Дүниеге қөзқарас пен оның типтері жайлы

1. Дүниеге қөзқарас және оның типтері.
2. Ежелгі Қытай философиясы.
3. Философиядағы адам мәселесі.
4. Гносеология және эпистемология.
5. Диалектика және онын әдістері.
Адам басқа тіршіліктерге қарағанда ерекше пенде: ол өзін бүкіл Дүниеден бөліп алып, оған қарсы қоя алады. Менің осы Дүниедегі орным қандай? Менің бұл өмірге неістеу үшін келдім? Адамды Құдай, я болмаса « Ұлы мәртебелі Табиғат» неге жаратты? Бұл Дүниені адам танып, түбіне жете алар ма екен? Мені жағалай қоршаған табиғат неге шексіз, әртүрлі және сондай әсем? Алайда қайсыбір Дүниеге деген көзқарасты философияға жатқызуға болмайды, өйткені соңғыға тек қана абстрактілік ой- өріс дамуының негізінде Дүниені ұғымдармен бейнелеу түрі жатады (abstractio- латын сөзі, ой арқылы заттың, құбылыстың әртүрлі жақтарын бір- бірінен бөліп алып қарау) Олай болса,философия- Дүниеге деген дамыған көзқарас түрі. Тарихи дүниеге деген көзқарастың тұрпайы түрі алғашқы қауымдық қоғамның шеңберінде Дүниеге келеді. Оны біз мифология дейміз (mithos – грек сөзі, баян, аңыз, logos- грек сөзі, ілім деген мағына береді ).
Миф- Табиғат, қоғам және адам жөніндегі алғашқы тұрпайы фантастикалық түсініктер (phantasia- грек сөзі, қиял, елес). Алғашқы қауымдық қоғамдағы әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның табиғаттың әртүрлі күштеріне қарсы тұра алмауы, сонымен қатар өзінің өмірге деген қажеттерін өтеу жолындағы сол табиғат құбылыстарын сезіну және түсіну іңкәрі- мифтердің Дүниеге келунің қайнар көзі болып табылады.
Әрбір халық өзінің дүниеге келу жолында әртүрлі мифтерді ойлап шығарды. Дүниенің пайда болуы мен тәртібі, жақсылық пен жамандық, көркемдік пен түрсіздік, адам өмірінің мәні мен құндылығы т.с.с. сұрақтардың жауаптары халықтар аңыздарында әртүрлі дәрежеде берілген.
Жалпылай келе, әртүрлі халықтардың мифтерін белгілібір топтарға бөлуге болады. Мифтердің ең үлкен бөлігінің бірі космо-гониялық (cosmos- грек сөзі, әлем, genesis- грек сөзі, дүниеге келу, пайда болу) аңыздар. Оларда көбінесе Дүниенің алғашқы жағдайы хаос (chaos- грек сөзі, шексіз шашылған бытыраңқы дүние) арқылы көрсетіледі. Сиқырлы құдіретті күштің іс- әрекеті арқылы хаос жер мен көкке бөлініп, Дүниеге тәртіп келіп, әртүрлі табиғаттың құбылыстары дүниеге келеді.
1. Философия. – оқулық. – Серік Мырзалы: Алматы «Эверо» 2011 ж.
2. Философия: Учебник для студентов вузов /Гарифолла Есим, Т.Х.Габитов и др. Алматы, 2006.
3. Ермакова Е.Е. Философия. М., 1999.
4. Чанышев А.Н. Курс лекций по древней и средневековой философии. М., 1991.
5. Радугин А.А. Философия: курс лекций. – М., 1998.
        
        СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСӨЖТақырыбы: Дуниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай ... ... адам ...  ... және ...  ... және онын әдістері. Тексерген: Кенжебулатова А.М.Орындаған: Серікова З.С. Эн -401 тобыСемей, 2015 жылЖоспар: * ... ... және оның ... ... ... философиясы.* Философиядағы адам мәселесі. * Гносеология және эпистемология. * Диалектика және онын әдістері. 1. ... ... және онын ...  ...   ...  қарағанда ерекше  пенде: ол өзін бүкіл  Дүниеден  бөліп  алып, оған ... қоя ... ... осы ... ... ... Менің бұл өмірге неістеу үшін келдім? Адамды  Құдай, я  ... > неге ... Бұл ... адам ... түбіне жете алар ма екен? Мені жағалай қоршаған  табиғат неге шексіз, ... және ... ...  ... ... Дүниеге деген көзқарасты философияға жатқызуға болмайды, өйткені соңғыға тек қана абстрактілік ой- өріс дамуының негізінде Дүниені ... ... түрі ... ... ... ... ой ... заттың, құбылыстың әртүрлі жақтарын бір- бірінен бөліп алып ... Олай ... ... ... дамыған көзқарас түрі. Тарихи дүниеге деген көзқарастың тұрпайы түрі алғашқы қауымдық   қоғамның  шеңберінде   ... ... Оны біз ... ... (mithos  -  грек ...  ...  ...   logos- грек сөзі, ілім деген мағына береді ).Миф- Табиғат, қоғам және адам жөніндегі алғашқы тұрпайы фантастикалық    ...  ...  грек ...  ...  ...  ... қауымдық қоғамдағы әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның  табиғаттың  әртүрлі  күштеріне   қарсы  тұра  ... ...  ...  ...  ...  деген   қажеттерін  өтеу   ...   сол ... ... ... және ... іңкәрі- мифтердің  Дүниеге келунің қайнар көзі болып табылады.Әрбір  халық өзінің дүниеге келу жолында ... ... ... шығарды. Дүниенің пайда болуы мен тәртібі, жақсылық пен жамандық,  көркемдік  пен  түрсіздік,  адам өмірінің мәні мен ... ... ... ... ... аңыздарында әртүрлі дәрежеде берілген. Жалпылай келе, әртүрлі халықтардың мифтерін белгілібір топтарға бөлуге ... ... ең ... бөлігінің бірі космо-гониялық (cosmos- грек сөзі, әлем, genesis- грек ... ... ... ...  болу)   аңыздар.  Оларда   көбінесе   Дүниенің  ...   ...  хаос (chaos-  грек  ...   ...  ...   бытыраңқы дүние) арқылы көрсетіледі. Сиқырлы құдіретті күштің іс- әрекеті арқылы хаос жер мен ... ... ... ... ... әртүрлі табиғаттың құбылыстары дүниеге келеді.Дүниеге деген жалған көзқарас ретінде мифтің қандай ерекшеліктерін атап өтуге ... миф  ... ... ... қоғамдық сананың формасы ретінде өзінің ішінде болашақта дүниеге келетін өнер, дін, ... ...  ...  құбылыстардың элементтерін бойында сақтайды. Сондықтан мифті ғалдымдар қоғңамдық сананың синкре- тикалық түрі деп есептейді (synkretismos- герк ... ... ... ... деген мағына береді).Екінші  ерекшелігі- мифтегі  адам  мен табиғаттың ... ...   ...   ...    ...  ... ... дік мәндік қасиеттерін бүкіл табиғатқа таратуы, табиғаттың құбы-лыстары  мен  заттарын  олардың  адам  сияқты  ... ойы, ... ... бар деп ... ... ... нәр ... аспаннан жауған нөсердің мифте Құдайлардың жыныс қатынасынан шығатыны жөніндегі ... ... ... әлі ... ... жоқ, онда қоршаған орта, әлеуметтік қатынастар  ... сөз ...  ...  ... ...  бір ... уағыздалатын пікірлерге, нәрселерге берілу, олардың шындығын тексеру, я ...  ... ... ... Осы ... ... сенімді екіге бөлуге болады. Олардың бірі- ғылыми сенімдік. Оған қазіргі адамдардың ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... өзгертетіне сену. Оны философияда сцентизм ия болмаса  технократизм   дейді. ...  ...  ...  адамзаттың  күнделікті  тәжірибесінен, я болмаса  ғылыми  деректерден  ...  ...  оған  ... ...  ...  ...  және  соларды  адамның өз- өзіне нандыру жатады. Міне, осы ... ... түрі ... ... негізін құрайды. Діннің  негізінде  Құдайдың  өз  еркімен адамдарға пайғамбарлар арқылы берген белгілі бір тұжырымдары жатады. Олар ... іс- ... ... ... ... өрісін анықтайтын абсолютті  қағидалар (absolutus- латын  сөзі, шектелмеген, сөзсіз).Пантеизм дегеніміз Құдайды табиғаттың ішінде ... ... өзін ... ... ... Құдайға деген көзқарастың  шеңберінде   мәселесі құр босқа қалып қояды.Деизмді ... ... онда ... ... оның рөлі тек  ... ... құдіретті  күші  арқылы  жаратумен  ... ... ...  ... әрі ... өзіне тән ішкі заңдылықтары арқылы өмір сүре  береді, оның ... ... ... ... ... ... ... оның негізгі қағидаларына күмәнданған   атеистік  көзқарастар да  туды (atheos  --  құдайсыз, ... ...  грек  ... Бүгінгі   заманда   Дүниеге   деген  ...  ... ... ... саны да аз ...  діні  де осы ... ... бір Құдайды- Алланы, оның құдіретті күшін мойындайды. Бұл діннің  негізгі ерекшелігі- Құрандағы  жазылған  қағидалар адам ... ... ... үйлесімді түрде ретке келтіріп отыруға тиіс. Сондықтан ...   діні ... ... ... ... белсенді ықпал жасауға тырысады  (Ауғанстан,   Пәкістан,   Иран).   Ислам  діні  ...  ... ... ... өмір ... ... ... мемлекет орнату идеясы көптеген адамдардың мақсатына айналуда.Ислам  дінінің  негізгі қағидасы -мейірімділік, қайыршыға, кемтар ... қол ұшын беру ... ... ...  ... өз ...  ... салаға кемінде жылдық табысының 2 пайызын беріп отыруы), т.с.с. міндеттері бар. Бұлардың бәрі де ислам дінінің әлеуметтік- демократиялық жақтарының ... ... ...   ... дін- ... Бұл ... негізгі ерекшелігі  -  оның этикалық-практикалық бағыттануы (ethos-грек сөзі,әдет- ғұрып,  ...  грек ...  ...  ... Бұл ... ... болмыс) адам зардап шегеді. Оның себебі- адамның  ...  ...  ...  оның  ... ... да. Ал ... ... үшін адам бұл бейнеленген болмыстан бас тартуы  ... Ол  үшін  адам  ... ... өшу) дәрежесіе көтері- ліп, бейнесіз  болмысқа  өтуі  ... ... ғана адам ... ... тан  ... алады. Дүниежүзілік мәдениетте мұндай өмірден бас тартуға шақыратын бірден- бір философия жоқ ...  ...  ...  ...  ...  ахимса (зиян- дық жасамау) қағидасы, яғни өмір сүріп жатқан ...  ... ...  ...  ... ... ... қарсы тұрмау, адамдар  мен  халықтардың  арасында  ...  де,  ... де ... ... ... философиясы.Біздің заманымыздан бұрын VIII -- VI ғасырлар аралығында қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Мифологиялық дүниетанымның орнын философиялық ілімдер ала бастайды. Олардың барынша гүлдену кезеңі Хань ... ... ... ... ... ж.). ... бұл ...  деп атаған.Мысалы, Хань дәуіріндегі тарихшы Сьма Тань ... 110 ж. ... ... солардың ішінен алты философиялық бағыттарды атап көрсеткен:1. Инь және Ян мектебі.2. Конфуций ... ... ... ... ... ... мектебі.5. Заңгерлер мектебі.6. Күш пен жол мектебі (дао цзя).Осылардың ... яғни Инь және Ян ... өз ...  ... VII-VII ... ... Бұл кезең мифологиялық дүниетанымның тарих сахнасынан көшіп, ... ... орын ... ... кезі ... және Ян  --  ... ... тұрған мәндер. Бірақ олар туралы ілім дуалистік ... ... ... ... ... ол екеуінің біртұтастығы арқылы ғана бар бола алады. Демек, олар диалектикалық бірлікте болатын ... Инь және Ян ... ... мен жер, ... мен еркек арасындағы қатынастармен тығыз байланысты, әрі олардың дамуына ... ... ... Янға тән болады да, Инь енжарлық танытып отырады. Бірақ олардың ...  --  ... ... ... ... заттар мен құбылыстар өзгерістерге ұшырайды. Мұндай өзгерістер адамдарға да қатысты болады. Аспан, жер, адам  --  ... ... ... ... бір даму жолымен (дао) тіршілік кешеді.Екінші мектеп ... ... ... ... ... ... Кун Цю, Кун ... ал әдебиетте көбінесе Кун-цзы, ұстаз Кун деген атпен белгілі) б.ж.с.д. 551 79 жылдары Лу ... өмір ... Ол ...  ... ... әскербасының семьясында дүниеге келді. 22 жасынан бастап ұстаздық жұмыспен айналысты, атағы бүкіл Лу патшалығына жайылды. Конфуций мектебінде, ... төрт ... ... ... Олар  -  тіл, ахлақ, саясат және әдебиет. Конфуций елу ... Лу ... ... ... ... ... Алайда, сарай төңірегіндегі саясатшылардың жаласынан он үш жыл бойы ел ... ...   ...   ...   болды.   Бірақ  та   басқа   Қытай мемлекеттерінде оның жаңа ілімі ешқандай ... ... да, 484 жылы ... ... ... ... еді. Конфуцийдің ілімі туралы оның шәкірттері жазып қалдырған  () атты еңбектен мағлұмат аламыз. Онда Конфуцийдің ойлары мен ... ... мен ... ...   --  біздің заманымызға дейін сақталған бірден-бір мәдени ескерткіш. ... ... ... және ... арнайы бөлінген қорымға жерленген, оның тұрған үйі қазіргі кезде атақты ғибадатханаға айналған.Конфуций ілімінің ... сол, ол ... ... ... кезекке қойған. Ал рух, аспан денелерінің қозғалу заңдылықтарына еш көңіл бөлмейді. ,  --  ... екен ол. ... ... пір ... ақиқат, көк тәңірісіне құрбандық шалуды оған деген адамдардың көрсеткен құрметі деп түсінген. Кейіннен ...  деп ... да осы ұғым өз ... ... ... ... ... өткендей, Конфуций өз ілімін адамға бағыттаған. Ол  --  алғаш рет адамның кісілік тұлғасы туралы ой ... ... Үлгі ... ... ер ... адамгершілігі (жэнь), үлкенді сыйлауы (сяо), әдет-ғұрып, дәстүрді құрмет тұту (ли) жоғарғы дәрежеде ... ... Адам ... ... ... ... оны ... да, жақсы да қылатын өскен ортасы. Конфуций мемлекетті де үлкен отбасы деп түсіндірген. Оның ... ... ... ... таптың мүддесін қорғады, құлдықты сөкет көрмеді, сондықтан да ұзақ жылдар бойы мемлекеттік ресми идеологияға айналып, ... ... ... барлық салаларына өз әсерін тигізді.Конфуцийдің қазасынан кейін оның ілімі сегіз тармаққа бөлініп кетті. Олардың ішіндегі ең негізгілері идеалистік бағыттағы ... ... мен ... ... Сюнь-цзы мектебі. Бұл екі бағыт та Конфуцийдің шәкірттері Мэн жэне ... ... ... ... ... ... ... бір жүйеге түсірумен ғана айналыспаған, сонымен қатар, жаңа ... ... ... ... ... ... ... нышан енгізген. Әлемнің негізі материалдық күш (ци) және оның екі түрі болады (инь жэне ян). Әлем ... ... ... ... өмір ... көк ...  --  ... құрамдас бөлігі ғана, оны зерттеп, сырын ұқса адамдардың мақсат-мүдделеріне пайдалануға болады, Бақытты, бақытсыз болу, сау немесе ауру, бай ... ... болу ... ... ғана ... Бұл ... Абайдың ауруды жаратқан Құдай, бірақ нақты адамды ауру қылған Құдай емес; байлық кедейлікті жаратқан Құдай: бірақ ... бір ... бай ... ... ... ... емес, адамның бақытты яки бақытсыз болмағы өзінен дейтін ойымен үндесіп жатыр. Тек тәрбиелеу жұмысы арқылы адамгершілікке баулып, адамның ежелгі ... ... ... Өмір бойы өзін-өзі жетілдіруте құлшыну  --  ... ... ... ... ... ... философиясы да көрнекті орын алған. Әсіресе, оның мемлекеттік басқару ісін жетілдіру жөніндегі тұжырымдары күні бүгінге дейін өз манызын жоймақ ... ... бұл ... бірінші кезекте халықтың мақсат-мүддесін ойлау керек, мемлекеттік іс-шараларды мейірбандықпен жүзеге асыру керек деген қағидалар шынымен де ... ... ... ... ... ... ілімі Қытай қоғамы үшін талай ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың екінші жартысында  арқылы қартайған әріптестерін саяси сауатсыз хунвэйбиндер мен ... ... ... ... саясатын жүргізген Мао Цзэ-дун  қағидасын өрескел бұзғандығын түсініп, Конфуцийге қарсы, оның  жөнінде саяси ... ... емес пе? ... жиырма алты ғасыр бөліп тұрған бірі өлі, бірі тірі адамның арасында ... ... ... да ... ... ... көрсетпей ме?Моизм мектебінің негізін салушы Мо Дидің (б.ж.с.д. 479-391 ж.) баса ... ... ... мәселесі әлеуметтік ахлақ болып табылады. Бұл мектептің ілімі Конфуцийге ... ... ... Өйткені, оның негізінде дерексізденген жалпы сүйіспеншілік жататын. ... ... ...  --  бос ... ... бірдей. Адамдарға керегі нақтылы дене еңбегі, оның ... ... өмір ... көкке тән жігер реттеп тұрады-мыс. Кейіннен Мо Дидің ізбасарлары таным мәселелеріне көңіл ... ... қош ... ... сұрақтарға жауап іздеген көрінеді. Атаулар мектебі заттар мен құбылыстардың ... ... ... баса ... ... ... ... Еуропалық философияда, яғни ортағасырлық схоластикада ондаған ғасырдан кейін ғана ...  --  ... Ал, ... ... ... ... онда оның назары саяси-әлеуметтік мәселелерге ауып, мемлекет пен құқықтың шығу төркінін, ... ... ... ... ... ... ... Бұл орайда, Конфуций ілімін өткір сынға алып, өздерінің көзқарастарын жасақтаған. Бұл мектеп Хань династиясының кезеңіне сай қалыптасқан деп ... Оның ... ... бірі Шан Ян:  ... ... ... тәртіп (ли), жақсылық (дэ), адамгершілік, инсандық (жэнь) ... ... ... Дао (жол) ... мен ... даму ... ... Олардың мазмұны қатып қалған күйде болмайды, керісінше өзгеріп отырады. Бұл орайда Инь және ... ... ... ... асырылады. Қоғамдағы тәртіп дегеніміз кемшіліктерді сырттай мойындау. Мұның орнына билеуші мен қоғамның арақатынасын қайтадан реттеу керек. Билеуші заң (фа) ... өкім (мин) ... ... олар ... ... ... жетпейді (увэй). Себебі олар тек марапаттау мен жазалау жүйелеріне байланысты ғана шығарылған. Егер заң (фа) мен өкім (мин) ... ... онда ... да ... ... ... сай өзгеріп отыруы тиіс. Өйткені, билеушінің орны көк тәңірінің қолдауымен белгіленген. Заңгерлер мектебінің негізгі фәлсафалық тұжырымы  дегенге келіп саяды. Жаңа ... ... сай жаңа ... ... ... Жаңа ... ... үшін басқарудың соны тәсілдері қажет. Конфуцийлік ілімнің нұсқауына ерік ескі ... ... ... ... жоқ. Алайда, осы пікірдің авторы Хань Фэй, Цинь императоры Шихуанның оны қатты ... ... ... ... тиым ... қарамастан, өз атымен байланысты қалыптасқан қатыгез басқару тәсілінің салдарына шыдамай өзіне-өзі қол салған ... көне ... ... ... ... тағы да бір атаулы философиялық мектептің ілімі даосизм деп аталады. Даоның қазақшасы  деген сөз.Бұл ... ... ... ... VI ... өмір сүрген Лао-цзы. Бұл  деген ұғымды білдіретін лақап ат. Ал шын аты-Ли Эр. Көне Қытай ескерткіштерінде аты ... ... ... б.ж.с.д. 604 жылы туылған деген мағлұмат бар. Бірақ көптеген ... ... ... бұл мағлұматтың шындығына күмән келтіреді. Лао-цзы 160-200 жыл ғұмыр кешкен деген де мәлімет бар. Ол патша ... ... ... ... болып қызмет атқарған. Қартайып қалған кезінде Конфуциймен ... ... да ... ... ... ілімінде, негізінен алғанда, үш қағидаға сүйенеді, олар  --  дао, дэ, у-вэй. Дао  --  әлемдегі заттар мен ... ... мен ... Дао тек дэ ... ... ... ... У-вэй қағидасы әрекетсіздікті білдіреді. Ол - даоға кереғар қағида. Дао  --  өмірдің қайнар көзі, белсенділіктің үлгісі.   --  ... өмір сүру заңы  ... ... ... ... Әлемде барлығы қозғалыста болады, олар үнемі өзгеріп отырады, тіпті, осы өзгерістердің нәтижесінде заттар мен ... ... ... айналып отырады. Айталық, суық жылиды, сұйық қатады, жақсылық ... ... т.т. ... ... әділеттілік жеңеді, әлсіздер күшіне енеді, дейді Лао-цзы. Ол үстем таптың өктемдігіне қарсы болды, шектен ... ... ... ... ... ... ... оралуға шақырды. Әрине, заманындағы ғылыми танымның даму ... ... ... ... анайы материалистік сипатта болды. Бұл ілімде алғашқы ... ... бой ... ... ... шығандап шыға алмады. Біздің эрамызға жақын дәуірде ежелгі Қытай жерінде қоғамдық даму тоқырауға ұшыраған еді. Үстем таптардың ... ... ... ... ... ... орын алған патшааралық соғыстар еңбекші халықты әбден күйзелткен болатын. ... ... ... ілімі діни-мистикалық сарынға бой ұрып, бірнеше тармақтарға бөлініп ... ... ... өз ... ... ... тұтқандықтан, қытайлықтар әлі күнге дейін оның аруағын сыйлап, бас ... ... ... ... ... ... адам ... антропология  -  адамның  мәні, құрылымының мәні туралы ғылым. Оның ... ... ... заттың негізіне, болып жатқандардың метафизикалық мәніне және оның әлемдегі ...  ... жеке ... пайда болуына қатынасы оның биологиялық психикалық, рухани  --  тарихи және әлеуметтік даму ... ... ... Адам ... ... кезде адам  деген мәселелермен ойланған кезде ... ... ... және ... философиялық ғылымға айналады. Fылымның қазiргi жетiстiктерi адамды биологиялық факторлармен ... ... ... да ... рөл ... ... даму өнімі деп тұжырымдауға мүмкіндік бередi. Осы орайда адамның жоғары ұйымдасқан жануарлардан басты айырмашылықтары ... және осы ... ... ... ... ... тұрғыда түсiндiру туралы мәселе шешушi мәнге ие ... ... ... ... ... антропогенез үдерiсi көп жағдайда белгiсiз күйiнде қалып отыр. Бұл жағдай  ... ... ... ... ... ... ... және антропологы Пьер Тейяр де Шарденнiң мынадай сездерiмен түсiндiрiледi: адам  ... ... және ... ... ... адам ... немесе оның кең мағынасында адам болмысы түсiндiруге келмейтiн iшкi сарындар, ыpықтар, көңіл  --  ... ... ... ... идеялар құрайтын экзистенциализм, неотомизм, фрейдизм iлiмдерiн жатқызуға болады. Бүтiндей алғанда иррационалистiк концепциялар адамның кейбiр ... мен ... ... ... шығу тегi жөнiнде ешқандай логикалық тұрғыда дайындалған теория немесе ең болмағанда гипотеза да ... Адам ... ... ... көзқарастарымыз иррационалистiк бағыттағы ойшылдар жетiстiктерiн eскepгeнiмeн, көбiне рационалистiк, материалистiк және идеалистiк идеяларға сүйенедi. Адамның әлеуметтiк  --  ... ... ... ... ... антропогенездiң еңбек теориясының маңызы зор. Бұл теорияны жақтаушылар еңбек биологиялық заңдар әcepiн тepicкe шығармайды, бiрақ ол табиғи сұрыпталу ... ... ... ... адам өз жеке өлшемi бойынша табиғатты өзгерту қабiлетiне және адамның өзi қалыптасуына ықпал етедi деп ... ... ... арқасында адамның биологиялық және рухани қажеттiлiктерi өтеледi, адамдардың бiрiгу ауқымы көбейе түседi. Еңбек арқылы адам өзiн, ... ... және ақыл  --  ой ... ... алады.Адам және адамзат тұлғасы қалыптасуындағы үлкен рөл тілге тиесiлi. Тiл арқасында адамның ойлауы ... Тiл ... ең ... ... ... ... ... практикалық тұрғыда мүмкін eмecтiгiмeн сипатталады. Өзара қатынас арқасында адамдар бiр  --  бiрiмен байланыс орнатты, өзара әрекеттiң әр ... ... ... келiстi, тәжiрибе бөлісті және т.б. Тiлдiң көмегімен бiр ұрпақ келесісіне ақпарат, білім, әдет  --  ... және ... ... ... ... бiр ... өмip ... әр түрлi ұрпақтар арасындағы байланысты көзге елестету қиын.Адамның мәнi мәселесi адам туралы философиялық ... ... ... ... ... мен тарихи негiзiн және оның мәнін құрайтын субстанция ретiнде қазiргi ғылым қоғамдық өндiрiс шеңберiнде жүзеге асатын еңбек әpeкeтiн атайды. ... ... пен ... әpeкетінің дамуы нәтижесінде адамдардың қоғамдық қатынастары да дамиды. Индивидтiң жеке дамуы ... ... ... жиынтығын өн бойында жинақтауына, игеруiне және оны жүзеге асыруына байланысты. Сондықтан да Маркс адамды абстрактылы тұрғыда түciнгeнi үшін Фейербахты ... ... ... деп жазды: .Адамның өмip cүpyi мәселесi де адам мәнi мәселесi сияқты маңызды. Оның алғышарты туралы емес, адамның өмip cүpyi мен ... ... мен ... ... ... ... ... Адам әрқашан да, бiр жағынан, әуел бастапқы  және, екiншi жағынан, ол өзiнiң iз  --  таңбасы мен ... ... ... ... ... Сондықтан да индивидуалдық өмip сүру осы қажеттiлiксiз, оның мәнін құрайтын қоғамдық қатынастар жүйесiнсiз мүмкін емес. Сонымен қaтap, оның мәнi де оның өмip ... тыс бола ... Адам ... биологиялық пен әлеуметтiлiктiң арақатынacы мәселесi де осы өмip сүру мен мәндiлiк мәселесiмен байланысты. Өзiнiң мәнi жағынан адам ... жан. ... бiр ... ол табиғаттың жемiсi және оның шектерiнен тыс өмip сүре алмайды, өзiнiң биологиялық ... ... ... ... дене ... тастап кете алмайды. Адамдағы биологиялық пен әлеуметтiлiк ажырамас тұтастықта орналасады, оның бiр ...  ие ... ... ... жағын табиғи негiзi болып табылатын ағза құрайды.Әлеуметтiлiк пен ... ... ... eкi ... ... ... ұстау керек: әлеуметтiк факторды абсолюттендiру мен биологиялық факторды абсолюттендiру. Бiрiншiсiнде адам ... ... ... нәтижесi болып көрiнедi. Екiншi концепцияға әр түрлi биологияландырушы iлiмдер жатады. Оның iшiнде, ... ... ... бiр нәсiлдi екiншiсiнен жоғары қоятын нәсiлшiл теорияларды жатқызуға болады. Нәсiлшiлдiлiктiң баянсыздығын адам генотипi ерекшелiгiнiң нәсiлдiк емес, индивидуалдық деңгейде көрінетiндiгi арқылы ... ... ... қандай да болсын нәсiлдiк, ұлттық немесе әлеуметтiк генотиптер өмip сүрмейдi. Философия ... адам ... ... ... ... Көне ... адамды ғарыштың бір бейнесі ретінде  бейнесінде қарастырады. Сократтан ... ... екі ... көне ... дене және рухтан тұрады деп ойлайды. Орта ғасыр ... ... ... оның денелік және жандық жаратылысы арасын межелеп болу көбірек байқалады. Құдаймен теңестіріліп сенім, махаббат, ... ... ... орын ... жандық бастау бірінші орынға қойылды. Жаңа дәуірде ... ... ... ... ұтымдылығында қалады. Жанның анық құрамы бұл  --  сана.(Декарт, Кант)Жаңа дәуірде  тұжырымдамасымен ... ...  ... жетістіктерге жетті. Онда адамның басты ерекшелігі әрекет етуге ... іске ... ... көтеріліп, әрбір жеке адамның әрекеті оның қимылынан тұратыны бекітілді.XX ғасыр философиясы адамның шынайылығын іздеуді жалғастырды. Феноменологияның өкілдері адам табиғатының шынайылығын, оның ... ...  -  ... ...  бөлігі өмірдің, әлемнің мәніне сәйкес герменевтика өкілдері, адамның шынайылығын оның ... ... ... осы ... дүниелерін түсінуде, адамның шекарасымен оның шекарасының бірігуінде жүргізіледі. Постмодернистердің ... адам ... ... ... ... және асқақтықты іздейтін жаратылыс. Жоғары адам табиғатына түсініктеме берілгендердің қатарына ХХ ғасыр бойы тек философтарды ғана емес, сонымен бірге психолог, ... ... ... тағы бір ... ... дұрыс болар еді.Бұл түсінікті австриялық дәрігер   -   психиатор әрі философ З.Фрейдтің негізінде дамыды. Фрейд ... адам ... деп ... ... ... мәні  -  сексуалдық әуестілік  -  зауық. Бұл әуестік сана мен оның көптеген тыйымдармен қоршаған ... ... әсер ... ... болатын сана мен байланысқа түседі. Сексуалдық әуестілік санадан шығады да, олар санасыздыққа айналады, түс көруде ... ... ...   -   ... ... Алдымен санасыздық табылады. Бұл психиатрия негізінде жасалады, сонан кейін егер пациент оған дайын болса, онда ... ... ... Ол ... ... ауру ... ... жоғалады. Бірақта ешкім ешқашан адамнан санасызды толығымен ... ... ... оның ... адам өзінің жаратылысы бойынша саналық емес, санасыздық жаратылысы. Барлық философтар адамды ... ... ... ... ... ... басты мәселелерінің бірі адамның қалыптасуы болып табылады. Бұл сұрақ жөнінде ... ... бар. Діни ... ... ... ... басталады. Эволюциялық адамның гипотезасы XIX ғ бастап кеңінен танымал бола бастады. Эволюциялық жол негізінде К.Дарвиннің еңбек теориясы жатыр. Ол бізге ... ... ... ... ... құралдарын дайындаудан басталған еңбек адамды қалыптастырады. Антропосоциогенез жүйенің тұрақты жұмысын реттейтін, қызметін ... ... ... бір  -  ... және ... деген қарым  -  қатынастың әдістерін топтастыратын, тіршілік етудің үздіксіз үрдісі. ... ... ... әр ... ... бар, ... соның негізінде адамның әлеуметтік және биологиялық қарым  -  ... ... ... Адам өз ... ... ... Ол сонымен қатар сол уақытта табиғаттың бағасы, ол өз жаратылысында соның шеңберінен шыға алмайды, өзінің биологиялық табиғатына қатыссыз қызмет ... ... жеу, ... ... ... ... және ... әлеуметтік  ретінде тұлға деп танылатын бірлікте.Әлеуметтік және биологиялық проблеманы қарастыру кезінде үш нәрседен сақ болу керек: Адам әлеуметтік ортаның ... ... орта ... ... ... ... ... жазатын  ретінде түсінілген кезде әлеуметтік фактордың абсолютизациясы болып табылады. Осы тұжырымдаманы жақтаушылар адамның барлық дамуын әлеуметтік дамумен байланыстырады. Биологиялық ... ... бір ... ... ... ... ... бекітетін нәсілшілдік теория болады.Қазіргі философияда адамның тұрмыстық мәселелеріне көп көңіл ... ... екі өмір бар: ...  --  өмір ... қоршаған ортаға және қоғамға дағдыланған; екіншісі  -  сыртқы әлемнен жасырын жатқан ... ... ... қарасақ, соңғы өмір, шынайы өмір: бұнда біз қуанамыз, қобалжимыз, толық өмірмен ... ... ... тұрпатта адам екі өмірлік. Адам тұрмысының негізгі категорияларын анықтайтын өмір  -  бұл ... ... ... ... ... болып табылады.4 Гносеология және эпистемологияТаным теориясы немесе гносеология философияда оның ең ... даму ... ақ ... болған. Гносеология грек тілінен аударғанда, таным туралы білім деген ... ... ... ... ... ... қатынасын, оның мәдениет пен коммуникация жүйесіндегі өмір сүру шартын, ақиқат білімге жетудің заңдылықтары мен тәсілдерін оқытады. Гносеология адамның дүниені танып білу ... ... ... заңдылықтарын, әдістерін, жолдарын зерттейтін философиялық ілім. Кейіннен  ... ... ... ол да өте кең ... Бұл термин ғылыми таным теориясын білдіреді.Таным субектісі дегеніміз-мақсатпен бағытталған заттық-практикалық, белсенді таным әрекетін ұстанушы, ол индивид те, ұжым да, әлеуметтік топ, ... да ... ... ... ... дегініміз-субьектінің таным әрекеті бағытталған нәрсе.Философиялық концепцияларда танымның екі түрі бар:* сезімдік таным (түйсік, ... ... ... (логикалық) таным (түснік, пайымдау, ой-тұжырым)Сезімдік таным бойынша біз әлем туралы алғагқы білімдерді түйсік, қабылдау, елестету түрінде аламыз. Алынған ... ... ... ой ... пайымдау, түсінік көмегімен өңделеді. Таным процесі адамның практикалық ... ... ... ... ... ... процесніңі негізі және мақсаты. Сезімдік таным түрлері:	Түйсік-материалды заттың адам сезім органдарына тікелей өзара әрекет ететін қарапайым, элементарлы ... Олар ... ... ... ... ... ... таным формасы, онда обьект тікелей сезім органына әсер етіп, санада ... ... ... ... ... негізінде пайда болады. Ол да образдық-белгі бірлігімен сипатталады.Елестету-заттың жанама-сезімдік бейнесі, ол қабылдау негізінде пайда болады.Рационалды ... ... ой ... онда жеке ... мен ... топтары жалпыланады, кластарға бөлінеді.Пайымдау-бұл ой, онда әлдене бекітіледі немесе шындық заттармен терістелуі мүмкін.Ой-тұжырым-бұл ойлау формасы, ой-тұжырым арқылы бір ... ... ... жаңа ... ... Ойлауды-жалпы түрде сезімдік немесе түсінікті бейнелермен интеллектуалды операцияларды өңдеп шығару тәсілі ретінде айтуға ... ... ең ... ... ... ... ақиқат мәні туралы анықтамалар өте көп. Біреулер үшін ол сәйкестік пен ... ... ... үшін ... ... үшіншілері үшін конвенционалды теория, төртіншілер үшін өзімен келіскен білім, бесіншілер үшін практикаға қолдануға өте ыңғайлы, т.б. ... ... ... ... ... ... ... көрінісі немесе обьектіге ойдың сәйкес келуі. Ақиқат өлшемдері:Салыстырмалы ақиқат-бұл біріншіден, толық емес білім, ол қоғам дамуының білгілі-бір ... ... ... екіншіден, белгілі-бір шартқа, орын мен уақытқа тәуелді білім.Абсолютті ақиқат-бұл біріншіден, шексіз әлем туралы толық білім, екіншіден, ... ... ...  -  ... ... ... ... таным процесіндегі субъектінің белсенділігіне байланысты қалыптасқан жаңа білім зерттеліп отырған объектіге сәйкес ... ... ... келмеуі керек. Осыған орай ғылым мен философияда ақиқат проблемасы алға тартылады. Ақиқат дегеніміз субъект пен ... ... ... байланыс негізінде жүріп жататын әлеуметтік-тарихи процесс. Ақиқат ... ол ... ... ... деп ... адам түсінігіндегі, біліміндегі субъектіге, адамға, адамзатқа тәуелсіз мазмұнды айтады. Ақиқат өзінің мазмұны жағынан объективті, ал формасы ... ... ... ... ... ... пен ... диалектикалық бірлігі. Зерттеліп отырған объект жөніндегі толық емес білімді  -  ... ... ал ... және дәл ...  -  ... ақиқат деп атайды. Салыстырмалы ақиқат пен абсолютті ақиқат  -  әлеуметтік, тарихи процесс ретіндегі объективті ақиқаттың көріністері. ... ... ...  -  ... ... ғана өмір ... Диалектика және онын әдістері.Диалектика (гр. διαλεκτική  -  пікірталас, әңгімелесу өнері)  --  табиғаттың, адамзат қоғамының және ... ... мен ... ... ... ... ... бір қасиеттен екінші қасиетке секіріс түрінде ауысуына әкелетін ішкі ... және ... ... ашу ... қоғам мен табиғаттың әрқашан қозғалыста болатын және өзгеріп отыратын құбылыстарын танудық ғылыми әдісі. ... ... ... грек ... ... ...  Ол диалектиканы - диалог, әңгімелесу кезіндегі қарама-қарсы көзқарастардың қақтығысы арқылы ақиқатқа жетудің ерекше әдісі деп түсіндірді. Диалектиканың нағыз ... ... ... ... ... Ол ... ... диалектиканы ойлап тапты. Гераклит үшін бұл диалектиканың ұйытқысы мен нәтижесі қарама-қарсылықтар күресі арқылы әрекет ететін әлемдік парасапы балама "Логос" болды.Дамудың мәні мен оның ... ... ... ... ... ... деп ... Грек тілінен аударсақ, бұл термин  немесе  деген мағына береді. Диалектика ... ... ... ... ... ... өте жоғары бағаланған. Кейіннен диалектика дамудың жалпы заңдары туралы ілім болып қалыптасты.Диалектиканы қазіргі кезде категориялардың ... ... ... ... Бұл жүйе не ... обьективті байланысының көрінісі, не белгілі-бір болмыс болып қарастырылады.Диалектиканың моделдері:Логика-гносеологиялық модель (Кант, Фихте, Шеллинг, Гегель концепциялары);Тепе-теңдік модель ( Спенсер, Ле ... ... т.б. ... ... ... Энгельс, Плеханов, Ленин);Натуралистік модель (Дарвин, Хаксли, Берталанфи, Симпсон, т.б.).Диалектика ... ... жеке ... ... ... ... зат пен ... қайшылықтарын ашу және оны шешу-диалектикалық зерттеу болып табылады. Диалектиканың екі жұп  ... бар, ... ... пен ... сан мен сапа, шексіздік пен шекті, түр және мазмұн, мән және құбылыс, мүмкіндік және шындық, қажеттілік және ... ... және ... ... ... Философия.  -  оқулық.  -  Серік Мырзалы: ...  2011 ж.* ... ... для ... ... ... ... Т.Х.Габитов и др. Алматы, 2006.* Ермакова Е.Е. Философия. М., 1999.* ... А.Н. Курс ... по ... и ... ... М., 1991.* Радугин А.А. Философия: курс лекций.  -  М., 1998..  
        
      

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниеге қөзқарас пен оның типтері9 бет
Философия пәні және дүниеге көзқарас15 бет
Философия пәні және оның қоғамдық міндеттері8 бет
Фридрих Энгельс3 бет
Қате және қате сөйлеу мәселелері6 бет
Адамзат қоғамын рухани дамытудағы философияның рөлі19 бет
Білім және қоғам16 бет
Дүниеге көзқарас 8 бет
Дүниеге көзқарас13 бет
Дүниеге көэқарас, оның құрылымы және негізгі үлгілері (типтері)6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь