Экологияның қалыптасу тарихы және кезеңдері туралы ақпарат

1. Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері.
2. Қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы.
3. Қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар.
Экология ғылымының калыптасуы тарихи дәуірлердегі коғамның және ондағы өндіргіш күштердің даму деңгейлерімен тығыз байланысты. Экология ғылымының тарихи дамуын, негізінен, үш кезеңге бөледі.
Бірінші кезеңде — экология ғылымы туралы деректер жеке организмдерге сипаттама беру арқылы жинақтала бастады. Бұл кезең адамның пайда болған күнінен бастап XIX ғасырдың 60-жылдарына дейінгі уақыт аралығын қамтиды.
Алғашқы экологиялық түсніктер, ұғымдар мен тұжырымдар кез келген халықтың аңыз-әңгімелерінде, мақал-мәтелдерінде және басқа да ауыз әдебиет үлгілерінде жиі кездеседі. Мысалы, халқымыздың "құндыз— суда, құлан— қырда" деген мәтелі әрбір жануардың тіршілік ортасын нақты аңғартып тұр. Ал "Жылқының жауы — бөгелек, жыланның жауы — дегелек" деген мақал жануарлар арасындағы қоректік тізбекке нақты дәлел бола алады.
Экология ғылымы туралы кейбір ұғымдар мен түсініктер өте ерте кездерден басталды. Бастапқы экологиялық көзқарастар, негізінен, ботаника және зоология ғылымдарының жетістіктерінің нәтижесінде калыптасты.
Организмдердің тіршілік етуі өздері тіршілік ететін табиғи орта жағдайларымен тығыз байланысты болатындығы ертедегі ойшыл ғалымдар Эмпедоклдің (б.з.д. 490—430 жж.), Теофрасттың (б.з.д. 372—287 жж.), Аристотельдің (б.з.д. 384—322 жж.) еңбектерінде атап көрсетілген.
Орта ғасырлардағы өндіріс деңгейінің нашар дамуы және діни көзқарастардың кеңінен таралуы биология ғылымдарының дамуына едәуір кедергі болды. Дегенмен де Разес (865—925 жж.), Әбу Насыр әл-Фараби (870—950 жж.), Әбу Әли ибн Сина (Авиценна, 980—1037 жж.) және т.б. ғалымдардың еңбектерінде табиғат жайлы нақты ғылыми деректер кездеседі. Осындай ғылыми еңбектердің арқасында алғаш рет тірі организмдер мен орта жағдайларының өзара қарым-қатынасы туралы нақты деректер жинақталып, ғылыми қорытындылар жасала бастады.
Қайта өрлеу дәуірінде табиғат туралы зерттеулерге қызығушылық арта түсті. Ботаника және зоология, т.б. ғылым салаларында нақты ғылыми мәліметтер жинақталып, басқа да жаңа ғылым салалары қалыптаса бастады. Көптеген саяхатшылардың жаңа жерлерді ашуына сәйкес сол аумақтардың өсімдіктері мен жануарлары туралы ғылыми еңбектер жарық көрді. Голланд ғалымы Антони ван Левенгуктің (1632—1723 жж.) микроскопты жасап шығаруы арқылы бұрын белгісіз болып келген ұсақ организмдер жайлы жаңалықтар жарияланды. Ағылшын ғалымы Джон Рей (1628—1705 жж.) "Өсімдіктер тарихы" деген еңбегінде 18 мыңнан астам өсімдік түрлеріне сипаттама жазды. Сонымен қатар ол биология ғылымына алғаш рет "түр" деген ұғымды енгізді.
1. Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
2. Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. - Экология оқулығы.Экономика баспасы, Алматы 2011.
3. Жатқанбаев Ж.Ж. Экология негіздері. Алматы 2003.
4. Нұрғызарынов А.,Шілдебаев Ж. Экология және тұрақты даму. Оқулық —Астана:Фолиант баспасы, 2014;
5. Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым МинистрлігіШәкәрім атындағы Семей Мемлекеттік Университеті“Ветеринариялық медицина” кафедрасыСӨЖТақырыбы: Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері. Қазіргітаңдағы экология ғылымының құрылымы. ... ... ... ... ...  А. ... ... А. К.Тобы: ВМ – 401.Семей, 2015 жылЖоспар:Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері.Қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы.Қоршаған ... ... ... ... ... қалыптасу тарихы мен кезеңдері.Экология  ғылымының  калыптасуы  тарихи  дәуірлердегі  коғамның  жәнеондағы өндіргіш күштердің  даму  ...  ...  ...  ... ... ... негізінен, үш кезеңге бөледі.Бірінші кезеңде — экология ғылымы туралы деректер  жеке  организмдергесипаттама беру арқылы жинақтала ...  Бұл  ...  ...  ...  ... ... XIX ғасырдың 60-жылдарына дейінгі уақыт аралығын қамтиды.Алғашқы экологиялық  түсніктер,  ұғымдар  мен  ...  кез  ... ... ... және ... да  ауыз  әдебиетүлгілерінде жиі кездеседі. Мысалы, халқымыздың "құндыз— ... ...  ... ...  әрбір  жануардың  тіршілік  ортасын  нақты  ...  тұр.  ... жауы — ... ... жауы —  ...  ...  ...  жануарларарасындағы қоректік тізбекке нақты дәлел бола алады.Экология  ғылымы  ...  ...  ...  мен  ...  өте  ертекездерден басталды. Бастапқы экологиялық  ...  ...  ... ... ... ... нәтижесінде калыптасты.Организмдердің  тіршілік  етуі  өздері  тіршілік  ететін  табиғи  ортажағдайларымен  ...  ...   ...   ...   ...   ...  (б.з.д.  490—430  жж.),  Теофрасттың  (б.з.д.   372—287   ... ... ... жж.) ... атап ...  ...  ...  деңгейінің   нашар   ...   және   ... ... ... биология ғылымдарының дамуына едәуір  кедергіболды. Дегенмен де Разес (865—925 жж.), Әбу Насыр әл-Фараби  ...  ...  Әли  ибн  Сина  ...  ...   жж.)   және   т.б.   ... ... ... нақты ғылыми деректер кездеседі.  Осындай  ғылымиеңбектердің арқасында алғаш рет  тірі  ...  мен  орта  ... ... ... ... ... жинақталып,  ғылыми  қорытындыларжасала бастады.Қайта өрлеу дәуірінде ...  ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  т.б.  ғылым  салаларында   нақты   ғылымимәліметтер жинақталып, басқа  да  жаңа  ғылым  ...  ...  ...  ...  жаңа  жерлерді  ашуына  сәйкес   сол   аумақтардыңөсімдіктері мен жануарлары  туралы  ғылыми  ...  ...  ...  ... ... ван ...  ...  жж.)  микроскопты  жасап  шығаруыарқылы  бұрын  белгісіз  болып  келген  ұсақ  ...  ...  ... Ағылшын ғалымы Джон  Рей  (1628—1705  жж.)  "Өсімдіктер  ... ... 18 ... астам өсімдік түрлеріне сипаттама  жазды.  Соныменқатар ол биология ғылымына алғаш рет "түр" деген  ұғымды  енгізді.  ... ... Карл ... ... жж.) өз ... тірі  организмдердіңтіршілігінде климаттық жағдайлардың басты рөл атқаратындығын атап  көрсетті.Француз ғалымы Жорж Бюффон (1707—1788 жж.)  ...  мен  ...  ... арасында өзара тығыз байланыс  болатынын  ерекше  атап  жазды.Швейцариялық  ғалым  Абраам  Трамбле  (1710—1784   жж.)   су   ... үшін ... ... ... ... ...  және  олардыңөзара қарым-қатынасы туралы пікірлер  айтты.  Ағылшын  ғалымы  ...  ...  жж.)  ...  ордасы"  және  т.б.   еңбектерінде   организмдерарасындағы өзара тығыз байланыстар болатынын поэмалық толғау ретінде  ... ... Жан ...  ...  (1744  –  1829  жж.)  орта  ... мен жануарлардың тарихи дамуындағы рөліне ерекше назар аударды.Экологиялық  көзқарастардың   дамуына   орыс   ...   ... жж.), И.И. ... ... жж.), ...  ...  жж.),С.П. Крашенинников (1711—1755 жж.) және т.б. ... үлес ...  ...  ...  ...  Гумбольдт  (1769—1859  жж.)  дүниежүзінің көптеген аймақтарына жасаған саяхаттарында  жинаган  материалдарыныңнегізінде "Өсімдіктер ... ... ... ... ...  ...  Ғалымбұл еңбегінде табиғаттағы барлық организмдердің біртұтастығын  және  олардыңорта жағдайлармен тығыз байланыстылығын ғылыми тұрғыда нақты атап көрсетті.XVII—XVIII  ...  ...  ...  ...  ...  ... экологиялық мәліметтердің үлесі мол  болды.  ...  ... ... ... ... ... ... бөлінді.  Тіптікейбір ғалымдар (Ж.Ламарк, Т.Мальтус және т.б.) алғаш рет адамның  ... ... ... ...  жағдайлардан  сақтану  кажеттігін  де  ерекшеескертті.Екінші кезеңде — экология ғылымы өз ...  жеке  ...  ...  ... Бұл ... XIX ...  ...  мен  XX  ғасырдың  50-жылдараралығын қамтиды. Бұл кезеңде орыс ғалымдары К. Ф.  Рулье  (1814—1858  ...  А.  ...  ...  жж.)  және  В.  В.  ...  ...  ... алғаш рет көптеген экологиялық ұғымдар мен  қағидаларға  ғылымитұрғыдан дәлелді қорытындылар жасалды.К.Ф.Рулье  органикалық  дүниенің  ...  ...  ...  ...  ... әсерлеріне тікелей байланысты деп  қорытынды  жасады.  Соныменкатар ол жануарлар экологиясы ғылымының негізін салды.Н.А.Северцов 1855жылы "Воронеж  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...  ... еңбегін жариялады. Бұл еңбек сол  кездегі  зоология  ғылымындағы  ... ... ... жоқ ... ... деп бағаланды.Топырақтану  ғылымының   негізін   ...   ...   ... ... ілімі экология ғылымының дамуына зор ықпал етті.  Ғалым  өзеңбектерінде  өсімдіктер  мен  топырақ   арасында   ...   ...   ... ... ... ... ғылымының дамуына үлкен  үлес  қосқан  ағылшын  ғалымы  ЧарлзДарвин (1809—1882 жж.)  болды.  Оның  ...  үшін  ...  және  ... ... түйінді  тұжырымдары  тікелей  тірі  ...  ... ... орта ... ... негізделді.Неміс ғалымы Эрнст Геккель алғаш рет экологияны өз алдына  жеке  ... деп, оған ... ...  берді.  Сондықтан  да  Э.Геккель  экологияғылымының негізін ... ... деп өте ... ...  ...  30—40-жылдарында  табиғат  жүйелерінде  болатын   өзарабайланыстарды зерттеу жоғары сатыға көтерілді. Ағылшын ғалымы  ...  ... жж.) 1935 жылы ... ал орыс ... В. Н. ...  ... 1940 жылы ... туралы ұғымдарға  ғылыми  нақты  түсініктемелерберді.Атақты  орыс  ғалымы  В.И.Вернадскийдің  ...  жж.)  ...  ...  ...  биосфера  туралы  ілімі  қазіргі  экология  ... ... ... болып есептелінеді.Үшінші кезең — XX  ғасырдың  50-жылдарынан  басталып  қазіргі  уакытқадейінгі аралықты қамтиды. Бұл кезеңде ...  ...  өз  ...  көптегенжаңа салалар мен бағыттарға бөлінді. Сонымен  бірге  экология  жаратылыстанужәне қоғамтану ... ... ... ... кешенді ғылымға айналды.Экология ғылымының қазіргі жаңа бағыттары:Қазіргі жалпы  экология  ғылымы  организмдерді  тіршілік  ... жеке ...  ...  ...  ...  мән  береді.  Мысалы,  жекедараларды   —   аутэкология,   ......    ...... ал  биосфераны  —ғаламдық  экология  ... ...  ...  бұл  ...  мен  негізгі  бағыттары  бір-бірімен өзара тығыз  байланысты.  Мұның  бәрі  де  ...  ...  ... ... ... аша түсуде әрі  өз  зерттеулері  арқылы  оныңдамуына зор үлестерін қосуда.2. Қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымыЭкология  ...  ...  де  көп  ...  ...  ...   ... жүйелер деп қарастырылады.  Мұнда  шартты  түрде  бірнеше  үлкенбағыттарды: биоэкология (жалпы ... ... ...  ... ... ... ... деп ерекшелеуге болады.Қазіргі кезде экология ғылымы жаратылыстану, техникалық және  қоғамдыққұбылыстарды біріктіретін  пәнаралық  білім.  Сондықтан  ...  ... ... биоэкология іргетас идеялары жатыр.Биологиялық жүйелерді зерттеу бойышпа ... ... және ... ... (популяциялар экологиясы);эйдэкология (түрлер экологиясы);синэкология (қауымдастықтар экологиясы);биогеоценология (экожүйелер туралы ... ... ... ... ... ...    ...    ірі    систематикалық    категорияларына    ... ... ... ... ... деп бөледі.Белгілі   бір   таксономиялық   ...   ...   үшін   ... ...  ары  ...  да  ...  кете  береді,  мысалы:құстар  экологиясы,  ...  ...  ...  ...  ...  жеке  ...  экологиясы  және  т.б.  Экологиялық  әдістердіботаника, зоология  немесе  микробиологияның  кез-келген  таксонына  ... ... ... да дамытады. Мысалы, Солтүстік  теңізде  устрицаныңбір түрінің экологиясын зерттеу  арқылы  неміс  ...  ...  ... ұғым - ... ғылымға енгізді.Жалпы экология (экзоэкология)  –  тірі  материяның  ...  ...  түр,  ...  ...  ...  ...  ...  экологияны  бұлай  қарастыру,  экология  ...  ...  ...  ...  пайда  болу,  даму,  ...  ету   ... ...  орта  ...  ...  қоса  ...  мүмкіндікбереді. Тірі материяның бірігу ерекшеліктеріне сәйкес  жалпы  экология  жекебірнеше   ...   ...   ...   ...   эйдэкология,синэкология және т.б.Аутэкология – қоршаған орта факторларының жеке  организмдерге,  ... ... ... ... бір  ...  Ол  ...  ... нәтижесінде енгізілетін және тірі табиғат пен  өлі  табиғаттыңкөптеген  элементтерінен  құралады.  Аутэкология   түрлердің   ...   ...   ...   (ылғалдану   режиміне,   жоғары    және    ... ... ... ...  ...  ...   және   өзге   бейімділіктерін   анықтайды.   ...   ... ... ... орта ластануының химиялық және физикалық  түрлішенұсқауларына  организмнің  жауап  қайтару  ерекшеліктерін  зерттейді.  ...  тірі  ...  ...  ...  ортаның  абиотикалықфакторларына  байланысты   зерттейтін   ...   ...   деп   ... ең ... рет ... жеке  ...  ретінде  ІІІ  Халықаралықботаникалық  конгресте  (1910)  қабылданды.  ІV   Халықарарлық   ...  ...  1994)  І   ...   ...   ... бірнеше баяндама жасалды. Экологияның  бұл  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Испанияда  сұңқарлардыңқоректенуі мен орын ауыстыруы радиотелеметрия көмегімен, ал Жапониядан  ұшыпкелетін даур ... мен қара ... ... ету  ...  ... ... ...  -  бір  түрге  жататын  организмдер  ...   ...   ...  оның  ...  ортасымен   байланыстыра   отырып   зерттеулержүргізеді.  Бір  ...  ...  ...  топ  ...   ...   ... биологиялық қүрылымы (жас,  жыныс,  көбею,  өлу,  табиғаттағысаны, тығыздығы, таралуы, т.б.)  табиғаттағы  сан  ...  ...  ... ... ... ... мәліметтер қарастырылады.Эйдэкология - түр мен оның популяцияларын органикалық дүние дамуының  жоғарыдеңгейі тұрғысында қарастырады. Өйткені, особь, ... ... бір  ... өкілдері. Сондықтан эйдэкология,  особь,  популяция,  түр,  биоценоз-биогеоценоз  (экожүйе)  -  ...  ...  ...   ... ... жүргізеді.Синэкология  -  бірлестіктер  экологиясы  (биоценология)  ретінде  әр  түрлітүрлерге жататын  популяциялар  ...  ...  ...   ...   организмдер   деңгейінде    зерттейді.    ...   ...   ...   ...   ... және зат ...  ...  және  сапалык  өзгерістер,  ...  мен  ...  ...  туралы  жан-жақты   мәселелерқаралады.Жалпы  экологияның  ...  ...  ...  ...  экологиялық  систематика,  экологиялық  генетика,   биохимиялықэкология, палеоэкология сиякты жаңа  пәндер  ...  ...  Бұл  ...  жеке  ...  -  ...  ...   Бұған   молекулярлықэкология, экологиялық генетика, клеткалар  экологиясы,  ұлпалар  экологиясы,экологиялық морфология және т.б. ... ... ... 90-шы жылдары  экологияда  жаңа  бағыт  -геоэкология  дамибастады. Геоэкология қоғамдық,  техникалық  және  ...  ... ... ... жеке ... ... ретінде дамуда.Геоэкология (грекше geo - жер)  -  ...  ... ... биологиялық  (биоценоз,  биогеоценоз,  экожүйе)  жәнеәлеуметтік-өндірістік   (табиғи-шаруашылық   кешендер)   ...   ...  ...   ...   ...   ...   ...   ұғымы«ландшафтар экологиясы» ұғымына балама ретінде пайда  болды.  Геоэкология  -экологиялық  жүйелерді  биосфералық   ...   ...   ...   ...   ...   ...   ...   қарым-қатынастар    менбайланыстар,  географиялық  ландшафтар   бойынша   экожүйелердің   ...  ...   ...   пен   ...   ...   өзгеруі,экожүйелер  өнімділігі,  агро   және   ...   ...   ... ... ... ... жиынтығы.Тіршілік  ету  ортасы,  экологиялық  компоненттері  және  аймақтарынабайланысты: құрлық экологиясы, мұхит  (теңіз)  ...  ...  ...  ...  шөл,  дала  ...  және  т.б.  ...  ... кездегі экологияның  басты  бағыттары  болып  адам  экологиясы  жәнеәлеуметтік экология болып табылады.Адам  экологиясы  ...  -  ...   ...   ...  ...  әсер  етуі  ...  ...  ғылым.  Адамэкологиясы  ұғымын  ғылымға  1921  жылы  американдық  ...  ...   ... енгізді. Адам экологиясы  өте  кең,  ауқымды  міндеттерді  ...  бірі  ...  ...  ортаның   және   оның   компоненттерініңантропожүйеге әсері, екіншісі  антропогендік  әсердің  салдарларын  ... ... - ... ... қала  ...  мен  ...  ... жәнс халықаралық карым-қатынастарды  үйлестіру,  көпшілікке  үздіксізэкологиялық ... мен ... ... ...  ...  ...  моральдықжағынан   парасаттандыру,   адамдарды   ...   ...   ...    ... проблемаларды  жан-жақты  зерттеу.  Жер  шары  ... ... ... ... ету ... ... ... басқа: қала экологиясы, тарихи  экология,  халықтарэкологиясы бағыттары да бар.Әлеуметтік экология -  қоғам-табиғат  жүйесіндегі  қарым-қатынастарды,қоршаған   ...   ...   ...   ...   Адам   ...   ретіндеқарастырылатын  болғандықтан   ...   ...   пәні   –   ...  ...  ...  жасына  байланысты   адамдардың   ірі   ...  ...  ...  адам  ...  мен   ...   ортаныбіртұтас «қоғам-табиғат» жүйесі және Жер биосферасын ...  ... ... ... ...  ...  ...  апат  салдарларын  болдырмау  менқатар қоршаған ортаға тиімді  ...  ...  Жер  ...  ...  ... адам ... биологиялық және әлеуметтік дамуын  жақсарту  жолдарында  қарастырады.  Экологияның  басты  бағыты  ретінде  әлеуметтік   ... ... ... және  ...  да  ... ... толықтырылатын кешенді  ғылым.  Мысалы,  тарихи  экология,мәдениет  экологиясы,  экология  және  ...  ...   және   ... және ... ... және ... ... ақпарат және т.б.Әлеуметтік экологиямен байланысты бағыттардың  бірі,  тіршілік  ортасымен  ...  ...  ...  ...  ...   қолданбалыэкология болып табылады. Қолданбалы экологияға:өнеркәсіптік (инженерлік) экология;технологиялық экология;ауыл шаруашылық экологиясы;химиялық экология;медициналық экология:табиғатты пайдалану және табиғатты қорғау және т.б. ... ... - ... және  табиғи  іс-әрекетінен  туындайтын  биосферашегіндегі,  тіптен  күн  ...  ...  ...  мен  кұбылыстардызерттейді.  Мәселен,  ядролық  қауіп-қатер,  экологиялық  апаттар,   әлемніңклиматтық  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... т.б. Осы  бағыттағы  ірі-ірі  бүкіл  әлемді  (ғаламды)  қамтитынпроблемаларды қарастырады.Нооэкология  –  адам,   ...   ...   ...   ...   ... және ... жағдайларды, қарым-  қатынастарды  бір-біріменүйлестіре зерттей отырып, одан туындайтын  проблемаларды  ...  ...   ...   ...   ...   Табиғат   ресурстарын    тиімдіпайдаланудың ең жоғарғы дәрежедегі  жаңа  технологиясын  жасау,  ...  ...  ...  ...  жәнс  ...   ...   ету,халықтар  мен  ұлттар  арасындағы  достықты,  ауызбіршілікті   ... ... ... мен ... мәдениет,  мораль,  құқық,  т.б.Адам мен биосфера ... ... ...  ...  ...  ...  ... асырудың жолдарын іздестіреді.1974  жылы  американдық  биолог  Барри   Коммонер   биоэкология   ... ... ... ...  экологияның  негізгі  төрт  заңынтұжырымдады:Табиғатта бәрі өзара байланысты;Мәңгілік ... ... ... ... ... болмайды.Қазіргі  жалпы  экология  ғылымының  зерттеу  бағыттары,   ... ... ... сүйенеді.Биоэкология ғылымы тірі организмдердің  жекеленген  ірі  жүйелік  топтары  —микроорганизмдерді,   ...   ...   және   ... басты назар аударады.Биоэкология жеке табиғи  белдемдер  экожүйелеріндегі  организмдер  мен  ортажағдайларының  өзара  ...  ...   ...   ...   жәнетундраэкологиясы, орман экологиясы, дала  экологиясы,  шөл  экологиясы,  тayэкологиясы және т.б. да ... ... ... және ... ... ... ... пен қоғам арасындағы өзара қарым-қатынастарға  байланысты  экологиялық  зерттеулер  көптеген   ...   ...  ...  ...  ...  ...   адам   ...   қалаэкологиясы, инженерлік экология, ауыл шаруашылығы экологиясы және т.б.Экологиялық  ғылымның  далалық,  ...  және  ... ... ...  ...  ...  -  далалық  жағдайда  жүргізіледі.   Зерттеуобъектілері - ... ... түр және ... ... ...  т.б.болуы мүмкін. Кез келген  популяциялар  тобына  экологиялық  ...  ...  ...  ...  анатомия,  систематика,  биология,   географияғылымдарының зерттеу әдістері  қолданылады.  Сондықтан  эколог-жаратылыстануғылымдарының ғылыми-теориялық негіздерін, зертеу ...  ...  ... маман болуы тиіс.Далалық зерттеулер белгілі  бір  түр,  популяция,  биоценоз,  экожүйе,өзсн-көлдер, т.б. ... ... ... қатынасы,сапасы, ауытқулар  менөзгерістер,  абиотикалық,  биотикалық,  антропогендік  факторлардың   әсері,уақыт пен кеңістікке ... ... ... ...  кетуі,  апаттардың  болусебептері туралы жалпы мағлұматтар,  ...  ...  ...  жылдың   барлық   мезгілдерін,   зерттеу   ...   ... ... ... ...  қатар  бірнеше  жылдарға  созылғануақыт пен кеңістікке байланысты жүргізіледі.Далалық ... ...  ...  ...  ...    сай    ...    қазіргі    заманғы    –    ...    ...    ...    аналитикалық    таразылар,топографиялық   ...   ...    ...    ... т.б. ... ... жабдықталуы тиіс.Далалық жағдайдағы зерттеулер ғылыми жұмыстың мазмұнын  толық  аша  ...  түр,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  морфофизиологиялык  құрылымы,  факторларға   қатыстыорганизмдегі өзгерістер мен реакциялар,  экологиялық  зерттеулер,  ауа,  ... ... ... т.б ... ... ... ...  етеді.Сондықтан зерттеу объектілері  лабораториялық  жағдайда  эксперимент  арқылытексеріліп,  бақылаулар,  тәжірибслср  ...  ...  ... ... жүмыстарымен салыстырыла отырып, оның ғылыми теориялық  жәнепрактикалық маңызы қорытындыланады.  Әрине,  зерттеу  ...  ... ... ... және ...  ...  бағыттары,зерттеу әдістері өзгеріп отырады.Организмдерді   зерттеудің   негізгі   көрсеткіштері    бар.    ...  ...  ...  басымдылық  дәрежесі,  тығыздығы,  жамылғысапасы, биомассасы және  өнімділігі.  Аталған  көрсеткіштердің  әрқайсысыныңөзіндік есептеу тәсілдері, ... ... ... ... мен ...  жиі  ...  ... бойынша белгілі бір популяцияға  берілген  экологиялық  сипаттаманыңдүрыстылығы, ауытқу мүмкіндіктері, биомасса сапасының сандық  мөлшері  ... ... ... ... ...  ...  ...   мүмкіндіктер   теориясы,   сандар   теориясы,    ... жиі ... ... ...  зерттеулер  мен  құбылыстарды  модельдеужиі қолданылып жүр. Бұл табиғат  процестеріне  тән  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жасанды   қан   айналу   аппараты,фотосинтез, клетканың жұмысы, өкпе, бүйрек, бұлшық  еттердің  ...  ... ...   ...   ...   -   ...   ... жүйелердің жүмыс  істеу  функцияларын  жасанды  жолмен  тәжірибеарқылы тексеру.3.  ...  ...  ...  ...   халықаралық   ұйымдар.Қоршаған ортаны қорғау мәселелерін шешуге БҰҰ (Біріккен Ұлттар Ұйымы)  үлкенүлес ... ... ... ... ... ... ...  басты  органдарымен  мамандандырылған   ...   Бас   ...   ...   ...  ...  (ЭКОСОС),  Аймақтық  экономикалық  комиссиялар   (мысалы,Еуропалық экономикалық  комиссия),  Халықаралық  ...  ...  (MOT),  ...  ...  және  мәдениет  мәселелері  жөніндегі  Біріккен  ...  ...  ...  реконструкция   және   даму   банкі   (МБРР),   ...   ...   ...   ...   ...   ... сақтау ұйымы (ВОЗ), Халықаралық теңіз  ұйымы  (ИМО),  Дүниежүзілікметеорологиялық ұйым (ВМО) және т.б. ... ... БҰҰ ... ... ...  ...  ...  жаңа  үкіметаралық  орган   —   Қоршаған   орта   жөніндегі   ... ... ... ... ЮНЕП — ... ...  ...  органыболып табылады. 1975 жылы өзінің қызметінің алғашкы  кезінде  ЮНЕП  қоршағанортаға байланысты ... ... ... алты  ...  ...  ... және денсаулық сақтау; құрлықтың экологиялық  жүйелері;  қалалардыңқоршаған ортасы; мұхиттар; қуат; ... ... үш ... ... істейді:Бірінші деңгейде коршаған ортаның  бәсекелес  мәселелері  ...  және  ...  ...  жатқан  шаралар  жөнінде  ақпарат  береді.  БҰҰ-ға   мүшемемлекеттер жыл ... ... ... ... ... баяндамалар  тапсырады,осы баяндамалардан аталған ақпараттар алынады.Екінші деңгейде жекелеген  елдерге,  ...  ...  және  ... ... ... ... ... бағдарламалық  шараларды  жүзегеасырудың  міндеттері  мен  ...  ...  Осы  ...  ...  мен  ...  ...  ...   мәселелер   шешіледі,   нақтыбағдарламалар жасау үшін әдістемелік негіз қамтамасыз етіледі.Одан  әрі,  ...  ...  ...  ...  ...  мен   ... ортаны қолдау  қоры  қаржыландырады.  ...  ...  ... ... ... ... ... мақсатын іске асыруға  қаншалықтыықпал  ете  ...  ...  ...  ...   ...   ... ... яғни  жобанын  орындалуы  аса  ірі  жоба  ...  ... ... тұтас келетін болса, іске асырылуы мүмкін.ЮНЕП өзі қызмет істеген  жылдары  көптеген  табиғат  қорғау  ... ... ... ... аса ... ... ...  құрылды  жәнеоның құрамдас бөліктері ретінде — қоршаған орта бойынша  ...  ...  ...  жүйесі  (ИНФОТЕРРА)  және  әуелетті  уытты   химиялықзаттардың халықаралық тіркеушісі құрылды.Сондай-ақ БҰҰ ... ... ... ...  ...  ...  ... БҰҰ-ның Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің  (ЭКОСОС)  көмекші  органыболып  табылады.  Қоршаған  ...  ...  ...   ...   ...  ...  емес  ...  бар.  Мысалы,  1948  жылы   ...  ...  және  ...  ...  ...  Халықаралық  одағы(МСОП); Құстарды қорғау жөніндегі Халықаралық  кеңес,  Хайуанаттарды  ...  ...  ...  ...   аудандарын   қорғау   жөніндегіХалықаралық федерация.  Тәуелсіз  мемлекеттер  ...  (ТМД)  ... ... ... ... және ... ортаны қорғау  саласындағы  өзараәрекеттестік  туралы"  келісімге  қол  қойылды.  Бұл  келісімге:  Қазақстан,Әзірбайжан, ... ...  ...  ...  ...  Федерациясы,Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Украина қол қойды. Келісімді іске  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қорқұрылды.   ТМД   шеңберінде   ...   ...   ...    ... ассамблея маңызды  рөл  атқарады.  Оның  құрамында  Қоршағанортаны қоргау жөніндегі бөлім құрылған.Қазақстанда қоршаған ...  ...  ...  әр  ...  ...  ...  ...  сондай-ақ   халықаралық   үкіметтік   емес   экологиялық"Гринпис" ұйымы жұмыс істейді. Басты мемлекеттік  ...  ...  ... ...  ортаны  қорғау  министрлігі  болып  табылады.  Аралды  құтқаружөніндегі комитет,  "Табиғат"  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сақтау",  Ауқымды  экологиялық  қор,   ... мен ... ... ... ... "Тау" орталығы  (Алматы)және басқа да қоғамдық  мемлекеттік  емес  экологиялық  ұйымдардың  белсендіқызметтерін атап ... ...  -  ...  ...  қорғаудың  халықаралық  интернационалдыжастар қоры; Даниядағы ... ... ... - ... ... ... әлем») - Бүкіл дүниежүзілік табиғат  қорғауұйымы. 1970 жылы кұрылған. 17 ... ... бар, 2,5 млн адам ...  Вуд»  -  германиялық  жастардың  «қышқыл  жаңбырларға»  ...  ... ... ...  -  ...   Ұлттар   Ұйымының   ауыл   ...   және   ...  ...  ...  Өзінің   тікелей   міндетінен   басқажануарлар дүниесі мен  ормандарды  қорғау  ...  және  ...  ... ... мен ұлттық парктердін  қызметкерлерінің  білімі  мәселесіменайналысады.ВОЗ - Бүкіл дүниежүзілік денсаулық  сақтау  ұйымы.  ...  ... ... ...  ...  ...  мәселесімен  және  медициналыққызметкерлердің білімімен айналысады.МСОП - Халықаралық табиғатты ... және ... ... ... - ... дүниежүзілік табиғатты  қорғау  қоры.  Дүниежүзілік  фауна  менэкожүйені  сақтау  проблемасымен  айналысады;  ...  ...   ... мен ... ... ... және т. б. шараларды ұйымдастырады.Қоршаған  ортаны  қорғау  жөніндегі  халықаралық  және  республикалыққызмет.Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ушін  заң  ... ... экологиялық заңдардың бұзылуы кең  тараған.  Қоршағанортаны қорғауға байланысты мемлекет белгіліген ережелерді бұзу  заң  ... ...  ...  ...  ...  экологиялық  заңдардыбұзатын жағдайлар жиі кездеседі. Экологиялық  құқық  бұзушылық  дегеніміз  —жеке және заңды тұлғалардың (мекеме, ...  ...  ...  ... мен ... ... қол ... сонымен бірге  қоршаған  табиғиортаға зиян келтірудің нақты қаупін тудыратын кінәлі, ... ...  ... ... ... түріндегі іс-қимыл. Экологиялық  құқық  бұзушылықбелгілерін қарастырайық:Құқық бұзушылық кінәсінің болуы. Кінә — ол құқық бұзушының  жасаған  ... ... ... ... ол қасақана не абайсызда болуы  мүмкін.Мысалы, заңсыз аңға ... ... ...  ...  кесу  тек  қасақаналыболады, ал судың, жердің, ... ... ... ... мүмкін.Құқық бұзушының құқыққа қарсы мінез-құлқы. Бұл экологиялық нормалардың  жәнебасқа да заңдардың бұзылуын ... ... ... ... ... ...  ...  ортаға,жеке және заңды тұлғалардың, мемлекеттің  экологиялық  ...  мен  ... ... нақты зиянның болуы немесе  келтіру  қаупінің  болуынқарастырады.Құқыққа қарсы ... пен  ...  зиян  ...  ... ... ... ... жауаптылық шараларын қолдану, яғни  жазалану  белгілеріқолданылады.Экологиялық  құқық  бұзушылық  жасалған  уақытта,  әдетте,   ...  ...  ...  мен  ...  экономика  мүдделеріне   көпаспектілі зиян келтіріледі.  Экологиялық  зиянның  болуы  ...  ...  ...  ...  келеді.  Бұл  зиян  ...  ...  ... ... ... ... қатар қоршаған  ортаға  келтірілгензиянның орнын толтыру мүмкін емес. Экологиялық зиян  табиғаттың  жай-күйініңөзіне әсер етеді. ... ... ... ...  үшін  ...  16жастан  басталады.  Кейбір  кезде,  мысалы,  ...  ...   ... ... объектілерді қасақана  жойғаны  немесе  бұлдіргені  үшін  14жастан  басталады.  ...  ...  ...  әр  ...  ...   ... ... сипатына қарай мынадай түрлерге бөлінеді:қоршаған табиғи ортаны және ... ... ...  (орман,  су,  жерқойнауы және т.б.) ластау;табиғи  объектілерді  бұлдіру,  бұзу,  жою  ...  ...  ...  ... ... жою, ... ағын ... құрту және т.б.);табиғи қорлардың азып-тозуы;табиғи ресурстарды тиімсіз (мақсатсыз)  пайдалану  (мысалы,  суды  ысырапсызпайдалану және ... ... ...  ...  үшін  оның  ...  ...  ...  тәртіптік   және   материалдық   жауаптылықбасталуы  шарт.  ...  ...  ...  ...  экологиялыққұқық  бұзушылықтың  тізімі  ...  ...  ...   ...   ... Оған мыналар  жатады:  табиғи  ресурстардың,  коршаған  ортаныңластануы, азаюы; табиғи ресурстардың бұлінуі,  жойылуы;  ...  ... және ... да ... ... ... ...  қайтаөңдеу және пайдалануға дайындау, пайдалану  кезінде  ...  ... ... істерді соттар,  ішкі  істер  органдарында,  Мемлекеттік  өрткеқарсы қызмет ...  ...  ...  ...  ...  ... ... қорғау министрлігі органдары және т.б.  қарастырады.  Осығанбайланысты  жазалар  (санкциялар)  қолданылады:  айыппұл  ...   ... және ... ... ... ... ... келтірілген зиян  үшінжауаптылықтың ең қатаң түрі қылмыстық  жауаптылыққа  тарту  болып  ...  ...  ...  үшін  ...  ...  ... түрі  Қазақстан  Республикасының  Қылмыстық  кодексінде  көрсетілген.Олар мыналар: атмосфераны  ластау,  теңіз  ...  ...  ...  ... аң  ...  атом  ...  объектілерінде  қауіпсіздік  ережелерінбұзу, экоцид және т.б. қылмыстар.Экоцид — өсімдік немесе жануарлар ... ... ...  ...  жержәне су ресурстарын уландыру, сонымен қатар экологиялық апаттарды  тудыратыннемесе себепші ... ... ... ... ...  ...  ...  орнынтолтыру үшін ақшалай немесе мүліктік айыппұл салуды  көздейді.  Ол  кінәлініқылмыстық,  әкімшілік  немесе  басқа  да  ...  ...   ... ...  ...  ...  кәсіпорындарда  табиғатты  қорғаушараларын  ...  ...  және  ...  ...   міндеттерді   орындайалмайтын  лауазымды  қызметкерлер  тартылады.  ...  ...   ... қызметкері өзіне жүктелген еңбек  міндеттерін  дұрыс  орындамағанынәтижесінде оның кінәсінен кәсіпорынға келтірілген мүліктік зиянды  ендірудіайтамыз. Сонымен, экологиялық ...  ...  шешу  ...  ...  ...  ...  ...  мәселелерді   тек   мемлекеттер   менхалықаралық  ұйымдар  бірлесе  отырып  қана   шеше   ...   ...   ... ... мен өзге де ...  ...  саны  ...  Олардыңқоғамдық қауіпсіздік жағдайына ықпалы  да  ...  бара  ...  ... ... ... ... ғана зиян ... қоймай, сондай-ақ адам тіршілігінің биологиялық негізін жояды.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   соктырыпотырады.  Мұндай  жауаптылықтың  бес  түрі  бар  —   әкімшілік,   ... ... ... ...  ...  экология  ғылымы  қоғамның  барлық  салаларыментығыз байланысты. Адамзат баласы үшін жер шарының  алуан  ...  ...  ...  сақтап  қалу   өте   маңызды.   Сондықтан   біз   ...  ...  ...   ...   ...   ...   байланыстыдүниежүзілік  және  отандық  экологиялық  қоршаған  ортаны  ...  ... ... ... ... жер шары -  жасыл  желекке  ...  ... ... сенімдемін!Пайдаланылған әдебиеттер:Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің  қоғамдык-гуманитарлықбағытындағы 11-сыныбына арналған ...... ... ... 2007.Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. - Экология оқулығы.Экономика баспасы,  Алматы2011.Жатқанбаев Ж.Ж. ... ... ... 2003.Нұрғызарынов  А.,Шілдебаев   Ж.   Экология   және   ...   ...   ... баспасы,  2014;Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008-----------------------  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологияның қалыптасу тарихы және кезеңдері7 бет
Экологияның қалыптасу тарихы және кезеңдері жайлы мәлімет7 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері5 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері жайлы11 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері жайлы ақпарат9 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері. Қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы. Қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар11 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері. қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы. қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар туралы10 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері. Қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы.Қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар10 бет
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері.Қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы. Қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар8 бет
Экологияның қалыптасу тарихы, кезеңдері туралы мәлімет13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь