Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу

І НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу
4.1. Ауыспалы егістер туралы жалпы түсінік.
4.2. Ауыспалы егістерді жіктеу
4.3. Ауыспалы егістегі аралық дақылдар
4.4 Ауыспалы егісті енгізу жəне игеру
4.5 Топырақтың органикалық заттары
4.6 Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың балансын есептеу
ІІ ҚОРЫТЫНДЫ
ІІІ ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Ауыспалы егіс деп территоия жəне уақыт бойынша немесе тек уақыт бойынша, ғылыми негізде ауылшаруашылық дақылдары мен парлардың алмасуын айтады. Ауыспалы егістің негізі болып шаруашылықтың егіс көлемінің құрылымы саналады. Шаруашылықтың егіс көлемінің құрылымы дегеніміз əр түрлі ауылшаруашылық дақылдары мен парлар көлемінің жалпы егіс көлеміне пайызбен алынған арақатынасы.Шаруашылықтың егіс көлемінің құрылымы негізінен оның өркендеу бағытына, жер көлеміне, алдына қойған мақсатына тікелей байланысты.
Ауыспалы егіс өндірістік маңызы бар бірнеше міндеттерді шешуге
тиісті:
- ауыспалы егіс шаруашылықтың барлық жер көлеміне құрылуы қажет жəне ол жерлерді тиімді пайдалануға мүмкіндік беруі керек.
- топрақтың құналылығын арттыруға, сөйтіп ауылшаруашылық дақылдарының өнімін жоғарылатуға тиісті.
- шаруашылықтағы барлық техникаларды, ауыл шаруашылығы
машиналары мен құралдарын тиімді пайдалануға мүмкіндік туғызуы шарт.
- топырақты жел жəне су эрозияларыынан қорғауға тиіс.
- топырақты арамшөптерден, зиянды жəндіктер мен ауру
қоздырғыштардан тазартуға, яғни танаптың фитосанитарлық жағдайын
жақсартуға жол ашу керек.
Міне, осы міндеттер орындалғанда ғана ауыспалы егістер шаруашылыққа пайдалы болады. Бір танапта ұзақ уақыт өсірілетін ауылшаруашылық дақылын үзіліссіз себілетін дақыл деп атайды. Дақылды жылда бір танапқа себе берсе, оның өнімі азаяды, тіпті тыңайтқыштар жеткілікті мөлшерде бірлесе де өнімнің төмендеуі. Дəнді дақылдарды бір орнында үзіліссіз сепкенде олардың өнімділігі орташа есеппен алғанда 1,5-2,0 есе кемиді. Танапта бір дақылды үзіліссіз себу тек дəнді дақылдардың ғана емес, сондай-ақ отамалы дақылдарында түсімін азаятындығы іс жүзінде дəлелденіп отыр. Егер шаруашылықта бір ғана дақыл өсірілетін болса, оны монокультура дейді. Қазіргі уақытта жекеменшік шаруашылықтарында бір ғана дақыл өсіруді дағды қылып жүр, бұл өндіріске монокультура кеңінен кірді деген сөз. Егіншілікте дақылдарды қайталап себу жиі кездеседі. Бір танапта ауыспалы егістің айналу кезеңінен кем уақытта өсірілетін ауыл шаруашылық дақылын қайталанып себілетін дақылдар дейді.
1. Əрінов Қ.Қ, Өсімдік шаруашылығы практикумы, Ақмола, 1996.
2. Байзаков С.Б., Медведев А.Н., Искаков С.И. Лесные культуры,
Алматы, 2006.
3. Бараев А.И., Почвозащитная система земледелия, Алма-Ата, 1985
4. Богарное земледение (коллектив авторов), Алматы, 1976.
5. Дояренко А.Г. Факторы жизни растений, М:, 1966.
6. Дюсенбеков З.Д. Агроэкологический потенциал горного земледелия
северного Тянь-Шаня, Алматы, 1980.
7. Дурасов А.М.,Тазабеков Т.Т. Почвы Казахстана, Алма-Ата 1981.
8. Егіншіліктегі топырақ қорғау жүйесі, (жалпы редакциясын басқарған
А.И.Бараев), Алматы, 1997.
9. Жаңабаев Қ.Ш Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру
технологиясы Алматы, 1994.
10. Жаңабаев Қ.Ш Қазақстанда жиі кездесетін арамшөптер жəне олармен
күрес, Алматы, 1994.
11. Жаңабаев Қ.Ш Жаздық бидай “Егіншілікте өнім сапасын арттыру»,
Алматы 1980.
12. Жаңабаев Қ.Ш. Агрономия негіздері (оқулық), Астана, 2007.
13. Зенкова Е.М. Севооброты и плодародие почв, Алма-Ата, 1979.
14. Ковалев Н.Д. Основы агрономии, М:,1968.
15. Можаев Н.И., Өсімдік шаруашылығы (оқулық), Ақмола, 1993.
16. Основы земледелия под общей редакцией В.Н.Прокошева,М:,1975.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым МинистрлігіСемей қаласының Шәкәрім ... ... ...  ... ... ... органикалық заттардың баланысын есептеу Орындаған:Манап. Ф Тексерген:  Сагындыков  С.НТоп;АГ-2132015 жылЖОСПАРІ НЕГІЗГІ БӨЛІМАуыспалы егістерде ... ... ... баланысын есептеу4.1. Ауыспалы егістер туралы жалпы түсінік.4.2. Ауыспалы егістерді ... ... ... ... дақылдар4.4 Ауыспалы егісті енгізу жəне игеру4.5  Топырақтың органикалық заттары4.6 Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың балансын есептеуІІ ҚОРЫТЫНДЫІІІ ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... жалпы түсінік.Ауыспалы егіс деп территоия жəне уақыт ... ... тек ... бойынша, ғылыми негізде ауылшаруашылық дақылдары мен парлардың алмасуын айтады. Ауыспалы ... ... ... ... егіс ... ... саналады. Шаруашылықтың егіс көлемінің құрылымы дегеніміз əр ... ... ... мен ... көлемінің жалпы егіс көлеміне пайызбен алынған арақатынасы.Шаруашылықтың егіс ... ... ... оның ... бағытына, жер көлеміне, алдына қойған мақсатына тікелей байланысты.Ауыспалы егіс өндірістік маңызы бар бірнеше міндеттерді шешугетиісті:- ауыспалы егіс шаруашылықтың барлық жер ... ... ... жəне ол ... ... ... мүмкіндік беруі керек.- топрақтың құналылығын арттыруға, сөйтіп ауылшаруашылық дақылдарының өнімін жоғарылатуға тиісті.- шаруашылықтағы барлық техникаларды, ауыл шаруашылығымашиналары мен ... ... ... ... ... ... топырақты жел жəне су эрозияларыынан қорғауға тиіс.- топырақты арамшөптерден, ... ... мен ... ... яғни ... фитосанитарлық жағдайынжақсартуға жол ашу керек.Міне, осы міндеттер орындалғанда ғана ауыспалы егістер шаруашылыққа пайдалы болады.  Бір танапта ұзақ ... ... ... ... ...  ... дақыл деп атайды. Дақылды жылда бір танапқа себе ... оның ... ... ... ... ... ... бірлесе де өнімнің төмендеуі. Дəнді дақылдарды бір орнында үзіліссіз сепкенде олардың өнімділігі орташа есеппен алғанда 1,5-2,0 есе кемиді. ... бір ... ... себу тек ... ... ғана ... сондай-ақ отамалы дақылдарында түсімін азаятындығы іс жүзінде  дəлелденіп отыр. Егер шаруашылықта бір ғана дақыл ... ... оны ... ... Қазіргі уақытта жекеменшік шаруашылықтарында бір ғана дақыл өсіруді ... ... жүр, бұл ... монокультура кеңінен кірді деген сөз.  Егіншілікте дақылдарды қайталап себу жиі кездеседі. Бір танапта ауыспалы егістің ... ... кем ... ... ауыл ... ... қайталанып себілетін дақылдар дейді.Ауыспалы егіс айналымы деп оның нобайына сəйкес барлық дақылдар мен ... əр бір ... ... өз ... ... келу ... ... Мысалы, үш танапты ауыспалы егістің айналымы үш жылда, бес танаптікі бес ... ... ал ... мен пардың жыл сайын танаптарда ауысып тұру жоспарын ауыспалы егістің айналым кестесі деп атайды.  ... ... ... ... ... ... жөнінен үш топқа бөлуге болады. Біріншісі  -  қайталап себуді жақсы көретін дақылдар (мақта, ... ... бір ... ... жыл ... ... немесе отырғызуға болады. Одан өнім түсімі онша төмендей қоймайды. Бірнеше ауылшаруашылық дақылдарын бөлек-бөлек өсіретін ауыспалы егіс ... ... ... деп ...  ... ... ... себуді орташа көтеретін дақылдар құрайды  (дəнді масақты дақылдар), ал үшінші топқа қайталап себуді нашар көтеретін, немесе тіпті көтермейтін ... ... ... ... зығыр жəне басқалар).  Ауыспалы егістің алмасуынан уақытша шығарылған танапты шықпа танап дейді. ... ... ... ... шөп егілген танап  қалдырылады. Мысалы, жоңышқа егілген танап 4-5 жыл ... ... ... ... Бұл ... ... жер ... кейін шөп танабы ауыспалы егіске қайтадан енгізіледі де, оның орнына басқа бір танапқа ... ... ... ... ...  ... ... алмасу тəртібі бойынша берілген ауыл шаруашылық  дақылдары мен парлардың тізбегін ... егіс ... ... ал 2-3 əр түрлі дақылдардан, оның ішінде пардан, тұратын ... ... бір ... оның ... деп атайды. Ауыспалы егіс бір, екі жəне үш буындардан тұруы мүмкін. Ауыспалы егістің пар, отамалы, шөп буындары ... ... ... ... бір ... ... ... себу олардың тат, қаракүйе ауруларының, сұр көбелек зиянкесінің кең ... жол ... Бір ... ... себе ... тек жоғарыда аталған дақылдар емес, басқада өсімідктер ауруға шалдығып, зиянкестерден зардап ... ... ... ... бір ... себу кила ауруының дамуына апарып соқса, ал мақта - солдырма ауруына, зығыр - фузариоз, күнбағыс - жалған ұнтақ ауруларына ... ... ... ... ... ... өсімдіктерді көлеңкелеп, оларға жарықты аз түсіреді, сондықтан фотосинтез процесі нашарлайды, сол ... ... өнім күрт ... Мысалы, жаздық дақылдар үнемі қайталап егілген жерде жаздық арамшөптерге жақсы жағдай туып, олардың саны өсе береді. Ал, сол жерге ... ... ... ... ... егілсе, жаздық арамшөптер күрт азаяды, себебі күздік дақылдар қыркүйек айында егіледі, олар қысқа дейін тамырланып түптеніп кетеді де, көктемде ерте ... ... ... бұрын жетіліп, оларды өздерінің көлеңкесінде қалдырады. қалған арамшөптер жөнді өсіп-жетіле алмай, көбінесе өліп қалады.  Ал күздік бидай бір жерге ... ... ... онда ... ... ... ... жағдай жасалады. Күзде өсетін арамшөптер күздік бидаймен бірге өніп шығады да, өсіп ... ... ... ... ... пісіп ораққа ілінгенше арамшөптер дəнін төгіп үлгереді, ал келесі жылы олар бұл жерде бірнеше есе көбейеді. Күздік бидайды бір ... ... ... ... күзде өніп шығатын арамшөптердің саны арта береді.4.2. Ауыспалы егістерді жіктеуАуыспалы егістерден алынатын өнім ... ... оның типі ... Осы ... ... ауыспалы егістер егістік, малазықтық жəне арнайы болып үшке бөлінеді.  Негізінен ... ... ... жəне ... ... арналған ауыспалы егісті егістік ауыспалы егіс дейді. Бұл ауыспалы егіс ... ... ... ... ... егіс ... жартысынан артығы болуы керек. Малазықтың ауыспалы егіс дегеніміз негізінен малазықтық дақылдар (біржылдық жəне ... ... ... ... малазықтық тамыржемісті дақылдар) өсірілетін ауыспалы егіс. Малазықтық дақылдардың ... ... ... ... 50 пайыздан кем болмауы шарт. Малазықтық ауыспалы егіс мал фермасы жанындағы жəне шабындық- ... ... екі ... ... ... жанындағы ауыспалы егіс дегеніміз танаптары мал фермаларына жақын ... ... ... ... ... ... ... Олар негізінен шырынды, көк балауса жəне жасыл конвейр мал азықтарын дайындайтын дақылдарды ... ... ... ... ... ... жəне мал ... үшін негізінен көпжылдық жəне біржылдық шөптер өсірілетін малазықтық ауыспалы егіс. Ауыспалы егістің бұл түрі ірі жем шөп, яғни пішен ... жəне ... жаю үшін ... ... егіс деп ... үшін ... жағдайлар мен агротехниканы керек ететін дақылдар өсірілетін ауыспалы егісті айтады.  Бұған күріш, темекі, ... жəне ... ... ... арналған ауыспалы егістер жатады. Мысалы, күріш егу үшін танаптар ерекше дайындалады, оны егетін атыздар ... ... ... ... ... атызды сумен толтырғанда, судың қалыңдығы оның əр тұсында əр түрлі болып қалуы мүмкін, ондай жағдайда ... ... күрт ... ... ... егу үшін де ... өте жақсылап баптау керек, бұл егістерден алынатын өнімдерді адам тікелей пайдаланылатын болғандықтан мұндай дақылдарға минералдық тыңайтқыштарды таңдап беру ... Бұл ... ... ... ... қол ... көп қажет етеді. Сондықтан өнімді мол алатындай етіп қажетті жағдай жасап, яғни ... ... ... ... ... ... ... себілген дақылдар оларды өсіруге жұмсалған қаражатты өтей ... ... зиян ... мүмкін. Топырақ қорғау ауыспалы егісі деп ауылшаруашылық дақылдарының ... ... жəне ... топырақты эрозияданн қорғауды қамтамасыз ететін ауыспалы егіс. Топырақ эрозиясына қарсы қолданылатын арнайы ауыспалы егіс танаптарында дақылдар жолақтарға ... ... ... ... ... ... далалық ашық аймақтарындағы топырағы жеңіл, желі күшті соғатын аудандарда қолданылады. Бұл ауыспалы егістерге көпжылдық шөптер, дəнді масақты дақылдар мен ... ... ... ... ... 50 ... 200 метрге дейін жолақтарға бөлініп, желдің үстем соғатын бағытына кесе-көлденең орналастырылады. Топырақты қорғайтын ауыспалы егістер ... ... ... ... ... батысында Ақтөбе облысында, оңтүстігінде Алматы, Оңтүстік Қазақстан облыстарының тəлімі егіншілігінде қолданылады.Биологиялық ерекшеліктері, өсіру технологиясы жəне топырақ құнарлығына əсер етуіне ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша ауыспалы егіс типтерінің түрлері анықталады. Мысалы, егістік ауыспалы егістің дəнді-парлы, дəнді-отамалы- ... ... ... ... ... жəне ... түрлері болады..Ал арнаулы ауыспалы егіс типінен дəнді-отамалы-шөпті, ... ... ... ... атап ... болады.  Ауыспалы егістің үшінші белгісі ондағы танаптың санына байланысты. Қазіргі заманда ауыспалы егістегі танаптың саны шаруашылықтың жер ... ... ... ... ... ... болып отыр. Сондықтан, қазіргі кезде кіші-гірім шаруашылықтарда ауыспалы егістер көп танапты болмайды. ... ... егіс деп ... ... ... ... ... жəне пар танабы болатын ауыспалы егісті айтады.  Шөптанапты ауыспалы егіс түріне егіс көлемінің жартысында, немесе одан да ... ... ... өсірілетін ауыспалы егісті жатқызады. Ұрық алмастыру ауыспалы егіс деп ... ... ... ауыспалы егіс көлемінің жартысынан артық емес жерді алатын жəне олар ... ... ... ... дақылдармен алмасып отыратын ауыспалы егісті айтады.4.3. Ауыспалы егістегі аралық дақылдарҚазақстанның оңтүстік жəне оңтүстік-шығыс аймақтарында аязсыз кезең ... ... ... ерте ... ал күзі жылы жəне кеш ... Бұл аймақтарда суармалы егіншілік дамыған. Аталған өңірде негізгі дақылдарды жинап алғаннан күзге дейін көп ... жер бос ... Осы ... жəне ... ерекшеліктерін тиімді пайдалану үшін ауыспалы егіске аралық дақылдар себу керек.  Аралық дақыл дегеніміз ауыспалы егіс танабында негізгі дақылдардан бос ... ... ... ... ... ... себу арқылы бір жерден жылына екі рет өнім алуға мүмкіндік болады. Негізгі дақыл  -  ... егіс ... ... ... көпшілік уақытын алып жататын ауылшаруашылық дақылы. Аралық дақылдар бүркемелі, аңыздық, шабындық жəне күздік болып бөлінеді.  Бүркемелі аралық дегеніміз негізгі ... ... ... ... ... ... республикның суармалы жерлерінде арпамен бірге жоңышқа егіледі. Жаз ортасында арпа ... оны орып ... ... іле-шала жерді суарады, сондықтан жоңышқа қаулап өседі,оны күзге дейін бір рет шөпке шауып алуға ... яғни ... ... бір ... екі өнім алынады. Бұл жағдайда арпа бүркеуші, ал жоңышқа бүркеленуші дақыл деп аталады. Көк ... ... ... ... ... ... ... жинап алғаннан кейін сол жылы өсірілетін дақылды шабындық аралық дақыл дейді. Қазақстанның оңтүстік ... ... ... ... қара ... сұлыны, не бұл дақылдардың бұршақ тұқымдастар дақылдарымен араласқан қоспасын олардың гүлдеу кезінде шауып алады да, орнына ... ... ... тары егіп тағы бір өнім алуға болады. Дəнді масақты дақылдарды орып алғаннан кейін сол жылы себілген дақылдарды аңыздық аралық дақылдар ... ... ... оңтүстік жəне оңтүстік - шығыс облыстарында күздік бидай шілде айының басында пісіп ... ... ... ... суарып, өңдеп, оның орнына жүгері сеуіп, немесе тары мен қарақұмықтың ерте пісетін сорттарын егіп, тағы бір өнім ... ...  ... ... жиналғаннан кейін жазда немесе күзде себіліп келер жылы көктемде негізгі ... ... ... ... шабылып алынатын дақылдарды күздік аралық дақылдар дейді. Мысалы, күзде шөпке арнап қара бидайды, егуге болады. Мамыр айының аяқ ... бұл ... ... ... ... соң ... суарып жəне өңдеп жүгері сияқты кеш себілетін дақылдарды ексе, одан тағы бір өнім алынады. Бұл жағдайда жүгерінің ... ... оны ерте ... ... кем ... Аралық дақылдар тек суармалы жерден алынатын өнім мөлшерін ... қана ... ... ... ... үлкен агротехникалық маңызы да бар. Аралық дақылдар танаптағы ... ... ... ... Олар ... ... ... заттар қалдырып, оның физиклық қасиеттерін жақсартады. Қажетті ... ... ... ... ... ... ... құнарлылығы кемімейді, керісінше қайта оның арта түсетін ғылыми зерттеулер көрсетіп отыр.  Қазіргі кездегі кіші ... бір, ... екі ғана ... ... сондықтан олардың ауру қоздырғыштары, зиянды жəндіктер жəне арамшөптері көбейеді, міне осыларды құрытуда аралық дақылдардың маңызы зор. Аралық дақылдарды өсірудің ... ... ... ғана олардың тиімділігі арта түседі, ал кері жағдайда аралық дақылдардан пайда шамалы болады. Ормандық ... ... ... Мəдени өсімдіктер өсірілген жерлерді жыртпай 15-20 жылдай бос қалдырса топырақтың құнарлылығы жоғарылап, оның бастапқы табиғи жағдайға жуықтайтындығы дихандарға ертеден ... ... ... бос ... жерлерде ең алдымен арамшөптер, содан кейін астық тұқымдастарына жататын шөптер, бетеге жəне басқа өсімдіктер өсіп, топырақтың табиғи құралылығы бірте-бірте бұрынғы ... ... ... ... ... ... кезінде академик В.Р. Вильямс шөптанапты егіншілік жүйесін ... оны ... ... ... ... кеңінен ендірген болатынАуыл шаруашылығында пайдаланған жерлерде зиянды ... ... ... ... ... ... ... сүдігер өңдеу дəстүрлі жүйе бойынша, ал көген жəне атпатамырлы арамшөптер басым өскен жағдайда оларды ... ... ... ... ... Ауыспалы егістерде топырақты жыл сайын өңдеу себілімдіктер мен екпе көшеттерді ... ... ... ... ... жəне ... ... жинағаннан кейін жер қара немесе сидералды пар түрінде өңделеді, ал көктемде егін себер алдында топырақ өңделеді.  4.4 ... ... ... жəне ... ... ... ... енгізу жəне игеру жөнінде ауқымды жұмыстар жүргізілген. Қазақстанның солтүстік жəне батыс аймақтарында ауыспалы егіс барлық егіс көлеміне енгізген болатын, яғни ... ... ... ... ... олардың шекаралары белгіленген, ғылыми тұрғыдан негізделіп, аймақтың топырақ-климат жағдайларына сай келетін ауыспалы егіс ... ... олар ... ... Осы ... ... ... 85-90 пайызы игеріліп, олар ауылшаруашылық өндірісінде кеңінен қолданылған. Ал республиканың оңтүстік жəне оңтүстік-шығысда бұл көрсеткіш 50-55 ... ... еді. ... ... 10-12 ... ... ... ірі шаруашылықтардың ыдырауына, сол себепті пайда болған жаңа шрауашылық түрлеріне жəне жердің жеке меншікке бөлініп берілуіне ... ... ... ... ... Сондықтан, бүгінгі басты мақсат  -  шаруа қожалығы, жекеменшік, өндірістік кооператив жəне ... ... ... ... ... ... ауыспалы егістерді жоспарлау, оларды өндіріске енгізу жəне игеруді қолға алу керек. Ол үшін шаруашылық өз ... ... ... ... олардың шекараларын белгілеуге тиісті. Ауыспалы егісті енгізу деген құрастырылған жəне бекітілген ауыспалы егіс ... ... ... пайдаланылатын жерлеріне көшіру. Ауыспалы егіс енгізілгеннен кейін 2-3 жыл ... ... ... Осы ... ішінде ауыспалы егістегі шаруашылыққа бағалы дақылдарға алғы егіс таңданылып алынуы керек. Ол үшін ауыспалы егіске көшу ... ... ... ... егіс, онда барлық агротехникалық шаралардың дұрыс жəне ... ... ... шаруашылықтағы егістік жерлердің құнарлылығын жоғарылатып, танаптардағы арамшөптерді, зиянкес организмдерді жойып, ауылшаруашылық дақылдарына қолайлы жағдай туғызып, олардың ... ... жəне ... ... ... туғызуы кере ауыспалы егістің игерілуіне көшу мезгілінде шаруашылықта өсірілетін дақылдардың ... мен ... ... үшін оларды өте жақсы жəне жақсы алғы егістерден кейін орналастыруды, шаруашылықтың жер көлемін тиімді пайдалануды, малдарды жеткілікті ... ... жем- ... қамтамасыз етуді, ауылшаруашылық машиналары мен құрал жабдықтарын жəне басқа техникаларды ұтымды пайдалануды жоспарлау керек. Жыл сайын жүргізілген ... ... яғни ... ... ... алғы ... дақылдардың себілген мезгілдері, тəсілдері мен мерзімдері, олардың егістіктерінде пайдаланылған орнаганикалық, минералдық тыңайтқыштар ... мен ... ... ... ... гербицидтер мен зиянды организмдерге қолданылған пестицидтер туралы ... ...  ... ... ... ... дəрежеде ыдыраған органикалық қалдықтар мен гумусты топырақтың органикалық заттары деп атайды. Олар топырақтың маңызды бөлігі болып саналады.  Гумус ...  -  ... жəне ... ... бөлігімен тығыз байланысты болатын органикалық заттардың күрделі қосылысы. Топырақ гумусы жоғарғы жəне төменгі сатыдағы өсімдіктер, микроорганизмдер мен жануарлар өлгеннен ... ... ... қалдықтарынан пайда болады. Əр түрлі тірі организмдерден кейін қалатын органикалық заттардың мөлшері мен ... ... ... ... ... дақылдардан кейін əр гектарда 1,5-2,0 тонна болса, көпжылдық шөптерден ... ... 7,0 ... ... ... заттар қалады.  Топырақтағыорганикалық заттардың келесі көзі  -  микроорганизмдер.Топырақ жай көзбен қарағанда өлі дене ... ... онда адам ... ... ... ... ... қатар көптеген буынаяқтылар жəне басқада тірі организмдер өмір сүреді. ... ... ... 1м 2 ... 1,5 ... ... мен 20 млн ... нематодалар бар. Олардың көп болуына байланысты топырақты мекендейтін жануарлардың 1 гектардағы жалпы салмағы 3,5 тоннаға ... ... Олар ... ... əр ... ... 0,1-0,2 ... құрғақ органикалық заттар қалдырады. Органикалық қалдықтар микроорганизмдердің, топырақ жануарларының, ауаның жəне ылғалдың əсерінен күрделі қосылыстардан қарапайым бөліктерге ... ... ... ... мен амин ... ... глицерин мен май қышқылдарына, көмірсулар моносахаридтер мен органикалық қышқылдарға ыдырайды.Органикалық ... ... ... ... ... ... ... немесе қарашірінді пайда болады.Топырақтың физика-механикалық қасиеттерін жақсартуда жəне құнарлылығын арттыруда микроорганизмдер ерекше рөл атқарады. Сонымен бірге топырақтың құрылымын ... ... ... өте зор. ... топырақ бөлшектерінің байланыстылығын реттеп, олардың ілінісу күшін ... ... ... ... мен ... жұмыс органдарына жабысуын, яғни топырақ өңдегенде оның кедергісін төмендетеді.  Гумусы көп ... ... ... жəне ... ... көлемі ұлғаяды, сөйтіп топырақ пен атмосфера арасында газ айналу процесі жақсарады. Мұның өзі микроорганизмдердің тіршілігін күшейтуге, ... ... тез ... ... тамырларының жақсы тыныс алуына жəрдем етеді. Гумустың арқасында топырақтың су ... ... ... яғни өсімдіктер мен микроорганизмдер ылғалмен қамтамасыз етіледі. Гумустың ең ... ... ... - ол баяу ... ... өсімдіктерді коректік заттармен бірте-бірте қамтамасыз етеді. Гумустың аз ... ... ... ол ... ... арттыруда, өсімдікті коректендіруде маңызды рөл атқарады. Гумустың құрамында азоттың барлық қоры, фосфор мен ... ... ... аздап калий, кальций, магний тағы басқа коректік элементтер болады.Микрорганизмдердің органикалық заттарды ыдыратуының нəтижесінде элементтердің бəрі жеңіл сіңірілетін минералдық қосылыстарға ... ... ... ... негізгі тəсілдері мыналар: үнемі органикалық тыңайтқыштар беріп отыру, сидералды дақылдарды, көпжылдық шөптерді егу, қышқыл топырақтарды əктеу, топырақты жүйелі ... ... ... жүргізу.4.6 Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың балансын есептеуАуыл шаруашылығы және топырақтағы заттардың айналымын бақылау мақсатында,біз  органикалық және ... ... ... ... дұрыс жүргізуіміз қажет.Өсімдік айналымы кезіндегі қоректік заттардың экономикалық ... ... ... цга	  кг/га д.в.	Алқаптағы экономикалық шығынN	P2O5	K2O	N	P2O5	K2OТаза пар	200							Сүрлемге арналған жүгері	200	350	140	48	148	280	96	296Бір жылдық  шөптер	200	150	94	26	98	188	52	196Сүрлемдік	200	250	67,5	17,5	75	135	35	150Сұлы	200	25	80	27,5	67,5	160	55	135барлығы	1000	-	-	-	-	763	238	777Топырақтың органикалық және қоректік балансын есептеу ... ... егін ... т/га және ... ... стандарттарын алып, экономикалық шығынды анықтаймыз кг/га.Егін алқабындағы экономикалық шығынды есептеп алу үшін, экономикалық ... ... ... көлеміне көбейтіп оны центнерге ауыстыру үшін 100- ге бөлеміз. Одан кейін, жалпы экономикалық шығынды және ... ... ... және ... ... элементтер мөлшерін есептеу арқылы өсімдік айналымы кезіндегі қоректік элементтер мөлшерін анықтай аламызӨсімдік айналымындағы қоректік заттардың балансы Қоректік элементтер	Шығарылған егін ... ... зат ... (+ -)в ... ... ... ... жер кг / гаАзот	76,3	40,8	-35,5Фосфор	23,8	14,4	-9,4калий	77,7	15	-62,7Берілген есептеулердің нәтижесі бойынша баланс ... ... ... ... Бұл үшін  ... ... барынша мөлшерде  қолдануымыз қажет. Жоғарыда көрсетілген кестеде қаншалықты мөлшерде  қолдану керектігі айқын көрсетілген, әсіресе калий көп ... ... ... ... ... түрлерін дерлік қолдануда біз экономикалық шығынды азайтып, топырақ құнарлығы мен ... ... ... ... орныдай аламыз.ҚорытындыҚорыта келгенде, егіншілік жүйесінде қолданылатын агротехникалық шаралардың ішінде ... ... ... орны ...  Ауыспалы егісті агрономиялық жағынан бағаланғанда ондағы басты дақылдың сыбағалы салмағының шаруашылықтың басты бағытына сай ... оның өте ... жəне ... алғы ... ... ... ... өсімдіктің ауру қоздырғыштары мен зиянды жəндіктерінің жойылуы, топырақтың құнарлылығының артуы, ... ... жəне ... қасиеттері мен басқа көркеткіштердің жақсаруы ескеріледі. Егер, ауыспалы егіс осы жоғарыда аталған жағдайларға сай келсе, онда ол агрономиялық жағынан жақсы деп ... ... ... ... тиімділігін анықтау кезінде оларды бір-бірімен əр түрлі ... ... баға ... ... ... ... ... мамандандырылған болса, онда ауыспалы егістер бірі мен бірі əр гектардан алынатын астық ... ... ... ... ... ... астықтың өзіндік құны, одан түскен таза пайда жəне тиімділік деңгейі де еске алынады Республикамыз нарықтық экономикаға көшкен ... ... ... ... қайсысы əр гектардан ақшаға шаққанда көбірек табыс беретінін, оның ішінде таза табыстың мөлшері қалай болатынын анықтаған дұрыс. Ауыспалы ... ... ... ... дəнді масақты дақылдарды кеңқатарлы отамалы дақылдармен, немесе ... ... ... ... ... ... септігін тигізеді.  Ауыспалы егістерде топырақты жыл сайын өңдеу себілімдіктер мен екпе көшеттерді қазып ... ... ... шөптерді жəне ауылшаруашылық дақылдарын жинағаннан кейін жер қара ... ... пар ... ... ал ... егін себер алдында топырақ өңделеді.                          ... ... ...                                                       1. ... Қ.Қ, Өсімдік шаруашылығы практикумы, Ақмола, 1996.2. Байзаков С.Б., Медведев А.Н., Искаков С.И. ... ... 2006.3. ... А.И., ... ... ... Алма-Ата, 19854. Богарное земледение (коллектив авторов), Алматы, 1976.5. Дояренко А.Г. Факторы жизни растений, М:, 1966.6. ... З.Д. ... ... ... ... ... ... 1980.7. Дурасов А.М.,Тазабеков Т.Т. Почвы Казахстана, Алма-Ата 1981.8. Егіншіліктегі топырақ қорғау жүйесі, (жалпы редакциясын басқарғанА.И.Бараев), Алматы, 1997.9. Жаңабаев Қ.Ш ... ... ... өндірутехнологиясы Алматы, 1994.10. Жаңабаев Қ.Ш Қазақстанда жиі кездесетін арамшөптер жəне оларменкүрес, Алматы, 1994.11. Жаңабаев Қ.Ш Жаздық бидай ... өнім ... ... 1980.12. Жаңабаев Қ.Ш. Агрономия негіздері (оқулық), Астана, 2007.13. Зенкова Е.М. Севооброты и плодародие ... ... 1979.14. ... Н.Д. Основы агрономии, М:,1968.15. Можаев Н.И., Өсімдік шаруашылығы (оқулық), Ақмола, 1993.16. Основы земледелия под общей ... ...  
        
      

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыспалы егістікте органикалық заттардың балансын есептеу14 бет
Топырақтың эпидемиологиялық маңызы9 бет
"агрономиялық терминдерді пайдалана отырып ауыспалы егістерді жіктеу"4 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
"Органикалық химия."10 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«ОРГАНИКАЛЫҚ ЖЫЛУТАСМАЛДАҒЫШТАРМЕН ЖЫЛЫТЫЛАТЫН АЭС БУГЕНЕРАТОРЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКЦИЯЛЫҚ СҰЛБАСЫ» ЗЕРТХАНАЛЫҚ- ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҒЫН ӨТКІЗУГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ9 бет
Адам тағамының құрамы. органикалық және минералды компоненттер7 бет
Адреномиметикалық заттардың сипаттамасын22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь