Оқыту әдістерін тиімді қолдану арқылы мектепте математикалық білім беру

Мазмұны

Кіріспе

І.бөлім. Педагогика ғылымында оқыту әдістерінің қарастырылу жайы.

1.1. ''Оқыту әдісі'' ұғымының мән.мағынасы

1.2. Оқыту әдістерін топтамалау және олардың сипаттамасы

ІІ.бөлім. Математиканы оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді қолдану жолдары.

2.1. Оқыту әдістерінің үйлесімділігі және оның критерийлері

2.2. Мектеп математикасын оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді қолданудың тәжірибесі

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі.
Қоғамдағы болып жатқан әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістер білім беру саласын жетілдіруді талап етеді. Әсіресе қоғамдағы оқу-ағарту, білім беру салаларындағы гуманитарландыру мен демократияландыру процестері, ең алдымен, білім мазмұнын жаңартуды қазіргі заман талаптарына сәйкес болуын қажет етіп отыр. “Білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам тек жай зерттеу обьектісі ретінде ғана емес, ең алдымен, шығармашылық пен таным субьектісі құдіретті мәдениет үлгілерін дүниеге әкелген, әрі өзінің шығармашылыққа деген құлшынысымен оқушыларды баурап әкететін субьект ретінде көрінуімен бедерленеді”- делінген Қазақстан Республикасы гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында. Міне, мынадай мақсатқа жету - білім мазмұнын жаңартумен қатар, оқытудың әдіс- тәсілдері мен әр алуан құралдарын қолданудың тиімділігін арттыру міндетін жүзеге асыруды қажет етеді.
Ұлы ғалым-педагогтар (Әл-Фараби, Я.А.Коменский, И.Г. Песталоцци, Ж.Ж.Руссо, И.Герберт, А.Дистерверг, К.Д.Ушинский, Ы.Алтынсарин т.б) оқыту әдістері арқылы оқушылардың ақыл-ой қабілеттері мен дербестігін дамытуға баса назар аударғаны тегін емес.
Жалпы оқыту әдістерінің өзіне тән тарихы бар, оған үлес қосқандар да баршылық. 20-жылдары Ресейлік Б.Е.Райков, К.И.Ягодовский, М.М.Пистрак оқытудың түсіндірме, практикалық, еңбек, эвристикалық, зерттеу, лабораториялық әдістерін ұсынды. 30-жылдары Ресейлік М.М.Пистрак, П.Н.Щимбириев, И.Т.Огородников оқытудың жаңа әдістерін: әңгіме, әңгімелесу, көрсету, демонстрация, лекция, кітаппен жұмыс, лабораториялық жұмысты ұсынды. 50-жылдары Д.О.Лордкипанидзе әдістерді топтастырып үш түрін берді: сөздік, кітаппен жұмыс, оқыту-практикалық. 60-жылдары Е.Я.Голант, С.Г.Шаповаленко, Н.М.Верзилин білім көзін негізге алып, оқыту әдістерінің жаңа жіктеуін енгізді: сөздік, көрнекілік, практикалық. И.А.Данилов пен Б.П.Есипов әдістер классификациясын (жіктеп-топтау) жасағанда оқыту процесінде іске асырылатын дидактикалық міндеттерді негіз етіп алды: жаңа білімді меңгеру, білікті, дағдыны қалыптастыру, білімді қолдану, бекіту, шығармашылық іс-әрекетін дамыту. Дидактикаға оның ішінде оқыту әдістеріне үлес қосқандар: С.Т.Шацкий, Н.А.Менчинская, В.В.Краевский, М.И.Паламарчук, С.Г.Шаповаленко, А.Н.Леонтьев, Г.И.Щукина, И.Д.Зверев, М.Н.Скаткин, Ю.К.Бабанский, Б.Т.Лихачев, И.Ф.Харламов, Р.Г.Лемберг, Н.А.Сорокин т.б.
Ал Қазақстанда оқыту процесінің нәтижелі және сапалы болуы оқыту әдістерін тиімді шығармашылықпен жүзеге асырылуына байланысты Р.Г.Лемберг, Т.С.Сабыров, Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев және тағы басқалардың еңбектерін атауға болады.
Дидактикалық түрде негізделген оқыту әдістері танымдық қатынастың жолдары арқылы күнделікті танымдық әдістер мен ғылыми танымдық әдістерді байланыстыру арқылы іске асады. 1997-98 оқу жылынан бастап мектептер оқытудың жаңа мазмұнына көше бастады. Осыған орай жалпы мекткпте берілетін білімнің тұжырымдамасы, мемлекеттік стандарты, жаңа типтік оқу жоспары мен бағдарламалары жасалды. Қазақстан Республикасы жалпы орта білім беру стандартында көрсетілгендей білімнің мазмұны өзгерумен бірге әр пән бойынша білім мазмұнын оқытудың әдістемесі де түбегейлі өзгеріп отыр. Мектеп тәжірибесінен енгізіліп отырған төл оқулықтардың жаңа толқынында дамыта оқыту технологиясының мүмкін бір нұсқасы берілген. Сол себептен жаңа материалды түсіндіру кезеңдерінде қолданылатын әр алуан әдістерді де жетілдіру қажеттігі байқалады.
Дегенмен оқыту әдістерінің қолайлы етіп таңдаудың теориялық қағидалары мен тәжірибесінде бірізділіктің болмауы байқалуда. Осыдан келіп оқыту әдістерін тиімді қолданудың теориясы мен тәжірибесі арасындағы қарама-қайшылық орын алуда. Осы қарама-қайшылықты шешу мақсатында зерттеу жұмысымыздың тақырыбын: ”Оқыту әдістерін тиімді қолдану арқылы мектепте математикалық білім беру. ” деп алдық.
Зерттеудің мақсаты:
Математикалық ұғымдар мен іс-әрекет тәсілдерінің мазмұны мен мән-мағынасына орай оқыту әдістерін тиімді қолданудың жолдарын айқындау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Оқыту әдістерін саралау және олардың ерекшеліктері мен мәнді белгілерін айқындау мәселесіне шолу жасау.
2. Ұғымдарды және іс-әрекет тәсілдерін оқытып үйретуде қолданылатын әдістерді іріктеу.
3. Математиканы оқыту барысында әдістерді үйлесімді қолданудың критерийлерін жасау.
4. Математиканы оқыту барысында әдістерді үйлесімді қолданудың әдістемесін сынақтан өткізу және оның нәтижелері.
Ғылыми болжамы: оқу материалының түрі мен мазмұнына және оқыту әдістерінің үйлесімділігі критерийлеріне орай іріктелген олардың түрлерін қолдану білім, білік және дағдылардың сапасын арттырады, өйткені осылай болғанда ғана оқу-танымдық процесті ұйымдастыру барысында мұғалім мен оқушылардың бірлескен іс-әрекетінің тиімділігі артады.
Зерттеу обьектісі - Мектептегі математиканы оқыту
процесі.
Зерттеу пәні – Ортта мектеп математикасын оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді қолдану.
Зерттеу әдістері:
- Психологиялық-педагогикалық әдебиеттерге шолу;
- оқулықтар, бағдарламалар, білім мемлекеттік стандартты талдау;
- байқау, бақылау, оқыту әдістерін салыстырмалы талдау;
- тәжірибе және оның нәтижелерін қорытындылау.
Зерттеу жұмысының базасы:
Сонымен, біздің зерттеу жұмысымыз: кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде зерттеу жұмысының көкейкестілігі, мақсаты, міндеттері, обьектісі, пәні, зерттеу әдістері айқындалды.
Бірінші тарауда педагогика ғылымында оқыту әдістерінің зерттелуі, қалыптасуы және оларды топтастыру мәселелері, сонымен бірге оқыту әдістеріне жалпы сипаттама жасалған.
Екінші тарауда математиканы оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді қолданудың жолдары және оның критерийлері көрсетілген және орта білім беретін мектеп математикасын оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді қолданудың озат педагогикалық тәжірибесі мен өз тәжірибем мысалдар арқылы көрсетілген.
Қорытындыда орта мекткпте математикалық білім берудің өзіндік ерекшелігін және математика пәнінің табиғаты, өзіндік орны мен мақсатына сәйкес, осы пән бойынша орта сыныптың сабақтарында “түсіндіру,” “түсіндірме,” “әңгіме,” “әңгімелесу,” “проблемалы баяндау,” “ішінара іздену немесе эвристикалық әңгімелеу” сияқты әдіс түрлері қолданылып келе жатқаны тұжырымдалады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. АõметоА С. Бастауыш кластарда білім берудің тиімділігін арттыру жолдары. Алматы, Рауан, 1994.
2. °бдірайымоАа Р. µлттық үрдістен үйренеріміз көп. Бастауыш мектеп, 1991 № 4, 39-43 беттер.
3. Бабанский Þ.К. Методы обу÷ениÿ А соАременной обùеобразоАательной школе. М, 1985.
4. БекжүрсіноАа ±. Ойын – тиімді тәсіл. Бастауыш мектеп, 1991 № 10, 28-29 беттер.
5. БантоАа М.А., БельтþкоАа Г.А. Бастауыш кластарда математиканы оқыту методикасы. Алматы, 1979.
6. БидосоА °. Математиканы оқыту методикасы. А, 1989.
7. БержаноА Қ, Мусин С. Педагогика тариõы. Алматы, Мектеп, 1989.
8. Аыбор методоА обу÷ениÿ А средней школе. Под. ред. Þ.К.Бабанского. М, 1984.
9. Крупскаÿ Н.К. Методические заметки. Пед.со÷. А 10-ти томаõ. 3-том, стр 557.
10. КөнекбаеА Н. Оқыту теориÿсы: Мектеп мұғалімдеріне арналған көмекші құрал. Алматы, Мектеп, 1976.
11. ҚоÿнбаеА Ж.Б., ҚоÿнбаеА Р.М. Педагогика. Астана, 1998.
12. ҚоÿнбаеА Р.М. Қысқаша педагогикалық сөздік. Алматы, 1993.
13. ҚоÿнбаеА Р.М. Білім беру және оқыту теориÿсы. Алматы, 1990.
14. ҚосаноА Б.М. Математикадан дидактикалық материалдар. 1-сынып. Алматы, Атамұра, 1997.
15. Құрманалина Ш.Õ. Дидактикалық ойындар және қызықты тапсырмалар. Алматы, Атамұра, 1997.
16. ҚосаноА Б.М. Қазақстандағы әдістемеліқ-к-матемтаикалық ой-пікірдің қалыптасу тариõы. Алматы, 1999.
17. Қазақстан Республикасы бастауыш білім стандарты. Алматы, 1997.
18. Лернер И.ß. Дидакти÷еские осноАы методоА обу÷ениÿ. М, 1984.
19. Мұстаôина З. Дециметр - ұзындық өлшемі. Бастауыш мектеп, 1995 № 12, 12-13 беттер.
20. Методика на÷ального обу÷ениÿ математики. Под. ред. Скаткина М.Н. 1972.
21. МеңжаноАа А. Педагогикалық пәндерді оқыту әдістемесі. А, 1996.
22. Оқу-тәрбие жұмысындағы тиімді әдістер: Бастауыш класс мұғалімдерінің іс-тәжірибелерінен. Алматы, Мектеп, 1978. 64-бет.
23. ОспаноА Т.Қ., Құрманалина Ш. Математиканың бастауыш курсын оқыту әдістемесі. ІІ-бөлім. А, 1996.
24. ОспаноА Т.Қ. және т.б. Математика-1. Алматы, Атамұра, 1997.
25. ОспаноА Т.Қ. және т.б. Математиканы оқыту әдістемесі. 1-сынып. Алматы, Атамұра, 1997.
26. ОспаноА Т.Қ. және т.б. Математика дәптері № 1. Алматы, Атамұра, 1997.
27. ОспаноА Т.Қ. және т.б. Математика дәптері № 2. Алматы, Атамұра, 1997.
28. ´стеміроА К. Оқыту құралдарын пайдалану негіздері. Алматы, Мектеп, 1989.
29. Педагогикалық ізденіс. Педагогика. Алматы, 1987.
30. Педагоги÷ескаÿ ýнциклопедиÿ. 2-том. М, 1965. Стр. 812.
31. ÕарламоА И.Ô. Как актиАизироАать у÷ение школьникоА. Минск, 1975.
32. СабыроА Т.С. Оқыту теориÿсының негіздері. Алматы, 1993.
33. СабыроА Т.С. Оқушы жастардың танымдық әрекетін арттырудағы оқытудың әдістері мен ôормаларының дидактикалық жүйесін тиімді қолдануға мұғалімді даÿрлаудың теориÿлық негіздері. Пед. ғыл. Докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертациÿ. А, 1996.
34. Сабақ беру тиімділігін арттыру жолдары. Республикалық ÕÕІУ педоқулардың материалдары. Көкшетау, тамыз. (Құрастырған Б.СманоА). А, Мектеп, 1989.
35. Төртжылдық бастауыш мектеп бағдарламасы. А, 1997.
36. ТазақұлоАа З. Көбейту және бөлу таблицасын оқыту. Бастауыш мектеп, 1991 № 8, 31-34 беттер.
37. БегалиеА Т. Педагогика оқу құралы. Қысқаша лекциÿлар курсы. Оқу құралы. Тараз, 2001.
38. °биеА Ж, БабаеА С, ҚұдиÿроАа А. Педагогика. А,2004.
39. СадықоА Т.С., °білқасымоАа А.Е. Жоғары мектепте білім берудің дидактикалық негіздері. А, ±ылым, 2003.
40. НұрғалиеАа Г.Қ. Оқыту әдістері. А, 1991.
41. СабыроА Т.С. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. А, 1999.
        
        Оқыту әдістерін тиімді қолдану арқылы мектепте математикалық білім беру
Мазмұны
Кіріспе
І-бөлім. Педагогика ғылымында оқыту әдістерінің қарастырылу жайы.
1. ''Оқыту әдісі'' ... ... ... әдістерін топтамалау және олардың сипаттамасы
ІІ-бөлім. Математиканы оқыту ... ... ... ... ... Оқыту әдістерінің үйлесімділігі және оның критерийлері
2.2. Мектеп математикасын оқыту барысында оқыту ... ... ... ... тізімі
Кіріспе
Зерттеу жұмысының көкейкестілігі.
Қоғамдағы болып ... ... және ... білім беру ... ... ... ... ... оқу-ағарту, білім беру салаларындағы гуманитарландыру мен
демократияландыру ... ең ... ... ... ... заман талаптарына сәйкес ... ... етіп ... ... ... ... онда адам тек жай ... обьектісі
ретінде ғана емес, ең алдымен, шығармашылық пен таным ... ... ... ... әкелген, әрі өзінің шығармашылыққа
деген құлшынысымен ... ... ... ... ретінде
көрінуімен бедерленеді”- делінген Қазақстан Республикасы гуманитарлық
білім беру тұжырымдамасында. ... ... ... жету - білім
мазмұнын жаңартумен қатар, оқытудың ... ... мен әр ... ... ... ... міндетін жүзеге асыруды
қажет етеді.
Ұлы ... ... ... И.Г. ... ... ... ... Ы.Алтынсарин т.б) оқыту
әдістері арқылы ... ... ... мен дербестігін
дамытуға баса назар аударғаны ... ... ... ... ... тән ... бар, оған үлес ... баршылық. 20-жылдары Ресейлік Б.Е.Райков, К.И.Ягодовский, М.М.Пистрак
оқытудың түсіндірме, ... ... ... ... әдістерін ұсынды. 30-жылдары Ресейлік М.М.Пистрак,
П.Н.Щимбириев, И.Т.Огородников ... жаңа ... ... ... демонстрация, лекция, кітаппен жұмыс, лабораториялық
жұмысты ұсынды. 50-жылдары Д.О.Лордкипанидзе әдістерді топтастырып ... ... ... ... жұмыс, оқыту-практикалық. 60-жылдары
Е.Я.Голант, С.Г.Шаповаленко, Н.М.Верзилин білім ... ... ... әдістерінің жаңа ... ... ... ... И.А.Данилов пен Б.П.Есипов әдістер классификациясын (жіктеп-
топтау) жасағанда оқыту процесінде іске ... ... ... етіп ... жаңа ... ... білікті, дағдыны
қалыптастыру, білімді қолдану, бекіту, шығармашылық іс-әрекетін дамыту.
Дидактикаға оның ... ... ... үлес қосқандар: С.Т.Шацкий,
Н.А.Менчинская, ... ... ... ... ... М.Н.Скаткин, Ю.К.Бабанский,
Б.Т.Лихачев, И.Ф.Харламов, Р.Г.Лемберг, Н.А.Сорокин т.б.
Ал ... ... ... нәтижелі және сапалы болуы ... ... ... жүзеге асырылуына ... ... ... ... және тағы ... ... ... түрде негізделген оқыту әдістері танымдық қатынастың
жолдары арқылы күнделікті танымдық ... мен ... ... ... ... іске ... 1997-98 оқу ... бастап
мектептер оқытудың жаңа мазмұнына көше ... ... орай ... ... ... ... ... стандарты, жаңа
типтік оқу жоспары мен бағдарламалары жасалды. Қазақстан ... орта ... беру ... көрсетілгендей білімнің мазмұны
өзгерумен бірге әр пән бойынша ... ... ... ... ... өзгеріп отыр. Мектеп тәжірибесінен енгізіліп отырған төл
оқулықтардың жаңа ... ... ... ... мүмкін бір
нұсқасы берілген. Сол себептен жаңа материалды түсіндіру ... әр ... ... де ... ... ... ... әдістерінің қолайлы етіп ... ... мен ... ... ... ... ... оқыту әдістерін тиімді қолданудың теориясы мен тәжірибесі арасындағы
қарама-қайшылық орын алуда. Осы қарама-қайшылықты шешу ... ... ... ”Оқыту әдістерін тиімді қолдану арқылы мектепте
математикалық білім ... ” деп ... ... ұғымдар мен іс-әрекет ... ... мен ... орай оқыту әдістерін тиімді қолданудың жолдарын айқындау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Оқыту әдістерін саралау және олардың ерекшеліктері мен мәнді ... ... шолу ... ... және ... ... оқытып үйретуде қолданылатын
әдістерді іріктеу.
3. Математиканы оқыту барысында ... ... ... ... ... ... барысында әдістерді үйлесімді қолданудың
әдістемесін ... ... және оның ... болжамы: оқу материалының түрі мен мазмұнына және ... ... ... орай ... ... ... ... білік және дағдылардың сапасын арттырады, өйткені осылай
болғанда ғана оқу-танымдық процесті ұйымдастыру барысында ... ... ... ... ... артады.
Зерттеу обьектісі - Мектептегі математиканы оқыту
процесі.
Зерттеу пәні – Ортта мектеп математикасын оқыту ... ... ... ... ... ... әдебиеттерге шолу;
- оқулықтар, бағдарламалар, білім мемлекеттік стандартты талдау;
- ... ... ... ... салыстырмалы талдау;
- тәжірибе және оның нәтижелерін қорытындылау.
Зерттеу жұмысының базасы:
Сонымен, біздің зерттеу жұмысымыз: кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен ... ... ... көкейкестілігі, мақсаты, міндеттері,
обьектісі, пәні, зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... және оларды топтастыру мәселелері, сонымен ... ... ... сипаттама жасалған.
Екінші тарауда математиканы оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді
қолданудың ... және оның ... ... және орта ... ... математикасын оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді
қолданудың озат педагогикалық тәжірибесі мен өз ... ... ... орта мекткпте математикалық білім берудің өзіндік
ерекшелігін және ... ... ... ... орны мен ... осы пән ... орта ... сабақтарында “түсіндіру,”
“түсіндірме,” “әңгіме,” “әңгімелесу,” “проблемалы баяндау,” ... ... ... ... ... әдіс ... қолданылып келе
жатқаны тұжырымдалады.
І-бөлім. Педагогика ғылымында оқыту әдістерінің қарастырылу жайы.
1. “Оқыту ... ... ... ... - ... ең ... құрамды бөлігінің бірі. ... ... ... ... ... оқытудың жалпы мақсаттары және
міндеттерімен анықталады. Оқыту процесінің нәтижелі және сапалы болуы оқыту
әдістерін тиімді ... ... ... ... ... әдісі
ақыл-ой, санаға байланысты. Онсыз ешқандай оқыту әдісі жоқ. Осыған ... ... ... ... ... ... Бұл ... анализ (талдау), синтез (жинақтау), ... ... ... ... білімінің мазмұнын дұрыс түсінуге
мүмкіндік береді.
Оқыту әдісі арқылы білім алу қоршаған ортаға, әлеуметке, ... Ал ... ... ортаны, әлеуметті қарым-қатынас арқылы
білеміз. Сонымен педагогикалық оқыту әдістеріне нәр беретіндер немесе
табиғи ... ... ... ... ... ... алмасу болып
табылады. Осылар ... ... ойға ... оқыту әдістерін
пайдалануға, қоршаған ортаны, ... ... ... ... ұстаз берген білімді күнделікті өмірдегі таным арқылы қабылдайды:
табиғатты, өмірді бақылау, мақал-мәтелдің, күнделікті ... ... ... соқыр сезім, болжау т. б. Мұндай таным балаға жақын. Бала
өмірін танымның осы түрінен ... ... ... баланы оқыту әдістері өте күрделі. Мұнда да
бақылау, ақпарат, талдау, болжау, алдыңғы қатарлы тәжірибені ... т. ... ... ... бұл ... ... Ақпарат алмасу, пікір-сайыс,
пікір-талас, қарым-қатынаста ұстаз баланың жас және дербес ерекшеліктеріне
байланысты ғылыми таным мен күнделікті танымнан пайда ... ... ... ... Осының нәтижесінде ұстаз бен шәкірттің оқыту, оқу
қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... ... оқыту әдістері танымдық қатынастың
жолдары арқылы күнделікті танымдық әдістер мен ... ... ... ... іске асады. Жаңашыл ұстаздар осы тұрғыда жұмыс істейді.
Мысалы, С.Н.Лысенкова: ”Оқушының ... ... оған ... керек,
сонда ғана оқушы ары қарай білімді игеруге мүмкіндік алады,” - дейді.
Волков И.П. еңбек ... ... ... ... ... мен ... ... Шаталов В.Ф. оқытуды ірі блоктар арқылы
іске асырып, тірек сигналын пайдаланады. Жаңашыл ұстаздар күнделікті таным
процесінен ғылыми таным процесіне ... ... ... ... ... процесіне ауысып оқушыларды үйретудің тиімді жолдарын іздестіреді,
яғни индуктивті-дедуктивті, дедуктивті-индуктивті әдістерді ... ... ... ... ... етіп ... теориялық
қағидалары, іске асыру жолдары бар. Олар:
- әдістердің оқыту заңдылықтары мен ... ... әр ... ... психологиялық тиімділігі, атқаратын қызметі.
Мысалы, әңгіме әдісін баланың ... ... ... ... баланың логикасын, ал прблемалық ситуацияны баланың ой-
өрісін дамытуға ... ... ... бен ... ... ұйымдастыруға бағыттылығы: қарым-
қатынас, іс-әрекет, оқып-үйрену, үйрету.
- әдістің оқушылардың жас және ... ... ... ... өмір тәжірибесі, эмоционалдық дамуы, ес, қабілет т.б
- әдістің ... ... ... ... дайындығына,
білімділігіне, шығармашылық және әдістемелік деңгейіне, жеке ... ... ... ... ... байланысты. Мысалы, лабораториялық сабақтарда
нұсқау, тапсырма, кеңес ... ... ... ... әдістердің өзара байланысында. Мысалы, лекцияда әңгіме, иллюстрация,
демонстрация ... ... ... ... қолданылуы ұстаздың шығармашылығына,
шәкірттердің білімге деген құштарлығына байланысты. ... ... ... ұстаз бен шәкірт қызметтестігінен туындап, шәкіртке білім-
тәрбие береді. Оқыту әдістері мен оларға білім ... ... ... ... әдістерінің өзіне тән тарихы бар, оған үлес қосқандар да
баршылық. 20-жылдары Ресейлік Б.Е.Райков, К.И.Ягодовский, ... ... ... ... эвристикалық, зерттеу,
лабораториялық әдістерін ұсынды. 30-жылдары ... ... ... оқытудың жаңа әдістерін: әңгіме, әңгімелесу,
көрсету, демонстрация, лекция, кітаппен жұмыс, лабораториялық ... ... ... ... ... үш ... ... кітаппен жұмыс, оқыту-практикалық. 60-жылдары Е.Я.Голант,
С.Г.Шаповаленко, ... ... ... ... ... оқыту әдістерінің
жаңа жіктеуін енгізді: сөздік, көрнекілік, практикалық. И.А.Данилов пен
Б.П.Есипов ... ... ... ... ... іске ... дидактикалық міндеттерді негіз етіп алды: жаңа
білімді меңгеру, білікті, ... ... ... ... ... іс-әрекетін дамыту. Дидактикаға оның ішінде оқыту ... ... ... Н.А.Менчинская, В.В.Краевский, М.И.Махмутов,
А.Н.Алексюк, В.Ф.Паламарчук, В.И.Паламарчук, С.Г.Шаповаленко, А.Н.Леонтьев,
Г.И.Щукина, И.Д.Зверев, ... ... ... ... ... ... ... - дидактиканың ең басты құрамды бөлімінің бірі. Оқыту
әдістері, білім ... ... ... оқытудың жалпы мақсаттары және
міндеттерімен анықталады. Оқыту процесінің ... және ... ... ... ... ... ... асыруына байланысты. Оқыту әдістері
бүгінгі күні көп өзгерістерге ұшырап отыр. Олар: ”Оқыту әдістері дегеніміз
- оқытушы мен ... ... ... ... ... ... ... білік,
дағды қалыптасып, оқушылардың дүниетанымдығы мен ... ... ... М, 1965 ... ... ... - ... мен оқушылардың бірлесе жасайтын
әрекеті.”(Г.И.Щукина).
“Оқыту әдістері - мұғалім мен оқушылардың ... ... ... ... әдістері дегеніміз - мұғалім мен ... ... ... ... және ... ... ... әдістері дегеніміз - баланың танымдық қызметін ұйымдастыру
барысында ұстаз ... ... ... ... ... ... бола тұрып, оның ақыл-ойын, бар мүмкіншілігін дамыту,
жетілдіру.”(Лихачев ... ... - ... шәкірттің оқу-танымдық қызметін ұйымдастыру
арқылы әр түрлі дидактикалық ... ... ... ... ... ... дамыту.”(Харламов И.Ф).
Дегенмен осындай анықтамалардың көптігіне қарамастан олардың арасында
принциптік қарама-қайшылық жоқ. Бәрінің негізінде оқу, оқыту ... бен ... ... ... және ... ... әдіс, тәсіл, іс-
әрекеттер жатыр. Сонымен оқыту әдісі шәкірттердің білімді меңгеру және
олардың дамуы мен ... ... ... пен ... ... ... іс-әрекеттін субьекті-субьектілік қарым-қатынас
құралдары ретінде анықталды.
Оқу материалын ... ... ... ... ... ... ... мен дағдыларды игере алуы үшін олардың белсенді танымдық
қызметін қалай ояту ... Бұл ... ... ... ... ... ... тура келеді. Бұлардың бәрі қалай болған күнде де оқытудың
мейлінше тиімді әдістерін іздестіруге байланысты болады. Оқыту әдістері ... ... ... ... ... ... мазмұнын анықтауда құрал,
жол, тәсіл сөздерін пайдаланудың синонимдік жағынан ... ... ... байқалады. Бұл сөздер бір-біріне жақын,
бірақ әрқайсысының өзіне тән не ... не ... ... ... ... - ... дербес терминологиялық мәні бар сөз. Мысалы,
дидактикада қолданатын ... ... ... оқыту ақпаратының көздері
(оқытудың техникалық құралдары, оқулықтар, оқу құралдары, көрнекі құралдар
т.б.).
Оқыту ... ... - ... ... ... беру ... сөзінен
туындаған. Ол оқушы мен оқытушының сабақтағы жұмыс тәсілі ... ... ... ... ... - ... мен
оқушылар жұмысының тәсілдері, солардың көмегімен білімді, білікті ... ... ... ... ... қалыптасады, қабілеттер дамиды”-
жазылған.
Демек, оқыту әдістері бұл мұғалім мен оқушылардың оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің
тәсілдері. Оқыту әдісін ... ... ... түсіндіру жалпы
философиялық анықтамаға сай келеді. Әдіс дәл жалпы мағынасында мақсатқа
жету ... ... ... келтіру тәсілдері. Сонымен, оқу әдістері
оқушылардың танымдық қабілеттерінің дамуына мүмкіндік туғызуы тиіс, ... ойын ... өз ... ... жаңа ... ... ... әдістері ғылыми таным әдістеріне байланысты, өйткені оқытуда ... ... ... іс-әрекеті. Ғылыми танымға қатысты бірсыпыра
ережелер оқушылардың танымдық ... ... ... ... ... Бұл ережелер: оқыту әдістері ең анық ... ... ... ... әдістері практика мен теорияны
жақындастырады; оқыту ... ... ... ... ... идея ... ... қорытылады. Осы ережелердің бәрі оқушылар көзқарасының
қалыптасуының, таным қабілеттерінің дамуының негізі болады. ... ... ... ... түрде қолданылатын тәсілі, ал мақсатқа жету
мұғалімнің шеберлігіне, оның ... ... ... ұйымдастыра білуіне,
оқушылардың даярлық ... ... мен ... ... ... ... ... “ және “Әдістемелік тәсіл” ұғымдары бір-бірімен тікелей
байланысты. Әдістемелік ... ... ... ... ... құрамды
бөлімдері). Мысалы, жеке сөздерді түсіндіру, ... ... ... пен ... ... өте жылжымалы, құбылмалы, сондықтан
олардың шекарасын анықтау өте қиын. Өйткені, әдіс ... ... ... ... оқыту әдісіне айналады. Мысалы:
1.Егер мұғалім баяндау процесінде суреттерді демонстрациялап көрсетсе,
онда демонстрация әдістемелік тәсілге жатады.
2. Оқушылар зерттеу негізінде суреттер мен ... ... ... ... алса, онда суреттерді демонстрациялау әдіске, ал ... ... ... ... ... және ... анықтайтын әңгіме
әдістерінде қолданылады.
4. Егер оқушылар лабораториялық тапсырманы өз ... ... ал ... сол ... ... ... тек ... элементтерін
қолданса, әңгіме тәсіл ретінде пайдаланылады. Әдіс және тәсіл педагогикалық
ұғым. Олар жеке пәндерді ... ... ... ... сабақтарында
хронологиялық әдіс, арифметикада бүтін (тұтас) сандар әдісі, ... ... ... ... ... қолданылады.
Оқыту әдістері мен тәсілдері жайындағы зерттеу мәліметтері мұғалімдер
арасында әлі де бірыңғай түсініктердің ... ... Әдіс және ... ... ... ... деген сұраққа жауап берген мұғалімдердің 40
проценті әдіс, әдістемелік тәсілмен теңдес, бұл екі ұғым ... ... ... ... ... мен тәсілдер ... ... ... ... ... ... таныс емес екені
байқалады. Сондықтан мұғалімдердің ... ... ... ... ... ... аударылуы қажет. Оқытудың нәтижесі ... ... ... ... ... ... тиімділігін,
оқу материалының игерілуін және оқушының қоғамдық мәні сапаларының
қалыптасуын анықтайды. Кіші ... ... ... ... алты
жасарлардың ақыл-ой, адамгершілік, еңбек, әсемдікке көзқарасын және
денесінің даму ... ... ... ... ... ... болады.
Оқыту әдісі - оқу материалын хабарлау және балалардың оны игеруіне
бағытталған іс-әрекет ... Бұл - ... ... бір жағы ... ... ... ... күрделі және диалектикалық қарама-
қайшылықты болады. Мұғалімнің танымдық ... ... ... ... ... ... анықтамайды.
Мұғалімнің ұсынатын таным жолы оқушылардың ... ... ... ... ... ... мен ... жасайды. Балалардың оқу
материалын ... ... мен ... ... ... бола ... да ... оқушылардың танымдық іс-әрекет тәсілдері де
сипатталады. Олар ... ... ... және ... ... ... ... бөлек болады. Сондықтан педагогикада оқыту әдістері жөнінде
айтқанда ол оқу міндетін шешуге бағытталған ... ... ... және ... ... ... тәсілдері ретінде
айтылады.
Оқыту әдістері білім беру мақсаттары мен мазмұнына тәуелді ... ... оқу ... ... айқындалған ғылыми ойдың логикасына
тәуелді жағдайда болады. Оқыту әдістерінің психологиялық негіздемелері бар.
Жасынан қарай білімді игеру мен ... ... ... даму ... мен оқу ... ... ықпал жасайды. Оқушылардың ойлау іс-
әрекеті мен олардың қоғамдық мәндерінің қасиеттерін терең түсіну ... ... ... мүмкіндік береді.
Оқыту әдістері дамып келе ... ... ... ... ... ... ... таным іс-
әрекетін ұйымдастыру процесінде ... ... сай ... ... ... жөн. ... бұған жұмыс істеу қабілетін, шаршауы, жасампаздық
күйі, денсаулығы, мектептегі гигиеналық жағдай сияқты оқыту ... ... ... ... ... ... туындауы керек.
Бірақ оқыту әдістері пратикада пайдаланылмаса, практикадан тыс ... ... ... Практиканың бағыттылығы оқыту әдістерінің қажетті, елеулі
жағы. Оқыту әдістерінде ... ... ... және ... болса,
соғұрлым оқыту әдістері тиімді болады.
Оқыту әдістеріне оқыту мен оқудың ... ... ... ықпал
жасайды. Педагогика ғылымы мектеп пен мұғалімдер жұмысының озат тәжірибесін
жинақтайды, ... ... ... ... ... тиімдірек әдістерді
жасампаздықпен ізденуде көмектеседі. ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу және дамыту функцияларын жүзеге ... ... ... әдіс ... оқу ... ... психологиялық, анатомиялық және физиологиялық, санитарлық-
гигиеналық және басқа да өзара байланысты ... ... ... оқу ... бұл ... оқу ... материалдың
мазмұнына, мұғалімнің даярлығына, қалыптасқан ... ... ... ... және ... ... ... оқыту
әдістерінде әр түрлі берілген.
Оқыту әдісінің педагогикалық мазмұны әдістің ... ... мен ... ... диалектикалық бірлігін беру және сақтау
болып табылады. Әдіс өзінің құрылымына ... ... ... ... ... тәрбиелеу және дамыту функцияларын жүзеге асырудағы орны, мәні
және ... ... ... шын мәнінде, педагогикалық болады.
Мұндай бірлікті оқытудың мәні, принциптері мен әдістерінің ... ... ... процесінде оқушылар мен қарым-қатынастағы, ғылыми және оқу
әдебиеттерін оқып зерттеудегі мұғалімнің әрбір ... ... өзін ... оны ... тану ... түсінуді тереңдетеді. Тәжірибеде бұл оқыту
әдістерін жетілдіруде, оқушының танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру және оны
басқару ... ... ... ... диалектикалылығы
оқыту процесінде оны шексіз жетілдіру мүмкіндігін береді. Оқыту процесінде
әдіс-тәсілдерді қолдану өте ерте ... ... ... ... ... ... үшін жалпы программалар, оқулықтар, оқыту
әдістерін жасап шығару әдістерін ісін ең ... ... деп ... әдістері жөніндегі мәселелерді қарастырғанда Д.Ж.Локк ең бірінші
орынға баланың ойлауын тәрбиелеуді қойды. Бұл ... ... ... және ... ... атты ... бірнеше нақты кеңестер
ұсынды. Д.Ж.Локктың оқыту әдістері - негізгі принциптерінің бірі.
А.Дистерверг оқыту әдістерінің мәнін ... ... ... әсеріне қарай бағалады. Оқытуда, әсіресе әңгіме әдісінің рөлін
өте жоғары бағалады. Әңгіме ... ... ... ... ... ... деп санады.
Ы.Алтынсарин - оқыту процесінде балалардың білім дәрежесін ескеріп
отыруды, тіпті қажет болса, программаны да ... ... ... ... ... ... жұмысы сол заманның техника ... ... ... бұл өте маңызды жағдай деп көрсетті. Міне, осыдан
келіп ол түрлі ... ... алу, ... ... жасау
мәселесіне көп қаржы бөлді.
Абай - оқыту ісіндегі схоластикалық әдіске, ... ... ... Ол ... ... ... қуаттады. Абай оқыту процесінде ақыл-ойды
дамыту керек екендігін, онсыз білім ... ... өте ... ... мен ... ... ... дүниені, құбылыстар мен
заттарды жан-жақты ... ... ... ... береді.
К.Д.Ушинский - оқу процесін сапалы ұйымдастырудың басты ... ... ал ... ... әр түрлі оқыту әдістеріне
байланысты деп есептеген.
Оқыту әдістері өте көп. Ол пәнге, тақырыпқа, ... ... ... ... ... сабақтың керекті құрал- жабдықтармен
қамтамасыз етілуіне т.б. байланысты.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... оқыту әдістерін топтап-жіктеудің жиырмадан астам
түрлері бар. Әдістерді ... ... ... ... ... қай тұрғыдан алып қарайды? Мысалы, әдістердің ең кең тарағандары
- И.Т.Огородников, Н.А.Сорокин, Ю.К.Бабанский, Р.Г.Лемберг т.б. ... ... ... ... ауызша, (әңгіме, кеңес, лекция, кітаппен
жұмыс), ... ... ... ... практикалық). Ауызша әдебиеттерде сөзге, көрнекілікте
көркемдік бейнеге, ал ... ... ... ... ... ... ... есте сақтағанымыз жөн. Бала есту қабілеті арқылы
информацияның 20 (-ын, көру қабілеті арқылы 20-60 (-ын, ... ... 90 ( -ын ... ... ... көрнекілік практикалық әдістердің үшеуі де
қолданылады. Әсіресе жаңашыл ұстаздар В.Ф.Шаталов, С.Н.Лысенкова т.б бұл
әдістерге жаңа мән беруде. ... мен ... ... ... ... ... ... (әңгіме, лекция, көрсету, сипаттау әдісі, оқулықпен жұмыс
істеу, жазбаша жаттығулар).
- қайталау ... ... өз ... ... ... ... баяндау әдісі (саяхат, демонстрация, оқушынын дәлелді
түрде ... ... ... (байқау, жоспар жасау, эвристикалық әңгіме).
- зерттеушілік (тәжірибе, байқау, сыныппен жұмыс, сурет салу).
Тағы бір ғалым Ю.К.Бабанский ... 1988 жылы ... ... оқыту
әдістерін әрекет, амалға негізделген жүйе бойынша береді. Олар:
а) оқу-танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру әдістері. Оған сөздік (әңгіме,
лекция, семинар, ... ... ... ... ... ... ... кино, практикалық және лабораториялық
жұмыс), ... ... ... ... немесе өз
бетінше ізденіс әдістері жатады.
б) оқыту процесінде оқытудың іс-әрекетін ынталандыру ... ... оқу ... ... рөлі, танымдылық ойындар, оқу кезінде қолайлы
ситуация туғызу, өмірден алынған ситуацияны ... ... ... ... ... ... ... (оқудың қоғамға, баланың өзіне
пайдасы), оқушыға қажетті талаптарды қоя білу, мадақтау немесе ... ... ... оқу-танымдық іс-әрекетінің тиімділігін бақылау
және ... ... ... ... ... ... тексеру,
лабораториялық тексеру, машинамен тексеру жатады.
Әдіс өте құбылмалы. Ескі әдістер жойылып жаңа әдістер пайда болады.
Мысалы, догматикалық әдіс ... ... ... ... ... өмірге келуде. Ұстаз сабақ өткізген кезде таза бір ... ... ... ... әдісті қолданудың нәтижесінде өтеді. Оның
үстінде әрбір әдіс жеке ... ... Оны ... деп ... ... ... істеу әдісінің тәсілдеріне оқыған кітапқа жоспар.
Тәсіл мен әдіс ... ... ... әдістер туындауы мүмкін. Егер
тәсіл іс жүзінде өзін ақтаса, ол күрделене келе әдіске айналады, ал ... ... ол ... ... ... ... әдіс, тәсілдерге ғана байланысты емес, мектептің оқу-
материалдық және техникалық ... да ... ... ... және ... үйлесімді пайдалануда оқу пәндерінің ерекшелігі,
мектеп лабораторияларының, оқу ... ... ... және
техникалық құралдар мен қамтамасыз етілуі қажет.
Құралдың түрі: а) ... ... ... ... ... ... ... диаграммалар, кестелер, табиғи обьектілер, тарихи
және жағрапиялық карталар, муляждар;
- техникалық құралдар: ЭЕМ, ... оқу ... т.б. ... ... ... ... көрмелер, мұражайлар т. б.
Әдіс, тәсіл және оқытудың ... - ... ... Әр ... ... ... ... қолданылатын оқыту құралдары бар.
Оқыту әдістерінің даму және ... ... тым ... ... оқу орындарындағы оқыту процесін бақылай отырып, қызмет ... ... ... және ... оқыту әдістері деп атады. Мысалы,
оқытушы жаңа материалды түсіндіреді, яғни ол ... ... ... ... әдіс - ... ... қол жеткізу
қызметінің тәртіпке келтірілген тәсілдері. Бұл жағдайда мұғалімнің оқыту
қызметінің тәсілдері (оқыту) және оқушылардың оқу ... ... ... тығыз байланысты және өзара әрекеттес.
Оқыту әдістері ұғымы сондай-ақ оқу қызметінің дидактикалық мақсаттары
мен міндеттерін де көрсетеді, ... ... ... шешу ... ... қызметіне және оқушылардың таным қызметіне қатысты
әдістер ... ... ... ... ... ... ... оқыту жұмыстарының тәсәлдері мен оқушылардың олармен өзара
байланысты оқу жұмыстарының тәсілдерін;
2. Олардың оқытудың әр түрлі мақсаттарына қол жеткізу ... ... ... ... әдістері - бұл оқыту міндеттерін, яғни
дидактикалық міндеттерді шешуге ... ... мен ... бірлескен
іс қимыл түрлері.
Сондай-ақ “оқыту тәсілдері” ұғымы дидактикада кең тараған. ... ... ... ... ... ... оның жеке жағы, яғни “әдіс” деген жалпы
ұғымға қарағанда жеке ұғым. Жекелеген тәсілдер әр түрлі әдістердің ... ... ... ... әдіс пен ... әр ... ... Мысалы, түсіндіру, әңгімелеу оқытудың дербес әдісі болып
саналады. Әдіс пен тәсіл орындарын ауыстыруы мүмкін. ... егер ... ... ... ... көрнекі құралдар арқылы көрсетілетін
түсіндіру әдісімен жүргізсе, онда бұл көрсету тәсіл ретінде саналады.
Оқыту әдісі - тарихи ... ... ... даму ... ... қатынастардың сипаты оқытудың жалпы мақсаттарына ықпал етеді.
Мақсаттың өзгеруіне байланысты ... ... де ... Ерте ... ... ... ... үстем болды. Мектептерді
ұйымдастырғаннан бері оқытудың сөздік әдістері пайда болды. Сабақ ... ... - ... ... ... ... ... кейде
баспасөз арқылы жеткізуі және оны меңгеруі болды. ... ... ... орта ... басым болды. Сөз - ақпаратты басты жеткізуші, ал
кітап бойынша оқыту - білім берудің басты ... ... ... ... ... ... әдістерін пайдаланып,
“іс-әрекет арқылы оқу” тұжырымдамасы қызығушылық ... ... ... ... ... ... кезекті нұсқаларына үлкен үміт
артылды. Әйтсе де бұл әдіс нәтижеге жету үшін көп ... ... ... Осы ... ... ... ... болады.
1) Білім берудің әр түрлі даму ... ... ... ... ие болғандарына қарамастан, дербес пайдаланылған ретте ... де бірі ... ... ... ... бір де бірі әмбебап емес, сондықтан дидактикалық жұмыста
тиімді нәтижелерге тек көптеген әдістерді пайдалану арқылы жетуге ... ... ... ... бірі - ... ... жіктеу
болып табылады. Қазіргі уақытта бұл мәселе жөнінде ... ... ... ... әр ... ... топтарға, топшаларға бөлуде әр түрлі
белгілерді негізге ... ... ... түрі бар. ... ... ... көздері бойынша жіктеу кең тараған. ... ... ... ... бөледі:
а) сөздік әдіс (білім көзі ауызша немесе баспасөздері болып табылады).
б) көрнекі әдістер (білім көзі бақыланатын заттар, ... ... ... ... практикалық әдістер (практикалық қызмет атқара отырып, ... ... және ... ... әдістерін классификациялаудың кең тараған түріне М.Н.Скаткин және
И.Я.Лернер ұсынған классификациялар жатады. Олар оқыту әдістерін, ... ... ... ... ... ... ... репродуктивтік, проблемалық мазмұндау,
жартылай ізденістік, зерттеулік деп ... ... ... ... мәні - ... ... әр ... құралдар арқылы жеткізеді. Түсіндірмелі-иллюстрациялық
әдіс - ақпарат берудің ең бір тиімді тәсілі. Дегенмен, оқытудың бұл ... ... ... пайдаланатындай білік пен дағды қалыптаспайды.
Мазмұндаудың проблемалық әдісінің мәні - оқытушы алдына мәселе қояды
және туындаған қарама-қайшылықтарды аша ... өзі оның шешу ... Бұл әдіс ... танымның, проблемаларды ғылыми жолмен шешудің
үлгілерін көрсетеді.
Оқыту әдістерін басқаша классификациялауды қарастырайық. Мысалы, оқыту
әдістерін дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... және білімді бекіту әдістері;
3.білімді қолдану әдістері;
Ю.К.Бабанский оқыту ... ... ... келу ... үш тобын бөліп көрсетеді:
1) оқу-танымдық қызметін ұйымдастыру және жүзеге асыру әдістері; а)
сөздік, көрнекі және ... (оқу ... ... ... б) ... және ... ... аспектілер); в)
репродуктивті және проблемалық- ізденістік (пайымдау аспектісі); г) ... ... және ... ... ... жасау (оқуды
басқару аспектісі);
2) ынталандыру және ... ... а) ... ... ... ... мен парызы;
3) оқытудағы бақылау және өзіндік бақылау әдістері; а) ауызша, жазбаша,
зертханалық-практикалық;
Сабақтастық қағидасына сәйкес, бүгінгі ... ... ... ... ... ғана емес, олармен тұтастай білім беру
процесінде сабақтасатындарын да ... ... ... ... ... мен ... ... қарамастан, тәрбиелеу,
білім беру және дамыту қызметтерімен бірліктегі оқытуды басқару тәсілдері
ретінде ... ... ... ... ... ескеріп жүргізіледі:
мақсат, педагогикалық процесте жүзеге асырудың мән және тетігі. Бұл әдістер
тұлғада тек ... ... ... ... ... етіп қана ... ... технологиясында пайдаланылатын әдістер
1-кестеде берілген.
| Атауы | ... | Мәні | ... ... ... ... |Ізденістік |
|Оқыту ... ... ... ... ... |
| ... ... және |міндеттер қою. |
| ... ... ... ... |
| | ... | |
| | ... шеше ... | |
| | ... ... ... |
| | ... | ... |Оқу ... ... ... |Оқушылардың |
|оқыту. ... ... ... арқылы |жұ-мысқа деген |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |оқыту. ... ... |
| ... | ... |
| ... ... | | ... ... ... ... |Проблемалық әдіс, |
|оқыту. ... ету, ... оқу ... жеке |
| ... жеке |бағдарламасымен өз ... |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... | | ... оқыту. |Тұлғаны және оның |Оқу процесін адамның |Оқушыларды әр ... ... ... ... ... ... |
| | ... және ... |
| | ... іске ... | |
| | ... | ... ... ... ... ... оқыту |
|оқыту. ... мен ... әр ... |
| ... дамытуға|түрлі жобадағы | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... деңгейден | |
| | ... ... | |
| | ... | ... ... ... кәсіби |Белсенді оқыту |
|(кон-текстік) |белсенділігін ... ... және ... ... ... ... мазмұнын | |
| | ... | ... ... |Білімді, білікті |Оқу ақпараттарын ... ... ... ... ... ... |
| ... |игеруге бағытталған өз|қызметке тартатын |
| ... ... ... атқарылатын |ойын әдістері. |
| |ету. ... ... | |
1. 2. ... ... ... және ... сипаттамасы.
Әрбір әдістің өзінің нақты мақсаты, атқаратын негізгі және ... ... ... бар. Ол оқытушы мен оқушыға, өтілетін пәнге,
қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... оқулығында (Педагогика. М.”Прометей.” 1998 ж). оқыту
әдістерін топтап-жіктеуді (классификация) кезеңдерге бөліп беріпті. Біз де
соны дұрыс ... ... ... ... топтап-жіктеуімен
кезеңдерге бөліп беріп көрейік. Сонымен:
а) оқыту әдістерінің білімді игеру кезеңі. Бұған ... ... ... ... өз ... ... жұмыс жатады.
б) оқыту әдістерінің білімді түсініп айтып беру, қолдану ... ... ... ойын ... пікір-сайыс, оқу- лабораториялық
эксперимент, жаттығу, бірігіп сабаққа дайындалу, тірек ... ... ... ... ... ... оқу әдістерінің білімді оқу-шығармашылық арқылы меңгеру кезеңі.
Бұған өз бетінше ізденіс, шығармашылық, сын, пікір білдіру ... ... ... ... ... ... ... беруге: әңгіме, түсіндіру, сұхбаттасу, лекция жатады. Көзбен көріп,
құлақпен есту арқылы білім: иллюстрация, демонстрация арқылы қабылданады.
Ал өзінше оқуға: ... ... ... әдебиеттер, анықтамаларды
т.б тауып оқу жатады. Енді біз ... ... ... ... Әңгімелесу. Ұстаз оқу материалдарын бірізділікпен ... ... ... етіп ... ... жүгінеді. Әңгіме 10-15
минуттан артпауы тиіс. Оқыту ... бұл түрі тіл, ... ... пәндерінде қолданылады. Мұнда сұрақ-жауап түрі кездеседі.
Сондықтан ұстаз күні бұрын ... ... ... ойластырады.
Әңгімелесу әдісі арқылы баланың логикасы, ойлау белсенділігін арттырып, оқу
материалын жүйеге келтіріп, жинақтап қорытуға мүмкіндік береді. Әңгімелеуге
эвристикалық баяндау, ... ... ... ... ... және ... ... әдістер жатады.
б) Түсіндіру де әңгімелеу сияқты монолог ретінде өтеді. Ұстаз ... ... ... ... ... ... мазмұнын дәлелдейді, кейбір ережелердің, ұғымдардың, заңдардың
мәнін ашады. Материалды түсіндіруге түрлі құралдарды, ... ... ... ... Шәкірттер ұстаздың сұрақтарына жауап ... ... ... ... іс-әрекеттерін басқарады, өткен
сабақтың мазмұны мен өтіп ... ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап береді.
в) Лекция. Басқа әдістерге қарағанда лекция күрделі, көлемді, логиканы
қажет ... ... ол ... және әдебиет тізімдерінен тұрады.
Ұстаз әрбір сұрақтарға жеке-жеке тоқталып ... ... ... ... конспект жазып ғылымның жаңалықтары мен танысады, сұрақтар
қойылады. Лекция негізінде сынып оқушыларына 20-40 ... ... ... ұстаз шәкірттерге сұрақ қойып, ... ... ... алға ... түсінген немесе түсінбегеніне диагноз қояды.
г) Иллюстрация әдісінің көмегімен оқушыларға иллюстративті құралдарды
(плакаттар, карталар, суреттер, ... т.б.) ... ... ... оқытудың көрнекілік принципін орындаймыз. Бұл әдіс
оқушылардың бақылаушылығын дамытады. Иллюстрация әдісін барлық ... ... ... Ол ... ... да ... ... арқылы шәкірттер
сыныпта химия, биология т.б. пәндерден жақсы ... ... ... ... ... ... ... табиғи
обьектілерді, кинофильмдерді демонстрациялауға байланысты. Демонстрация
әдісі оқушылардың күрделі құбылыстарды танып қабылдауына мүмкіндік ... бір ... ... ... түсіндіру үшін ұстаз күні бұрын
ойлануы қажет. Оған фрагмент жасайды, сұрақтар ... қай ... ... ... ... ... Демонстрация әдісін әр пәнде, әр
сыныпта өзінше қолдануға болады.
е) Өзінше жұмыс ... ... ... ... ... оқу
құралдарымен, кітаптармен, компьютермен өзінше жұмыс істейді. Бұл әдіс
оқушыны ... ... ... ... дайындайды. Өзінше жұмыстың
негізгі мақсаты оқулық, оқу құралдары, ақпарат, анықтама, құжат, ... ... ... ... өзіне тақырыпқа лайықты керекті материалдарды,
фактілерді, қорытынды ойларды жинақтайды, жазып ... ... ... ... оқу ... шәкірт үзіліссіз білімін жалғастырады. Ұстаз
оқушыларды өзінше жұмыс істеуге үйретуі тиіс. Ол үшін тапсырма ... ... ... ... айтылады. Сонда ғана оқушы ықыласпен
оқиды, ақыл-ойын жұмылдырады. Оқушының өзінше жұмыс істеу әдісі ... ... ... ... Бұл ... ... ... кезеңіне
көшуге мүмкіндік береді. Кітаппен жұмыс жасауға жоспар құру, тезистер,
конспектілер ... ... оқу, ... ... ... пайдалану жатады.
Оқыту әдістерінің екінші кезеңіне білімді түсініп игеру және оны
қолдану ... ... а) ... ... еске түсіру, проблемалық
ситуация, оқулық сұхбат, оқулық және лабораториялық ізденіс арқылы игеру;
б) білімді жаттығу, өзара оқу, ... ... ... ... ... в) ... ... бекітуге диагностика қою арқылы меңгеру. Оған
кері жауап алу, сұрақ-жауап, есеп, емтихан, тест, бақылау жұмысы жатады.
а) ... еске ... ... ... ... ... ... ситуацияны оқу процесінде ... ... ... шешу үшін қолданады. Проблемалық ситуация оқушыға ой салады. Оны
не өзі, не ... ... ... ... ... ең ... оқу ... тереңірек білуге, ойлануға мүмкіндік береді.
Себебі ол ... ... ... ... ... үңіледі.
б) Ойындық ситуация оқушыларды ойын арқылы оқыту әдісі. Бұл оқушылардың
эмоциясына әсер ету арқылы іске асады, оқу ... ... ... сезім мүшелері арқылы баланың оқуға деген ынтасын
көтереді.
в) Оқулықпен сұхбат немесе пікір-сайыс ... ... ... ... ... бен ... ... өз көзқарастарын еркін
білдіреді. Әрине бұл жерде осы сұхбатты ... оның ... ... ... ... оның ... тәсіліне көп байланысты.
Оқулықпен сұхбат балалардың көзқарасын қалыптастыруға көмектеседі.
г) Оқу-лабораториялық эксперимент ... ... ... Бұл ... ... көрнекті, техникалық құралдар керек микроскоп,
өлшеу аспаптары, приборлар, ... ... т.б. ... ... ... ... табиғи құбылыстарды, заттарды
зерттейді, эксперимент құрады. Мұндай әдіс оқушылардың физика, химия,
биология пәндеріне терең ... ... ... ... ... ... бойынша жаңа оқу материалдарын ұғыну үшін мынандай
тәсілдер ескеріледі: а) сабақтың тақырыбын, міндетін ... б) ... ... ... в) ... нәтижесін жинақтап, қорытындылау; г)
сабақтың нәтижесін талдау. Лабораториялық жұмыстардың түрлері - бақылау,
тәжірибелер, ... ... ... ... ... ... лабораториялық-эксперименттік жұмыс оқушылардың таным
қабілетін, ой-өрісін дамытады, оларды түрлі приборлар және ... ... ... ... ... ... ... Бұл жұмыс оқушыларды дәлдікке, ұқыптылыққа, еңбек мәдениетіне
тәрбиелейді.
Оқыту әдістерінің ... ... тағы бір ... ... ... оқу, ... конспектісі, еркін ақпарат арқылы бекіту.
а) Жаттығу білімді бекітудің және білік пен дағдыларды қалыптастырудың,
сондай-ақ ... ... ... ... негізгі әдісі болып
табылады. Жаттығулардың түрлері көп, ол пәндерге ... ... ... ... және оны ... баланың жас және дербес ерекшеліктері
ескерілуі тиіс. Жаттығулар еске түсіру немесе түсінгенін бекітетін және
шығармашылық жаттығулар, қайталау ... ... ... оқу ... ... оқу әдісі үй тапсырмаларын орындауда
қолданылады. Балалар бірінің ... бірі ... ... мұнда
қосымша ақпарат алады, еркін пікір алмасады, ... ... ... ... ... ... Өзара оқу немесе бірігіп оқуда ... ... топ бала ... ... мүмкін.
в) Тірек конспектісі. В.Ф.Шаталовтың тірек сигналымен байланысты. Бұл
оқушылардың ... ... көп ... ... ... конспектісін пайдалана
отырып, бала сабақтың мазмұнын айтып беруіне мүмкіндік болады. ... әр ... ... белгілерді, даталарды, бейнелерді,
қысқартылған сөздерді, әріптерді пайдаланады. ... ... ... ... ... ... ... қолданып жүрген шпаргалка
тәріздес. Айырмасы тек тірек конспектісін немесе тірек сигналын оқушы ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қабылдау, яғни оқушы ұстаздың ... ... өз ... ... оқу ... ... жолдары. Ақпарат оқушыларға көмекші
материал болып табылады. Осы жерде газет, журналдар, түрлі ... т.б. ... ... ... рөлі ... Бұл баланың білімін
байытып, көзқарасын тереңдетеді. Бірақ ұстаз мұны електен өткендей етіп
сараптап жүйелеуі тиіс.
ғ) ... қою, кері ... алу. ... қою ... ... ... ... Диагностика қоюдағы мақсат - ... ... ... Сол арқылы баланың білімінің мықты және осал
жерлерін пайымдау, бағдар жасау арқылы ұстаз өз ісіне ... ... ... ... іске ... Мұны сабақтың барлық түрінде,
барлық пәндерде қолдануға болады. Білімді ... әр ... ... бар:
есептеу, емтихан, ауызша, жазбаша тексеру, тест.
а) Тексерудің ең жоғарғы түрі есеп-емтихан. Есеп курстың ... ... ... ... бойынша оқушының атқарған жұмысының бүкіл өн бойында
ұстаз қолданған тексерудің барлық түрлері ескеріле ... ... ... ... ... ... жауап беріп, баяндама немесе хабарлама жасап,
семинарларға белсене қатынасып, жазбаша жұмыстарды қанағаттанарлық ... ... сол ... есеп қояды.Егер де ұстаз шәкірттің ... сол ... ... тарау бойынша шәкірттің білімін тесереді. Бұл
әдіс те баланың біліміне диагноз қоюдың жолы. Оқушының білімін текскріп,
диагностика ... тағы бір ... ... ... ... ... және бағалаудың арнаулы формасы болып табылады, ол
сонымен бірге әр ұстаздың және тұтас ... ... ... ... бақылау құралы қызметін атқарады.
Оқыту әдістерінің үшінші бөлімінде оқыту білімді ... ... ... ... ... өз ... ізденіс, шығармашылық,
сын, пікір білдіру.
а) Өз бетінше ... ... ... ... ... кете ... Оған
ұстаздың көмегі қажет. Ұстаз шәкірттің білімге деген құштарлығын ... пән, ... ... ... ... ... ... әдебиеттерді, ақпарат
құралдарын, білім көздерін тауып оқуға, ... ... ... бағыт-
бағдар береді. Қысқасы ұстаз нұсқау бере отырып шәкірттің ... ... даму ... ... ... ... ... ұстаз шәкірттің шығармашылық
қызметтестігі жатады. Бұл өнер арқылы іске асады. Ұстаз шәкіртке ... ... өнер ... көркемдігін түсіндіріп, шәкіртті сол
әсемдік көркемдікті өз ... ... ... Әдеби шығарма жазу,
әдеби ... ... ... ... салу т.б. ... ... ... Бұл көп жағдайда эстетикалық тәрбиеге ... әр ... ... ... ... табуға болады.
Өлең айту, мәнерлеп оқу, театрға құштарлық, сахнаға ... ... ... ... ... ... ... процесі барысындағы оқу-сын әдісін қолдануға болады. Ол үшін
ұстаз бен шәкірт қызметтес деңгейіне көтерілуі керек. Сонда ғана ... ... ... ... ... ... салып сын-ескертпе жасай
алады. Сын-ескертпені тек ... ... оған ... де ... ... мақсаты істелінген істің жақсы-жаман жақтарына талдау жасап,
кемшіліктен қорытынды шығарады, жетістіктерді ... ... ... ... ... оған ... пікір де жатады.
Сонымен оқыту әдістерін талдай отырып мынандай қорытындылар шығаруға
болады:
Б.И.Лихачев көрсеткен оқыту әдістерінің үш ... де ... ... ... ... шығармашылық әрекет арқылы білімді меңгеру) өзара
байланысын оқыту процесін байытады.
- жоғарыда көрсетілген оқыту әдістерінің әр пән, ... ... ... бар. ... бұл ... ... ... дене шынықтыру
арқылы айқындала түседі.
- оқыту әдістері ұстаз бен ... ... ... ... құралдарды қолданса, әдіс өз деңгейіне көтеріледі.
- оқыту әдістерін тиімді пайдалану ... ... ... ... оқуға деген қызығушылығына да байланысты.
- Б.Т.Лихачевтің оқыту әдістеріне берген ... ... ... ... жаңа және ... осы ... ... оқыту әдістері мазмұны жағынан алуан
түрлі материалды меңгеруде оқушылар іске ... ... ... және осы әр ... ... ... мұғалім қызметінің
сипатымен ерекшелінеді.
Оқытудың қызметтік әдісі - оқу ісін ... мен ... ... ... ... ... ұйымдастыратын мұғалімнің өз
қызметінде ұстанған ... ... ... Егер ... негізі ретінде оқытудың мақсаты мен мазмұнын анықтайтын
дидактикалық міндеттер алынса, онда әдістерді түсіндіру, өңдеу және ... ... ... ... ... өз ... репродуктивті
(дайын білімді хабарлау) және продуктивті (проблемалық мазмұндау ... ... ... ... ... игеру әдістері жаттығулардың
көмегімен, жаттау арқылы және кезең-кезеңге бөліп жаттыға ... ... ... да ... бар. Бұл ... қатысты
көптеген әдістердің көптігін зерттелетін ... ... ... ... мектептердің алдына қойған міндеттерінің маңыздылығымен
түсіндіруге болады.
Оқыту әдістерін классификациялаудың барлық әдістерін бағалай ... ... мен ... ... ... ақпараттық әдістерді
және солармен қатар басқа да адам ақыл-ойының ... ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстарын бүгінгі
таңда дұрыс әрі өзекті деп санау қажеттігін атап айтуымыз керек. ... ... ... ... ... қызметін ынталандыру,
оларды белсенді түрге қайта өзгерту; б) жаңа ... ... ... ... мүмкіндік туғызу.
Педагогика ғылымында мұғалімдердің практикалық тәжірибелерін ... мен ... ... ... ... әр ... ... оқу процесінің өту жағдайына байланысты оқыту әдістерін таңдаудың
белгілі бір тәсілдері қалыптасып отыр.
Оқыту ... ... ... байланысты:
- білім берудің, тәрбиелеудің жалпы мақсаттарына, оқушылардың және осы
заманғы басты талаптардың ... ... оқу ... ... және оның ... ... ... талаптарының өзіндік өзгешеліктерін айқындайтын әдістемелердің
ерекшеліктеріне;
- ... ... ... мақсатына, міндеттеріне және мазмұнына;
- материалды оқуға бөлінген уақытқа;
-оқушылардың жас ерекшеліктеріне және ... ... ... ... оқу ... ... жабдықтардың, көрнекі құралдардың, техникалық
құралдардың қолда болуына;
- мұғалімнің ... мен ... ... және ... ... оның жеке сипатарына.
Аталған жағдаяттар мен шарттар кешенін пайдалану ... ... ... ... ... немесе практикалық әдістерді, өз бетінше жұмысты
басқарудың репродуктивті немесе ізденістік әдістерін, бақылау және ... ... ... ... ... дәйекті шешімдер қабылдайды.
Оқу процесіндегі әдістердің маңызын ұлы физиолог И.П.Павловтың сөзімен
көрсетуге болады, ол:”…Жақсы әдіспен өте талантты емес адам да көп ... ал ... ... ұлы ... өзі де текке жұмыс істейді,”-деген
болатын.
Оқыту әдістерінің тиімділігін арттыру ... ... ... ... емес, әр түрлі, бірнеше әдістерді ... ... ... Бір әдіс ... жақсы болса да, ол оқыту процесінің
барлық міндеттері мен ... ... ... ете алмайды.
Қазіргі дидактикада (оқыту теориÿсында) оқыту әдістерін ... ... ... жоқ. Бұл мәселе туралы әртүрлі көзқарастар бар.
Оқыту әдістерін топтастырудың түрлі жолдары бар екенін білу ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оқушылардың
таным белсенділігінің деңгейіне қарай т.б. белгілерге қарай ... ... ... ... ... екі ... ... болғандықтан, оқытушы мен оқушылардың
таным әрекеті бірлесіп жасайтын сипатта болғаны жөн. Осыған орай проôессор
Н.А.Кузьминаның ұсынған ... мен ... ... біріккен біртұтас
әрекетінің құрамдық моделін пайдалану – оқыту әдістерінің ... Бұл ...... мен ... ... ... бес түрлі
әрекетінен (біліктерден) құралады: 1) гностикалық (танымдық); 2) ... 3) ... ... ... қоþ мен ... ... (қарым-қатынас жасау); 5) ұйымдастырушылық білік. Бұдан
шығатын қорытынды : оқыту әдістері – ... ... ... ... ... мақсат-міндеттерін орындау барысында оқушылардың таным
әрекетін арттыруға бағытталуға тиісті.
ІІ бөлім. ... ... ... ... ... ... ... Оқыту әдістерінің үйлесімділігі және оның критерийлері.
Қарастырылып отырған педагогикалық құбылыстыњ ... ... ... және жалпы мазмұны алдыңғы тарауда баяндалды. Ал, пәнді оқыту
барысында әдістерді үйлесімді қолдану - нақты оқу пәнінің ішкі ... ... ... ... ... ... ... саралануы тиіс. Сонда ғана әдістерді үйлесімді қолдану сияқты
жалпы ... ... ... ... ие болады. Әдістерді
үйлесімді қолданудың теориясы мен тәжірибесі оқу ... ... ... мен ... ... мен тиімділігі
критерийлерін саралауға мүмкіндік туады.
Ал ... ... ... ... ... тұрғыдан шолу жасағанда
ғана ұтымды және орынды нәтижеге жеткізеді. Сонымен бірге оқыту әдістерінің
дамуы оқу ... ... орай ... ... да ... ... ... қалыптасуына қысқаша шолу жасамақпыз.
Математика курсы оқу пәні ретінде өте ерте замандарда пайда ... ... ... және ... ... тәрбиесін беруде өзіндік және
маңызды орын алып ... Оның ... жас ... ... мен ... ... орындай білуге үйретудің тәжірибелік
мұқтаждықтарынан келіп туындағаны түсінікті. Ал, ана ... ... ... ... ... келсек, ол
Қазақстанда өте кеш қолға ... ... ХХ ... басына дейін
математикадан қазақ тіліндегі оқу-әдістемелік әдебиет болған жоқ, өйткені
осы кезеңге дейін Қазақстандағы ... ... ... т.с.с ... ... толық мағынадағы қазақ
мектебі қалыптаса ... еді. Оның ... ... ... ... ... игеру әрбір азаматтың өзінің жеке басының ісі болып саналды және
ол негізінен әр ... жеке дара ... ... ... асырылды. Әрине,
мұндай жағдайда математиканы оқытып үйретушінің оқытудың белгілі бір әдіс-
тәсілдер жүйесін ... ... ... ... ... ... арада көңіл аударарлық мәселе, баланың ... оның ... ... ... мен ... ғана ... ... есептелді.
Сондықтан математика пәні бала үшін өте қиын ... ... нән ... математикалық білім беру ісінде осындай жағдайлардың ... ... ... ХХ ... басына дейін математиканы ... ... ... мен әдіс-тәсілдері қалыптасқан жоқ деуге бола
қоймас. Орта ғасырлардың өзінде-ақ Қазақстан жерінен ... ... ... - ... ... ... ... оны
оқытудың әдіс-тәсілдерінің нашарлығында екені түсініп, осы ... ... ... ... ... шыға ... ... бастауыш
математиканы оқыту туралы ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа ауызша жетіп
отырған ... ... ... ой-пікір, тәжірибелері, анығырақ айтқанда,
математиканы оқытудың ... ... ... ... ... Мұны ... мұралары-санамақтардың, жұмбақтар ... ... ... ауызша есептерінің ... ... ... Ал, Х1Х ... екінші жартысынан бастап Қазақстанда
дүниелік мектептердің ашыла бастауына байланысты орыс және сол арқылы ... ... ... оқыту жөніндегі әдістемелік ой-
пікір тарала ... ... ... қазақ мектебінде математиканы оқытудың
теориясы мен тәжірибесінің қалыптасуына жалпы мұсылман әлеміндегі жәдидтік-
ағартушылық ... ... ... жасады.
Сонымен, ХХ ғасырдың басында қазақ халқының басы ... ... ... ... ... ... бастауыш математиканы оқыту
жөніндегі жүйелі әдістемелік-математикалық ой-пікір мәдениеті қалыптасты.
Жалпы алғанда, оған тән ... ... - ... ... ... ... ... бағындыру, яғни жас балаларды ... ... ... ... ... ... білік және дағдылар жүйесімен
қаруландыру болып табылады. Солай болғанымен де ... ... ... ... ... ... ... теориясы мен тәжірибесінің
қалыптасуына, оның өрісінің кеңейіп, өресінің биіктеуіне негіз ... осы ... ... ... ... мектебінде
математиканы оқыту жөніндегі ... ... ... оның ... ... деп бағалаған орынды деп санаймыз.
Сонымен, қазақ мектебінде математиканы оқыту жөніндегі әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу тенденциясын мектеп математикасы оқу-әдістемелік
желісінің негізгі бағыттары бойынша ашып көрсетейік.
1914-30 ж.ж кезеңінде ... ... ... арифметикалық
материал болды және ол концентрлік жүйе ыңғайымен ... ... ... онымен тығыз байланыста сәйкес концентрде қарастырылып,
біртіндеп кеңейтіп отырылды. Әр концентрде барлық төрт арифметикалық амалды
оқып-үйрету жүзеге асырылды. Ең ... ... саны мен ... ... сан есімдердің қазақ тіліндегі жасалу және ... ... ... ... ... ... математиканы
оқытудың негізі етіліп сандарды емес, ... ... ... қатар кейбір әдістемелік нұсқауларда монографиялық әдісті уағыздау
да орын алғандығы байқалады.
Көбейту кестесін және ... ... ... ... ... және әр ... көзқарастар орын алды. Дегенмен, осы мәселеге
байланысты қазақ педагогтарының пікірлерінен төмендегідей ортақ ... ... ... ... кестесін жаттанды түрде меңгерту дұрыс емес,
кестенің нәтижелерін ... ... ... алулары тиіс. Мысалы, бұл
туралы К.Жәленұлы былай дейді: ”Балалардың қолына ... ... ... ... ... жоқ. ... ... таныс бұйымдар
арқылы 2-ге бөлінетін сандарды ... ... ... 4-ке ... ... ... ... мәселелер пайда келтірмейді, бұл баяғы жаттау ... ... ... ... ... 3-тің һәм алу ... ... және жазбаша есептеулердің ара салмағы, ауызша есептеулердің
мән-маңызы туралы мәселеге ... мән ... ... Бүл ... ... беру жарамайды…, мұғалім көбінесе ... тек ... ... ... ... деп ... Ауыз есептің пайдасы жазба есептегіден аз болмайды, сондықтан
бұл екеуін қатар жүргізсе өте жақсы болады,”- деп өз ойын ... ... ... ... процент пен бөлшектер арифметикасын оқыту
жүзеге ... ... ... ... байқалады. Мысалы,
М.Дулатұлында үлестер мен таныстыру алғашқы ондықта ... оны ... ... ... ... Сондай-ақ ондық
бөлшектерді оқыту тым ... ... ... ... ... ... ... алынды. Ал, Ә.Қасымұлы болса, проценттер ... ... 3,4 ... ... оқытуды ұсынды.
Қазақ әдіскерлерінің еңбектерінде “Шамалар және оларды өлшеу” тақырыбын
оқытуға қатысты толып жатқан ой-пікірлер мен ... ... ... оқу ... орыс ... көп мән ... ... өлшеуіштер жүйесін оқыту туралы аса мәнді ой-пікірлер айтылды. Бұл
мәселе атаулы сандар арифметикасы мен ... ... ... және ... процесін” оқып-үйретуде үлкен табыстарға қол ... ... есеп ... ... ойын ... құралына
айналдырылуы керек деп білді. “Есеп, мәселе дегеніміз жұмбақ қой, - деп
жазды бұл ... ... - ... шешкенде бала көбінесе сөзін,
маңызын емес, шешуін ойлайды. Мәселені шешкенде де … бар ... ... ... ... оқулықтардың авторлары есептерді түзуде
дамытушылық ... атап ... ... ... ... ой-өрісін
кеңейтуге себін тигізетін материалдарды, сондай-ақ Қазақстанның
экономикасына, ... т.б ... ... ... ... байқалады.
Аталмыш кезеңде алгебралық материалды оқыту саласында ... ... ... ... ... ... енгізуге дайындық
жұмыстарын жүргізуді, 2-сыныпта “Мың” ... ... ... теңдеу
ұғымын енгізуді ұсынса, ... ... ... функциялық
тәуелділікпен таныстыру керек деп тауып, бұған балаларды 1-сыныптан бастап
дайындаудың ... ... Ал, ... 3 және ... ... ... ... ұсынады. Осы кезеңде бастауыш мектепте
геометриялық материал біршама тереңірек қарастырылды. Алғашқы екі ... ... ... мазмұнын сәйкес геометриялық фигураны
тәжірибелік тұрғыда зерттеу арқылы ашу жүзеге ... 3 және ... ... түсінікті жолмен кейбір қағидаларды қорытып ... ... ... ... ... де ... аударылған.
Алғашқы математика оқулықтарының басты ерекшеліктерінің бірі -
бастауыш мектепте оқытылатын ... ... ... ... сақтау,
яғни пәнаралық байланысты нығайту болып табылады. 20-шы жылдары ана
тіліндегі математикалық терминологияны ... ... да ... жүргізілді.
Сонымен, қорыта айтқанда, 1914-30 ж.ж ... ... ... ... оқыту жөніндегі ой-пікірлер айта ... ... ... ... 20-30 ... ... - А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Дулатов, Ж.Аймауытов әдістерді
қарастыра отырып оқыту процесінде оларды қолдану ерекшеліктерін ... ... ... ... ана тілін, арифметика және басқа да пәндерді
оқыту әдістерін ұлттық ерекшеліктермен сәйкестендіре ... ... ... - ауызша, әңгімелеу, ... ... және ... ... ... ... ... - ауызша, әңгімелеу, түсіндіру, әңгіме, ... ... - ... ... ... ... дедуктивтік.
Ж.Аймауытов - ауызша, ауызша, әңгімелеу, диалог, ... ... ... ... ... ... ... әдістерін атап көрсетті.
М.Дулатовтың “Арифметика оқулығы” атты еңбегінде арифметика және
математика ... ... ... ... ... пайдалануды
ұсынғанын көріп ... ... ... ... тапсырмалардың шешімін шығарып үйрену-қолданбалы өнер
үлгілерін қолданумен ұштастырылды. Мысалға: а) ... ... ... ... ... (квадрат) дөңгелек бар? б) Суреттегі құрақ көрпешенің
және ондағы әріптердің ... ... ... ... түрін қолдану ... ... ... ... пәндерде қолдану тірегі болып табылады. Осы тапсырмалар
балалардың логикалық ойлау, ... ... ... және ... ... ... ... қалыптастыруға мүмкіндік туғызуы. Сонымен, сол
жылдардағы педагогтар оқу процесін өмірмен, еңбекпен қарым-қатынас арқылы
ұштастырды. ... ... ... ... атты еңбегінде кіші
жастағы балаларды қалай оқыту керектігін ... ал ... әдіс ... ... еңбегінде оқыту әдістерді қолданудың ерекшеліктеріне
тоқталады. Сонда жиіріктеу қолданылатын әдістердің қатарында сөздік әдістер
бар.
Қорыта келе, сөздік әдістер ... ... ... ... ... ... әдісі болған дегеніміз жөн. Сөздік ... ... ... ... ХХ ... ... ... мектептің, жалпы
алғанда оқыту жүйесінің, біртіндей жетілдірілуімен байланысты. Өйткені, осы
уақытқа ... ... ... мен ... белгі болған, тіпті
дәстүрлі әдіс деңгейіне ... ... ... ... ... ... сөздік әдістермен қоса проблемалы баяндау әдісі, ... ... ... ... ... бен ... ара-қатынасы және
алмасуы” сияқты сөздік әдістің түрлері өмірге келді. Дегенмен де ... ... ... ... ... типіне тәуелді қолданылуы
басымырақ болды. ... ... ... ... аясы жаңа материалды
түсіндірумен шектелді.
Сөздік әдістердің дамуының үшінші шартты кезеңі ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... жоба ... ... айналуымен байланысты болып отыр. ... ... ... ... бастауыш буында дамыта оқытудың әр алуан жүйесі
(Л.В.Занковтың, Д.Б.Эльконин мен ... ... ... ... Ал жүйенің кез келгені ... ... ... ... ... ... формаларын тұлғаны қалыптастыруға, өзіндік
іс-әрекетке бейімдеуге, дамытуға (интеллектуалдық, ерік және ... ... ... ... Осыған орай, әсіресе, қандай
да болсын пәнді оқытудың әдістерін жетілдіре түсуге ... мән ... ... ғылымы мен тәжірибеде белгілі оқыту әдістерінің ешқайсысы
әмбебап тәсіл бола алмайды.
Дегенмен дамыта оқытуды жүзеге асыруда ... және ... ... ... ... алуға және дәстүрлі әдістердің ... ... және ... ... ... түсуге еркше көңіл
бөлінуі тиіс. ... ... ... белгісі - оқушылардың өзіндік іс-
әрекетінің басым болуы, яғни білім, ... және ... ... ... және ... ... ... олардың іс-әрекетінде
ақыл-ой мүмкіндігін барынша жұмылдырудың басым болуы. ... орай ... ... ... ... ерекшелігі бүгінгі күн
талабына сәйкес өзгеруі тиіс.
Мәселен, дамыта оқытуды жүзеге асыру сөздік ... мына ... ... ... ... деп ... ... “әңгімелеу-беседа,” “проблемалы баяндау,” “ішінара іздену
немесе эвристикалық әңгімелеу” сияқты ... ... ... ... Демек, бастауыш буында кез келген пәннен жүргізілетін сабақта
сөздік әдістердің ішінен жоғарыда аталған олардың екінші ... баса ... жөн ... ... пәндік білім, білік және ... ... ... ... ... іс-әрекетінің басым болуына
бағытталады, яғни оқыту әдісі оқушы мен мұғалімнің көздеген мақсатқа ... ... оң ... және ... ... ... ... қызмет етеді.
2. 2. Мектеп математикасын оқыту барысында оқыту әдістерін үйлесімді
қолданудың тәжірибесі
Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... ... 1997-98 оқу жылынан бастап мектеп тәжірибесіне
енгізіліп отырған төл оқулықтардың жаңа ... ... мен ... мен ... ... аппараты мен ерекшелігіне орай анықталды.
Мәселен, математика оқулықтарының ең басты ерекшелігі - дамыта оқытудың
мүмкін технологияларының бір ... ... ... ... ... онда ... әр ... және әр түрлі деңгейдегі жаттығулар (яғни
түсіндірме мәтіндер, сюжеттік суреттер, тапсырмалар) ... ... ... ... ... мен мұғалімнің ... ... ... отырған оқытудың сөздік әдістерін ... ... ... мен түрі ... мен ... ... барысындағы нақты
оқу-тәрбие міндеттерін шешуге бағытталған іс-әрекеттерін сұрыптау және
іріктеу ... ... ... ... ... Ал оқытудың сөздік
әдістерін қолданудың ықпалдылығы мен тиімділігінің критерийі ... ... ... ... ... ... ... әр сабақта мұғалімнің оқушылармен жалпылама жұмысын жеке
оқушымен жұмысын, оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... әдістері қолданылуы керек. Осындай ... ... алғы ... және ... ... қазіргі
оқулықтардың өздері жасай беріп отыр. ´йткені оқулықтың құрылымы жекелеген
сабақтарға лайықталған және тақырып немесе ... ... ... ... бейімделген. °р сабақта қарастырылатын жаттығулардың
тұжырымдалуының өзі оқушылардың өзіндік іс-әрекетін ұйымдастыруды ... ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекетін
алгоритмін көрсетіп береді. Демек, мұғалім әрдайым ұжымдық-үлестірмелі ... ... ... ... ... ... ... Ал,
осындай іс-әрекеттер ұйымдастыруға тиімді тәсіл ретінде ... ... ... ... ... ... атар ... сабақтарында осы аталған әдістерді қолдану - педагогикалық
тәжірибенің мазмұнын құрады. Ал оның нәтижелері ретінде қарапайым ... ... ... жұмыс орындауға қатысты білік пен дағдыларын
қалыптастыруды алдық. Әрине сөздік әдістер қатарына жата ... ... ... ... ... қолдануға тура келеді. Дегенмен
олардың барлығынын сөздік әдістен табиғи ұштасуын және үйлесуін қамтамасыз
етуге баса көңіл ... ... ... ... ... ... сол әр ... оқушыларының күн ілгерлеген сайын игерілетін
пәндік білім, білік және дағдылары көлемінің ұлғая ... және ... ... олардың бейімделу деңгейін, сондай-ақ өзіндік іс-әрекет
орындауға машықтана түсу қарқынын негізгі көрсеткіш ретінде алдық.
Педагогикалық тәжірибенің мақсаты мен ... орай ... ... оны ... ... ... дәстүрлі үй
тапсырмасын тексеру, жаңа материалды баяндау немесе ... ... ... және бекіту, білімді тексеру т.б) нақты оқу-тәрбие
міндеттерінің (білімділік, тәрбиелік және ... ... ... ... ... ... әдістерді сұрыптай алдық. Сонда жеке
әдістің немесе олардың топтарының да қолданылуы мүмкін. Бұл ... ... ... бейімделген аралас сабақтар жайындағы жаңа ... ... ... ғана ... ... ретінде қалыптастыруға және
дамытуға болады. Педагогикалық ... ... ... және нәтижесін
сипаттайтын бірнеше сабақты мысал ретінде ... ... есеп және оның ... ... шешу және оның ... ... түсінік
қалыптастыру;
- есте сақтау және оны сәйкес жағдайларында қолдануға үйрету;
- теңдік және теңсіздік жайындағы ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет жасауға
машықтандыру.
Тәрбиелік: өзіндік іс-әрекетке оқушыларды бейімдеу.
Дамытушылық: ... ... ... ... ізденіске бейімдеу.
Сабақтың микроқұрылымы бірнеше оқу-тәрбие міндеттерін шешуге ... ... ... ... ... ... ... білім
мазмұны, оқыту әдістері және оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекеттері (әрине
өзіндік) сараланды.
Бірінші ... ... есеп және оның ... ... ... оның ... жайында түсінік қалыптастыру “қалдықты табуға берілген
есепті”(оқулықтағы жаттығуды қарастыру барысында жүзеге асырылды. Бұл осы
мезеттің оқыту ... ... ... бүкіл сынып оқушыларына өзіндік
жұмыс ретінде ұсынылды, яғни бір ... ... есеп ... ... - ... ... тән ... жұмыс - жалпы іс-әрекет.
Оқып өткен кезде әңгімелеу әдісін қолдану басталды - нұсқаға сәйкес іс-
әрекет орындау.
Мұғалім:
- Есептің шартын оқыңдар.
Оқушылар ... не ... ... соны ... сөйлемді толық оқуға
кірісті. Бұл есепті талдаудың және жүргізуге бейімдеудің бастамасы. Жұмыс
бір мезгілде басталып, бір ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке үйрету жүзеге асырылды. Олай ... ... және ... ... жетуге оқушылардың өзіндік
іс-әрекеті бағдарланды.
Осы үзіндінің өзі-ақ, бір ғана ... ... ... ... ... ... ... дәптермен практикалық жұмыс, өзіндік жұмыс, және
т.б) қолданылғанымен, басым әдіс ... ... ... ... осы ... өзінде-ақ қалдықты табуға берілген есепті шешуге
сәйкес азайту амалын саналы таңдай ... ... ... ... ... ... болатынын, оны шешу екі кезеңнен тұратынын (шешуін жазу және
жауабын бөліп көрсету), есепті шешу процесі ... ... амал ... ... беру ... яғни ... білімді игергендігін көрсетті. Ал
тапсырманы орындауға барлығы қатынасты, талдау жүргізді, есептің қандай
амалмен және ... ... ... ... қорытынды жасады, әр
оқушы өзі жұмсады, мұғалімнің сұрағы ... ... ... ... ... аударды, жауап бере отырып сөйлеуге ... яғни ... ... терминдерді (есеп, шарты, сұрағы, шешуі, жауабы)
игерді, яғни сөздік қоры молаяды, яғни осы мезетке тән ... және ... жету ... талпыныс жасалды.
Екінші оқу-тәрбие мезетінде кестелік қосу және ... ... ... ... қолдануға машықтандыратын 2,4
жаттығулар қарастырылды. Мұнда да басым оқыту әдісі - ... ... ... 8-6, 2+6 , 8-2, 6+2 ... ... ... назары осыған аударылды. Тақтадағы жазуларға мұқият қараңдар.
- Мұғалім: Не байқадыңдар?
- Оқушылар: Қосындылар мен айырмалар (математикалық обьектіні танып ... ... Неше ... бар? Неше ... бар?
- Оқушы: Екі айырма. Екі қосынды.
- Мұғалім: Неліктен өрнектердің бірін айырма, ал екіншісін қосынды дедік?
- Оқушы: Бірі - қосу ... ал енді бірі - ... ... ... ... Қосындылар мен айырмалардың мәндерін табыңдар.
- Оқушы: 8 және 6 сандарының айырмасы ... ... ... ... ... жауабы дұрыс болмай, біразы келіспейтіндіктерін білдірді).
- Мұғалім: Бір оқушының жауап беруін және өз ... ... ... ... ... 8-6 ... 8 ... 6 және неше екенін білдіреді. 8 дегеніміз 6
және 2, өйткені 6+2=8.
- Мұғалім: 6+2=8 теңдігі ... ... ... Оқушы: Ия, бұл қосу кестесінің теңдігі.
- Мұғалім: 2+6 қосындысының мәні нешеге ... ... 8. Тез ... ... ... Оны ... ... Оқушы:6-ға 2-ні қосқанда 8 болады.
- Мұғалім: Бізде 2+6 ғой?
- Оқушы: Қосылғыштардың орындарын ауыстырдық?
- Мұғалім: Неге ... ... ... ... ... кіші санды қосқан қолайлы. Әрі қарай 8-2 және 6+2
мысалдары жоғарыдағыға ұқсас ... ... ... мен ... ... ... қосу кестесіндегі
қандай теңдікті пайдаландыңдар.
- Оқушы: 6+2=8
- Мұғалім: Дәптерге осы теңдікті жазыңдар.
- ... ... ... ... Сол ... есте сақтаңдар. Оны жатқа білулерің керек.
Білмесеңдер, жоғарыдағыдай мысалдарды шығара алмайсыңдар.
Әрі қарай 4-жаттығуды орындау кезінде ... ... ... ... ... мен азайтқышы бірдей айырма жазыңдар.
- Оқушы: Оқушылар жазуға кірісті. Кейбіреулері ойланып отырды. Кейбіреулері
қатты қиналды.Оны байқағыш мұғалім көмектесу үшін ... ... ... және ... ... дұрыс жолға бағыттады.
- Мұғалім: Біршама уақыттан кейін оқушылардың жұмысын тоқтатып, неше айырма
жазғандарын тексертті. Сонда 2=5 айырма жазғандары анықталды. Бірнеше оқушы
жазған ... ... ... пен ... атады.Тағы да бір айырма жазу
ұсынылды.
Осы мезетте мына ... ... өз ... ... қосу ... ... теңдігі құрылды және оны еске сақтау қажеттігі
ескертілді - бұл оқушылардың бәрі игеруі тиісті міндетті білім;
- қосу ... ... ... ... ... үйренді -бұл
қалыптастырылуы тиісті білік;
- қосынды, айырма, азайғыш, азайтқыш терминдері ... - ... ... ... қосу мен азайтудың кері амалдар екендігі, қосу амалының ... ... ... ... енді - бұл ... ... ... негізі болатынын аңғарту;
- оқушылардың өзіндік жұмысы, талқылаулар жүргізу, жауапты негіздеу - бұл
оқушыларды тәрбиелеу және ... ... ... бәрі ... қолдану арқылы жүзеге асырылды.
Үшінші оқу-тәрбие мезетінде теңдік және ... ... ... ... ... ... және шығармашылық
жаттығу қарастырылды. Мұнда да оқытудың басым әдісі ретінде әңгімелесу
қолданылды.
- Мұғалім: ... ... ... қарап шығыңдар. Бірінші теңдік
жайында не айтар едіңдер?
- Оқушы: Дұрыс жазу. Төрт төртке тең.
- Мұғалім: ... ... ... ... Оқушы: Дұрыс жазу емес. Өйткені алты жетіге тең ... ... ... 4=4 және 6=7 ... екеуі де дұрыс. 4=4 теңдігі
тура, ал 6=7 теңдігі тура емес.
- ... ... ... ... ... ... ... Келесі ше?
- Оқушы: Тура емес.
- Мұғалім: Дәптерлеріңді алыңдар да бірінші қатарға тура теңдіктерді, ... ... тура емес ... ... ... ... жазу жұмысын орындады. Шығармашылық жаттығуды орындау
барысында қарапайым болсын түрде эвристикалық әңгімелеу ... ... ... тап”: 5

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру адам капиталын дамытудың алғышарты және факторы ретінде91 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь