Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесі жайлы

2.1. Драматургия жанры
2.2. Ғабит Мүсірепов драмасындағы тарихи бейнелер
2.3. Қазіргі қазақ драматургиясы
Әдебиет жанрларының ішіндегі ең күрделісі – драматургия. Театр келбетін қалыптастыратын, оның өркендеп өсуіне ықпал ететін әртүрлі факторлар бар. «Қазақ театрындағы кәсіби режиссура, актерлық шеберлік мектебі, кәсіби драматургия ахуалы қандай?» деген сұраққа жауап беру – қиынның қиыны. Ел арасында «Қазақ театрын әлемдік театрлармен салыстыруға да келмейді», «Қазіргі қазақ сахнасындағы спектакльдердің деңгейі сын көтермейді» деген сөздерді жиі естіп те жүрміз. Осындай пікірлердің қазіргі таңда туындауының себеп-салдары неде дейтін болсақ, оның бір ұшы осы драматургия саласына келіп тіреледі.
Театр өнерінің алғашқы белгілері қазақ елінің бай фольклорынан бастау алады. Мақал-мәтел, жаңылтпаштар, айтыс өнері, шешендік өнер, жыраулар поэзиясы, лиро-эпостық жырлар, халықтық ертегілер театр өнерін қалыптастыруда өзіндік зор үлестер атқарғаны мәлім. Бұл жайында театртанушы Т.Жүргенов атындағы ҚазҰӨА-ның профессоры С. Қабдиеваның «Қазақ театрындағы фольклорлық дәстүр» атты зерттеу кітабында кең таратып жазылған.
М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, Б. Майлин секілді атақты жазушыларымыз салып кеткен драматургияның сара жолында аянбай тер төгіп, өзіндік суреткерлік қолтаңбасымен қазақ әдебиетіндегі «төрін» белгілеген ойлы жазушы, өткір мінезді драматург – Роза Мұқанова. Роза Мұқанова деген есімді естіген бойда ойымызға оралатыны – автор талантының төлқұжатына айналған «Мәңгілік бала бейне» шығармасы. М.Әуезов атындағы Қазақ Мемлекеттік академиялық драма театры сахнасында осы шығарма желісі бойынша спектакль қойылғаны да, бұл спектакльдің репертуарда он бес жылдан астам уақыт жүргендігі де ел есінде. Сонау жылдары Ләйлә есімді мүгедек жас қыздың полигонның кесірінен шеккен азабы, жалғыздығы, аянышты тағдыры суреттелген атаулы пьеса қазақ әдебиеті тарихында өз кезеңінде үлкен жаңалық деп танылған туынды болды. «Мәңгілік бала бейне» спектаклін тамашалаған көрермендердің жанарына жас үйірмегендері кемде-кем. Бұл пьеса театрды аншлагпен қамтамасыз етті. Полигон зардабын тартқан Ләйлә есімді мүгедек қыз туралы сыр толғайтын шығарма тек бір ғана адамның басындағы қасіретті сипаттамайды, бүкіл адамзаттық трагедияның себептерін ашуға талпыныс жасайды. Адамзатты қасіретке, орны толмас өкінішке ұрындыратын да адамдар арасындағы мейірімнің жоғалуы деген ойды үндейді. Пьесаның да, спектакльдің де аңызға айналғандығы оқырмандарға да, көрермендерге де аян. Шығарма желісі бойынша түсірілген киноға да куә болдық.
Драматургияның өзі трагедия, комедия, драма деп бірнеше жанрларға бөлінетіндігін білеміз. Пьеса жазу үшін жазушыға энциклопедиялық білім керек. Автор өз елінің тарихымен қатар әлем әдебиетіндегі жетістіктерден хабардар болмаса, басқа авторлардың стильдері мен тілдік ерекшеліктерін меңгермесе, драматургия саласында жүйелі жұмыс тындыруы екіталай. Уақыт өте келе, неше түрлі әдеби ағымдар пайда болғанын ешкім жоққа шығармайды.
1. Ана тілі газеті №34-35 (1135-1136) 23 тамыз. 5 қыркүйек, 2012 жыл. 12 б.
2. Егемен Қазақстан газеті №592-596 (27669) 8 қыркүйек сенбі 2012 жыл.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіФилология факультетіЭССЕТақырыбы: Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесіТексерген: Сабырбаева Р.ҚОрындаған: Еркінова АТобы: ФИ-201СЕМЕЙ  ... ... ... ... ... ... ... бейнелер2.3. Қазіргі қазақ драматургиясыӘдебиет жанрларының ішіндегі ең күрделісі  -  драматургия. Театр ... ... оның ... ...  ... ... ... факторлар бар.  деген сұраққа жауап беру  -  ... ... Ел ... ,  ... ... жиі естіп те жүрміз. Осындай пікірлердің қазіргі таңда туындауының себеп-салдары неде дейтін болсақ, оның бір ұшы осы драматургия саласына келіп ...  ... ... ... ... ... ... бай фольклорынан бастау алады. Мақал-мәтел, жаңылтпаштар, айтыс өнері, шешендік өнер, жыраулар поэзиясы, лиро-эпостық жырлар, халықтық ертегілер театр өнерін қалыптастыруда ... зор ... ... ...  Бұл ... театртанушы Т.Жүргенов атындағы ҚазҰӨА-ның профессоры С. Қабдиеваның  атты зерттеу кітабында кең таратып жазылған. М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, Б. Майлин секілді атақты ... ... ... ... сара жолында аянбай тер төгіп, өзіндік суреткерлік қолтаңбасымен қазақ әдебиетіндегі  белгілеген ойлы жазушы, өткір мінезді драматург  -  Роза ... Роза ... ... ... естіген бойда ойымызға оралатыны  -  автор талантының төлқұжатына айналған  шығармасы. М.Әуезов атындағы  ... ... ... ... ... ... осы ... желісі бойынша спектакль қойылғаны да, бұл спектакльдің ... он бес ... ... ... ... де ел есінде. Сонау жылдары Ләйлә есімді мүгедек жас қыздың полигонның кесірінен шеккен азабы, жалғыздығы, аянышты ... ... ... ... ... ... тарихында өз кезеңінде үлкен жаңалық деп танылған туынды болды.  спектаклін тамашалаған көрермендердің жанарына жас ... ... Бұл ... ... аншлагпен қамтамасыз етті. Полигон зардабын тартқан Ләйлә есімді мүгедек қыз туралы сыр толғайтын шығарма тек бір ғана адамның ... ... ... ... ... ... ... ашуға талпыныс жасайды. Адамзатты қасіретке, орны толмас өкінішке ұрындыратын да ... ... ... ... ... ойды үндейді. Пьесаның да, спектакльдің де аңызға айналғандығы оқырмандарға да, көрермендерге де аян. Шығарма желісі бойынша түсірілген ... да куә ... ... өзі трагедия, комедия, драма деп бірнеше жанрларға бөлінетіндігін білеміз. Пьеса жазу үшін жазушыға энциклопедиялық білім ... ... өз ... ... қатар әлем әдебиетіндегі жетістіктерден хабардар болмаса, басқа авторлардың ... мен ... ... меңгермесе, драматургия саласында жүйелі жұмыс тындыруы екіталай. Уақыт өте келе, неше ... ... ... ... ... ... жоққа шығармайды. Мәселен, трагифарс, фантасмагория, эклектика, әфсана, гротеск, мұңлы комедия, авангард, ... ... ... ... абсурдты-драма т.б жанрларының театрға енуі өнердегі заманауи ізденістердің жемісі боп табылады.  Отызыншы жылдардағы қазақ ... ... орын ... халықтың эпостық шығармалары сюжетіне және тарихи оқиғалардың ізімен (оның ішінде тарихи ... да бар) ... ... 40-50 ... да бұл ... табыстарына негіз болды. Қазақ драматургиясының інжу-маржаны саналып, театр репертуарын құраған да осы ... ... ... еді. ... пен Л.Соболевтің  халқымыздың ұлы ақынының өмірі мен ол ... ... ... әлеуметтік орта шындығын бейнелеуге үлгілік қызмет атқарса, Ғ.Мүсіреповтің  халық жадында сақталған аңыздық бейнелерді тірілтіп, ... өмір ... ... сол ... жастардың бас бостандығы үшін күресіп, қайғылы аяқталған романтикалық ... ... ... бейнелеуде ұлттық драматургияны жаңа биікке көтерді.1941 жылы жазылып, жарыққа шыққан Ғабит Мүсіреповтің жаңа пьесасы  -   да ... сол бір ... ... ... ... ... күрделі туындысы болды. Бұл да жоғарыда аталған шығармалар сияқты алғашқы күннен бүгінге шейін сахнадан түспей келеді. 1958 жылы Мәскеуде ... ... ... мен өнерінің онкүндігінде  деген атпен Мәскеудің атақты академиялық кіші театрының сахнасынан көрсетілді.Ғ.Мүсіреповтің драматургиясы, соның ішінде  туралы көп ... ... ... ... Ә.Тәжібаевтың, Е.Нұрғалиевтің театр сыншысыҚ.Қуандықовтың зерттеулерінде трагедияның идеялық-көркемдік ерекшеліктері кеңінен талданған.Солардың ішінде ақын-драматург Ә.Тәжібаевтың Ақанды романтикалық ... ... ... ... ... ... Ол ақын ... шабытпен сөйлейді, ғылыми зерттеу емес, поэтикалық трактат оқып отырғандай әсер ... ... ... ... әлемдік классикадағы  -  Карл Гуцковтың  атты трагедиясымен қатар қоюы да дәлелді көрінеді.Трагедия медреседе әндетіп сабақ оқып ... ... ... кіріп келген Ақанның оқыс әрекетінен басталады:Әділет, хазірет, әділет!Хазірет атын қанға бояп,Болмап па едің әлі ... ... қан ... ... ... ... тоқтат мынауыңды!Пьесаның осы экспозициясында тірідей көрге көмілген Мәрзия тағдырынан оқиғаның қауырт басталып, тартыстың бірден ... ... қызу ... ... ... тұр. ... ... Ақанды мешіттен кетіп, ашық айқасқа шығуға мәжбүр етеді. Мәрзия тағдыры Ақтотының қайғылы трагедиясына ұласады. Оқиға ауқымы кеңейіп, тартыс ... ... ... ... ... ... Ақтоқты, Балта, Жылгелді, Сейіт, Мұрат тобы  -  ... ... ... ... ... ... кейіпкерлердің бейнелері осы ешбір бәсеңдемейтін талас-тартыс, қызу айтыс-пікір, ... ... ... ... ... ... айқындала түседі.Өмір соқпағының талай қиындықтарын басынан кешкен Ақан пьесаның Науан, Жалмұқанмен өтетін көріністерінде нағыз күрескер, әділет ... ... ... ... ашып ... ... да ... жан болып бейнеленген. Мешітте жүрген кезінде Науанның талай зұлымдықтарын көріп-біліп жүрген Ақан жазықсыз Мәрзияның басынан кешкен қайғылы оқиғадан кейін қара ... ... ат ... ... шорт ... дінге қарсы емес, Науан қазіреттің елдің сеніміне кіріп алып, дінді халыққа қол шоқпар етпек арам ... ... ... ... маңында дін жолын ұстамақ болған оны хазіреттің Мәрзияға жасаған қиянаты сол жолынан тайдырады.   -  ... ... ... ...  ... ... ...   -  деген еді. Сондықтан болуы керек, енді біз Ақанды көргенде Сырымды көргендей сезінеміз...   -  ... ... ... ... Шынында, бұлардың сал-серілерге тән ұқсастықтарымен бірге, өздеріне тән даралықтары да айқын.Өзінің думанды ортасына, ән мен ... ... ... Ақан мен ... кездесетін сахнада өнер еркіндігін, бостандықты аңсаған жандардың қайталанбас өршіл әрекеті мен үні ... ... ... Ақан мен тағдыры ұқсас жандардың аузынан шыққан диалогтер мен монологтер лиризмге, ерлік пеп серілік, ... пен ... ... ... ... ... ...  -  ән сонда емес пе еді?Сен кеттің,Түндігі жабылып қалған жоқ ... ... ... ән,  - Азан астында қалмасын деп,Ақан ... ... ... ... ... едім ... -  ... өнер еркіндігін аңсаған жанның болмысы көрініп тұр. Мұнан әрі ... Ақан ... ... бар болмысымен ашылып, ойшылдық пен ақындық, сал-серілік сұлу сипатымен даралана түседі. Өзінің достарымен ... ... ... ... ... көзқарасы  -  бәр-бәріде ақындық шабытпен жазылған тамаша лирикалық ... дауы ... ... ... күйінің араласуы  -  трагедия тартысын мүлде ширатып, шарықтау шегіне бір-ақ жетіп, кісі өлімімен шешімін табады. Енді Ақан ... ... ... оның көздеген мақсатына жетпей тынбайтын, әділдік жолында өліспей беріспейтін қажырлы да қайсарлық,күрескерлік сипаты қосылып, бейнелік характері ... ... ... бір ... екінші күйге ауысу сәттері жиіленіп, кейіпкерлер әрекеттері де сан қилы құбылысқа түсіп, бейнелері де ... ... ... Ақан мен ... ... махаббат, бас бостандығы мен ән-өлең еркіндігін аңсаған асыл жандар характерлері алғашқы кездесу, той сахналарында барынша айқын көрініс береді. Тойға келген Ақан ... ... ... ... ... оған ... Ақтоқты да бар тірлікті ұмытып, өзін мүлде еркін ұстайды. Құшақтасып амандасу ... ... ... ... ... ... ... құдіретінің іштей тулаған сезімі еріксіз сыртқа тебеді. Ақтоқтының Ақанмен қоштасатын сәті ішкі ... ... Оның ... ... ... ... ашу-ызасын тежеп, Ақанды қызғыштай қорғауы, соның амандығына өзін құрбан етуге дайын қайсарлығы мен батылдығы ұлы ... ... ... Ел ... мен ... ... ... Ақтоқтының, некеқияр көрінісіндегі ішкі көңіл-күйі арпалысы, Ақанның домбырасы қирап, Жалмұқанның талақ ететін сахналардағы өр мінезді ... ... ... ... ... анық сұлу да ... бейнесін аса биік көркемдік деңгейге көтерген.Науан, Жалмұқандардың әмірімен ағашқа ... ... ... да, ... ... бетінен қайтпайтын, еркіндік жолындағы күресі жалғаса береді, ол ... ән мен ... ... ... ... ... Ең ... маңайына келген дұшпандарының бет пердесін сыпырып, олардың қара ниет зұлымдықтарын бетіне басып әшкерелейді. Мұндай зорлық-зомбылықтан, ... ... адал ... ... ... ... қанжар салады. Бұл  -  Ақтоқтының жеңісі, кісілік ... ... ... ... ... қосылған Ақан да алдағы үлкен айқасқа бел байлаған  -  күрескер. Шығарманың, осындай оптимистік рухпен аяқталуы  -  ... ... тән ... ... ... ... ... осылай өрістеуіне аса мықты жасалған Науан, Жалмұқан ... ... мол. ...  -  дін мен мешітті өзінің жеке басының қамына жарата білетін, сол арқылы қанды ... ізін ... әккі де ... ойы ... тілге жүйрік, шешен, ел арасындағы дау-шардың, әбден ысылған мол тәжірибенің адамы.Бұлардан басқа мұндағы Ақтоқтының әкесі Қоңқай  -  ұлттықдраматургиядағы ... адам ... ... ... Ал Мылқау  - трагедия оқиғасын қоюлата түсуге, әрекеттің алмасуына орнымен табылған әрі ... ... ... кейіпкер. Кейбір зерттеулерде мұны халық өкілі дәрежесіне көтеру орын алады. Бұл - дәлелсіз. Мылқаудың әрекетінде әлеуметтік сипат жоқ. Бұл - ... ұлы ... ... ... ... ... ойынын көргеннен кейін туған пікір болуы да ықтимал.Жинақтай келгенде,  дін мен мешіт маңайында қарақан ... ... аса ... әшкерелеумен бірге, бүгінгі жаңа заманның көрермендерін де эстетикалық ләззатқа бөлеп, мөлдір махаббаттың құдіретін, ән мен күй, ... ... пеп өнер ... ... ... ... екені даусыз.Тақырыбы мен көтерген мәселелері жағынан осы алуандас пьесалар осы дәуір драматургиясында көп кездеседі. Бірақ кезінде азды-көпті репертуар қажеттілігін өтегені ... ... ... ... ... театр сахнасында тұрақтай алмады. Солардың бір парасы атақты әнші Майра ... ... ... ... пен ... 1948 жылы ... ... қойылған  пьесасындағы Сайра есімді шағын кейіпкер, сол ... ... ... ... ... ... ... 1952 жылы қойылған Қ.Байсейітов пен Д.Уәлиевтің  пьесасында Майра бейнесі екінші рет көрінді. ... ... да ... ...  ... ... алғашқы қадам, тұңғыш толғаныс қана.Әйгілі әншінің жинақты да көркем бейнесі Әбділда Тәжібаевтың, 1956 жьілы жазылған  ... ... ... ... ... қатарына қосылды. Кейін (1969) автор пьесаға қайта оралғанда, кейбір көріністеріне өзгерістер енгізді, сол кезеңінің талабына сай оның ... ... ... ... ... ... қатысатын әрі соның аузымен айтылатын өткір диалогтер мен монологтердің денін ақ өлеңмен жазып, оның әкімшілік-өнерпаздық келбетін айқынырақ ... баса ... ... ... берісі бас бостандығы, әрісі өнер еркіндігі үшін күрескен Майра тағдырын пьесаға драмалық өзек еткен. Және тартыс тек ... ... ... ... ғана ... ... сол ... халықтың, еркіндік аңсаған күресімен астасып жатыр. Ақындық шабытпен жазылған пьесада Майра қалың қауымның арасында, әнін сүйген ел-жұртымен ... ... ... ... әнші ... халықтың сүйіктісі, еркесі болып есте қалады.Ән мен еркіндікті аңсаған Майраның өзінің намысы мен махаббатын, адамгершілік қасиетін ... ... ... ... ... табысы татымды. Ол Майраны күрделі оқиғаларға араластырып, күрескерлік дәрежеге көтереді. Даланың көкжал бөрісі, қатал да әккі Тайманмен ... ... ... ... ислам дінін уағыздаушы, саудаға арын сатқан мырза Дүрбітпен, жанын шүберекке ... ... ... ... ... ... ... өтетін сахналарда Майра әрекеті ішкі драматизмге толы. Ол әнімен де, жүйелі ... де, ... ... де өзін ... ... ... ... қалыптасады.Пьесаның, оқиғасы азамат соғысы. Ақтар мен қызылдардың ... ... ... ... Екінші актіде Ертіс өзенінің арғы бетіне бағыт ... ... ... ... өріс ... Майраға ғашық болып, айтқанына көнбесе, күштеуден  ... арам ... ... оның ... ... табанын жалауға дайын адвокат Ақаев және басқалар, бұлардың ... ... ... ... ... берудің амалын қарастырып, байламды мезгілді күткен кеме ... ... ... ... ... сырт көзге айқын шалына бермейтін іштей тартыс  -  ел ... үшін ... ... ... ... де осы ... ... шешіледі. Әсіресе Айбарша қыздың көзі осы кемеде ашылады. Бұл  -  қазақ драматургиясында бұрын-соңды кездеспеген өзгеше кейіпкер. Өмірдің талай ... ... ... ... ... ... ... тұңғыш қадамын сәтсіз бастап, опық жейді. Дүрбіттің алдауына түсіп қалған Айбаршаның ендігі өмірі шытырман тартыс үстінде, Бақтиярдай адал дос ... ... ... ... ... өтіп ... есейеді. Ол сүйген жігіті Бақтиярдың ішкілікке салынуына аянышпен қарайды, Дүрбіттің опасыздығын бетіне басып, онан түңілу сәттері пьесада ... ... ... ... ... биік ... ... бірі  -  Дүрбіт. Ол өзін сырттай ... да ... ... ... ... ... іштегі бақай есебі мен зұлымдығын сездірмейтін айлалы мырза. Салғаннан өзінің жомарттығын аңғартып, Майра көңілін ... асыл сый ... ... ... арам ... ... ... небір сойқан түрінен тайынбайтын, құлашын кеңге сілтеген, әрекетке әбден ойластырып баратын қауіпті адам. Оның философиясы  -  ақшадан, алтыннан ... ... жоқ, ... сатуға, бәрін сатып алуға болады деген тұжырыммен тұйықталады.Адвокат Ақаев кешегі заманның саяси аласапыраны тұсында  ... ... ... талайды арандатқан, табанының бүдірі, ісінде береке жоқ, жағымсыз оқыған сымақтардың жиынтық бейнесі ретінде алынған.Тағы бір көркем шыққан  -  ... ... Ол ... дауы мен жер ... ... қан құстырып, әлі жеткенін жүнше түткен озбыр. Ол  -  ... пен ... ... ... ... дүниеқоңыз. Әлсізге батыл, күштіге әлсіз жан. Майраның әкесі мен шешесіне қамшы үйіріп, білек күшіне сыйынса, Мұрат пеп Бақтиярға келгенде, шегіншектеп, ... ... тек ащы ... ... ... ... ақын-драматург Ә.Тәжібасвтың  пьесасы  -  қазақ драматургиясының алтын қорына енген классикалық ... ... ... ... көп ... ... ... көбі, көркемдік олқылығынан, сахнада тұрақтамай, түсіп қалып отырды. Осы тақырыпқа жазылған пьесалардың ішінен театрлардың, ... ... ... қойылғандары - С.Мұқановтың , М.Ақынжановтың , жайында Қ.Мұқашевтың , ... , ... , т.б. ... ... ... ... ерте кеткен дарынды ақын-драматург Қ.Мұқашевтың  халқымыздың асыл ... ... ақын ... балалық шағы мен өмір кешкен ортасы шынайы суреттеу тапқан. Ақынның дүниеге келуін, көзқарасының қалыптасуын автор сол уақытпен байланыстыру ... ... ... пьесада ол өз заманының ұлы болып қалыптасады. Қазақ даласындағы ... ... ... ... аумалы-төкпелі құбылыс кейіпкерлерінің әрекеті арқылы көрінуі  -  ... ... ... ерте ... ... режисеср Қадыр Жетпісбаев жас автормен бірге пьесаның көркемдік мазмұнын тереңдете түсіп, қойылымның қызғылықты кілтін тапқан. ... ... ... ... ... бара ... біресе сатырлатып келіп қалған, біресе бәсеңдеп барып басылған аттың дүбірі ... Бұл - тек ат ... ғана ... ... ... ... ... дүбірі. Халыққа жеткен жақсы хабардың дүбірі, ақынға тән леп, күш-қуат, шабыт құйған дүбір. Ол көненің шаңырағы ортаға ... ... ... ... ... паш ... дүбір. Келісті табылған осы дүбір символы әу баста пьесаның сұлбасынан өтіп жатқан әуені іспеттес.Жас драматургтің тұңғышы мен қойылымды ... ... ... ... Сәбит Мұқанов:   
        
      

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Ғ.Мүсірепов туралы53 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі. Эссе12 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
І. Жансүгіровтың шығармашылығы11 бет
Драмадағы тарихи тұлға.Қазіргі қазақ комедиясы6 бет
Драмадағы тарихи тұлға.қазіргі қазақ комедиясы (конспект)8 бет
Жүсіпбек Аймауытов өмірі8 бет
Жүсіпбек Елебеков4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь