұрады. Фолликул қуысын құрамында күрделі протеин  --  тироглобулин болатын қоймалжың зат  --  коллоид ... ... ... ... екі ... ... ... Тироциттер және парафолликулалы немесе К-жасушалар. Тироциттер ұлпалардың дамуына, өсуіне, протеиндердің, көмірсулардың, майлардың, йодтың алмасуына әсер ... ... йод ... ... және трийодтиронин гормондарын бөліп шығарады. Азық құрамында йод жетіспесе, онда жануарлар организмінде эндомиялық зоб ауруы өршиді. Парафолликулалы клеткалар қандағы ... ... ... ... йод ... кальцитонин гормонын бөледі.Қалқанша бездің құрылысы мен қызметі:Қалқанша без барлық омыртқалы жануарларда болатын ішкі секреция бездерінің ішіндегі ең ірісі. ... без ... ... ... ... ... ... оның салмағы шамамен 30-60 г, пішіні таға тәрізді, бірімен-бірі өзара байланысқан екі бөліктен тұрады. Қалқанша ... іші ... ... толы ... бар. Шырышты заттан тироксин гормоны бөлінеді, ал оның құрамында йод болады. 50 жастан әрі ... ... ... ... мен ... кішірейеді. Жаңа туған баланың қалқанша безінің салмағы 1-2 г.Қызметі:1) тироксин гормоны барлық зат алмасуға (нәруыз бен май) ... ... өсуі мен ... әсер етеді;3) жүйке жүйесі мен жүрек жұмысының қозуын арттырады. Қалқанша ... ... ... ... ... ... ... безден бөлінетін гормондар жетіспесе, адам микседема (грекше  - шырыш және  - ісіну) ауруына шалдығады.Аурудың белгілері:1) ағзада зат алмасу ... ... ... әсіресе нәруыз алмасуы бұзылады;2) терінің астына су жиналады, тері құрғап, дене ... дене ... ... ... ... баяулайды;5) қозғалысы бәсеңдеп, ойлау қабілеті нашарлайды; шашы түсіп, сирейді.Бүйрекүсті  безі (glandula ... лат. glandula  --  без, supra  --  үсті және ren  --  ...  --  ... ішкі және ... (адамда  --  артқы) жағында орналасқан, пішіні бүйрекке ... ... ... ... ... жұп ішкі ... ... безі. Бүйрекүсті безі  --  шығу тегі екі түрлі жеке ... ... ...  және ... ... ... дамып қалыптасады. Ол сыртынан тығыз дәнекер ұлпалы қапшықпен (капсуламен) ... ... ... ... жағында орналасқан қыртысты заты  --  қуыстық мезодермадан қалыптасқан интерренальды денеден, ал ішкі бозғылт заты  --  симпатикалық ... ... ... ... ... ... мүшеден қүралған. Бүйрекүсті безінің бозғыл заты нейроэндокринді бездерге жатады. Бездің ... ... ... ... мен ... ... ... жасушалар (эндокриноциттер), өз кезегінде пішіні әртүрлі эндокриноциттер бағандарынан құрылған үш: шумақты (доғалы), будалы және ... ... ... ... ...  --  ... жыныс гормоны тестостеронға ұқсас. Бүйрекүсті безінің ішкі жагындағы бозғылт затты  --  медуллалы эндокриноциттер ... ... ... Ақшыл түсті эпинефроциттер (нейроэндокриноциттер) - адреналин, ал күңгірт түсті норэпинефроциттер - норадреналин гормондарын ... Бұл - ... ... ұшында орналасқан жұп бездер. Біреуінің салмағы 6-7 грамм, екеуін қосқанда салмағы шашамен 12-14 грамм. Оң жақтағы ... ... ... - ... сол ... пішіні - жарты ай тәрізді. Бездердің сыртын бүйрекпен қоса тығыз майлы ... ... ... ... сыртқы қыртысты және ішкі боз (милы) қабаттан тұрады. Ішкі қабаты бездің дәл ортасында, шамамен без ұлпасын 10%-ын ... ... ... ... 90%-ын алып ... ... безднерінен көптеген гармон түзіледі.Қызметі: 1)Бездердің қыртысты қабатынан түзілген гармондар (кортизон) көмірсудың алмасуын және оның нәруыздың түзілуін ... 2)Тұз және су ... ... ... мен ... ... ... калий және хлордың қалыпты мөлшерін реттейді;4)Жыныс мүшелерінің дамуына да әсер ... ... ішкі милы ... ... гармоны бөлінеді. Жыныс бездері - жыныстық бездер, ағзалар ... ... ... мен ... ... мен адамның жыныстық гормондары түзеді. Гермафродиттік жануарларда еркектер жыныс бездері, аталық безі, ұрғашыларында, аналық безі, мысалы: жалпақ немесе аз ... ... ... ... ... ... бір дарағында еркектің де, ұрғашының да жыныс бездері дамиды. Жыныстық ... даму ... екі ... да ... ... даму ... өтеді жыныстық дифференциациялануы басталады. Жұмыртқалары жыныс бездерінің қабыршақтары, сперматозоидтері, милы қабатында жаралады. Жыныс бездер, ... ... ... ... ... ... ... тәрбие - балалардың жыныстық сана-сезімі мен тәртібін ... ... ... ... жүзеге асырылатын ықпал, оларды отбасылық өмірге дайындау. Жыныстық тәрбие - ... ... ... ... ... ... жыныстық дамуының дұрыс бағдары.Жыныстық  жетілу   кезеңінде ұл-қыздарға әсер ететін өзгерістер * бой ... ... ... ... еттер дамиды* жыныс мүшелері өсіп, тұқым жаю қабілетіне ие болады* дауыс жуандайды* терідегі май бездер белсендірек істей бастағаны ... ... ... қаптап кетуі мүмкін* тер бездері дамиды* қолтық асты және қасаға түгі өсе бастайды* ... ... ... тұруы мүмкін* қарсы жынысқа тартатын күшті сезіле бастайдыҚыздарға әсер ететін өзгерістер* емшек ... ... ... ... ... ... бұл ауыртпалы болуы мүмкін* сандары жұмырланады* жыныс мүшелері дамып, аналық бездері аналық жасушаларды ... ... ... ... жетілудің соңғы сатысында етеккір басталадыҰл балаларға әсер ететін өзгерістер* кеуде мен ... ... ... ... өсе бастайды, кеудеде кейде түк пайда болуы мүмкін* аталық жыныс мүшесі мен аталық бездері ісіп, үлкейеді; аталық бездер ұмаға ... ... ... ... ... аталық жыныс мүшесінің қан тамырлары қанға толғаны себепті эрекция, яғни аталық ... ... ... жиі-жиі және күтпеген жерде пайда болады* кейде ұйықтап жатқанда аталық жыныс мүшесі қатайып, шәуһеттің шашырауы пайда болуы мүмкін. ... ... және ... ... жыныстық тәрбие беру-ең алдымен биолог мұғалімдердің міндеті. Дегенмен, басқа да пәндердің мұғалімдері де өз пәндерінің мысалдыраны пайдалана ... бұл ... ... ... ... ... ... өте шебер психолог болуы тиіс, әр оқушының тілін тауып ұлдар мен қыздардың өзара ... ... ... ... ... ... ... өмір жолында тиімді бағыт бере алады.Қорыта айтқанда, балалар мен жасөспірімдерде жыныстық даму процесінің мәнісі туралы  дұрыс ұғым ... ... мен ... ... құрметтеуге  және дұрыс қарым-қатынас жасауға  тәрбиелеу қажет.  Жас  өспірімдерде сүйәспеншілік және неке ... ... ... ... ұғым қалыптастыру және оларды жыныстық физиология және  гигиенамен таныстыру өте мәнді мәселе.Пайдаланылған әдебиеттер:1.А.Г.Хрипкова Возрастная физиология ишкольная гигиена. М., 19902.Ю. А. ... ... ... М., ... ... ... физиологиясы және мектеп гигиенасы. А.,1988.  
        
      

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру және оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру16 бет
Рухани адамгершілік білім беру және тәрбие негіздері33 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық -гигиеналық жане жыныстық тәрбиелеу11 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық – гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу12 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу8 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Өндірістік оқыту шеберінің оқушылар ұжымындағы рөлі24 бет
Ішкі секрециялық бездер5 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь