Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы

Жоспар

Кіріспе

І . тарау. Б.э.д. ҮІІІ . Ү ғғ. Ежелгі Спартаның саяси, әлеуметтік және экономикалық жағдайы.
1.1. Б.э.д. ҮІІІ . ҮІ ғғ. Ежелгі Спартаның әлеуметтік. экономикалық жағдайы.
2.1. Б.э.д. ҮІІІ . ҮІ ғғ. Ежелгі Спарта қоғамының ерекшеліктері мен мемлекеттік құрылысы.
2.3. Б.э.д. Пелопоннес Одағындағы Спартаның ролі және Пелопоннес соғысы.

ІІ . тарау. Эллинизм дәуіріндегі Спарта мемлекеті.
2.1. Пелопоннес соғысынан кейінгі Спартаның саяси жағдайы.
2.2. Спарта мәдениеті.

ІІІ . тарау. «Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы» тақырыбын мектепте оқыту әдістемесі.
3.1.Модульдік ойын технологиясы және тірек конспектісі
қолданылған сабақ үлгісі

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі

Қосымшалар
Кіріспе
Қазір біз өткенді қайта қарап, қайыра зерделеу үстіндеміз. Мектептерде, жоғарғы оқу орындарында Отан тарихын оқыту басты назарда жүрген мәселелердің бірі. Тарих ғылымы мен тарихты оқыту қазіргі күндегі түбірлі өзгерістер жағдайында маңызы бұрынғыдан да артуда. Тарих – бұл өткен ғана емес, бүгінгіміз бен кешегіміз.
Тарих және онымен байланысты әлеуметтік ғылымдар кез келген мемлекеттің білім беру жүйесінде маңызды роль атқарады. Адамзат өзінің өткенін түсініп, болашағын жоспарлай алады.
Тарих ғылымы мен тарихты оқыту қазіргі күндегі түбірлі өзгерістер жағдайында маңызы бұрынғыдан да артуда. Тарих – бұл өткен ғана емес, бүгінгіміз бен келешегіміз.
Тарих және онымен байланысты әлеуметтік ғылымдар кез келген мемлекеттің білім беру жүйесінде маңызды роль атқарады. Адамзат өзінің өткенін түсініп, болашағын жоспарлай алады.
Қоғамда болған түбірлі өзгерістер білім беру саласында да жүріп жатыр. Білім беруде құндылық пен ізгілікті оқытып үйретуге басты басты назар аудару қажеттігі ғылымда көптеп айтылып келеген мәселе. Тарихты оқытудың басты мақсаты – оқушыларға адамзаттың жүріп өткен тарихи жолын, адамдар жасаған құндылықты, мәдениетті яғни олар жинаған тарихи тәжірибенің негізін оқытып үйрету. «Білім туралы» заңда көрсетілгендей: «ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтарға, ғылым мен рпактика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға, шығармашылық рухани, ... әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктеріне баулуға...» - басты назар аудару қажет[51-33].
Қазіргі кезеңде мектепте тарихты оқытудың басты міндеті – жастарды адам баласының өткен шындық тарихымен таныстыру, дүниежүзілік мәдениеттің басты-басты жетістіктерімен сусындату, өткен тарихты өздігінше сын көзімен талдай отырып, өз білімін үнемі толықтырып отыратын, алған білімін күнделікті өмірде қолдана алатын азамат тәрбиелеу екені назарда болуы тиіс.
Өзектілігі: Болашақ тарихшыны дайындауда ғана емес, жалпы кез келеген азаматты қалыптастыруда ежелгі дүние тарихын, соның ішінде Спарта мемлекетінің тарихының ерекшеліктерін оқытушыларға үйрету және игерту үлкен маңызға ие. Жалпы адамзат мәдениетінің, ғылымының, білімінің, мемлекеттілік пен әскери өнердің сан алуан қайнар көзі, сарқылмас бұлағы, алтын бесігі болған ежелгі Грециядағы Спарта мемлекетінің тарихы бүгінгі таңда тарих сахнасында өз құнын жоймайды.
Қалай дегенмен де кейінгі кездері әлем тарихына да, көп көңіл бөлініп жүр. Себебі өз отанымыздың тарихы әлем тарихының бір бөлігі ретінде ала аламыз. Бірақ та, отан тарихымен қоса дүние жүзі тарихының да өзкеті мәселелерін оқыту, оны бала санасына сіңіру, өркениет ошақтарының қалыптасуы мен әлемдік үрдістердің, қоғамның құрылу ерекшеліктерін оқыту бүгінгі күннің талабы. Сондықтан да ежелгі дүние тарихын мектепте оқыту – жүйе бойынша танымның әуелгі сатысы болып табылады. Ежелгі грек тарихындағы орны зор мемлекет болып саналатын ежелгі Спарта мемлкетінің тарихын мектепте оқыту, бала санасына алғашқы мемлкеттерде қалыптасқан мемлкеттіліктің қалыптасуы мен ежелгі мемлекеттер арасындағы қатынастардың нығаю белгілерін тарихи тұрғыда оқушы санасына сіңіру тарихты оқытудағы өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
«Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы» Ертедегі Шығыс және Жерорта теңізі бассейні жағалауындағы таптық қоғамдар мен мемлекеттердің даму жағдайларын «Ежелгі дүние тарихының» құрамдас бөлімі болып табылады. Ежелгі Спарта тарихы Ежелгі грек мемлекеттерінң қоғамдық және мемлекеттік құрылымдардың пайда болуын, дамуын және құлдырауын қарастырады. Ол б.э.д. ҮІІІ ғасырлардан басталып, б.э.д. Жерорта теңізіндегі гректік және эллинистік мемлекеттерді Рим империясының жаулап алуымен аяқталады[2-11].
Зерттеу әдісі: Тақырып бойынша зерттеулерді талдау, зерттеу, салыстыру, оқылған материалдарды синтездеу, бақылау, әңгімелеу болып табылады.
Теориялық негізі: Қоғам, тарих, әдістемелік мәселелерін зерттейтін тарихшылардың еңбектеріне негізделген.
Зерттеу объектісі: Ежелгі Греция тарихының құрамдас бөлігі болып табылатын ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы.
Негізгі мақсат: Ежелгі дүние тарихындағы ежелгі Спарта мемлектінің қоғамдық – саяси дамуы, әлеуметтік – экономикалық жағдайы мен мәдениетінің дүниежүзі тарихында алатын орнын жете зерттеп, тарихи тұрғыда талдап қарастыру және аталған мемлекеттің тарихын мектеп курсында оқытудың ғылыми - әдістемелік ерекшеліктерін көрсету.
Міндеттері:
- Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы бойынша әдеби – зерттеулерді, деректер мен ғылыми және әдістемелік әдебиеттерді тақырыптық талдау.
- Мектепте ежелгі дүние тарихы курсында ежелгі Спарта мемлекетінің тарихын оқыту ерекшеліктерін көрсету.
- Ежелгі Спартаның әлеуметтік– экономикалық жағдайы мен ежелгі Спарта қоғамының ерекшеліктері мен мемлекеттік құрылысын теориялық тұрғыда зерттеу.
- Тақырыпты оқытудағы Ресей және Қазақстан зерттеулеріндегі озық тәжірибелерді жинақтау.
Гипотеза: Ежелгі Спарта мемлекетінің таихын тақырыбын мектепте оқытудың ғылыми - әдістемелік талаптарын қолдану, тарихи білімдерді қалыптастыруда неғұрлым жоғары дәрежеде ұйымдастыруға жағдай жасайды.
Практикалық маңызы: Мектеп мұғалімдері мен педагогикалық бағыттағы жоғарға оқу орындары студенттері үшін мемлекеттіл тілдегі оқу - әдістемелік құрал.
Зерттеу базасы : Зеттеу базасы ретінде Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Сұлутал ауылының орта мектебі. 6 «А» сыныбы.
Тарихнамасы: Ертедегі Греция тарихы ХҮІІғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырдың бірінші жартысында еуропалық тарих ғылымында көрнекті орын ала бастады. Ертедегі Греция тарихын зерттеу барысында ғалымдар Спарта тарихына мән бермеген тарихшылар жоқтың қасы. Р.Бентали, неміс ғалымдары Ф. Вольф және Г.Б. Нибур еңбектерінде Спарта тілінің тарихы мен деректерді қортындылау, талдау жасалынған[39-19].
Ертегрек тарихын зерттеуге үлкен қызығушылық танытқан мықты парламенттік , дәстүрлі, классиктік капитализм елі Англия да көңіл бөлді. Әртүрлі саяси партиялардыңқақтығыстарында ерегрек тарихының материалдарын кеңінен пайдаланды, оның ішінде ертегрек полистеріне тән сипаты бар аристократия мен демократияның күресі. ХҮІІІ ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырдың басында Еуропаның басқа елдерімен салыстырғанда Англияда бірінші болып Ерте Греция тарихынан көп томдық еңбектер жинағы жарық көрді. Егер тори жақтаушысы У. Митфорд өзінің «Греция тарихы» еңбегінде консервативтік Спартаның саясаты мен ұйымын мадақтаса, ал либерал Дж. Грот өзінің «Греция тарихы» еңбегінде, керісінше, грек тарихын зерттеуде Афины мен Афины демократиясын мадақтайды.
ХІХ ғасырдың ортасында ертегрек тарихының және мәдениетінің өзіндік жүйесін К. Маркс пен Ф. Энгельс жасады. Олар ертегрек тарихы мен қоғамын материалистік тұрғыдан түсіндіру құл иеленушілік өндіріс тәсілінің классикалық өтпелі дамуы түріндегі қоғамдық – экономикалық формация деп тұжырымдады.
Ертедегі Греция тарихын маркстік – лениндік идеология негізінде зерттеу күрделі процесс болды. Марксистік антиковедтердің негізінде А. И. Тюменев, В. С. Сергеев, С. И. Ковалев еңбектері жатты[40; 12]. ХХ. Ғасырдың
Ерегрек тарихының жаңа концепциясының қалыптасуына В.Д.Блавадскийдің зерттеулері маңызды орын алды[14]. 60-70 жж. жалпыгрек тарихының мамандар ерекше назар аударған екі түбегейлі мәселесі – құлдық және полис болды. Бірінші мәселе бойынша монографиялық сериалдар жарияланды : «Антикалық әлемнің құлдық тарихын зерттеу». Осы сериалдардың шеңберінде Я. А. Ленцманның «Микендік және гомерлік Грециядағы құлдық», «Антикалық әлемнің шеткері аймағындағы құлдық», «Б.э.д. ІІІ – І ғасырларда эллиндік мемлекеттердегі құлдық», К.К. Зельин мен М.К. Трофимованың «Эллиндік дәуірдегі Шығыс Жерорта теңізіндегі тәуелділік формалары» атты монографиясы, А. И. Доватурдың «Б. э. д. Ү – ІҮ ғасырларда Аттикадағы құлдық» еңбегі жарық көрді. Көптеген деректерді асқан ұқыптылықпен зерттеу нәтижесінде бұл монографияларда Ертедегі Грециядағы құл иеленушілік пен тәуелділіктің басқа да формаларының қазіргі жаңаша баяндалуын, грек әлеміндегі құл иеленушілік өндірістің ролін ашып көрсетті. 60 – 70 жылдары зерттеулерде полис ұйымының әртүрлі жақтарына, ертегрек полистеріне үлкен орын берілді. Ю. В. Андреев, В.Н. Андреев, Л. М. Глускина, Э. Л. Казакевич – Грэйс, Г. А. Кошеленко, Л. П. Маринович, Э. Д. Фролов еңбектерінде ертегрек полистері әртүрлі қырларынан зерттеледі[30, 31, 32]. Полис алдындағы және полис ұйымының ертедегі формаларын, полистің мәні, экономика және оның ішінде аграрлық қатынастардықұлдық және полис өмірін толықтай зерттеген зерттеулер болып табылады.
В. М. Строгецкидің «Классикалық Грециядағы полис және империя» монографиясында классикалық кезеңнің түбегейлі мәселесі: грек полистерінің гүлдену жағдайларындағы полистік және полис аралық құрылымдардың арақатынастары, тәуелсіз грек қала мемлекеттерінң күрделі және қайшылықты дамуы зерттеледі.
Қазақ тілді басылымдар яғни, Спарта немесе ежелгі Греция тарихы туралы еңбектер мол деп айта алмаймыз. Тәуелсіздік алғанға дейін мәлімет алуға болатын жалғыз ғана кітап болған. Ол 1978 жылы Ю. С. Крушкол редакциясының басшылығымен жазылған «Ежелгі дүние тарихы» оқулығын айтуға болады. Еліміз тәуелсіздігін алғаннан кейін де әлемдік тарихқа назар аударып, жазылған әдебиеттер мол деп айту қиын. Ежелгі дүние тарихы жайлы еңбектер мүлдем аз. Қалай десек те Бөкетов атындағы Қарағанды универстиетінің қолдауымен С.Қ.Төлкеевтің «Ежелгі Греция тарихын» айтуға болады[41]. Аталған еңбекте Спарта тарихы мен спартандық тәрбие кеңінен зерттелген. Спарта қоғамы мен сыртқы саясатына, сондай ақ пелопеннес соғысы жіті зерттелген.
Құрылымы: Кіріспеден және үш бөлімнен тұрады. І – тарау. Б.э.д. ҮІІІ – Ү ғғ. Ежелгі Спартаның саяси, әлеуметтік және экономикалық
Жағдайы деп аталып ол өз ішінен Б.э.д. ҮІІІ – ҮІ ғғ. Ежелгі Спартаның әлеуметтік– экономикалық жағдайы және Б.э.д. ҮІІІ – ҮІ ғғ. Ежелгі Спарта қоғамының ерекшеліктері мен мемлекеттік құрылысы, сондай – ақ, Б.э.д. Пелопоннес Одағындағы Спартаның ролі және Пелопоннес соғысы деген үш бөлімшеден құралған. ІІ – тарау Эллинизм дәуіріндегі Спарта мемлекеті деп аталып, ол өз ішінен Пелопоннес соғысынан кейінгі Спартаның саяси жағдайын қарастыратын бөлімшесінен және Спарта мәдениетіне ден қойылған арнайы бөлімшеден тұрады. ІІІ – тарау. «Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы» тақырыбын мектепте оқыту әдістемесі, яғни ойын технологиясы және тірек конспектісі арқылы сабақ жоспары берілген. Соңы қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімімен аяқталады. Бұған қоса сабақтың белсенділігін артыру мақсатында қосымша көрнекілік құралдары ұсынылған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Античная культура: Словарь-справочник / Под ред. В.Н. Ярхо. М., Высш. Шк., 1995.
2. Ежелгі дүние тарихы / Ю. С. Крушкол ред. басшылығымен. Алматы. 1978. 2-б.
3. История Древней Греции: Учебник / Под редакции В.И. Авдиева,
4. А. Г. Бокщанина, Н. Н. Пикуса. Москва : Высшая школа ., 1972.
5. История Древней Греции: Учебник / Под редакции В.И.Кузищина. М., 1980
6. Строгецский В. М. Особенности внешней политики Афин и Спарты в начальный период Первой Пелопоннеской войны (460-455гг.) // ВДИ. 1987. №4.
7. Историография античной истории / Под. ред. В.И.Кузищина. М., 1980.
8. Источниковедение Древней Греции / Под. ред. В.И.Кузищина. М., 1982.
9. История Европы. Т. 1: Древняя Европа / Под. ред Е.С.Голубцовой. М., 1988.
10. Историки Античности: В 2т. Т. 1: Древняя Греция. М.: Правда, 1989.
11. Античная Греция: Проблемы развития полиса / Под. ред. Е.С.Голубцовой. М.: Наука, 1983. Т. I-II.
12. История древнего мира. 3-е изд. / Под. ред. И.М. Дьяконова, В.Д.Нероновой, И.С.Свенцицской. М., 1989. Т. I-III.
13. История древнего мира. Ч. II: Греция и Рим / Под. ред А.Г.Бокщанина. М.: Просвещение, 1982.
14. Античная цивилизация / Под. ред. В.Д.Блавадского . М., 1973.
15. Древние цивилизации / Под. ред. Г.М.Бонгард-Левина. М., 1989.
16. Андреев Ю.В. Раннегреческий полис. Гомеровский период. Л.:ЛГУ, 1976.
17. Боннар А. Греческая цивилизация. 3-е изд. М., 1995 Т. I-III.
18. Годер Г.И. Методические пособия по истории древнего мира. М., 1988.
19. Кругликова И.Т. Античная археология. М., 1984.
20. Методология и методика изучения античного мира: Докл. Конф. (31 мая -2 июня 1993 г.) Российская ассоциация антиковедов. Институт всеобщей истории Российской Федерации. М., 1994.
21. Потин В.М. Монеты. Клады. Коллекции: Очерки нумизматики. СПб., 1992.
22. Лурье С. А. История Греции / Под редакции Э.Д.Фролова . Санк-Пб., 1993.
23. Блаватская Т.В. Греческое общество второго тысячелетия до новой эры и его культура. М., 1976.
24. Боги и люди древнего мира: Краткий словарь / Сост. В.М. Федосенко. М.: Евгений, 1993.
25. Куманецкий К. История культуры Древней Греции и Рима. М., 1990.
26. Ривкин Б. Өнердің ықшам тарихы. Антик өнері. Алматы. Өнер, 1988.
27. Словарь античности / Под. ред. В.И.Кузищина. М., 1989, 1994.
28. Знаменитые греки и римляне: Сборник / Сост. М.Н. Ботвинник, М.Б. Рабинович. СПб., 1993.
29. Герои Греции в войне и мире. История Греции в биографиях Г.В. Штолля ,М. Скорина, 1992.
30. Фролов Э.Д. Рождение греческого полиса. Л., 1988.
31. Фролов Э.Д. Русская историография античности (до середины XIX в.) Л., 1967.
32. Фролов Э.Д. Русская наука об античности: Историографические очерки. СПб.: Изд-во СПб. Ун-та, 1999.
33. Трухина Н. Н. История древней Греции. М., 1995.
34. Шишова И. А. Ранее законодательство и становление рабства в Античной Греции. Л., 1991.
35. Яйленко В. П. Архаическая Греция и Ближний Восток. М., 1990.
36. Яйленко В.П Греческая колонизация VII-III вв. До н.э М., 1982.
37. Хрестоматия по истории Древней Греции / Под. ред. Д.П.Каллистова. М.: Мысль, 1964. Ч. I-II.
38. Античность и общечеловеческие ценности: Сб. ст., сообщении и метод. рекомендации, падгатовленный членами Алматинской ассоциации антиковедов Казахстана. Алматы, 1999. Вып. VI.
39. Колобова К.М., Глускина Л.М. Очерки истории Древней Греции: Пособие для учителей. Л., 1958.
40. Сергеев В.С. Ертедегі Греция тарихы / Ред. басқарғандар Н.А.Машкин, А.В.Мишулин. Алма-ата, 1953.
41. Төлкеев С.Қ., Ертедегі Греция тарихы.: Оқу құралы. Қарағанды, 2001.
42. Жанысбекова Г. А., Шабанов Е. И., Жанысбеков А. Ж. Тарихты оқыту әдістемесі. Шымкент, 2004.
43. Иқсанов М. З. Тарихи танымдық ойындар. Өскемен қаласы , 2003.
44. Тұрлығұл Т. Т. Мектепте Қазақстан тарихын оқытудың теориясы мен әдістемесі. Алматы, 2003.
45. Храпченков Г. М. Проблемы содержания и методов обучения в школах Казахстана. Алма – Ата, 1983.Ақатаева Г. Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту. // Қазақстан тарихы, 2005 № 4.
46. Ахатаева Ғ. Интерактивті әдісті пайдалану негізінде ІІ дүниежүзілік соғыстың басталуы тақырыбын оқыту. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2004 № 1.
47. Қойшиева С. Э. Оқушылардың тарих пәніне саналы көзқарасын қалыптастыру // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005, №6.
48. Құрманжанова Г. Тарих пәнін оқытуда интерактивті әдістерді қолдану. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005 № 4.
49. Тұрлығұл Т. Т. Жаңа педагогикалық технологиялар және оларды тарихта оқытуда пайдалану. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2004 № 4.
50. Уәлиева Г. Ойын арқылы оқыту. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2004 № 2.
51. Шажаева Ә. Танымдық ойындар арқылы дата оқыту. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005, № 6.
52. Чиющалинова К. Пікірсайыс технологиясын мектепте қолдану. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005, № 2.
53. Ақатаева Г. Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту. // Қазақстан тарихы, 2005 № 4.
        
        Жоспар
Кіріспе
І – тарау. Б.э.д. ҮІІІ – Ү ғғ. Ежелгі Спартаның саяси, әлеуметтік
және экономикалық ... ... ҮІІІ – ҮІ ғғ. ... ... ... ... ... ҮІІІ – ҮІ ғғ. Ежелгі Спарта қоғамының ерекшеліктері мен
мемлекеттік құрылысы.
2.3. Б.э.д. Пелопоннес Одағындағы Спартаның ролі және Пелопоннес
соғысы.
ІІ – ... ... ... Спарта мемлекеті.
2.1. Пелопоннес соғысынан кейінгі Спартаның саяси жағдайы.
2.2. Спарта мәдениеті.
ІІІ – ... ... ... ... ... ... мектепте
оқыту әдістемесі.
3.1.Модульдік ойын технологиясы және тірек конспектісі
қолданылған сабақ үлгісі
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
Кіріспе
Қазір біз өткенді қайта ... ... ... ... ... оқу орындарында Отан тарихын ... ... ... ... ... ... ... мен тарихты оқыту қазіргі күндегі
түбірлі өзгерістер жағдайында маңызы бұрынғыдан да артуда. Тарих – ... ғана ... ... бен ... және ... ... әлеуметтік ғылымдар кез келген
мемлекеттің білім беру жүйесінде маңызды роль ... ... ... ... ... ... алады.
Тарих ғылымы мен тарихты оқыту қазіргі күндегі түбірлі ... ... ... да ... Тарих – бұл өткен ғана ... бен ... және ... байланысты әлеуметтік ғылымдар кез келген
мемлекеттің білім беру ... ... роль ... ... ... ... болашағын жоспарлай алады.
Қоғамда болған түбірлі өзгерістер білім беру ... да ... ... ... ... пен ... ... үйретуге басты басты
назар аудару қажеттігі ғылымда көптеп айтылып келеген ... ... ... мақсаты – оқушыларға адамзаттың жүріп өткен тарихи ... ... ... ... яғни олар ... ... ... оқытып үйрету. «Білім туралы» заңда көрсетілгендей: «ұлттық және
жалпы ... ... ... мен ... ... ... ... қалыптастыруға, дамытуға, шығармашылық рухани, ... әлемдік және
отандық мәдениеттің ... ... - ... ... аудару
қажет[51-33].
Қазіргі кезеңде мектепте тарихты оқытудың басты міндеті – ... ... ... шындық тарихымен таныстыру, дүниежүзілік мәдениеттің
басты-басты жетістіктерімен сусындату, өткен тарихты өздігінше сын көзімен
талдай ... өз ... ... ... ... ... білімін
күнделікті өмірде қолдана алатын азамат тәрбиелеу екені назарда болуы тиіс.
Өзектілігі: Болашақ тарихшыны дайындауда ғана ... ... кез ... ... ... дүние тарихын, ... ... ... тарихының ерекшеліктерін оқытушыларға үйрету және игерту үлкен
маңызға ие. Жалпы адамзат мәдениетінің, ғылымының, білімінің, мемлекеттілік
пен әскери ... сан ... ... көзі, сарқылмас бұлағы, алтын бесігі
болған ежелгі Грециядағы Спарта ... ... ... таңда тарих
сахнасында өз құнын жоймайды.
Қалай дегенмен де кейінгі кездері әлем тарихына да, көп ... ... ... өз ... ... әлем тарихының бір бөлігі ретінде ... ... та, отан ... қоса ... жүзі ... да ... оқыту, оны бала санасына сіңіру, ... ... мен ... ... ... ... ... оқыту
бүгінгі күннің талабы. Сондықтан да ежелгі дүние тарихын мектепте оқыту ... ... ... ... ... ... табылады. Ежелгі грек тарихындағы
орны зор мемлекет болып саналатын ... ... ... ... оқыту, бала ... ... ... ... қалыптасуы мен ежелгі мемлекеттер арасындағы қатынастардың
нығаю белгілерін тарихи тұрғыда оқушы санасына сіңіру тарихты ... ... бірі ... ... ... ... ... Ертедегі Шығыс және Жерорта теңізі
бассейні жағалауындағы таптық қоғамдар мен ... ... ... ... тарихының» құрамдас бөлімі болып табылады.
Ежелгі Спарта тарихы Ежелгі грек ... ... және ... пайда болуын, дамуын және құлдырауын қарастырады. Ол ... ... ... б.э.д. Жерорта теңізіндегі гректік және
эллинистік мемлекеттерді Рим ... ... ... ... әдісі: Тақырып бойынша зерттеулерді талдау, ... ... ... ... бақылау, әңгімелеу болып
табылады.
Теориялық негізі: Қоғам, ... ... ... ... ... негізделген.
Зерттеу объектісі: Ежелгі Греция тарихының құрамдас бөлігі болып
табылатын ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы.
Негізгі мақсат: ... ... ... ... ... мемлектінің
қоғамдық – саяси дамуы, әлеуметтік – экономикалық жағдайы мен ... ... ... ... жете ... ... тұрғыда талдап
қарастыру және аталған мемлекеттің тарихын мектеп курсында оқытудың ғылыми
- әдістемелік ерекшеліктерін көрсету.
Міндеттері:
- Ежелгі Спарта ... ... ... ...... мен ... және ... әдебиеттерді тақырыптық талдау.
- Мектепте ежелгі дүние тарихы курсында ежелгі Спарта ... ... ... ... Ежелгі Спартаның әлеуметтік– экономикалық жағдайы мен ежелгі
Спарта қоғамының ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... оқытудағы Ресей және Қазақстан зерттеулеріндегі озық
тәжірибелерді жинақтау.
Гипотеза: Ежелгі ... ... ... ... ... ғылыми - әдістемелік ... ... ... ... ... ... дәрежеде ұйымдастыруға жағдай жасайды.
Практикалық маңызы: Мектеп мұғалімдері мен педагогикалық бағыттағы
жоғарға оқу орындары ... үшін ... ... оқу ... ... ... : Зеттеу базасы ретінде Шығыс ... ... ... Сұлутал ауылының орта мектебі. 6 «А» сыныбы.
Тарихнамасы: Ертедегі Греция тарихы ХҮІІғасырдың аяғы мен ХІХ ... ... ... ... ... ... орын ала ... Греция тарихын зерттеу барысында ғалымдар Спарта тарихына мән
бермеген тарихшылар жоқтың қасы. Р.Бентали, неміс ... Ф. ... ... ... ... Спарта тілінің тарихы мен деректерді қортындылау,
талдау жасалынған[39-19].
Ертегрек тарихын зерттеуге үлкен ... ... ... , ... классиктік капитализм елі Англия да көңіл ... ... ... ... ... материалдарын
кеңінен пайдаланды, оның ішінде ... ... тән ... ... мен ... күресі. ХҮІІІ ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырдың
басында Еуропаның басқа елдерімен салыстырғанда Англияда бірінші болып Ерте
Греция тарихынан көп ... ... ... ... ... Егер тори
жақтаушысы У. Митфорд өзінің «Греция тарихы» еңбегінде ... ... мен ... ... ал ... Дж. Грот ... ... еңбегінде, керісінше, грек тарихын ... ... мен ... ... ... ... ... тарихының және мәдениетінің өзіндік
жүйесін К. Маркс пен Ф. ... ... Олар ... ... мен ... тұрғыдан түсіндіру құл иеленушілік ... ... ... ... ... ...... формация деп
тұжырымдады.
Ертедегі Греция тарихын маркстік – лениндік идеология негізінде
зерттеу күрделі процесс ... ... ... ... А. И.
Тюменев, В. С. Сергеев, С. И. Ковалев еңбектері жатты[40; 12]. ХХ. ... ... жаңа ... қалыптасуына В.Д.Блавадскийдің
зерттеулері маңызды орын алды[14]. 60-70 жж. ... ... ... ... ... екі ... ... – құлдық және полис болды.
Бірінші мәселе ... ... ... ... : ... ... тарихын зерттеу». Осы сериалдардың шеңберінде Я. ... ... және ... ... ... ... әлемнің
шеткері аймағындағы құлдық», «Б.э.д. ІІІ – І ... ... ... К.К. Зельин мен М.К. Трофимованың «Эллиндік
дәуірдегі Шығыс ... ... ... ... ... А. И. Доватурдың «Б. э. д. Ү – ІҮ ғасырларда Аттикадағы
құлдық» еңбегі жарық ... ... ... ... ... зерттеу
нәтижесінде бұл монографияларда Ертедегі Грециядағы құл ... ... ... да ... қазіргі жаңаша баяндалуын, грек
әлеміндегі құл иеленушілік өндірістің ... ашып ... 60 – 70 ... ... ұйымының әртүрлі жақтарына, ертегрек полистеріне ... ... Ю. В. ... В.Н. Андреев, Л. М. Глускина, Э. Л. Казакевич
– Грэйс, Г. А. ... Л. П. ... Э. Д. ... ... ... ... ... зерттеледі[30, 31, 32]. ... және ... ... ертедегі формаларын, полистің мәні, экономика
және оның ішінде аграрлық қатынастардықұлдық және полис өмірін толықтай
зерттеген зерттеулер ... ... М. ... ... Грециядағы полис және империя»
монографиясында классикалық кезеңнің түбегейлі ... грек ... ... ... және ... ... құрылымдардың
арақатынастары, тәуелсіз грек қала мемлекеттерінң күрделі және қайшылықты
дамуы ... ... ... ... Спарта немесе ежелгі Греция тарихы
туралы еңбектер мол деп айта ... ... ... дейін мәлімет
алуға болатын жалғыз ғана кітап болған. Ол 1978 жылы Ю. С. ... ... ... ... дүние тарихы» оқулығын айтуға
болады. Еліміз тәуелсіздігін ... ... де ... ... ... жазылған әдебиеттер мол деп айту қиын. Ежелгі дүние тарихы ... ... аз. ... ... те Бөкетов атындағы Қарағанды
универстиетінің қолдауымен С.Қ.Төлкеевтің ... ... ... ... ... еңбекте Спарта тарихы мен спартандық тәрбие кеңінен
зерттелген. Спарта қоғамы мен ... ... ... ақ ... ... зерттелген.
Құрылымы: Кіріспеден және үш бөлімнен тұрады. І – тарау. Б.э.д.
ҮІІІ – Ү ғғ. ... ... ... әлеуметтік және экономикалық
Жағдайы деп аталып ол өз ішінен Б.э.д. ҮІІІ – ҮІ ғғ. ... ... ... ... және ... ҮІІІ – ҮІ ғғ. ... ... ерекшеліктері мен мемлекеттік құрылысы, сондай – ақ, ... ... ... ролі және ... ... ... ... құралған. ІІ – тарау Эллинизм дәуіріндегі Спарта мемлекеті деп
аталып, ол өз ... ... ... ... ... ... ... бөлімшесінен және Спарта мәдениетіне ден қойылған
арнайы ... ... ІІІ – ... ... ... ... ... мектепте оқыту әдістемесі, яғни ойын технологиясы және ... ... ... ... ... Соңы ... және ... тізімімен аяқталады. Бұған қоса сабақтың белсенділігін артыру
мақсатында қосымша көрнекілік құралдары ұсынылған.
І – ... ... ҮІІІ – Ү ғғ. ... ... ... әлеуметтік және
экономикалық жағдайы.
1.1. Б.э.д. ҮІІІ – ҮІ ғғ. Ежелгі Спартаның әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... Қала
атымен мемлекет аталады. Ертедегі Лакония жерінде орналасты.
Спарта мемлекетінің тарихын Фукидидтің, Ксенофонттың, Аристотель ... ... және ... ... ... ... біліп
танысып отырмыз. Аталған тарихшылар мен философтардың шығармаларынан ... ...... жағдайын білуімізге болады[5; 10].
Спартаның өмірі мен әлеуметтік ... ... ... ... байланысты еді. Теңізден қашық болуы спартандықтарды,
бір жағынан, өз алдына томаға тұйық ... ... ... өздерінің
көршілеріне , әсіресе Мессенияның құнарлы батыс аңғарларын басып алушылық
әрекетін ... ... ... ... ... ... өндіргіш күштерінің өсу,
көршілес елдермен жиі - жиі шайқаса ... және ішкі ... ... ... құл ... ... құрылуына әкеліп соқты.
Спартада мемлекет өте ертеде шықты, ол жаулап алу нәтижесінде құрылды және
басқа полистерге қарағанда, онда ру ... ... ... көп
сақталды. Спарта құрылысының және аздап бүкіл дорий құрылысының негізгі
өзгешелігі, ... ... ру ... ... ... ... ... тұрғындар бір – бірін жақсы білді. Спарта
экономикасының негізі жер игеру ... ... ... ... ... ... салаға бөлінді: астық жинау, жүзім, зәйтүн, бау – бақша
және мал шаруашылығы.
Ежелгі Спартада басты кәсіп егін шаруашылығы ... ... ... жеке меншік болған жоқ. Бүкіл жер қауымға тиісті болды. Ал ... ... жеке ... ... ... ... отырды. Жер
қауы меншігі болып саналғандықтан, олар не сата, не айырбастай алмады.
Қолөнер ... ... өте аз ... ... ... ғана ... Олар тек ең қажетті заттарды ғана жасады. ... бойы ... ... ... даму ... ... ... тәрбиесі басқа грек қала мемлекеттеріндегі тәрбиеден
мүлдем бөлек болды. Плутархтың еңбегінде спартандықтардың тәрбиесін ... ... « ... өте ... тәрбиеледі. Олар баланы жөргекке
орамады, тамақты ... ... пен ... ... бұл ... ... деп ... еді. Тіпті көршілес басқа мемлекеттер
Лакониядан асыраушы, яғни тәрбиешілер сатып ... ... де ... ХҮІІІ жазбасында Ликург туралы деректерінен ... ... ... ... көруге болады[7; 18]. Онда Ликургтің
бала тәрбиелеу жөнінде шығарған реформаларына да мән ... ... ... ... өзі қалауынша тәрбиелеуге рұқсаты болмаған. ... ... ... ... ... Өсіп келе жатқан баланы
әскери іске баулу барысында көптеген әрекеттерге бой ұрдырған. ... ата – ... жеті ... ... ... ... ... алып,
оларды отрядтарға таратқан. Балалар бірге өмір сүріп, бірге ойнап ... ... ... ... ішінен ең пысық, айлакерлерін басшы етіп
сайлайды. Оған қалғандары бағынуы тиісті болады. Бұл бір ... ... ... ықпалын жасаған еді. Балалларды ойын үстінде ақсақалдар
бақылап отырған. Арасынан ең жау жүрек, ең мықтыларын ... ... ... ... ... ... ұйымдастырып ызақорлыққа
баулыған[37; 59].
Спартанаың саяси ұйымының маңызды бөлігі жас ұрпақты тәрбиелеу ... ... Ішкі және ... ... ... тұра алатындай жақсы жаттыққан,
дене-күш жағынан жетілген жауынгерлер қажет ... ... ... қиыншылыққа төзімді, таласқа келмей, басшыларына міндетсіз
бағынуы керек. Тәрбие жүйесінде оқуға, ... көп ... ... тәрбиелік жүйе үш бөлімнен тұрған. Бірінші сатыға 7 мен ... ... ұл ... ... алып ... ... ... бөлініп, олардың басында арнайы тәрбиешілер болмайтын.
Агелдің басында ең батыл, ақылды, ... ... епті ... ... ... оған бағынған. Тәрбиенің мақсаты – балаларды
төзімділікке және ... ... ... ... ... үнемі бақылап, оларды ... жиі ... ... ... ... жеңіске жетуді міндет деп есептеген. Балаларды
тәрбиелеудегі жалпы басшылық мемлекеттегі ерекше қызмет ...... ... ... ... оқыту мен тәрбиенің жаңа кезеңі ... ... ... ... ... ирендердің (жасы үлкен, ... ... ... ... ... жүргізді. Олар жыл бойы қамыс
үстінде жатып, үстеріне плащ қана ... ... осы ... ... ... игерді. Қаруды игеру мен қолдану, фаланга
сапында тұру, бір жерден екінші ... ... ... және ... ... қарсы өздерін әлеуметтік жағынан жоғары санау. Илоттарға
спартандықтар көп ... ... ... беріп, оларды жастар алдына
әкеліп, мас болу қандай жат қылық екенін көрсетіп отырған. Жасөспірімдер
үшін илоттарға қарсы ... ... ... өлтіру) ұйымдастырып отырған.
20 жастан тәрбиенің үшінші сатысы ... Жас ... мүше ... ... ... ол ... иелік етуге құқылы
болды. Әрбір сисстиде – 15 ... ... ... онда ... азық – ... барып отырады, бірақ белгілі мөлшерде ғана
әкелінуге тиіс. Егер спартандық өз ... ... ... ... онда ... мүше болудан және азаматтығынан айрылады. 30 жасқа ... ... ... ... ... ... ... салынды[14; 46].
30 жасқа толғаннан кейін оларға семьяля болуға, үй ... ... және ... ... ... ... ... бақылауымен азаматтықтың ерекше категориясы – ... ... - ... тәрбиеленген, тәртіпті, өз орнын жақсы
білетін, өкіметке бағынатын және одан өз ... ... ... ... ... ... спартандықтардың күнделікті өмірлері жайлы көптеген дерктер
қалдырған. Оның деректерінде спартандықтардың тұрмыс ... ... Ол ... ... ... ... өмір сүру барысын жақсы
баяндаған. Ксенофонттың дерегіне сүйенсек Ликург ... ... ... ... ішу ... өзінің көптеген заңдарының орындалуын
қадағалауға үлкен мүмкіндіктер туады деп ... ... ақ, ... де ... ... ... көп ішу зиянды екенін ескеріп, ... ... ... отырған. Ликургтің тағы да бір тәрбиелеу
барысында ескеретін жәйті , ол ... ... ... қимылдаса
соншалықты тамақтануы еді. Балалар үлкендер тамақтанған ... ... Олар ... қалған тамақтармен ауқаттанды. Бұл
балаларды өздері тамақ тауып жеуге итермелейді деп ... ... ... дене шынықтырумен және әскери іспен айналысты. Оларды
оқуға, жазуға, ... өлең ... және ... ... ... өлең
айтуға үйретті.
Грецияда, тек Спартада ғана, әйелді тәрбиелеуге үлкен ... ... ... ... ... ... ... Мұнда бұл мәселеге
жалпы жұршылық құрметпен қарайтын. Спарталықтар денсаулығы жақсы бала тек
денсаулығы жақсы ... ... деп ... Қыздар үй тіршілігімен
айналыспайтын. Қыздар гимнастика, жүгірумен үнемі ... ... ... ... ... ... бірге тамақ ішкен. Олар әсакери бөлімдер
бойынша тамақтанды. Спартада қауымдық, яғни ... ... ... ... Ал ... қалалардың гректері бұндай тамақтануды сиссития деп
атаған болатын[3; 88].
Спарта тәрбиесі негізінен ... ... ... ... ... мақсатына бағытталды. Спартандық ең алдымен жауынгер болуы керек.
Бұл сырттан ... ... ... ... ... ... ... отырған дұшпандық пиғылдағы илоттармен үнемі ... өмір ... ... ... ... да ... сыртқы саудаға тиым салды. Сауда
тек ел ... және ... ... жүргізілді. Сыртқа өнім
шығарылмады. Ел арасында натуралды айырбас жақсы дамыды. Егіннен ... ... ... ... күн ... болатын. Қала ішінде арнайы
сауда жасау орындары ашылып, ел өз өнімдерін орталықта айырбастай ... ... ... ... Тәрбие барысында олар
түнде аңға шығу жақсы үйретілгендіктен олар ... ... аң ... ... ... ... да ... айырбастап отырған. Спартандықтардың
кейбір ... ... ... ... ... өздерінің ұстап әкелген аңдарын бидай өнімдеріне ... ... көп ... ... жүріп отырған[2; 141].
Спарта экономикалық және мәдени ... ... ... ... ... қалды. «Ликург құрылысын» ... ... ... ... болды. Қатал әскери тәртіп жағдайында,
жасанды «теңдестер ... ... ... ... ... мәдениет кері
кетті. Өз бойын басқа грек дүниесінен аулақ салған Спарта ... ... ... ... ... ... демократиялық құрылыстың қас жауына
айналды. Көршілес жатқан басқа грек қалаларын басып, ... ... бар күш, ... салған еді.
2.1. Б.э.д. ҮІІІ – ҮІ ғғ. Ежелгі Спарта қоғамының ерекшеліктері мен
мемлекеттік құрылысы.
Спартаның барлық ... үшке ... ... ... және ... Тек ... ғана ... құқыққа ие болды.
Спартандықтардың саны ол кезде соншалықты көп ... Олар ... 9 – ... ... ... ... қоғамдық құрылысы басқа грек мемлекеттеріне ұқсамайды.
Өзіндік ерекшеліктерге ... ... ... ... күші көршілес
жерді басып алу болды. Б.э.д. ҮІІІ ... ... ... ... ... ұзақ ... жүргізеді. Б.э.д. ҮІ ғасырдың басында
Спарта ... ... ... ... ... ... ... мен Мессенияның тұрғындары - илоттар жергілікті халық құқытығы
жоқ тұрғындар жер ... ... ... азық – ... ... ... отырды, және дорийліктер өз еркімен ... бір тобы – ... , яғни жан ... ... ... ... ... олардың құқықтары болмаса да, құлдыққа түспеген
халық және толық құқықты спартандықтардан тұрды.
Спарта заң шығарушысы дана адам Ликургтің ... ... ... ... және Спарта мен тарих заманы кездерінде табылған жарық
құдайы Ликургтің сипаты бірге ... ... ҮІІІ ... шамасында өткен
Ликург Спартаның тек Ү ғасырда ғана мемлекеттік құрылысын құрушы ... Аңыз ... ... Спартаның жас патшасының немере ағасы
және оның тәрбиешісі ретінде көрсетіледі. Ликург Дельфы ... ... ... ... ... ретінде ретрді халыққа жариялады (Ретр деп
қандай да болмасын маңызды қаулылар мен ... ... ... ... ... ретрі Спарта мемлекетінің негізін салды. Аңыз
бойынша, Ликург Спарта алып жатқан барлық жерді жасақ ... ... ... ... қарай, тоғыз немесе он мыңдай біргелкі учаскеге
(клерлерге) бөлді[10; 52].
Спартаның пұрсатты табы (сословие) – спартандар «тең ... ... ... Бұл ... ... ... қоғамға қарай өтетін кезеңге тән
әскери демократияның қалдығы еді. Бірақ, «тең адамдар қауымы» ... ... ... жағдайында үстем таптың илоттар мен периэктерді
қанауға арналған әскери бірлестігі болды.
Спартандықтар әскери істермен шұғылданды. Тек осы іс ... деп ... Ол үшін ... ... ... ... ... туған әрбір нәрестені Спартаның жоғарғы мекемесі – ... ... ... ... Мұнда арнаулы комиссия нәресте ... егер бала ... ауру ... оны ... лақтыратын. Ал
денсаулығы жақсы балаларды тірі қалдырып, оны жеті ... ... ... Жеті ... ... баланы «агелға» береді, «үйір» деген мағна
береді. Агелға ... ... ... ... ... Онда ... бала
жан – жақты дамып, өзін - өзі қорғайтын етіп ... ... ... – ақ ... тамақ тауып жеуге баулитын еді. Одан кейін ... ... 18 ... ... ... Мұнда қатаң өмір
мектебінен әртүрлі қиыншылықтарға төзімді етіп тәрбиеленеді. Олар ... қысы – ... ... аяқ, ... бас ... Олар ыстықты көтерсе
суықты да солай көткрктін Сонымен бірге жиі аштық пен ыстықта ... ... ... ... ... ... Кіші топтан жоғарғы топқа өтерде
олар әртүрлі сынақтан өтті. Қамшымен дүре соғу рәсімі ... ... не ... ... не ыңырсуға тиіс емес, ... ... бұл ... ... ... табылды[13; 133].
Спартада фидитиның мүшелері «тең адамдар эқауымына» кірді және
барлық саяси ... ... ... ... болу үшін ... ... белгілі бір мөлшерде заттай үлес қосу керек болатын. Егер,
мұндай жағдай ... ... ол ... «тең ... ... ... ... айырылатын болған.
Илоттарға қарсы спартандықтар жылына бір рет «криптия» дейтінді
өткізіп ... ... ... грекше криптос – құпия, жасырын дегенді
білдіреді[15; 79]. ... ... ... ... ... ала белгіленген
қарсылық көрсеткен немесе мығым өсіп келе ... ... қаза ... бір түн ... ... ... ... айтуынша,
түнде жиналып илоттардың селоларына аттанатын. Спартандықтар ең жас және
күшті илоттарды өлтіретін.
Басқа грек мемлекеттерінің ... мен ... ... ең басты
айырмашылық мынада болды: илоттар жеке ... ... ... спарта
қауымына жатқан еді. Өйткені, лакон илоттарын ... ... ... да алғашқы қауымдық қатынастар әлі жойылмаған еді.
Илоттарды ұстау қиын болды, өйткені олар сан ... ... есе көп ... ... ... ... ... деп саналады. Осы уақытқа
дейін оның мифтік адам ... ... ... ... және басқа да антик
авторлары ескерткендей, шын ... өмір ... адам ... ... ... әдет – ... мен ... Ликургтың еркімен шыққан жоқ.
Олар барлық күшті Спарта мемлекетінің ... ... ... ... деген өмір қажеттігінің нәтижесінен туып, біртіндеп қалыптасқан
нәрсе[10; 212].
Спарта мемлекетінде ... ... ... ... ... отыз ... жеткен ересек спарталық ерлер кіретін халық жиналысы
(апелла) болды. Бұл жиналыс ... пен ... ... ... ... ... онда дауысқа салу болған жоқ. Барлығы айқайлаумен ... ... ... ... ... ... ... келіспесе, онда
олардың жиналысқа ... ... ... ... ... ... ... жиналысының шын мәнінде ешқандай ықпалы болған
жоқ. Негізгі мемлекеттік мәселелерді шешкен де жоқ. ... ... ... ... патшалық өкіметінің біраз ескі сипаты сақталды. Спарта
патшалары ... екі ... ... – дорий руы Эвропионтидтен, екіншісі –
ахей руы Агиадтан тұрды. Патшалар басилейлер немесе архагеттер деп аталды.
Олардың қажылық ... ... және ... деп ... ... ... ... басшылық етті. Олар геруссияның – Спарта мемлекетінің
жоғары ... ... ... ... Олардың мемлекетте шын билігі
болған жоқ. Бір ... ... ... үшін ... яғни ... Спарта
мемлекетін бақылайтын жоғарғы қызметтегі ... ... ... ала
алатын. Эфорлар бесеу болды. Оларды ... ... бір ... ... және іс жүзінде мемлекетті басқратын орган герусий (геронт–
қарт ... ... ең ... және ықпалды ру өкілдері қауым
басшыларының жиналысы болды. Герисияға алпыс жастағы жиырма ... адам ... жасқ ... екі ... ... ... герусияда өмір бақи мүше
болды. Егер, геронттардың біреуі өлген жағдайда, бос ... ... ... ... ... ұсынған. Жасы алпыстан кем ... жаңа ... ... жүргізілді.
Спарта аристократтар мемлекеті болған, онда басты маңызды ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мол
болды. Олардың құрамында әртүрлі саяси топтар болды. Спартандықтар арасында
сауда – қолөнер ақсүйетері ... жоқ. ... өз ... ... олар ... ... шектеулі байланыста
болды. Спартандықтар таптық – жіктік жер иелері , илот иелері және олардың
ірі жерлері және ірі жер ... ... ... ... ірі ... ... ал ... бөліктері жерден айрылды. Б.Э.Д.
400 жылы Спартада Эфор Эпитадейдің ұсынысы бойынша Спартада жерді мұраға
қалдыруға рұқсат ... алда бір ... ... ... ... жасады. Спартандықтардың қолына алтын, күміс, құлдар, жер иеліктері
Пелопонес ... ... ... 99]. ... бұл ... ... қайта құруға жұмсамады, өндіріс интенсивтендірілмеді.
Ақсүйектер өмірді тек сән – салтанат пен ойын – ... ... ... ... саяси топтар арасында шиеленіс өрши түсті.
Спартаның мемлекеттік құрылысында Афиныға ұқсас ... ... бар. ... ... ... ... шеңберінде топтастырылуы,
антикалық меншік формаларының азаматтар колективі меншігі формасында,
азаматтардың, ... және ... ... ... ... ... ... сипаты. Алайда, Афины және Спарта полистеріндегі
мемлекеттік құрылысында түбегейлі ... ... ... ... демократиялық республикалық жүйеде дамыса, Спартада мемлекеттік
құрылыс олгархиялық сипатта көрінді. Аристократиляық сипат оның ... ... ... ... байланысты болады.
Спартада жоғары мемлекеғттік өкімет толық құқылы азамаиттардың апелла
деп аталатын, халық ... ... ... ... Оның ... ... ... бітім жасау, соғыс жариялау, қызметке әскери
басшыларды сайлау, егер, ... ... ... ... ... туралы
шешім, илоттарға бостандық беру, заңдарға өзгеріс енгізу т.б[20].
Бірақ, спарта апелласы Афины ... ... ... ... мемлекетте төмен болды. Апелла мүшелері заңды қабылдауға, не ... ... ... құқы ... ... ... ... Кеңесі, немесе герусия,
шешуші маңыз атқарды. Оның ... отыз мүше ... ... ... ... ... ... (грекше геронттар ақсақалдар, шалдар).
Геронттар Спарта ақсүйектерінен сайланып, және ... ... ... ... ... басқөа герусияға екі спартандық патша
(жастарына қарамай) енген еді. Герусия ешкімге ... және ... оны ... ... Ол ... Жиналысымен қатар өмір сүрді, бірақ
оған есеп ... ... кей ... Халық Жиналысының шешімін бұза
алады[22; 124]. Барлық мәселелерді Герусия шешіп, апеллаға формальді ... ... ... Спарта азаматтарының жоғарғы тобы ... ... ... әскери, қаржы, сот, негізінен, барлық іске басшылық
жүргізді. Тіпті, Герусияға кіретін ... ... ... ... ... Эфорлардың, егер ол қызметінен кететін жағдайда, есебін қабылдаған.
Мемелекеттік басқару геронттардың қолында болды.
Спарта мемлекетінің беделді ... ... бес ... ... ... Эфорлар бір жылға апеллада барлық
спартандықтардан сайланады (Геронттарды да ... ... ... ... көп ... заң ... ... олар тек ақсүйектерден
ғана сайланды. Аристотельдің айтуынша, эфорларды сайлау балалық жолмен
жүрген. ... ... ... ... ... ... ... ал, апеллада есімі аталғанға халық шумен немесе үнсіз қатысын
білдірген. Кімді жақтап көп шуылдаса, сол ... ... ... ... болған. Оны Аристотель тирандық өкіметпен теңестірген. Бірінші эфорды
атымен жыл аталынып, коллегия апелла және герусиямен тең болған. ... ... ... ... да ... ... ... монархияға айналуына жол бермей, айсайын патшадан ант алып
отырған. Жорық ... екі эфор ... ... ... ... ... ... Эфорлар патшаны герусия сотына тарта алатын болған.
Эфорлар мемлекеттік басқаруды, периектерді және көпшілік ... ... ... ... Олардың санының аз болуы, оларды сатып
алуға, не пара алуларына мүмкіндік болған. Оларды сотқа тарта ... ... ... қолдап отырған[25; 99].
Спартаның саяси мекемесіндегі ... ... ... ... Спартада екі патша басқарды, екеуі екі әулет өкілдерінен. ... ... ... Бұл ... ... Хғ. ... орналасуы кезінде қалыптасты. Б.э.д. Ү – ... Бұл ... ... ... әрі бай ... болды. Спарта патшалары
Герусия мен ... ... ... болды. Бірақ, олардың
билігінде әскерлерді, діни ... ... ... бұл ... ... ... атқарған. Жорық кезінде шексіз билікке ие болып, герусия
мүшелерімен бірге ... ... ... араласқан[27; 117].
Патшалардың жанындағы қосшылары оның моральдық беделін жоғары көтеріп
отырған. Патша беделінің өсуіне абыздардың да қызметі әсер ... ... жер ... де ... армиясы жақсы ойластырылған ұйымдық құрылымнан тұрған. Ең
жоғары әскери қызмет Спарта соғыс флотының басшысы – ... ... ... оның ... тұрақты болмаған. Аристотель навархты «екінші патша
өкіметі» деп атаған[11; 74]. ... басы және ... ... ... ... ... да ... есептелген. Навархтар да эфорлардың
бақылауында болып ... ... ... ... басшысы Лисандрдың өзін
де эфорлар бақылап отырған.
Спартаның құрлықтағы әскерлері, басшылары да бірнеше топқа ... ... ... ... ... ... бойынш, армия көптеген
бөлімшелер командирінен тұрған: ... – моро ... ... ... ... (150-200адамдық), пентекостер командирлері (50-
60адамдық), және эномотархтар командирлері (25-30адам) [29; 103].
Полемархтар – патшаның жақын төңірегіндегілер және оның ... олар ... ... ... ... ... тамақтанды.
Патшаны 300 адамнан тұратын «аттылар» қорғап жүрген. (Іс жүзінде олар
жаяу бөлімдер еді). Оның үш ... ... ... ... тобына
енген. Деректерде бұл көптеген әскери қызметтерді кімнің ... ... жоқ. ... ... апеллада (Спарта жауынгерлерінің
жиналысында) патшаның ұсынуымен сайланған болар. Командирлердің қызмет
кақыты патшаның ... ... ... ... ...... ролі ... болды.
2.3. Б.э.д. Пелопоннес Одағындағы Спартаның ролі және
Пелопоннес соғысы.
Грек полистерінің қуатты бірлестіктері Спарта бастаған Пелопеннес
одағы мен ... ... ... ... теңіз одағының өзара қатынастары
б.э.д. Ү ғасырдың ... ... ... ішкі ... ... ... Ү ... ортасында бұл одақтар күшті әскери – ... ... ... ... ... саясатты ғана емес, сонымен
бірге терең әлеуметтік – саяси қайшылықтарды ... Бұл ... ... грек тарихындағы қантөгіс соғысты – Пелопоннес
соғысына киліктірді.
Пелопонес пен Афины теңіз одағы ... ... ... ...... ... ... құрамына кірген полистердің саяси құрылысымен айқындалды.
Пелопеннес одағы грек ... ... ... - ... ... ... Ол б.э.д. ҮІ ғасырдың екінші жартысында қалыптасты және
алғашқыда Пелопоннестегі полистерді ... ... ... ... жазықтығын қосып алды.
Б.э.д. Ү ғасырдың ортасында одақ құрамына Пелопоннестің Аргостан
басқа түгел ... ... ... ... ... қалаларына қоса
күшті Фивы және Фокиданың ұсақ полистері, Солтүстік ... ... ... ... ... ... бөлігі Спартаны қоса, аграрлы,
қолөнер және ... ... ... полистер архайлік қоғамдық қатынастарымен,
олигархиялық құрылысы және саяси бағдарламасы консервативтік болды[33; 85].
Шындығында одақтастар ... ...... ... Кориф, Мегары,
Сикионның экономикалық өмірі жеткілікті түрде интенсивті болды. ... ... ... ... ... ... ... әскери –
саяси потенциялын көтеріп, оны Грецияның күшті әскери ... ... ... көп және ... ... ... аграрлы полистер
жіберген гоплиттер жаунгерлерін бай сауда қолһөнер орталықтары Коринф пен
Мегараның күшті флоты толықтырып отырды.
Пелопоннес ... ... ... ... полистер, бір
жағынан сауда қолөнер ... ... ... ... және ... ... Оған енген мемлекеттер өз алдына жеке саясат ... ... олар ... ... ғана ... ... бір ... соғыса
да алатын. Оларда ортақ әкімшілік болған жоқ, одақтың сұранысын бақылап
отыратын, ... ... ... да ... ... бір ... ... бола қалған жағдайда міндетті
түрде жаяу, атты әскер, кеме және ақшалай ... ... және ... әскери
бөлімдер өздерін азық-түлікпен, ... және ... ... ... ... командирлерімен келетін.
Пелопоннес одағының жоғары органы барлық одақтастардың Спартада
өтетін жиналысы ... Онда ... ... ... ... Одақтық
Жиналыстың шешімін апелла бекітеді. Одақтастар әскерлерін ... ... ал ... ... ... ... басқарды.
Әрбір плоис, көлеміне қарамай, бір-бір дауыс алды, бұл Спартаға
тиімді шешімдерді іске асырып ... ұсақ ... ірі ... ... ... Пелопоннес мүше болу ерікті, одан шығу да ерікті болды.
Одақтарға деген жұмсақ ... ... ... ... ... ... олардың ішкі істеріне араласпау пелопоннес ... ... ... етті. Басқа әскери – саяси одақтармен салыстырғанда,
Пелепоннес одағы ұзақ 200 жылдай өмір сүрді[36; 128].
Одақтың үлкен әскери – ... ... ... отырып, спарта
Грецияның б.э.д. Ү – ІҮ ғасырлардағы күшті мемлекетіне айналды. Ол барлық
аристократиялық ... ... ... грек олигархиясының тірегі
болды.
Б.э.д. Ү ғасырда Пелопоннес одағына қарсы тұрған Афины ... ... ...... бірлестігі - Бірінші Афины теңіз одағы қарсы
тұрды. Афины теңіз одағы ... ... ... ... жерлерінен Кіші
Азияның грек қалаларын және Егей теңізі аралдарын азат ету үшін құрылған
бірлестіктер ... пайа ... ... та, грек – ... ... ... ... одағы әскери одақ шеңберіне дейін өсті және грек
әлемәнде ерекше саяси бірлестігіне айналып, ...... ... ... ... ... ... б.э.д. Ү ғасырда үлкен маңыз
берген. ... ... ... ... екі ... бөлуге болады: Делосс,
Симмахиясы кезеңі (б.э.д. 478-455жж.) – ... ... Кіші ... ... мен Егей ... ... ... азаи ету міндеті
болды[39; 46].
Келемі кезеңі Афинвы теңіз одағының Делосс ... ... ... – билік, үстемдік) айналуы, ... Ү ... ... грек ... ... саясат жүргізді.
Афины теңіз одағының Пелопоннестен айырмашылығы оның күрделі ұйымының
болуында. Мұнда ... ... ... ... ... ... қазына, әр жыл
сайын форос салығы толықтырылып отырды. Форос әр полистің ... ... ... Бай және ірі полистер көп сома төледі.
Афины державасының шеңберінде б.э.д. ү ғасмырда кең ... ... ... ...... тәртіп, мемлекеттік
басқарудың кейбір ортақтастығы және полистік ыдыраушылықтан арылу Грецияның
тарихында прогресивтік құбылыс болды. ... ... ... ... және ... дамуға жағдай жасады.
Бұл міндеттерді жүзеге асыруда Афиныға қарсы Спарта мен оның қуатты
одақтасы Коринфтің қатты ... ... ... 440 – 430 ... ... екі ірі ... ... терең дипломатиялық және
саяси қарсыластықты тудырды.
Б.э.д. Ү ғасырдың 40 жылдарының ортасы мен ... ... Қара ... ... ... қаратты, онан кейін батыс бағытта Егей
теңізінің аралдарында басып алушылық саясаты ... ... ... аяқталып
отырды. Афинының бұол жетістіктерін Пелопоннес басшы ... ... ... ... ... алмайтындығына барған сайын көздері ... Ү ... 30 ... ... ... ашу мәселесін қойды.
Пелопеннос соғысын Фукидит өзінің «Тарихында» бір ізді және егжей
тегжейлі суреттейді. Бірақ ол ... ... 411 ... ... ... ... ... бізге Ксенафонттың «Грек тарихынан» белгілі.
Бұдан тысқары соғыстың ... ... ... ... да сақталды. Ол дәуірдің саяси және әскери қайраткерлерінің
(Периклдың, Никийдің, Алкивиадтың, Лисандрдың) өмір ... ... ... ... тездеткен алғашқы оқиға ... ... ... ... ... грек ... батыс шетіндегі Эпидамна отарында
және Киркира аралында өрбіді. Бұл екеуі де Грециядан оңтүстік ... ... жүк ... теңіз жолдарындағы маңызды орындар еді. Эпидамнада
демократиялық төңкеріс болды. ... ... ... ... ... ... Эпидамдықтар Керкирадан көмек сұрады. ... ... ... ... көмек бермейді. Киркира Коринфтің отары болғандықтан,
Эпидамдықтар енді Корнифтіктерден көмек сұрайды. Коринфтіктер Эпидамнаға
көмектесті, бірақ осы үшін ... енді ... ... шықты. Теңіз соғысында
Киркиралықтар Коринфтіктерді жеңеді Коринфтіктер сол сәтте ақ есе қайтаруға
кеңінен әзірлене бастады. Киркира енді ... ... ... ... кірді,
бұл осы одақпен Пелопоннес одағының арасындағы өткенде жасалған бейбітшілік
шартын бұзу ... ... ... ... ... ... 432 жылы Мегары тауарларын
Афины базарына әкелуге тиым ... ... ... ... ... соғысқа дайындалуын тездетті. Үшінші уақиға Коринфтің Халкидика –
Понтидей ... ... ... ... одағынан бөлінулеріне жасаған
әрекеттер қайшылықтардың тек соғыс арқылы ғана ... ... екі жақ та зор ... – экономикалық күшпен келді. Пелопоннес жағы
соғысқа алпыс мың жақсы қаруланған ... жаяу ... және үш ... ... ... флотын шығарды, ал Афины төрт жүздей ... ... ... отыз екі мың ... ... ... және мың екі жүз атты
әскерлерді шығарды. Грек – парсы соғыстарынан кейін мұндай ... ... ... рет ұрыс ... және теңізде шоғырланды. ... ... ... ... ... ... ... тартып
алып, шешуші ұрыста жойып жіберу тактикасын ... ал, ... ... ... ... ... ашық слғысқа түспей, Афины флотын
Пелопеннестің теңіз жағалауларына түсіріп, Спарта күштерін ... ... ... екі ... ... бөлуге болады: Бірінші Архидамның
соғысы (Б.э.д. 431- 421жж). Екінші ... ... және ... ... 415-404 жж). ... 421- 415 жж. ... бітімге келген
кезең. Пелопеннес соғысының ерекшелігі, оның бір ... ... ... ... ... ... болды. Егей бассейні аудандары,
Пелопеннесте, Орталық Грецияда, батыс облыстарда, сонымен бірге Сициялияда
жүрді[41; 249].
Соғыстың бірінші ... ... ... ... есімімен
байланысты. Соғыс қимылдары бірден бірнеше жерде басталды: Беотия, Аттикада
және Халкидика ... ... ... ... күтпеген жерден Спартаның
одақтасы Фивылықтардың кішігірім Платея қаласына шабуылына басталды. Бұл
қала үшін ... бес ... ... ... ... ... ... территориясына енді. Афинылықтар
селолық жерлердегі әйелдер мен ... ... ... мал және ... ... ... ... үйлердің бөліктерін құртып кетіп отырды.
Аттика территориясын ... ... ... ... ... жоқ еді. Бір ... ... Архидам күштерін Пелопеннеске алып
кетеді. Б.э.д. 427 жылы дүркін – дүркін ... ... ... ... ... ... ... қарсы ұрысқа шықпайды. Б.э.д. 430
жылы басталған Афиныдағы эпидемия 426 жылға дейін созылды. ... ... ... ... бір ... өлді. 4400 гоплит және 300 атты
әскер ... ... ... ... 429 жылы ... өлгеннен кейін соғысты ... мен ... ... ... ... күрес күшейе түсті.
Індет әкелген шығыннан едәуір оңалған Афинылықтар б.э.д. 425 жылы Спартамен
соғысты қайта күшейтті. Флотқа басшылық ... ... ... ... ... ... ... қайтадан қолға алып, әскер түсірді
де, Мессиниядағы Пилос портын басып алды[40; 186].
Спарталықтар Афинылықтарды Пилостан қуып ... сәті ... ... Афины кемелерінің Пилос аймағынан шығатын жолын жауып тұрған шағын
ғана Сфактерия аралын ... ... ... ... халық жиналысының шешімімен
Демосфенге Клионның өзі бастаған эскадро көмекке жіберілді.
Тәжірибелі Флот бастаушысы Демосфен Клион эскадросының ... ... ... ... бұзып шыға алды. Демосфен мен Клион ... ... ... ... ... аралында спарталықтарды жеңіп,
олардың сау қалғандарын тұтқынға алды. Спарталықтар бітім сұрады. ... ... ... ... ... ... ... етуімен, Спарта
қабыл ала алмайтындай шарттар ұсынды да, соғыс жалғаса берді.
Спарталықтар тәжірибелі ... ... ... ... әскер күштерімен Афинылықтардың Егей теңізінің солтүстігіндегі
өмірлік маңызы бар орталықтарына қарсы ... ... ... ... ... солтүстікке тез өтті де, Халкидика Амфиполь түбегіндегі ... ... соң ... ... Бұл Афинының мүддесі мен беделіне ауыр
соққы болды.
Пелопоннес те бірінші Афины теңіз одағы да, алма ... ... ... ... жүргізілген соғыста қажыған еді. Бейбітшілік жөнінде келісөздер
басталып, б.э.д. 421 жылы ... мен ... ... 50 жылға раналып
келісім жасалды, ол келісім осы іске ... ... ... ... Никий келісімінің шарттары бойынша Спарталықтар мен Афинылықтар өз
әскерлері басып алған жерлерді босату және ... ... ... ... тиіс ... Оның үстіне Афинылықтар, егер құлдар (илоттар)
көтеріліс жасай ... ... ... уәде ... ... флоты б.э.д. 411 жылы Абидоста б.э.д. ... ... ... Алкивиад енді Афины жағында соғысып, парсы
сатырабымен байланыс орнатты. Енді ... ... ... ... ... бере ... Афины флотының жеңісі Афиныда олигархиялық
үстемдікті құлатып, оның орнына демократиялық ... ... Күш ... афинылықтарға көмекті тоқтатып, Спартаға ... ... екі ... ... ... ... ... 406 жылы афинылықтар
Аргинус аралына жақын жерде ... ... ... ... Бұл жеңіс
афинылықтардың соңғы жеңісі еді. Афинының күш ... ... ... ... ... орнатты. Афины және басқа қалаларда
олигархия бас көтерді. ... ... ... ... ... ... ... жылы Эгоспотамос түбінде жеңіліске ұшыратты. Афины флот та, ... ... да ... ... ... 404 жылы өз қарсыластары алдында тізе
бүкті. ... ... өте ауыр ... ... ... ... одағын, оның ұйымын
тарату, барлық флотынан, қорғандарынан айырды, ... ... ... ... ... демократиялық құрылыс талқандалып, өкіметке
30 дар билігі келді. Пелопоннес соғысы ... ... ... ... ... енді ... ... Эллададағы қарапайым полиске айналды.
Афины мен Спарта арсындағы бұл ... ... ... ... ... ... ... жеңіліс табуының негізгі
себептеріне афины демократисының табансыздығы, ... ... ... ... пен ... базасының тар өрістілігі, теңіз одағына
енген полистердің сепаратизімін ауыздықтай алмауы, азаматтарынң ... ... ... Ү ... 40 – 30 жылдары Афинының сыртқы саясатының
жетістіктері афины демократиясының басшыларының ... ... ... ... ... саясатқа итермеледі. Ал сыртқы саясат ... және ... ... ... ... ... жеңіліс табуына
Спартаға қаржылай көмек берген Парсы державасы тек Афиныны ғана емес, бүкіл
Грек дүниесін әлсіретіп, күшін қайтарыуды басты ... етіп ... ... – тарау. Эллинизм дәуіріндегі Спарта мемлекеті.
2.1. Пелопоннес соғысынан кейінгі Спартаның саяси жағдайы.
Пелопоннес соғысы адам ... зор ... ... ... ... ... де бл полисте де экономикалық артақа кету қатты
байқалды. Б.э.д. ІҮ ғасырдың І ... грек ... ... ... ... ... ... молынан әсер
етті. Полистерде жерсіздену үрдісі байқалды. ... ... ... ... да ... Клерлері бар спартандықтардың саны б.э.д.
Ү ғасырдаң жартысынан б.э.д. ІҮ ғасырдың І жартысынада 1,5 мың ғана қалды.
Мұндай жағдайлар ... ... және т.б. ... жүді.
Б.э.д. 404 – 379 жылдары Грецияда Спарта үстемдігі жүрді. ... ... ... ... болмады[20; 123]. Бастапқы кездері
Спарта қазіргі тілмен айтқанда радикалды шешімдер қабылдап, өте ... ... еді. ... ... дөрекі саясат жүргізуі, оның
көптеген одақтастарының, оның ішінде Коринф пен ... ... ... ... ... ... ... азаттық пен
автономия», «Ішкі істерге араласпау» деген ұрандарын күн тәртібінен алып
тастап, азат қалаларда ... ... ... ... ... ... күштерін қалдырып отырды. Мұндай әрекеттерге полистер барған сайын
наразылық білдіре ... ... ... ... ... ... тұрғындарын қатаң жазалады. Бірақ солай бола тұрсада сол
кезде сол кезде бірнеше құлдар ... ... ... Мысалы, б.э.д. 413
ж. 20 мың афины құлдары Спартаға қашып кеткен. Б.э.д. 418 жылы ... ... ... ... жеңіліс тапты. Әлеуметтік қайшылықтар
тек үстем тап пен құлдар арасында ғана болмады, құл иеленушілердің , ерікті
азаматтардың арасында да ... ... Тағы бір ... ... ... жіберілген жазалаушы отрядтар жергідікті ... ... ... ... ... 403 жылы ... «отыздар» тираниясы
құлатылып, стратег Фрасибул демократияны қайтадан ... ... ... ... ... ... арасында жылдын жылға
өрістей түсті[14; 234].
Б.э.д. ІҮ ... ... ... Грек ... саяси ахуал
өте орнықсыз болды. Парсы мемлекеті Гректердің ірі полистерін бір – ... салу ... ... ... Б.э.д. ІҮ ғасырдың 70 – 60 ... мен ... ... ... ... де ... 200 ... созылған
Пелопоннес одағы таратылды. Ал ІҮ ғасырдың 60 – 50 жылдары Екінші Афины
теңіз ... ... ІҮ ... ІҮ ... ... ... ... дағдарысы
ІІІ ғаысырда өзінің шыңына жетті. Спатаның патша – реформаторлары Агис және
Клеоменнің өмірбаяндарын жазған Плутарх азаматтық ұжым ... ... ... ... ... ... ... 700, оның ішінде 600 мұралық
жерлері клер, 100 полис басшылар, ал қалғандарының бәрі қатардағы «қайршы
және бейшара бұқара»». ... ... ... едәуір өзгерістер жүрді.
Екі патша әулетінің бәсекелік ... ... ... мен ... ... ... ... органға айналды[16; 231].
Спарта мемлекетінің одан әрі әлсіреуін тоқтату үшін ... ... ... ... ... ... Бұл күрделі әлеуметтік қозғалысты
Спарта патшасы ІҮ Агис ... 245 – 241 ... ... ... 243 жылы
Агис : «Ликургтер құрылысын өркендетіп, ежелгі спартан ерлігін және ... ... ... қалпына келтіру керек» - деп ... ... ... қарсы шығады, өйткені ликург құрылысын өркендету іс жүзінде
жерді қайта бөлумен және ... ... қосы ... тиіс ... Сонда
Агис Халық жиналысы апеллаға өзі сұрау салды да, жүздеген ірі ... ... ... ... және оны ... үшін ... ... бөлуді, онан тыс жерде периэктер үшін 15000 учаскеге бөлуді,
бұларға сонымен қатар, азаматтық құқық ... ... ... ... ... ... ... жер иеленуде өзгерістер іске асырыла
бастады[30; 256].
Реформаға қарсы шыққан екінші патша – Леонид тақтан түсіріліп ... ... ірі жер ... ... ... эфор ... ... Борыштарынан құтылған соң Агисилай жерді ... ... ... барынша кедергі жасап бақты.Жерді қөата бөлу олигархтардың ... ... ол бұл ... ... ... бірі ... ... өзі жерсіз азаматтар арасында жас ... ... ... ... ... Агис ... келгеннен кейін
эфорлар оны дарға асыуға үкім шығарды. Храмнан оны алдап алып шығып, дарға
асты.
ІҮ Агистің реформасын ... ... ... баласы, Агистің
саяси дұшпаны, жас ІІІ Клеомен (Б.э.д.235-221жылдар) болды. Ол азаматтық
құқықтарға ие болған жерсіз ... мен ... жер ... берді.
Спартадағы басты мәселердің бірі жер ... ... ... тырысқан
болатын. Бұл бастапқы кезеңдерде әлеуметтік мәселені шешкендей болғанымен
де уақыт өте ... ішкі ... ... әкеліп соқтырды[11;
209].
Македония мен Ахей одағыгның біріккен күштеріне қарсы үлкен соғысқа
әзірлене отырып, ... ... ... ... ... қоса ол
басқа жерлерді ... алу ... да ... ... Спартаның
территориясының одан сайын үлкеюін негізгі мақсат етіп ұстанған еді. Бірақ
б.э.д. 221 жылы ... ... ... ... ұрыста
Клеоменнің арсмиясы түгелдей дерлік қырылып қалды.
Спартаның тарихында оны тұңғыш рет Антигон ... ... ... ... Мемлекеттегі бұрынғы жүйе тоқырауға ұшырап жаңа жүйе
қалыптаса ... еді. ... ... жойылды. Бұрынғы реформаларға
мүлдем қарсы олигархияның мүддесін қорғайтын билік тақ басынна келген
болатын. ... ... ... ... ... 206 жылы Спартада билік басына Набис келді. Набис илоттарды
босатып, ... ... ... Жер бөліп берді. Оны б.э.д. 192 жылы
өлтіреді. ... ... ... ... эллиндік кезеңде мүмкін еместігін
көрсетті. Әлеуметтік реформалар іске аспады. Онан кейін Рим ықпалына түсті.
2.2. Спарта мәдениеті.
Cпарта мемлекетінің мәдениеті өз ... ... ... ... ... де ... Дегенменде, Афины мәдениеті сияқты гүлденіп, үлкен деңгейге
жетті деп айта алмаймыз. Афиныдағы ... биік ... әсем ... ... ... ... ... мен білімнің дамуы жоғары деңгейге жетті
деп айта ... ... ... ... жер және мал ... бұл жерлерде мәдениет сәл кенжелеп ... ... ... археологиялық қазба нәтижесінде Спарта қоғамында да ... ... ... ... ... ... – 1910 жылдары ағылшын ғалымы, археолог Даукинстің экспедициясның
қазба жұмыстарының нәтижесінде ежелгі Спартадағы храм – ... орын ... ... ҮІІ – ҮІ ... ... лакон өндірісіне жататын
жоғары сапалы көптеген ... ... Бұл ... дейін Спарта өте
қарапайым, даму деңгейі төмен ретінде қарастырылып ... ... ... бұл ... ... алтыннан, янтарьдан
жасалынған сондай – ақ, керамика бейнеленген керемет суреттер, маскалар
табылғаннан кейін Спарта мәдениеті ... ... ... ... ... грек жазушысы Павсанияның айтуына қарағанда б.э.д. ... ... ... басқа грек полистерінен еш енде қалмағандығын
көруге болады.
Құрылыс саласына ... ... ... ... ... сарайлары
салынған. Бұлар көбінесе мінәжәт орындары, яғни храмдар ... ... алар ... б.з.д. 600 жылдары Орти Артемидасы, агорыдан алыс емес
жерде орналасқан Скиада порты, б. э. д. 550 ... ... ... тағы т.б. ... ... ... ... саласында Спартада әлемге әйгілі болған ақындар өмір ... өз ... сол ... ... ... жырлайды. Сондай -
ақ, ... ... ... ... ержүректігі мен
батырлығын өз өлеңдеріне қосып мақтан тұтады. Тритейдің өлеңдерін соғысқа
шығар алдында ... ... ... ... Аңыз ... ... ... айтуына қарағанда Тритей өлеңінің арқасында Спартандықтар
мессендіктерді жеңген деген деректер де кездеседі. Спарта ... ... қала ... бірі болды. Грецияның түпкір түпкірінен ... ... ән мен күй ... осы ... ... ... 193].
Ежелгі Спратда діни түсінік жалпы Грецияға тән ... ... ... көп құдайға табынушылық қалыптасты. Бұлар жауын –
шашын құдайлары, найзағай ... т.б. ... ... ... ... ие болды.
Жалпысында Спарта тарихын тарихшылар екі кезеңге бөліп қарастырады.
Бұл кезеңдерге ... ... ... ... де ... ... ... Біріншісі ол «заңсыздық» кезеңі деп ... ... ... ... ... ... сатыда қалыптаспады. Бұл кезеңде
Спарта жаулаушылық ... ... ... ... ... те, басқа
салалар да қалыптаса қоймаған болатын. Қоғамдық құрылысы және ... бала ... тек ... ... ... Екінші кезең «игілікті
заңдылық» кезеңі бұл кезеңнің ... ... ... ... ... елдерді өздерінің қарамағына енгізеді. Бұл оларға мәдени алмасу
беретіні сөзсіз. Осы кезеңдерде ... ... ... ... ... ... ... деңгейге жетеді.
Спартадығы екінші кезең мемлекеттегі барлық саланы дамыта түсті.
Илоттар еңбегін пайдалану ... ... мен ... көп әсерін тигізді.
Ежелгі дүние мәдениетін құлдар тұрғызған деген тарихи сөзге ... ... ... мен ... ... ... ... аз тиген жоқ.
ІІІ – тарау. «Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы» ... ... ... ойын технологиясы және тірек конспектісі
қолданылған сабақ үлгісі
Сабақ – мектепте оқушыларға білім және тәрбие берудің негізгі буыны.
Оқу ... ... ... сабақтың міндеттері де, оған
қойылатын талаптар да күрделене түсуде. Сонымен бірге сабақтардың өздері де
жетілдіріліп, жылдан жылға сана ... ... ... ... жылдары
қазақ тілінде оқытатын мектептерде тарих сабақтарының сапасы ... ... ... шебер ұйымдастыратын тарихшы мұғалімдер саны
көбейе түсуде.
Қазіргі білім беру ... ... ... ... ... ... тарих пәнінің оқытылуына баса назар аударылып ... ... ие ... ... пәнін оқытуды, халқымыздың ежелгісін
егжей-тегжей үйренуді, терең, ауқымды мәселелерді зерделеп, талдау жасауды,
тарихтағы халық ... ... ... ... ... ... жасаушы халық екендігін түсіндіруді талап етіп отыр.
Тарих пәнін оқытудың ... ... – жас ... ... шынайы
тарихы мен таныстыру, дүниежүзілік ... ... ... ... сын ... ... ... келешекті бағдарлайтын,
шығармашылықпен жұмыс істеп, дұрыс қорытынды ... ... ... шығару.
Осы міндетті орындаудың бір жолы – оқушыларды топқа бөліп жұмыс істеу.
Топпен жұмыста оқушылар бір-біріне сұрақтар ... ... ... ... Оқушы өзіне қажеттіні алады,қабілеттерін көрсетеді,
өздерін бағалайды[46].
Әрбір оқушының пәнге деген қызығушылығын ... ... ... ... ... ... досына анализ беріп үйрену, ... ... ең ... ең ... ... алу, өз еркін
жеткізе білу, қорытынды жасау, өз жұмысына баға беру – міне бұл ... ... ... ... Бұл мақсатқа жету жолдарын қаншама педагог –
ұстаздар, ... ... ... ... көп методикалық
әдістемелер, кітаптар шығарып жатыр.
Оқыту ... ... ... ... ой – ... зор. Осы педагогикалық ойлардың пайдаланылуы үшін оның жоспарлануы,
мақсатының нақтылануы, толық жүзеге асыру және нәтижесі талдануы ... ... ... ... қалпына келтіретін және меңгеретін іс - әрекет
түрі. ... ... ... ... ... ... болады: оған оқушылар өз еріктерімен қатысады, шығармашылық,
бәсекелестік, жарысушылық, эмоциялық сипаты бар болады. Бұлармен ... ... ... ... оқушыларды әлеуметтік жағдаймен
таныстырады, ұлтаралық қарым – қатынасқа ... ... өз ... асыруға жағдай жасайды, бала адамдар расында болатын күрделі қарым ... ... ... жеңе ... ... оқушылардың көңілін
көтеру ойынның негізгі қызметінің бірі. Педагогикалық ойындардың негізгі
түрлері: дидактикалық, ... ... жас ... ... ... Ойын ... оқытуды көптеген зерттеушілер
болашақтың дидактикалық жүйесі деп есептейді. ... ойын – ... ... ... ... ... болатын педагогикалық мақсаты мен
бағыты бар шығармашылық іс әрекет. С. Ф. ... мен Ю.С. ... ... ... ойын мен ... ойынның айырмашылығы,
танымдық ойын мазмұнымен, білімнің қабылдануы – ... ... ойын тек ... ... ... ... ... мазмұны мен құнын төмендетпейді, қайта
мазмұнын толықтыра түседі. ... ойын ... ... бір – ... білімділігі арқасында асып түсуге тырысады. Ойын әрекеті,
оқушылардың белсінділігін оқу ... ... ... ... ал ... оқушыларды оқу жұмысына ынталандыру ... ... ... ойын ... ... ... қарапайым, оңай есте сақталатын болады.
Материал өте жылдам екпінмен беріледі. Ойын кезінде басқа уақытта меңгере
алмайтын ... ... оқу ... орындайды. Ойын арқылы тапсырма беру
оқушылардың үй ... ... ... арттырады. Сабаққа дайындықсыз
келетін оқушылар да – бар ... бар ... ... ... ... ... ... өтілгелі отырған жаңа тақырыпты
оқушыларға даяр күйінде түсіндірмей, олардың ... ... қою ... ... өте зор. Сол үшін де, ... ойын түрлерінің маңызы
зор. Ең негізгісі ... ... ... ... ... мүмкіндік
жасалады. Ойынды сабақтың ... ... ... ... өйткені
оқушылардың материалды қабылдауы төмендеп, жалыға бастағанда ойын олардың
жұмыс істеу қабілетін ... ... ... ... жасауға
мүмкіндік береді. Сабақ процесінде пайдалынатын ойындар мынадай түрге
бөлінеді:
Иммитациялық (қимыл – ... ... ... ... (ережеге бағынбайтын)
Рольдік (ережеге бағынатын)
Іскерлік (басқару, экологиялық)
Ұжымдық (командалық)
Жарыс сайыс (топтық)
Нәтиже көрсету ойыны т.б. болып бөлінеді[50].
Тағы бір ойын сабағының басты түрі ... ойын ... ... ... отандық педагогикада көзқарас алмастыру және проблемаларды
шешуде өзіндік ... және ... ... қалыптастырады. Мұндай
ойындардың түрлеріне белгілі педагог М. В. ... ... ... ... - бұл ... бір ... тобы – адамнан немесе
сынып ... ... ... отырысы» - мұнда оқушылар 4 – 6 адамнан топ
құрап, арасынан өз жетекшілерін ... ... әр ... талқылауға бір
проблема беріледі, содан кейін әр топ өз ... ... ... отырып та, тақта алдында шығып та ойнауға болады.
«Форум» - бұл ойын жоғарыда ... ... ... ... ... топ пен ... ... немесе аудиториямен өтеді.
«Симпозиум» - бұл пікірталас ойынында топ ... өз ... ... ... сөз ... және ... ... жауап
береді.
«Дебат» - қарама – ... екі ... ... ... ... екі ... қорғау.
«Аквариум техникасы» - бұл ойын техникасы екі ... екі ... ... ... ... толы ортақ көзқарас болмаған кезде ойналады.
Проблеманы шешу барысында сынып ... ... ... ... талап ету міндетті емес. Бұл ойындар міндетті түрде
түпкілікті нәтижеге жету ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қорғай білу қабілеттерін дамыту үшін
ойналады.
Ал бұл ойындардың жүргізу әдістемесі төмендегідей:
1. ... мәні мен ... ... ... мақсатын анықтау.
3. Ойынның түрі мен формасын анықтап ... Ойын ... ... ... Ойын ұйымдастыру барысындағы мұғалімнің ролі.
6. Оқушының іс-әрекеті.
7. Ойынды бақылап, қорытынды жасау.
Ойын соңында ойын барысындағы кемшіліктер мен ... ... ... ... ... отырған дұрыс. Ойын баланың көңілін өсіріп,
ойын сергітіп қана ... ... ... оның ... – түсінігін де
арттырады. Балалар ойын арқылы бір – бірімен тез тіл ... ... ... ... да ... ... да епті, қайратты да қажырлы
болуды армандамайтын бала жоқ. ... ... өзі ... ... тәлімнің
қайнар көзі сияқты ықпал етеді, танымын жетілдіреді. ... ... салт – ... елес ... ... ... да ... ойын
ойнатқанда халық қазынасынан, оның тұрмыс – тіршілігінен де мағлұмат беріп
отыру керек. Мысалы, оқушыларды топқа бөлу ... ... кім көп ... мақсатпен «Хан талапай» ойынын ойнатуға болады. Сөз ... ... ... ...... айту да ... Бұл ... бір тақырып төңірегінде өткізу арқылы оқушылардың ... және ... ... арттырып, елінің тарихы мен әдебиетін
білуге деген талпынысын ұлғайтамыз[53].
Аталған ойын түрлерін ойын ... ... өте ... болып келеді.
Мектепте тарих пәнін оқытуда ... ... ... іс - ... ойыны ерекше орын алады. Іс - әрекет ... ... ... әсері жағынан елеулі нәтиже беретін әдіс. Бұл әдіс
оқушының оқиғаға «тікелей қатысуы» және ... ... ... ... да, сабақта өтілген материалды жоғары деңгейде меңгеру іске
асырылады. Іс ... ... ... ... ... ... Оқушыны басқа адамның рөліне енгізіп, оның ойын, сезімін, іс -
әрекетінің мақсаты мен ... ... ... ... ... алған білімі эмоциялық бояуларымен, сезімдік
әсермен қабылданып, тарихи оқиға туралы өзіндік қорытынды
жасауына мүмкіндік ... Іс - ... ... ... ... ... ... білімі
тереңдейді.
Мектепте тарих сабағында жиі қолданылатын ойын ... ...... ... ... ... ... ойындарды атауға болады.
Тапсырма ойындар атақты тұлғаларға мінездеме беруге негізделген ... ... ... ... ... сипаттайтын «Қай тарихи тұлға?»
немесе ... кім ... «Бұл ... ... ойындарды түрлерін өзгерте
отырып кез – ... ... ... ... «Қай ... ... ... белгілі мемлекет қайраткерлері туралы дерек жазылған кеспе
қағаздар таратылады. ... ... ... ... ... оқиғаларын тауып айтуы керек. «Мұны кім айтты?» ойнында да
кеспе қағаздар таратылады, ... ... ... ... ... ... ... авторын және оның қашан ... ... «Бұл ... ойын – тапсырмасы оқушылардың деңгейіне байланысты
қарапайымдалады немесе күрделенеді. Портереті, өмір ... аты – ... ... ... ... мынадай тапсырма алуы
мүмкін:
1. Спартада заң шығарған алғашқы адам.
2. Б.з.д.Ү ғасырда заң шығарған ... ... ... ... ... ойыны – кезінде бір оқушы үндемей ... ... ал ... ... ... ... ... тақтаға объектінің атын
жазады. Егер біреуі сөйлеп қалса, ойыннан ... Ойын ... ... ... ... ... ... қарай, немесе
шығыстан батысқа қарай, т. с. с.» типтес ойын тапсырмаларда ... ... ... ... ... байланысты оқиғаларды айтуы
тиіс. Мысалы, Мессения десе оқушы Мессенияда болған оқиғаларды ... ... ақ ... ... ... да жүргізілуі мүмкін. Кеспе қағазға төрт
қала немесе елдімекен жазылады. Белгілі бір тарихи құбылысқа немесе оқиғаға
соның тек үшеуі ғана ... ... ... осы ... ... тауып,
қатарды қатеден тазарту. Картографиялық білімдерді ... да ... ... ...... ... әрпінен
келесі сөз басталатын сөздер тізбегі.
Хронрологиялық ойындар. Тарихта оқушының хронологиялық ... зор мән ... ... Хронологияны меңгеруге байланысты
тапсырмалар да саналуан болуы мүмкін. Мысалы, оқиғаның ... ... ... ... ... анықтау, белгілі тарихи іс – барыстарға ғана
қатысты даталарды ұсынылған саналуан даталардың ... ... ... ... ... ... ... қандай дәуірге жататынын
анықтау, негізгі оқиғаларды анықтау, кезеңдерге бөлудің ... 6-7 ... ... ... хронологиялық ретімен
орналастыру тапсырмалары берілуі мүмкін. Хронологиялық тапсырмалар
даталардың ... ... ... ... фактілердің датасын анықтау;
берілген хронологиялық қатардың арасынан басы ... ... сай ... ... тарихи оқиғаның ұзақтығын анықтау; оқиғаның кезеңдік
даталарын анықтауға карточка, ... ... ... ... кесте
сызу, ауызша жауап беру түрінде беріледі. Хронолгиялық ойындар даталар
бойынша ... ... ... ... ... жариялаған оқиғаның
датасын жазады), «уақыт таспасы» (даталарды белгілі ... ... ... ... ... ... қозғалыстар): «Ортақ дата» (бір жылда
әртүрлі елдерде болған оқиғаны атау) ... ... ... ... ... ... ... ойын алаңы бойынша жылжып,
клеткада жазылған датаның оқиғасы ... ... қате ... ... ... ... ойынды жаңадан бастайды. ... – ақ ... ... ... ... ... дата құрастыруы тиіс.
Келесі бір ойынға дайындалған ... ... ... ... ... ... ... қыстырып қояды. Оқушылар «балық ... ... ... ... айтып береді. Хронологиялық кеспе қағаздар
«Үндемес» ойнын жүргізуге де ... ... ... ... ал
оқушылар қажет датасы жазылған кеспе қағазды көрсетеді. ... ... ... бір балл ... қай ... көп балл жинаса, соның жеңіске
жеткендігі даусыз нәрсе.
Білімді жаңғырту кезеңіндегі ойынның маңызы ерекше. Мұндай ... өте ... ... Ал, ... ... ... ойындары кең
пайдаланылады. Оқушыларға өткенде не болғаны, болашақта не ... Бұл ... ... үшін ... ... ... ... Бұл ойын тарихи оқиғаны дәл анықтауды, қиялдай алуды, шығармашылықты
талап етеді. И. В. Кучерчук ойынды өткізу үшін ... ... ... ... кез – ... ... мен елге бара ... уақыт ұшағы бар
деп есептеңіз де, ұшу бағдарламасын жасаңыз:
1. Барғыңыз ... ... мен ... ... ... ... елді ... пәнінен қорытынды - қайталау сабақтарында қазіргі таңда
теледидардан беріліп жүрген, оқушыларға ... ... ... ... «ХХІ ... ... ... «Алтын қақпа», «Ғажайып алаң»,
«Жұлдызды сәт», «Не? Қашан? Қайда?» тағы ... ... ... ... ... ... ... сай сұрақтар мен тапсырмалар
құру арқылы өткізуге болады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... технологиясы
ойын технологияларының ішіндегі тиімді құралдарының бірі ретінде айтылып
жүр. Пікір ...... ... ... саласы. Коммуникативтік
пікір алмасу моделі ... ... ... мен ... ... ... жүзі педагогика инновациясы» атты М.В.
Клариннің еңбегін басшылыққа ала отырып, тарих ... ... ... ретінде
пайдалану – жақсы нәтижеге қол жеткізді[48]. Пікірталас дискуссиялық ... ... ... ол ... ... ... ... баға беруде
маңызды роль атқарады. Пікір сайыста сөз жарысын дамыту оқушылар білімін
молатып, ... ... ойлы ... тастап, көзқарасын
қалыптастырып, шешендік шеберліктерін шыңдаса, ... ... ... Олай ... ... ... оқытуда қолданылатын пікірталас
оқытудың жаңа ... ... бола ... ... деп ... ... айтуға
болады.
Тарих пәні қоғамдық білім көзі болғандықтан, әр оқушының осы білімді
меңгеруіне ... ... ... ... ... ... ... бала психологиясына, оның түсіну қабілетіне сай
болып ... және ... ... ... ... көп қажет
ететін тиімді технология ретінде – ойын ... ... жүр. ... ... ... әрбір ұстаз өз шәкіртіне ұзаққа дейін ұмытылмайтын білім
беремін десе, әрбір өткізілген сабағына ойын элементтерін енгізу қажет.
Менің алып ... ... ... арнайы сағат саны берілген.
01.19.2002 жылы ... ҚР ... ... ... ... ... бойынша 6 сыныпта оқытылатын «Ежелгі дүние тарихы» ... ... Оны ... да дұрыс өткізу оқушы үшін маңызды. Себебі,
аталған тарихи ... ... ... тарихи түсініктерін
қалыптастырудың ... ... бірі ... табылады.Сондай – ақ,
өркениеттің алғашқы ошағының бірі болып танылатын ежелгі Спарта ... ... ... ... өткізуді жөн көрдім. Осы мақсатта
сіздерге «Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы» атты тақырыпты мектепте ... ... ... ... жоспарын ұсынып отырмын.
1. Сабақ тақырыбы: Ежелгі Спарта мемлекеті
2.Түрі: Дәстүрлі емес ойын ... ... ... ... ... білімділік: Оқушыларды өткен тақырыптар бойынша
білімдерін жинақтау және жаңа ... ... ... ... ... ... ... сүюге, еңбекқор,
адал болуға тәрбиелеу.
б) дамытушылық: Оқушылардың ой-өрісін,тарихи танымын, ... ... ... ... ... ... ... қима қағаз,
плакат, теңге алу ойыны.
4. Әдіс-тәсіл: Сұрақ жауап, талдау әдістері.
5. Сабақ барысы:
а) Ұйымдастыру: Оқушыларды түгендеу, ... ... Үй ... ... Греция тарихы
1. Ежелгі Греция даласында қазіргі күндері қандай мемлекеттер
орналасқан?
2. Ежелгі Греция территориясындағы қала ... ... ... ... ... сұрақтарынан кейін «Теңге алу» ойыны ... ... ... кім көп теңге жинаса сол жеңімпаз атанады. Бұрынғы ата-
бабаларымыз ат ... ... келе ... ... ... ... ... алып қашқан болатын. Сол адам ең мықты, епті адам болып саналған.
Сол ойынды сабаққа негіздеп өткізсек, кім көп ... ... ... ... ... сол ... осы ... ең мықты, білімді, ойлы жеңімпазы
болмақ. Сұрақтар тақтадағы плакаттағы аттар арқылы жылжытылып отырады. Егер
сұраққа оқушы ... бере ... онда ол ... сұрақты ала алады. Теңге
артындағы ... ... үш ... үш ... ... жауап береді. Әр
сұрақ бір ұпайдан ... ... ... ... Грек ... кімдер зерттеген?
2. Греция атауы қайдан пайда болды?
3. Греция қай материкте орналасқан?
4. Крит аралдары ... ... ... ... ... не?
6. Ежелгі Греция туралы жазғылған дастанды атаңыз?
7. Грециядағы сарайларды атаңыз?
8. Неге сарайлар кезеңі деп атаймыз?
9. ... ... ... ... Жаңа сабақ:
Спарта мемлекеті Пелопоннестің оңтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... ... ... орналасты.
Спарта мемлекетінің тарихын Фукидидтің, Ксенофонттың, Аристотель мен
Плутархтың шығармалары және спартан ... ... ... ... отырмыз. Аталған тарихшылар мен философтардың шығармаларынан Ежелгі
Спартаның әлеуметтік – экономикалық жағдайын ... ... ... мен әлеуметтік құрылысының өзгешеліктері көбінесе
табиғи жағдайларына байланысты еді. Теңізден қашық ... ... ... өз ... томаға тұйық болуына, екінші жағынан, ... , ... ... құнарлы батыс аңғарларын басып алушылық
әрекетін жасауға итермеледі.
Грецияның басқа қалалары ... ... ... ... ... ... жиі - жиі шайқаса ... және ішкі ... ... ... құл ... ... ... әкеліп соқты.
Спартада мемлекет өте ертеде ... ол ... алу ... ... ... ... қарағанда, онда ру құрылысының қалдықтары әлдеқайда көп
сақталды. Спарта құрылысының және ... ... ... ... ... күшті мемелекеттілігінің ру мекемелерімен үйлесуінде еді.
Спарта полисінде көпшілік тұрғындар бір – бірін жақсы ... ... ... жер ... ... ... жағдайына байланысты ауыл
шаруашылығ бірнеше салаға бөлінді: ... ... ... ... бау – ... мал ... Спартада басты кәсіп егін шаруашылығы болды. Ежелгі Спартада
жерге жеке меншік болған жоқ. ... жер ... ... ... Ал ... мүшелеріне жеке учаскелерді уақытша пайдалануға беріп отырды. ... ... ... ... олар не ... не айырбастай алмады.
Қолөнер кәсібі Спартада өте аз ... ... ... ғана ... Олар тек ең қажетті заттарды ғана жасады. Бірнеше
ғасырлар бойы спарталық ... ... даму ... ... ... ... басқа грек қала мемлекеттеріндегі тәрбиеден
мүлдем бөлек ... ... ... ... ... ... ... « Асыраушылар өте сапалы тәрбиеледі. Олар ... ... ... ... ... пен ... үйретті, бұл оларға
еркіндік береді деп ... еді. ... ... ... мемлекеттер
Лакониядан асыраушы, яғни тәрбиешілер сатып алатын кездері де ... ... ... ... туралы деректерінен Спартаның
қоғамындағы әлеуметтік ... ... ... ... Онда ... ... жөнінде шығарған реформаларына да мән беруге болады. Спартада
әкесі ... өзі ... ... ... ... Бала жалпы
қоғамдық тәрбиешілер қарамағында болады. Өсіп келе жатқан баланы әскери
іске баулу ... ... ... бой ұрдырған. Мысалы: Ликург ата
– ансынан жеті ... ... ... балаларын бөліп алып, оларды
отрядтарға таратқан. Балалар бірге өмір ... ... ... ... ... үйренеді. Балалар ішінен ең пысық, айлакерлерін басшы ... Оған ... ... ... ... Бұл бір ... ... үйренуге ықпалын жасаған еді. Балалларды ойын үстінде ақсақалдар
бақылап отырған. Арасынан ең жау ... ең ... ... ... ақсақалдар төбелесті өздері әдейі ... ... ... ... ... бөлігі жас ұрпақты тәрбиелеу және
оқыту болды. Ішкі және сыртқы жауға қарсы тұра ... ... ... жағынан жетілген жауынгерлер қажет болды. Спарта жауынгері
тәртіпті, қиыншылыққа ... ... ... басшыларына міндетсіз
бағынуы керек. Тәрбие жүйесінде оқуға, жазуға көп маңыз берілмеген.
Спартада тәрбиелік жүйе үш ... ... ... сатыға 7 мен 12
жастың аралығындағы ұл ... ... алып ... ... (табынды) бөлініп, олардың басында арнайы тәрбиешілер болмайтын.
Агелдің басында ең ... ... ... ... епті балаларды
тағайындаған. Басқа балалар оған бағынған. Тәрбиенің мақсаты – балаларды
төзімділікке және ... ... ... ... олардың
ойындарын үнемі бақылап, оларды бір-бірімен жиі ... ... ... ... ... жетуді міндет деп есептеген. Балаларды
тәрбиелеудегі жалпы басшылық мемлекеттегі ерекше қызмет адамы – ... тек ... ... ... ... ... маңыз берілді.
Әйел тәрбиесі ерлердің тәрбиесіндей қаралатын болған. ... бұл ... ... құрметпен қарайтын. Спарталықтар денсаулығы жақсы бала тек
денсаулығы жақсы ... ... деп ... ... үй ... Қыздар гимнастика, жүгірумен үнемі айналысқан. Жастар күні
бойы әскери отрядта өткізіп, бірге тамақ ... Олар ... ... ... ... ... яғни осылайша тамақтануды фидития
деп атады. Ал басқа қалалардың гректері ... ... ... ... болатын.
Спарта тәрбиесі негізінен өмірлерінің ... ... ... қуатын
нығайту мақсатына бағытталды. Спартандық ең алдымен жауынгер болуы керек.
Бұл ... ... ... ... ... қаналушы, езілуді басынан
өткізіп отырған дұшпандық пиғылдағы ... ... ... өмір сүруден
туған нәрсе.
Спарта мемлекеті қандай да болмасын сыртқы саудаға тиым салды. ... ел ... және ... ... ... ... өнім
шығарылмады. Ел арасында натуралды айырбас жақсы ... ... ... ... заттарға айырбастап күн кешкен болатын. Қала ішінде ... ... ... ... ел өз өнімдерін орталықта айырбастай алған
еді.
7. Картамен жұмыс:
1.Картадан ... ... ... көрсетіңіз.
2. Месенния жерлерін көрсетіңіз.
3. Пелопеннес жерлерін көрсетіңіз.
4. Спартаның территориясын көрсетіңіз.
8. Дәптермен жұмыс: ... ... ... ... ... Сондай – ақ термин сөздердің анықтамасына назар
аудара отырып, дәптерге жазыңыздар. ... ... ... ... ... жеке ... жазып отырыңыздар. Бірінші жылдар ... ... ... ... ... ... жазамыз.
9. Жаңа сабақты бекіту:
Жаңа сабақты бекіту ойын түрінде жүргізіледі. ... ... ... қабылдағанын және тақырыпты қайталай отырып, қарымта
түсінуіне ойын өте жақсы жол ашады. ... да ... ... бекіту
мақсатында бірнеше ойын түрлерін ... ... Ойын ... ... ... арттыру үшін оларды үш топтарға бөлеміз. Топтарға ... ... ... қойылады.
9.1. Қайсы дұрыс?
Бұл ойында оқушы жаңа өтілген тақырыпқа байланысты берілген терминдер
мен сөздердің дұрыс ... ... ... ... Кепе ... бұл сұрақтар жеке балаға немесе топқа беріледі.
|№ |терминдер ... ... ... |
|1 ... ... Рим қаласы | |
|2 ... ... заң ... Ол | |
| | ... Ү ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
|3 ... ... мен ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
|4 ... |Бағындырылған Лакония мен | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... жоқ| |
| | ... | |
|5 ... ... өз еркімен | |
| | ... ... бір | |
| | ... | |
|6 ... |Спартадағы ақсақалдар | |
| | ... ... | |
| | ... алды. | |
|7 ... |Бес ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... беделді | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... Олар | |
| | ... ... | |
| | ... периектерді | |
| | ... ... | |
2. Бұл ... жаңа ... ... ... тақырыпқа қатысты шендік
немесе басқа да термин сөздер мен оқиғалардың атауын сөздің бас ... ... ... қарай отырып оқушылар жылдам жауап беруге тиісті. Топ
арасынан кім қолын бірінші көтерсе сол оқушыдан ... ... ұпай әрі ... әрі ... ... де ... О * * * * * *я – ... шонжарлардан тұратын билеші топ.
2. М * ф – Табиғаттан тыс тіршілік ... мен ... ... туралы аңыз - әңгімелер.
3. Х * * м – ең ... діни ... ... ... П * * * * * * а м * * * * * * і – 12 ... бастап, ұлдардың
қосымша. Онда гимнастика, жүгіру, ... ... ... ... А * * * * а – ... 30 ... ... ересек ерлер кіретін
халық жиналысы.
6. Г* * * * * * * р ...... ... Э * * * * * р – Бес ... ... коллегия. Спарта мемлекетінің
беделді органдарының бірі. Эфорлар апеллада сайланады. Олар
мемлекеттік ... ... ... ... ... А* * * * д – ақсүйектер.
9. К * * * * * я – илоттарға жасырын ... ... ... ... ... А * * * * * к – ақсүйектктер кеңесі.
11. Ф * * * * * я – ... ... ... А * *л – 7 ... ... баланы тәрбиелеуге беретін топ.
13. П * * * * м – Бала ... ... ... ... ... ... ... топ арасынан белсенді аралысып отырмаған оқушыларға
арналады.Оқушыны сабаққа қатыстыру ... ... ... ... аты аталған оқушы жауап бере алмаған жағдайда топ ... ... ... беріледі.
1.Спарталықтардың мекені.
2. Ежелгі Спартандықтар мінәжәт еткен жер қалай аталады?
3. Спартандықтар ... ... ... ... ... ... жер ... атауы.
6. Қала мемлекет дегеніміз не?
7. Пелопоннес дегеніміз ... ... ... ... ... ... Илоттар ерікті болды ма?
3. Уақыт уәждемесі
«Уақыт уәждемесі» ойыны жаңа сабақты ... ... ... ... ... құрылған. Бұл барлық ... бір ... ... ... шартты белгілерін көтеру арқылы ... ... ... ... ... әскери күшті мемлекетке қай ғасырда айналды?
11. ... қай ... ... көршілес жерлердің көпшілігін
қаратады?
12. Мессения соғысы жүрген жылдар?
13. Қай жылдары аралығында Спарта атлеттері Олимпиада ... ... ... Қай ... екінші Мессения соғысы болды?
15. Ликург Спартаның мемлекеттік құрылымын қай ғасырда құрды?
16. Қай ... ... ... ... ... ... сөйлет
Бұл ойын да «Уақыт уәждемесі» сияқты жаңа сабақты түсіндіру ... ... ... мақсатымен құрылған. Бұл барлық топтарға бір
мезетте қойылады. Топтар өздерінің шартты ... ... ... ... ... жауап береді. Тек алдыңғы ойыннан ерекшелігі қарсылас
топ ... осы ... ... ... ... ... беруге
мүмкіндіктер алады.
1. Б.з.д. ҮІІІ – ҮІ ғ.ғ.
2. Б.з.д. 800 – 730 ... ... 743 – 724 ... Б.з.д. 720 – 576 жж.
5. Б.з.д. 552 ж.
6. Б.з.д. Ү ғ.
7. Б.з.д.ҮІ ғ.
9.6. Сен білесің бе?
Бұл ойынның алдыңғы ойыннан ... ... ... кезеңі болып
табылады. Бұл ойында әр оқушы қолына қалам алып, аталған ... ... ... ... оқытушыға өткізеді. Бұл оқушының қаншалықты
түсінгенін, келесі сабақта үй тапсырмасын сұрауда әр ... ... ... алмаған, түсінбеген жерлерін толықтырып түсінік бере кетуге ... ... ... құрылуы қалай жүрді?
2. Спарталықтарды қалай тәрбиеледі?
3. Илоттарда неге ерік болмады?
4. Периэктер ақсүйектер тобына ... ... ... неге ... ... дамымады?
6. Спартандықтар парсылар шабуылы кезінде неге Афиныға көмек бермеді?
7. Пелопоннес соғысы неге болды?
8. Спарта мәдениеті ... ... ма? ... ... ... ... Спратаның негізгі қалаларын атаңыз?
9. Заң шығарған адам?
10. Үйге тапсырма беру: ... ... ... ... ... ... ... мен термин сөздерге толыққанды ... Әр ... ... ... ... ... он тест ... әкелу.
11. Оқыушы білімін бағалау: Сабақ айтқан және сабақты ... ... ойын ... ... қатынасқан оқушыларды орнынан
тұрғызып, тиесілі бағаларын күнделіктеріне ... ... ... - ... ... бөлігінде орналасқан мемлекет.
15. Ликург - Спарта заң шығарушысы. Ол б.э.д. Ү ғасырлардағы Спартаның
мемлекеттік ... ... Ретр – ... ... ... ... мен ... қысқаша
баяндалған ережелер.
17. Илоттар – Бағындырылған ... мен ... ... ... ... жоқ ... ... - Дорийліктерге өз еркімен бағынған ахейліктердің бір
тобы.
19. Спартандықтар – ... ... ие ... ... ... – Спартадағы ақсақалдар кеңесі.
21. Дорийлер – Б.з.д. 2000ж. ... ... ... ... ... сол ... ... құрған тайпалар.
22. Олигархия – Ауқатты шонжарлардан тұратын билеші ... Миф – ... тыс ... иелері мен таңғажайып құбылыстар,
оқиғалар туралы аңыз - әңгімелер.
24. Храм – ең ... діни ... ... ... ... ... – 12 жастан бастап, ұлдардың қосымша. ... ... ... ... ... ... ... Апелла – Спартадағы 30 жасқа жеткен ... ... ... ... ... ... – ақсақалдар кеңесі.
28. Эфорлар – Бес адамнан ... ... ... ... ... ... Эфорлар апеллада сайланады. Олар
мемлекеттік басқаруды, илоттарды, периектерді бақылап отырған.
29. Архонд – ақсүйектер.
30. ...... ... ... ... ... ... мағна
береді.
31. Ареопак – ақсүйектктер кеңесі.
32. ...... ... ... Агел – 7 ... толған баланы тәрбиелеуге беретін топ.
34. Педнам – Бала ... ... ... ... ... ... Б.з.д. ҮІІІ – ҮІ ғ.ғ. – Спарта әскери күшті мемлекетке айналды.
9. Б.з.д. 800 – 730 жж. ... ... ... ... ... ... 743 – 724 жж. Мессения соғысы жүрді.
11. Б.з.д. 720 – 576 ... ... ... ... Олимпиада
ойындарында үлкен жетістіктерге жеткен.
12. Б.з.д. 552 жылы – Екінші Мессения ... ... ... Ү ғ. – Ликург Спартаның мемлекеттік құрылымын құрды.
14. Б.з.д.ҮІ ғ. – Спарта түпкілікті ... ... ... мемлекеті дүниежүзі тарихының ... ... оны ... оқыту және оның теориясы мен кейінгі кездері
болып ... ... ... ... ... оны ... ... сай үйрету оқушының Греция тарихын ... ... оны ... ... рас. ... ... мәнін және
мазмұнын түсінуде әдіс тәсілдің орны ерекше. ... ... ... ... ... ойын арқылы оқыту көптеген жетістер әперетіндігі іс
жүзінде дәлелденді. Греция тарихының ... ... ... ... ... күрделі.
Б.э.д. ІІІ – ІІ мыңжылдықтар аралығында өмір сүрген елдердің, оның
ішінде ежелгі Спартаның ... ...... ... қала мемлекеттерін
және Афиныны жаулап алуы аралығын қарастыруда ежелгі дүние ... ... , ... ... ... ерте ... тарихының құрамдас
жалғасы екендігін байқаймыз.
Спрата таптық қоғамы мен ... ... ... ... ... ... ... І мыңжылдықтың басында Грецияда жаңа ұйым – грек ... ... ... бірі ... ... ... ... Бұл тарихи тұрғыда
тұрақты форма болып қалыптасты. ... ... ... ... ... да, ... ... қалыптасуына, күрделі әлеуметтік
құрылым, прогрессивті мемлекеттік формасымен жоғары мәдениетті жасауға
талпынды.Спарта ... ... ... грек ... ... ... жөн көрмей консервантты ... ... ... ... ... ... ... құрылымы да басқа грек полистерінен
ерекшеленген, ... ... де ... ... ең ... бірі болғандығын қазіргі күні тарих мойындап отыр.
Демократтық бағыттағы грек ... ... ... ... де, ... ... дейінгі ІҮ ғасырларда
дағдарысқа килікті, бірақ ірі территориялық мемлекеттер шеңберінде, ... ... ... ... ... ... ... халықтардың
әлеуметтік – экономикалық және мәдени көтерілуіне мүмкіндіктер берді.
Спратада жерлерінің көпшілігінде қалалар болған жоқ, ... ... ... ... ретінде қалалардың болуын қажетсінді.
Құл иеленушілік экономиканың полистің саяси жағынан шектелген
формасымен қайшылыққа кез ... ... ... экономика негізінде кең
көлемді саяси бірлестіктердің одақтар түрінде құрылу тенденциясы ... ... ... ежелден келе жатқан қайшылықтар толық жойылмады.
Әлеуметтік қатынастар күрделенді, ... грек ... ... қырқысуы әр кез күшейіп отырды. Мұның бәрі ежелгі грек
мемлекеттерінің, соның ішінде ... да ... ... ІІ – ... ... ... бөлігін Рим, ал шығыс бөлігін парфиян монархиясы
жаулып алды, бұлар қоғамдық дамуы феодализм бағытымен жүріп жатты.
Жалпы ... ... ... ... ежелгі Спартаның
өркениеттегі ауқымды жетістіктері қазіргі заманның өркениетің жанды ... ... ... ... ... ... өтсе де ... тарихының мәні мен мазмұны өз
маңыздылығын жоймайтыны ... ... ... ... ... ... барысында
Спарта мемлкетінің тарихын оқыту, ежелгі дәуірдегі ... ... ... құю мен ... ... ... мен мәні төмендемейді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Античная культура: Словарь-справочник / Под ред. В.Н. ... М., ... ... Ежелгі дүние тарихы / Ю. С. Крушкол ред. басшылығымен. Алматы. 1978. ... ... ... ... Учебник / Под ... ... А. Г. ... Н. Н. ... ... : ... ... ., 1972.
5. История Древней Греции: Учебник / Под ... ... М., ... ... В. М. Особенности внешней политики Афин и ... ... ... ... Пелопоннеской войны (460-455гг.) // ВДИ. 1987.
№4.
7. Историография античной ... / Под. ред. ... М., ... ... ... ... / Под. ред. В.И.Кузищина. М., 1982.
9. История Европы. Т. 1: Древняя Европа / Под. ред ... ... ... ... В 2т. Т. 1: Древняя Греция. М.: Правда, 1989.
11. Античная Греция: Проблемы развития ... / Под. ред. ... ... 1983. Т. ... ... ... ... 3-е изд. / Под. ред. И.М. Дьяконова,
В.Д.Нероновой, И.С.Свенцицской. М., 1989. Т. I-III.
13. ... ... ... Ч. II: Греция и Рим / Под. ред А.Г.Бокщанина.
М.: Просвещение, 1982.
14. Античная цивилизация / Под. ред. В.Д.Блавадского . М., ... ... ... / Под. ред. ... М., ... ... Ю.В. Раннегреческий полис. Гомеровский период. Л.:ЛГУ, 1976.
17. Боннар А. Греческая ... 3-е изд. М., 1995 Т. ... ... Г.И. ... ... по ... ... мира. М., 1988.
19. Кругликова И.Т. Античная археология. М., 1984.
20. ... и ... ... ... мира: Докл. Конф. (31 мая -2
июня 1993 г.) Российская ассоциация антиковедов. Институт ... ... ... М., ... ... В.М. ... ... Коллекции: Очерки нумизматики. СПб., 1992.
22. Лурье С. А. История Греции / Под редакции ... . ... ... Т.В. ... ... второго тысячелетия до новой эры и
его культура. М., 1976.
24. Боги и люди древнего ... ... ... / ... В.М. ... ... 1993.
25. Куманецкий К. История культуры Древней ... и ... ... ... Б. ... ықшам тарихы. Антик өнері. Алматы. Өнер, 1988.
27. Словарь античности / Под. ред. ... М., 1989, ... ... ... и ... Сборник / Сост. М.Н. ... ... СПб., ... ... ... в войне и мире. История Греции в биографиях Г.В. Штолля
,М. Скорина, 1992.
30. Фролов Э.Д. ... ... ... Л., ... Фролов Э.Д. Русская историография античности (до середины XIX в.) Л.,
1967.
32. Фролов Э.Д. Русская ... об ... ... ... Изд-во СПб. Ун-та, 1999.
33. Трухина Н. Н. История древней Греции. М., ... ... И. А. ... ... и ... ... в Античной
Греции. Л., 1991.
35. Яйленко В. П. Архаическая ... и ... ... 1990.
36. Яйленко В.П Греческая колонизация VII-III вв. До н.э М., ... ... по ... ... ... / Под. ред. ... ... 1964. Ч. I-II.
38. Античность и общечеловеческие ценности: Сб. ст., сообщении и ... ... ... ... ... Казахстана. Алматы, 1999. Вып. VI.
39. Колобова К.М., Глускина Л.М. Очерки истории ... ... ... ... Л., ... Сергеев В.С. Ертедегі Греция тарихы / Ред. басқарғандар Н.А.Машкин,
А.В.Мишулин. Алма-ата, 1953.
41. Төлкеев С.Қ., Ертедегі Греция тарихы.: Оқу ... ... ... ... Г. А., ... Е. И., ... А. Ж. Тарихты оқыту
әдістемесі. Шымкент, 2004.
43. Иқсанов М. З. Тарихи ... ... ... ... 2003.
44. Тұрлығұл Т. Т. Мектепте Қазақстан тарихын оқытудың теориясы ... ... ... Храпченков Г. М. Проблемы содержания и методов обучения в школах
Казахстана. Алма – Ата, ... Г. ... ... ... // Қазақстан тарихы, 2005 № 4.
46. Ахатаева Ғ. Интерактивті әдісті пайдалану ... ІІ ... ... ... ... // Қазақстан тарихы (әдістемелік
журнал), 2004 № 1.
47. Қойшиева С. Э. Оқушылардың тарих пәніне саналы көзқарасын қалыптастыру
// Қазақстан ... ... ... 2005, ... ... Г. ... ... оқытуда интерактивті әдістерді қолдану.
// ... ... ... ... 2005 № 4.
49. Тұрлығұл Т. Т. Жаңа ... ... және ... ... ... // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал),
2004 № 4.
50. Уәлиева Г. Ойын арқылы оқыту. // ... ... ... 2004 № ... ... Ә. Танымдық ойындар арқылы дата оқыту. // Қазақстан тарихы
(әдістемелік журнал), 2005, № 6.
52. Чиющалинова К. ... ... ... ... // Қазақстан
тарихы (әдістемелік журнал), 2005, № 2.
53. ... Г. ... ... ... ... // ... 2005 № 4.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Грекия және Театр өнері9 бет
Ежелгі Греция музыкасы8 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы7 бет
«Алтын орда» мемлекетінің құрылуы туралы13 бет
Арабтар мемлекетінің құрылуының алғы шарттары47 бет
Афина мемлекетінің пайда болуының алғышарттары. Реформалары22 бет
Ақ Орда мемлекетінің саяси тарихы19 бет
Ақ орда мемлекетінің құрылуы, саяси тарихы6 бет
АҚШ мемлекетінің жер пайдалану құқығы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь