С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама). Міржақып пен Көкбайдың айтысы жайлы

1. С.Торайғыров өмірі және шығармашылығы
2. Сұлтанмахмұт . білім жолында
3. Торайғыровтың қызмет жолы
4. З. Ахметовтың зерттеуінде . Торайғыров шығармашылығы
5. Міржақып пен Көкбайдың айтысы
1926 жылы «Сұлтанмахмұт Торайғырұлының сөздерін жинау науқанына ат салысыңыздар!» деген ашық хатында Жүсіпбек Аймауытов: «Ақын елінің тілі ғой, адал туған ұлы ғой, бүлк-бүлк еткен жаны ғой, жанын жеген ары ғой, айта алмай жүрген зары ғой. Жаннан, ардан безбесе, ақынын қандай ел қастерлемесін!» - деп жазған екен.
Сұлтанмахмұт – шын мағынасында осы сөзге татитын ақын. ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетін жаңа биікке көтеріп, заманының қайшылықты шындығын шығармаларында жан-жақты бейнелеген, көркем сөздің халықтық мән-мағынасын көтеріп, жаңа жанрларда ізденістер жасаған ол туған халқын отаршылдық пен ұлттық егзінің екі жақты қанауынан азат етуге, ел бостандығына үн қосты.
«Қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болуға» ұмтылды. Қоғамдық шыңдық пен әділет жолын талмай іздеп, туындыларына арқау еткен ақын көп жабының бірі болып қалмай, от боп жанды, құйрықты жұлдыздай ағып өтті.
Сұлтанмахмұг 1893 жылдын 28 қазанында туған. Шешесі қайтыс болғаннан кейін, болашақ ақын алты жасқа дейін әжесінің тәрбиесінде болады. Содан кейін Шоқпыт екі баласын алып туған жері - Баянауылдағы ата қонысына көшеді. Торайғыр көліне таяу жерден қыстау салады. Сұлтанмахмұттың балалық шағы осы жерде өтеді. «Баян тауы Қозы Көрпештің Баян сұлуы туған тау деседі. Аспанмен тілдескен асқар шың, тік жартас, түпсіз күз, таудың ұшар басынан етегіне дейін сыңсыған сыпсың қарағай, ақ қайың, барғын, мойыл, киядан ойға, ойдан орманға сүңгіп, сыбдырлап, бұраңдаған бура бұлақ, шеккен алыптай асқар Баянның оң қолтығында айнадай жарқыраған Сабындыкөл, сол қолтығында түндей түнерген Шойындыкөл (Жасыбай көлі бұрын солай аталған деседі), жамбасында тас аралды, көк құрақты Торайғыр көлі, жаз болса көкорай шалғын, көк балауса, жасыл жапырақ жеміс, тау іші ың-шың аң, бұта толған жыршы құс. Міне, сол секілді зәулім жаратылыстың бауырында бала Махмұт балдырғандай балалық шағын өткізеді» - деп жазған Жүсіпбек Аймауытов.
Сұлтанмахмұттың аталары – Торайғыр, Шоң деген кісілер қазақ даласына аттары кеңінен таныс, атақты би, батырлар болған. Шоң би есімі Қалмұқан Исабаевтың осы аттас романынан белгілі. Ал Торайғыр – елін сыртқы, ішкі жаудан қорғаған, белгілі батыр әрі би. Баян тауының бауырында Торайғыр есімімен аталған үлкен көл бар. Ақынның өз әкесі Әбубәкір момын, кедей адам болған. Шаруасы күйсіз, үнемі малшы киімінде жүретін оны замандастары Шоқпыт атандырған. Күнкөріс қамымен Шоқпыт сол кездегі Омбы уезінің Шағрай болысына қарасты Қарауыл Шабар ауылында (Кейін Көкшетау облысының Қызылту ауданына қараған) бай жездесі – Шабар баласы Қанапияны паналап, соның малын баққан. Сол жақта үйленген. Жездесі сүйек жаңғыртпақ болып Шаншарұлы Жабайдың Зуфнүн деген қызын әпереді.
1. Қазақ әдебиетінің тарихы. Он томдық. Алматы: Қазақпарат, 2006. - т. 6. - 249 - 292 бет
2. “ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 ж
3. Арап Еспенбетов, Сұлтанмахмұт шығармашылығы академик З.Ахметов зерттеуінде ( мақала)
4. Шәменов К. С.Торайғыровтың лирикалық шығармаларындағы эстетикалық идея және шындық. 1959ж.
5. Еспенбетов А. Сұлтанмахмұт Торайғыров. Алматы, 1992ж.
6. Міржақып Дулатұлы шығармалары. 5 томдық, Ітом. Алматы: Ғылым. 1996,150-бет
7. Жантайұлы К. Шығармалары: өлеңдер, айтыстар, дастандар. Астана: Фолиант, 2011.-256 бет.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым минстрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіСӨЖТақырыбы: С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама). Міржақып пен Көкбайдың ... ... ... ... ... ... ... С.Торайғыров өмірі және шығармашылығы* Сұлтанмахмұт  -  білім жолында* Торайғыровтың қызмет жолы* З. Ахметовтың зерттеуінде  -  ... ... ... пен ... ... жылы  ... ашық хатында Жүсіпбек Аймауытов:  - деп жазған екен.Сұлтанмахмұт  -  шын мағынасында осы сөзге татитын ақын. ХХ ғасыр ... ... ... жаңа ... көтеріп, заманының қайшылықты шындығын шығармаларында жан-жақты бейнелеген, көркем сөздің халықтық мән-мағынасын көтеріп, жаңа жанрларда ізденістер жасаған ол ... ... ... пен ... ... екі ... қанауынан азат етуге, ел бостандығына үн қосты. ұмтылды. Қоғамдық шыңдық пен әділет жолын ... ... ... ... ... ақын көп ... бірі болып қалмай, от боп жанды, құйрықты жұлдыздай ағып өтті.Сұлтанмахмұг 1893 ... 28 ... ... ... ... ... ... болашақ ақын алты жасқа дейін әжесінің тәрбиесінде болады. Содан ... ... екі ... алып ... жері - ... ата қонысына көшеді. Торайғыр көліне таяу жерден қыстау салады. Сұлтанмахмұттың балалық шағы осы жерде өтеді.  - деп ... ... ... ...  -  Торайғыр, Шоң деген кісілер қазақ даласына аттары ... ... ... би, ... ... Шоң би ... ... Исабаевтың осы аттас романынан белгілі. Ал Торайғыр  -  елін ... ішкі ... ... ... батыр әрі би. Баян тауының бауырында Торайғыр есімімен аталған үлкен көл бар. Ақынның өз ... ... ... ... адам ... ... күйсіз, үнемі малшы киімінде жүретін оны замандастары Шоқпыт атандырған. Күнкөріс қамымен ... сол ... Омбы ... ... ... ... Қарауыл Шабар  ауылында  (Кейін Көкшетау облысының Қызылту ауданына қараған) бай жездесі  -  Шабар ... ... ... ... ... баққан. Сол жақта үйленген. Жездесі сүйек жаңғыртпақ болып Шаншарұлы Жабайдың Зуфнүн деген қызын ...  ... ... ... жаны жомарт, кайратты, ескіше сауаты бар адам болған. Ол Сұлтанмахмұтты үйде ... ... ... ашады да, ауыл молдасына береді. Болашақ ақын Әлі, Тортай, Мұқан деген молдалардан ... ...  ... биді үйде ... ... ... ... жат тоқыдым. Әлі молда алдында дәл екі жыл, Әртүрлі ескі кітапты бір шоқыдым.Тортайдан екі ... ... ... Ол ... ... жоқ ойда барын. Ғылымның орны бас пен көкіректе, Бүйір шығып, қампия тоймас қарын.Мұқаннан екінші жыл сабақ алам. Ұйықтасам да ... ... ... ... қып өзі ... ақын бол деп, ... ... берді маған, -деп жазған Сұлтанмахмұт алғашкы өлендерінін бірінде.Сұлтанмахмұт бұл ... ... ... ... ... ... деп, ... молданы ерекше атайды. Мұқан өзі де өлеңге үйір, ескі шығыс сюжеттерін өлең етіп ... ... ... ... мазақ етіп жанынан шығаратыны бар адам болған. Ол ... ... ... ... ауыз әдебиетімен, араб, парсы үлгілерімен таныстырып отырған. Жоғарғы өленді де ақын 1907 жылы  деген атпен ... ... ... ... жылы ... ... ... молда медресе ашып, Сұлтанмахмұт соған оқуға барады. Онда екі жылдай оқыған болашақ ақын оқуын ... ... ... ... болады. Өз үйінде жатып оқыған баланы молда малай орнына жұмсайды, оның үстіне қатал ұстап, әр ... ... ... ... Молданың надандығын, қаталдығын айтып, Сұлтанмахмұт сықақ өлендер шығарады. Молда баланы одан әрі жазалап, өлең жазуына тыйым салады. Жасынан әр ... ... ... ... ... жарытымды білім ала алмаған Сұлтанмахмұттың дін мен молда ... ... осы ... ... ... ұқсайды. Ол молдалардың надандығын, ескі діни мектептің балаға ешнәрсе үйрете алмайтын схоластикасы мен қатал тәртібін алғашқы өлеңдерінің өзінде-ақ (, , , т.б.) ... ... ... жылы ... бір қыс бойы ... ... ... сабақ алады. Ол жаңаша окыған адам екен, оқушыларын пән негіздерімен таныстырып, ... ... ... ... ... ... көмегімен Сұлтанмахмұт қазақ, татар тілдерінде шығатын көркем әдебиет кітаптары мен газет, журналдарды оқуға дағдыланады. Болашақ ақын одан әрі ... ... ... Сұлтанмахмұт 1912 жылы Троицк қаласына барады. Онда Ахун Рахманқұли деген ... ... ... ... ... мұнда да ұзақ оқи алмайды. Тұрарға үй таппай, әрі қаражаты болмай көп қиыншылық ... ол өкпе ... ... ... қыс бойы ғана ... ... ... маңындағы бір ауылға бала оқытуға кетеді. Ондағы ойы - бала ... ... ... ... ... ... ... қайта оқу іздеу болады. Мектептен бос кезінде ол өзі ... ... ... ... ... ... қайта оралған Сұлтанмахмұт тағы да оқудың ретін ... ... ... ...  ... ... ... болып қызметке кіреді. Қыс бойы журнал редакциясында белсенді жұмыс жасаған ол 1914 жылдың көктемінде жұмыстан ...  ... ... ... хатшылықтан шықты. Мұнан былай оның  ешбір қатынасы болмайды>> - ... ... ... ... жемісті қызмет істеп, бірқатар шығармаларын бастырған, ақындыққа бет ... жол ... ... Сұлтанмахмұттың журналдан қызметтен кетуі - оның еркінен тыс болған оқиға. Оны өзі де  - деп ... ... ... ... сол ...  пен  ... арасындағы пікір таластары Сұлтанмахмұттың тағдырына әсер еткен сияқты. күзден бергі номерлерінде , иә  жазушылардың аты аталмаса, ... ... жете ... боп ... Бас қосу мәселесіңде де  айыпты, жер ... де  ... ... ісіне де себепші болып тұрған ,  түс көрген өлеңші де  жырлайды, циркке ... ... ... ... де  ... ... біреуге жауап жазылса да, баяғы , қазаққа алалық қайдан келгенін жазғанда да аяғы келіп тағы да  ... ... ... де ...  ... ... үшін сөгеді>> - деп жазыпты Міржақып Дулатов  пен  ... ... ... Осы ... ... ... тиіп жатқаны даусыз. Ондағы  тиіп жатқан  (, 1913, №20),  (1913, №21) деген өлеңдер Сұлтанмахмұттыкі. Оның үстіне ...  (, 1913, №19, 20, 22-23),  ... 1913, №17) атты ... ... ... сыналатынын ескерсек,  газетінің Сұтанмахмұтты тікелей көздегені расқа шығады. Пікірін  ақын  ағаларын ренжітіп алғанға ... Өз ... қоса  ... ...  газеті және ұстанымы туралы пікірлер де ұйымдастырушы есебінде ...  ... ...  ... ...  шығарушысы М.Сералинге ықпал етіп, Сұлтанмахмұтты журналдан кетіруі әбден мүмкін. Редакцияның ... ... ... енді оның ...  деп ... өзі де  ... ақталу сияқты. кеткеннен кейін, 1914 жылдың жазында Сұлтанмахмұг өз еліне - Баянауылға барады. ... ... ... бала ... ... жинап алып, үлкен қалалардың біріне оқуға кетуді ойлайды. Ел ... ... ... ... тартатын мәдени-ағарту ұйымын құруға талап жасайды. Өзі  деп атаған осы ұйымның алдына тұрмысы нашар, кедей оқушыларға ... ... ... ... ел ... газет-журналдар алдырып, кітапханалар ашу, оған хат білетін ... ... ... ... ... ... ...  мақсаты ақынның  ашарда  туралы көпке істеген баяндаманың басы>>,  деген өлеңдерінде де айтылған. Алайда, ақынның ойы іске ... Не , не ... ... ... ... ... ... деген үмітпен барған адамдары ықылас-пейіл танытпайды. Тағдырына наразылық білдірген біраз өлеңдерді (, , ) ақын осы кездегі көңіл күйі әсерімен ... 1914 ... ... ... Семей қаласына келеді. Бірақ төменгі дәрежедегі оқудан жасы асып ... ... ... ... ... ... келмей, орналаса алмайды. Өз бетімен кісі жалдап оқуға қаражаты болмайды.Бұл жағдайлар тағы да Сұлтанмахмұттың көңіл ... ... Ақын ... іске ... ... жете ... ... жан дағдарысын бейнелейтін біраз өлендер (, , т.б.) ... ... ... амалы таусылған ол Алтай бойына (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Қатонқарағай ауданына) жалданып бала оқытуға кетеді. Онымен Семейде ... Өр ... ... ... болысы Әбдікәрім Ережепұлы Шыңғыстай аулынан төрт кластық мектеп ашқан екен. Соған ... ... ... ... ... Сұлтанмахмұг қазақша бала оқытып, орыс мұғалімінен орысша ... ... да ... ... ... ... еріп Қатонқарағайға кетеді. .Қатонқарағайда бірер жылдай істеген Сұлтанмахмұт кейін Зайсанға ауысады. Оған Әбдікәрімнің Бағила деген ... ... ... ... ... білген болыстың қызын тездетіп, айттырған жеріне ұзатып жіберуі себеп болады. Сұлтанмахмұт осы тақырыпқа жаңа ... жаза ... да,  () атты ... ... ... ... ... Оны  газеті жариялаған (Есенғұл Мамановтың қаржысы) роман бәйгесіне жібереді. Бірақ қолжазба ... ... ... ... бар ... - ақынның өзінде қалған, толық емес қолжазбасы.1916 жылдың жазында патшаның қазақтардан солдат алу туралы жарлығының шығуына ... ел ... ... басталады да, Алтай, Тарбағатай бойындағы ел Қытайға ауа бастайды. Сұлтанмахмұт осы кезде Семейге қайтады. Бірақ онда көп тұрақтамайды. Еліне ... ... ... оқу ... ... ... жол тартады. Онда Томск Технология институтыны студенті Әлімхан Ермековтің ... ... ... ... ... ұшыраған) көмегімен даярлық курсына түсіп орысша оқиды. Әрі емделеді. Тұрмыс қиыншылығына қарамай, орысша білім алуға жол ашылғанын ол ... ... Сол ... ... , - деп ...  - ... Ә.Ермеков.1917 жылдың ақпанында Ресейде буржуазиялық-демократиялық төңкеріс жеңіп, патшаның тақтан түскені мәлім. Патша отаршылдығы мен ... ... ... ...  деп, 1917 ... 10 ... Семейге келеді. Семейде ұйымдасқан Қазақ комитетінің жұмысына қатысады. 1917 жылдың жазында Алаш партиясының құрылуын, Ұлттық автономия ұйымдастыру талабын қолдап ,  ... ... ...  ... ... мен ... ... 1917 жылдың қазанында Семейге келген Әлихан Бөкейхановты қарсы алушылар ... ...  (, 1917, 30 ... 13 ... атты ... бастырады. Онда ұлт көсемінің халықтық еңбегі мен оны қарсы алушылардың сезімі көтеріңкі күйде суреттеледі. ... ... ... Сұлтанмахмұг денсаулығын нашарлатып алады. Қыс бойы Тобықты ішіне барып, қысыр сауғызып ... ішіп ... ... ... ауру бой ... ... ... көрінген Семей дәрігерлері де жарытымды кеңес бере алмайды. Содан ол туған еліне - Баянауылға кетуге мәжбүр болады. Бұл ... жаңа ... ... ... ... ел ішінде тарай бастаған еді. Ол Керекудегі ... ... ... ... ... кедей шаруаларына ара түседі, дау-жанжалдарды әділ шешуге араласады. Елде ол ... ... ... таптар тартысы мен күресі жайында көп ойланады. Саяси-философиялық әдебиетке көбірек көңіл бөліп, К.Маркстің, Г.В.Плехановтың, Н.Г.Чернышевскийдің, ... ... ... , ,  ... поэмалар мен , , ,  деген өлеңдер жазады. 1920 жылы 21 ... күні ... ... ... Сұлтанмахмұт қайтыс болады. Шындықтың ауылын іздеп түстім жолға,Разымын, не көрсем де осы жолда.                       ... ... ... бір ... деп көңілім сонда,- деп өзі айтқандай, ақынның барлық саналы өмірі шындыққа, әділетті заманына жетсем, ... ... ... осы ... ... ... ... ізгі арманның жетегінде өтті. Сол жолда өзінің қиналатынын, шаршайтынын, адасатынын сезсе де, қайраткер ақын оның ... ... ... серт ... ... ... қысқа ғұмырында осындай жігермен алға ұмтылған ол туған халқының тарихындағы от жүректі ақын әрі қоғам қайраткері, ... ... ... азамат дәрежесіне көтерілді.   [2]Академик  З. Ахметов қазақтың ірі ақыны Сұлтанмахмұт Торайғыров шығармашылығына ... ... ... ... ... етпеген. Алайда [3],   [4],  [5]   іргелі зерттеулерінде қазақ поэзиясының болмыс-бітімі, ішкі әлемі, құрылысы төңірегінде ой ... ... ... ... ... Өлең ... мен ... үздік үлгілері қатарында ақын мұрасына қайта-қайта оралып соғады.Осы орайда:  [6, 245], - деп ... алуы ... ... ... ... ... маңыздылығына мән беруінде. Әдеби процестегі дәстүр мен жаңашылдық ұғымдарының жарасты келісім табуының тағылымдық сипатын жете ұғынуында, әрі Абай дәстүрінің сыр-сипатын ... ... ... ... Ахметов қазақ поэзиясының ірі қайраткері С.Торайғыровтың орыс тіліндегі басылымының дүниеге келуіне зор қолқабысын тигізген [7]. Өткен  кеңестік дәуірде ұлттар ... мен ... ... ... ... ... ... 1958 жылы қазақ өнері мен әдебиетінің онкүндігі қарсаңында баспа көрген аталмыш кітап. ... ... ... ... ... ... А.Жовтистікі,  поэмасынан үзінділер,  романы мен бірнеше көсемсөздік үлгілерін тәржімалаған С.Мартьянов, жинаққа енген  шығармаларына түсініктер жазған ... ... айту ... бұл ... орыс ... ... кеңінен ұсынылуы  еді. Толық шығармалар жинағы қызметін атқармағанымен орыс тілді оқырманға барлық ... ... жол ... ... ... ... ... көтерген салмағы қомақты болатын. С.Торайғыров өмір сүрген дәуір сипаты, ондағы қайшылықты саяси-әлеуметтік құбылыстар, қазақ қоғамының ахуалы, жазушының шығармашылық табысы, өмір ... ... ... бай мұра ... ... ... ... өтіп жатады. Аз сөзбен көп мағына жеткізуді мұрат ететін, жылтырауық, ... ... ... гөрі ... байыпты ойлар тұжыруды зерттеушілік кредосына айналдырған З.Ахметов ұстанымы мен  ... ... ... бастағанда алғашқы беттегі толғамға еріксіз көз тоқтатасыз, автормен бірге ой кешесіз.  [7, 5]. ... ойлы ... ... ... жүрген жолы, саяси - әлеуметтік сілкіністер  уақытындағы ұстанған көзқарасы, саяси платформасын жіліктеймін деп ... ... ... ... қаламгер туралы нақты, затты пікір түйеді.  қайсар ақынның ішкі сырын да, сыртқы айбынды тұлғасын да оқырман зердесіне ұялатады.Ол ...  ... ... ... ... ... қауымға асырып айтпай, жасырып қалмай ақын өмір жолының шындығын ерекше ғалымдық ыждаһатпен тарата тарқатады. Келісті лирикалық өлеңдерімен, ... ... ... ... соны ... ... қазақтың алғашқы романдары сапынан берік орын алған кең тынысты шығармаларымен, әрқайсысы дара табиғатымен қазақ көсемсөзінде ... үлес ... ... ... ... ... ... әдебиетінің даму жолында ойып алған орны бар Сұлтанмахмұт Торайғыров феноменінің басты белгілерін межелеп тастағандай әсер қалдырады.Бір сөзбен түйгенде, З.Ахметовтің ... ... ... әлі де ... ... тереңдей зерттеуге сұранып тұрғандығы ақиқат.Көкбай мен Міржақып айтысыМіржақып:Ертеде Бозша деген ел болыптыМекені тұңғыш деген бел болыптыӨзі әулие Құдайдың үйін ... ... сол елде ер ... ... боп атқа ... ... ... қасына ергеен.Екі дүние сауабын алмақ үшінЕліне мешіт  -  мектеп салып бергенКүңіренген мектебінде шәкірт ... ... ... ... ... ... кеткен тақуаларТау бағып күнасынан хақтан қорқып.Халықты тура жолга салған БозтайУағыздап шариғаттан кеңес қозғай.Әлеумет жарықтыққа сүттей ұйып,Бәйге алмас мұнан ... ... ... ... жыл ... дейді,Атанған Бозбай абыз  көптен дейдіҚұдайдың құдіреті емес пе бұл:Бозекең абыройын төккен дейді.Сәлдесі әлде қайда ... ... бір сопы жоқ ... ... де ... әлдеқашан,Жұрт бұған таң  -  тамаша қайран дейді.Уағызы дауға айналып кеткен дейді,Кәсібі айып алу еттен дейді.Бұрыңғы абыройдың бірі де ... ... жасы ... ... ... ... атақ ... мінез жұртқа тегіс білініптіКүніне екі  -  үш мезгіл ет жейтін ... енді ... ... елі ... ... ... елді ... қасқыр торыр екенАрық тоқты сойса да айып ... үшін атын ... обыр ... жасы ... ... көл ... ... Бозбай деген ер болыпты.Айырылып адамшылық қасиеттенАлымын араз  -  татуы бір ... жоқ ... ... ... ... не ... ... екен.Болмс іске ат пен тон айтып алып,Мирас боп сол Бозбайдан келеді екен.Ойпырым  -  ай мешкейлік те өнер ... ... ...  шебер екен,Нашарға болысатын большебектің Осыған үкіметі не дер екен?Көкбай:Өлеңмен мені ... ... дағы ... таба ... ... жөні осы ... кінә қоймаған табандаған.Жазығым бірнеше жыл бала оқытып,Бұл күнде ... ... ... ... ... деп,Жөн емес пе тексеріп адалдаған.Бір өлеңге мінімнің бәрін терген,Мін емес жерлерімді мін деп көрген.Нысананы дәл басқан мерген қайда?Ақбөкен деп ... ... ... ... ...  -  ақ ... екен,Өлеңмен сау жерімді қазған екен,Осыған оқыған деп ат қойғаныЗаманды бақа ... ... ... ... ... ... жинап оқыттым әлденеше,Пенделік мойнымдағы борышым ғой,Білгенімді білдірмек әсіресе.Неше жыл азаптандым қылып еңбек,Білімсіз сөзге түсіп қашан көп бек.Менен бұрын ... жан ... бе бір ... ... ... жыл ... ... оқыт, жинап бер деп көп қарыстым.Жалғыз үні, жаяудың шаң шықпас,Түк пайдасы болмады ол жарыстың.Үй бердім, баласына тамақ ... ... ... ... ... ... көбі ...  -  жарым болмаса талапкердің.Абай марқұм ескіге ермеуші ... онша ... ... еді.Мысырдан төте жолмен оқу шықты,Сол қашан келеді деп ... ... ... ... ... ... айтпасам да болады пәш,Абайдан құлағыма бұрын тиген,Дүние болады деп бір ... ескі ... ... ескі қожа бола ... ... ... ... орнына қона алмайды.Мінеки, соны айтқанға бірнеше жыл,Уақыты өткен нәрсенің бәрі де тұл, деп,Пайғамбар хадис айтқан, оны да ... ... кісі ... екі қолы өзіне имек.Ғаламға ақыл патша болған күнде,Теп  -  тегіс адамзатқа есе ... ... ... жаңаланды,Жаңа жеңіп ескілер шамаланды.Ескінің көргендері аман қалып,Көнбеген мейлінше жараланды.Сонымен, мен түсіндім жаңалыққа,Жаспенен кіріспедім аралыққа.Түзу жол ... ...  -  ақ ... жол ... ... ... ... мұғалімге,Берейін, иесі сол, енді кімге?Медресем мұғалімге орын ... қарқ боп тұр осы ... ... ... дейді,Күнбе  -  күнгі тағдырға бағын дейді.Бүгінгі ой ертеңгіге жарамайды,Таппасаң мезгіліңнің бабын дейді.Адамзатты билейді заманасы,Жүр деген соқпағынан ... ...  -  ... ... бұл жамандаушы не қыл дейді?Екеуміз сынатайық ағайынға,Сен  -  дағы айтар дауыңды тағайында.Сен сөкті деп ... бала ... ... қаңғырып лағайын ба?Шырағым, өзің қаңғыр, менен аулақ,Жамандасаң жаманда мені жаулап.Сөйлер білмес ауыз деп мен айтпаймын,Айта бер өз ... өзің ... ...  -  аға, осы ... мен ... ...  -  ... біле алмай адастым ғой.Көп жылдар мешеу қалған халқым үшін деп,  деп таластым ғой.Ал, ...  қате ... ... қатесін  өшіріңіз.Жаңа заң, жаңа үкіметті түсініпсіз,Аяқты ұзын көлбеп көсіліңіз.Халел мен ... жөн ... емес ... көп ... большевиктің түсіндім деп,Халықтың тілектесін молайтыңыз.Міржақып пен Көкпай айтысы. Абй шәкірттері ... ... ... ... сан ... ... қазақ жастарының заманына сай білім алуына жағдай жасаған сол кездегі санаулы мектеп-медресе еді. Кеңес үкіметі орнай салысымен 1917 жылы ... ... ... ... ... ... тауының бауыры Б.Е.) мектебі жабылып, 1921 жылы Көкбай да медресесінен кетеді. Міржақып Дулатұлының Көкбайдың мешіт-медреседен кеткенін, ... ... ... ... ... жеке ... ...  деген өлең арнап, сынап жіберетіні бар. Көкбай қарсы ... ... ... бала ... машақатын айта келіп:Үй бердім, баласына тамақ бердімАқы алмай барлығына сабақ бердім. Аяғында ... көбі ... ... ... ... ... өкімет ауысқан шақтағы аумалы-төкпелі заманның зардабын аңғартады. Жаңа заманның жақсы ісін құп алған Көкбай ақын медересесін ... ... ... ... замандасқа жағын дейдіКүнбе-күнгі тағдырға бағын дейді,- деген сөз астарында медрсесе қасындағы мешітті еріксіз жапқан шарасыз жанның іштей мойынсұнуы да жоқ ... ... ... ... ... әділ де өтімді еді. Асығыс айтқанын Міржақып мойнына алып:Көке аға, осы күнде мен жаспын ғой,Жай күйіңді біле ... ... ... жылдар мешеу қалған халқым үшін деп,  деп таластым ғой.207 56-бет дейтіні содан.Кеңес ... ... ... ... қақ ... екі лагерьге бөліп жібергені белгілі. Алаш өкіметінің белді өкілдерінің бірі болған Міржақып ... мен ... ... болашағына иланған қарт ақындар. Көкпай, Әріп сынды әдебиет өкілдерінің арасындағы ... сол ... ... ауалдың шеңберінде ғана түсіне аламыз.Пайдаланған әдебиеттер:* Қазақ әдебиетінің тарихы. Он томдық. Алматы: Қазақпарат, 2006. - т. 6. - 249 - 292 бет* " ... ... ... ...  --  ...  ЖШС, 2010 ж* Арап ... Сұлтанмахмұт шығармашылығы академик З.Ахметов зерттеуінде ( мақала)* Шәменов К. С.Торайғыровтың лирикалық шығармаларындағы эстетикалық идея және шындық. 1959ж.*  Еспенбетов А. ... ... ... 1992ж.* ... ... ... 5 ... Ітом. Алматы: Ғылым. 1996,150-бет*  Жантайұлы К. Шығармалары: өлеңдер, ... ... ... Фолиант, 2011.-256 бет.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама). Міржақып пен Көкбайдың айтысы10 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама).Міржақып пен Көкбайдың айтысы26 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы. Міржақып пен Көкбайдың айтысы»9 бет
Ақындар айтысы13 бет
Дулатов Міржақып3 бет
Кете Жүсіптің Күзенмен айтысы3 бет
Міржақып Дулат12 бет
Міржақып Дулатов6 бет
Міржақып Дулатов (1885-1935)4 бет
Міржақып Дулатов шығармаларындағы елдік рух8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь