Азаматтық құқық қатынастары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1

І тарау. Азаматтық құқық қатынастарының ұғымы, элементтері ... ...3
1.1 Азаматтық құқық туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.2 Азаматтық құқықтық реттеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

ІІ тарау. Азаматтық құқық қатынасының элементтері ... ... ... ... ...15

2.1. Азаматтық құқық қатынасының мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
2.2. Субьективті азаматтық құқықтар. Құқықтарды саралау және қорғау...36

ІІІ тарау. Азаматтық құқықтық жауапкершілік ұғымы ... ... ... ... ...41

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

Библиографиялық тізім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Азаматтық құқық – Қазақстан Республикасының құқық салаларының бірі болғандықтан күнделікті тыныс-тіршілікпен, сондай-ақ азаматтардың, заңды тұлғалар мен мемлекеттің өзімен, оның әкімшілік – аумақтық бөліністерімен тығыз байланысты.
Азаматтық құқықты зерттемес бұрын азаматтық құқық пәнін анықтап, басқаша айтқанда, мұның пәні не екенін белгілеп алуға тиістіміз. Ал азаматтық құқықтың пәнін анықтаудың өзі оңай шаруа емес. Өйткені, азаматтық құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастар ауқымы өте кең де сан қырлы.
Құқық жүйесі іштей құқық салаларына бөлінетіндігі белгілі. Әдетте құқықтың қандай салаға жататындығын анықтау үшін оның пәні мен құқықтық реттеу әдістемесі қолданылады. Дәл осы пән мен әдістеме арқылы азаматтық құқықты Қазақстан Республикасының басқа құқық салаларынан аражігін айыра отырып, сонымен бірге оның салалық ерекшеліктерін де айқындауға болады.
Қазақстан Республикасы азаматтық құқығының пәнін тауар-ақша қатынастары және қатысушылардың теңдігіне негізделген өзге де мүліктік қатынастар, сондай-ақ мүліктік қатынастарға байланысты мүліктік емес жеке қатынастар құрайды.
Азаматтық құқық нормаларының талаптарына сәйкес туындайтын және бұл нормаларға тәуелді болатын жақтар арасындағы қатынастар азаматтық құқық қатынастары деп аталады.
Адамдар өз өмірінде және әрекет үстінде үнемі әрқилы азаматтық құқық қатынастарға араласып жүргенімен, өздерінің әрекеттерінің заң жөніндегі сипатын көбінесе ескере бермейді. Мысалы, қайсыбір затты болсын сатып алуда сатушы мен алушының арасында осындай қатынас туындайды. Азаматтық кодексте көрсетілген сату – сатып алу мәмілесінен туындайтын өте күрделі құқықтық қатынастар пайда болады. Бұл мәміле бойынша сатып алушы белгілі бір сомада ақша төлеуге міндетті, ал сатушы сатқан затты сатып алушының меншігіне беруге немесе сол затында сапасы жағынан бір кемшілігі немесе сан жағынан кемістігі болса, онда оны басқа затпен ауыстыруға, толықтыруға, әйтпесе алған ақшасын қайтарып беруге міндетті және т.с.с.
Заңды тұлғалардың барлық істері де нақ жаңағыдай азаматтық құқық қатынасы ретімен жүзеге асады. Өндіріс жабдықтарын тапсыру, өнімдерді сату, банк арқылы есеп айыру – осылардың бәрі де құқық қатынасын тудырады, яғни осылардың бәрінің де заң арқылы белгілі салдары болады.
Құқық қытынастарын сөз еткенде, оны талдағанда біз алдымен оның құрамдас элементтерін айқындап алуымыз қажет. Әрбір құқық қатынастарында қатынастың субъектілері деп аталатын қатысушылары болады. Азаматтық құқық қатынастарының субъектілері: жеке тұлға, заңды тұлғалар, әкімшілік – аумақтық бөліністер, сондай-ақ мемлекет болып табылады.
Құқық қатынастарына қатысушылардың арасында белгілі бір байланыс орнайды, сол арқылы осы қатынастардың мазмұнын құрайтын олардың арасында белгілі бір құқықтар мен міндеттер пайда болады.
Сол қатынаста құқықтар мен міндеттер не нәрсеге (мүліктік және жеке мүліктік емес игіліктер) бағытталған болса, сол нәрсе оның объектісі деп аталады.
БИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ ТІЗІМ
1. Алексеев С.С. Проблемы теории права. М. 1972 г.
2. Ашеулов А.Т. , Г.А. Жайлин. Гражданско-правовая. Ответственность за вред, причененный преступлением против личности. Алматы, Издательства КазГЮУ 2000 г.
3. Басик М.Г. , Сулейменов М.К. Гражданский Кодекс РК коментарии. Общая часть. Алматы.
4. Братусь С.Н. Юридическая ответственность и законность. Москва, 1976 г.
5. Белякова М.А. Гражданская правовая ответственность за пречинение вреда. Теория и практика 1986 г.
6. Бризиский. О возмещение ущерба гражданам. 1989 г.
7. Васькин В.В, Овчиников И.Н. Гражданско-правовая ответственность. 1998 г.
8. Варул В.А. Вина как субъективное основание гражданско-правовой ответственности. Учебник 1986 г.
9. Грибанов В.П. Ответственность за нарушение гражданских прав и обязанностей. Москва 1973 г.
10. Егоров Н.Д. Причинная связь как условие юридической ответственности. Москва 1981 г.
11. Комаров А.С. Ответственность в коммерческом обороте. Москва 1991 г.
12. Маркова М.Г. Основы гражданского права.
13. Майлин Н.С. Правонарушение, понятие, причины, ответственность. Москва 1985 г.
14. Пугинский Б.И., Сафиуллин Д.Н. Правовая экономика, проблемы становления. 1991 г.
15. Сергеева А.П. Гражданское право. Санкт-Петербург. 1996 г.
16. Суханов Е.А. Гражданское право.
17. Сергеева А.П., Толстого Ю.К. Гражданское право. Учебник / Под ред. 1997 г.
18. Сапарғалиев Ғ. Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі. 1995 ж.
19. Төлеуғалиев Ғ. І том. ҚР азаматтық құқығы. Алматы 2001 ж.
20. Қазақстан Республикасы Конституциясы. 1995 ж. 30 – тамыз.
21. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қазақ халқына «Қазақстан – 2030» жолдауы.
22. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі. 2000 жылдың 1 сәуіріне дейінгі өзгерістер мен толықтырулар енгізілген. Алматы ІІ жеті жарғы.
23. Ответственность за нарушение гражданско-правового обязательства. Алматы, «Әділет-Пресс», 1997 г.
24. Гражданское право, часть вторая в вопросах и ответах. Москва юрист 2001 г.
25. Гражданский кодекс Р.К толкование и комментирование. Алматы 1997 г.
26. ҚР Азаматтық кодексі (жалпы бөлім 1995ж. 1 - наурыз) (Ерекше бөлім ІІ 1999 ж. 1- шілде)
27. Постановление Пленума Верховного Суда от 5 – сентября 1986 г.
28. ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 6 – қаулысы «Азаматтардың және ұйымдардың ар-намысын және абыройын қорғау» 18-желтоқсан 1992 ж.
29. ҚР тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заңы. 1997 ж. 17 - сәуір
30. «Кәсіпкерлік қызмет туралы» ҚР Президентінің Жарлығы. 1996 ж. тамыз.
        
        Мазмұны
Кіріспе------------------------------------------------------------
--------------------1
І тарау. Азаматтық құқық қатынастарының ұғымы, элементтері-------3
1. Азаматтық құқық туралы ұғым----------------------------------------------
------3
2. Азаматтық ... ... ... ... ... ... қатынасының элементтері------------------
-15
2.1. Азаматтық құқық қатынасының мазмұны------------------------------------
-15
2.2. Субьективті азаматтық құқықтар. Құқықтарды саралау және қорғау---36
ІІІ тарау. Азаматтық құқықтық жауапкершілік ұғымы------------------
-41
Қорытынды----------------------------------------------------------
--------------57
Библиографиялық тізім ... ... ...... ... ... салаларының бірі
болғандықтан күнделікті тыныс-тіршілікпен, сондай-ақ азаматтардың, ... мен ... ... оның ... – аумақтық бөліністерімен
тығыз байланысты.
Азаматтық құқықты зерттемес ... ... ... ... ... айтқанда, мұның пәні не ... ... ... ... Ал
азаматтық құқықтың пәнін анықтаудың өзі оңай шаруа емес. Өйткені, ... ... ... ... ауқымы өте кең де сан қырлы.
Құқық жүйесі іштей құқық ... ... ... ... қандай салаға жататындығын анықтау үшін оның пәні мен құқықтық
реттеу әдістемесі ... Дәл осы пән мен ... ... ... Қазақстан Республикасының басқа құқық салаларынан ... ... ... ... оның ... ... де айқындауға болады.
Қазақстан Республикасы азаматтық құқығының пәнін тауар-ақша
қатынастары және ... ... ... өзге де ... сондай-ақ мүліктік қатынастарға байланысты мүліктік емес ... ... ... ... ... ... туындайтын және бұл
нормаларға тәуелді болатын жақтар арасындағы қатынастар азаматтық ... деп ... өз ... және ... ... ... әрқилы азаматтық құқық
қатынастарға араласып жүргенімен, ... ... заң ... көбінесе ескере бермейді. Мысалы, қайсыбір затты болсын сатып алуда
сатушы мен алушының арасында осындай қатынас туындайды. Азаматтық ... сату – ... алу ... ... өте ... құқықтық
қатынастар пайда болады. Бұл мәміле бойынша сатып алушы белгілі бір сомада
ақша төлеуге міндетті, ал сатушы ... ... ... ... ... немесе сол затында сапасы жағынан бір кемшілігі ... сан ... ... онда оны ... ... ... ... әйтпесе
алған ақшасын қайтарып беруге міндетті және т.с.с.
Заңды тұлғалардың барлық істері де нақ ... ... ... ретімен жүзеге асады. Өндіріс жабдықтарын тапсыру, өнімдерді сату,
банк арқылы есеп айыру – осылардың бәрі де ... ... ... ... бәрінің де заң арқылы белгілі салдары болады.
Құқық қытынастарын сөз ... оны ... біз ... ... ... ... ... қажет. Әрбір құқық ... ... деп ... ... ... ... ... субъектілері: жеке тұлға, заңды тұлғалар, әкімшілік ... ... ... ... ... ... қатынастарына қатысушылардың арасында белгілі бір байланыс
орнайды, сол арқылы осы қатынастардың мазмұнын ... ... ... бір ... мен ... ... болады.
Сол қатынаста құқықтар мен міндеттер не нәрсеге (мүліктік және жеке
мүліктік емес игіліктер) бағытталған болса, сол ... оның ... ... ... ... ... қатынастарының ұғымы, элементтері
1.1. Азаматтық құқық туралы ... ... ... ... ... ... ... бәрімізге мәлім. Сол салалардың бірі болып табылатын –
азаматтық ... ... ... сала ... ... ... ... нарықтық экономиканың бірден-бір негізі десек те болатын шығар.
Өйткені, бұл саламен реттелінетін құқық ... ... өте ... ... ... ... ... бару үшін
құқық теориясында қолданылып жүрген ережелерге сүйенуіміз қажет. ... ... пәні мен ... ... Осы ... көрсетілген екі
категорияның негізінде азаматтық құқығына сала ... тек ... ... оның ... құқық салаларынанерекшіліктерін де көрсетуге болады.
Азаматтық кодекстің 1 - бабының 1- тармағында көрсетілгендей,
азаматтық ... ... ... және ... ... өзге де ... ... сондай-ақ мүліктік қатынастарға
байланысты ... емес жеке ... ... ... ... ... ... жоқ мүліктік емес жеке қатынастар да
азаматтық ... ... ... олар заң құжаттарында өзгеше
көзделмеген, не мүліктік емес жеке ... ... ... көріп отырғанымыздай, азаматтық құқығымен реттелетін
қоғамдық ... ... ... ... ... қатынастар.
Сондықтан да айтып кеткен жөн ... кез ... ... ... ... ... қалайтын тауар-ақша қатынастары, яғни азаматтық
құқық субьектілерінің кез ... ... және ... ... ... ... ... байқалатын мүліктік қатынастар.
Мүліктік қатынастарға негізінен, қоғамдағы өндіріс ... ... ... және басқа да ... ... ... ... қатынастар жатады.
Мүліктік емес жеке ... ... ... тығыз
байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және ... ... жоқ ... емес жеке қатынастар болып екі ... ... ... ... ... ... ... емес жеке ... ... ... ... қоғамдық сипатын белгілейтін ... ... ... ... ... ... ... еңбекпен
айналасушылар немесе өнертапқыш ... ... ... туралы
мәселе қойса, өзінің жекелігін қорғай отырып, бұл ... ... ... қатынасқа түседі. Бұл қатынас мүліктік ... да, ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны үшін онда авторлық сыйақы алу құқығы пайда
болады.
Азаматтық заңдармен реттелетін ... ... ... ... емес жеке ... азаматтың есімі, жеке келбет
құқығы, жеке ... ... ... үйге қол сұқпаушылық,
азаматтың ... ... ... абыройына, қадір-қасиетіне, іскерлік
беделіне байланысты туындайтын ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 9-бабында азаматтың ар-
намысы мен ... қол ... атап ... Ата ... ... “азаматтың жеке өміріне қол сұғуға
болмайтындығын” атай келе, “азаматтың жеке өміріне араласуға, оның ... мен ... қол ... ... ... десе, осы
баптың келесі тармағында ... үйге қол ... ... ... ... ... ... қатынастармен байланысы
жоқ жеке қатынастар, мүліктік емес жеке қатынастардың ... ... ... ... ... ... анықтай
келе, бұл қатынастардың ... де атап ... ... жеке ... ... ... ... шетел
азаматтары, азаматтығы жоқ адамдар), заңды тұлғалар, ... ... ... 1964 ... Азаматтық кодекспен
салыстырғанда 1994 жылы ... ... ... ... сол, ... азаматтық-құқықтық қатынастарға
осы қатынастарға өзге ... тең ... ... атап
көрсетілген.
1. Азаматтық заңдарда 1994 – жылғы 24 ... он ... ... ... ... ... 11 ... жаңа Азаматтық кодекс (жалпы бөлім) ерекше орын ... ... 1996 ... 15 ... 1997 ... 5 ... 1997
жылғы 2 шілдедегі, 1998 жылғы 2 наурыздағы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы азаматтық
заңдарының жүйесі анықталған.ең алдымен ол ... ... ... және азаматтық кодекстен, ... ... ... ... өзге де ... Қазақстан Республикасы Президентінің
заң күші бар ... ... ... ... ... ... ... (заң актілерінен), сондай-ақ Азаматтық
кодекстің 1- ... 1,2 ... ... ... ... ... ... жарлықтарынан,Қазақстан Республикасы
Үкіметінің қаулыларынан тұрады.
Сонымен, азаматтық құқық нормалары ... ... ... және ... ... ... ... бекітілуі мүмкін. Бұл
орайда ... ... ... ... ... 24 ... ... заңына сәйкес бұл нормативтік құқықтық актілердің
бәрі олардың заң күшіне ... ... бір ... ... ... ... Заң ... Заңдардың арасында 1995 ... ... ... ... ... заң күші бар, оның 4 –
бабында Қазақстан Республикасында қолданылатын ... ... ... ... өзге де ... құқықтық актілердің,
республиканың халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелерінің, сондай-
ақ Конституциялық ... пен ... ... ... ... деп ... Республикасының Конституциясында азаматтық құқықтық
нормалары бар. Атап айтқанда, 6-бапта ... ... ... жеке ... тең ... қорғалатыны белгіленген. Азаматтардың жеке
меншік мәселелері ... 26 - ... ... ... ... ар-ожданы, қадір-қасиеті және ... ... ... хат ... ... ... сөйлесу, почта, телеграф және
өзге де хабарлар сияқты рухани қазыналар жөнінде ... ... ... ... ... ... ... Конституциясының 16 - 18 баптарында жатыр.
Біз бұған ... 1994 ... 27 ... ... ... ... ... құқық қатынастарын реттеуде мейлінше маңызды орын
алатын Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кодекс (Жалпы бөлім) 1995 жылғы 1 наурыздан
бастап күшіне енгізілді. Ол ... ... 24- ... Оның сипатты белгісі оған нарықтық ... ... ... ... ... ... ... етіп алынғаны
болып табылады.
Азаматтық құқық нормаларынаң талаптарына сәйкес ... бұл ... ... болатын жақтар арасындағы ... ... ... деп ... өз ... және әрекет үстінде үнемі әрқилы
азаматтық ... ... ... ... ... заң ... сипатын көбінесе ескере бермейді. ... ... ... ... алуда сатушы мен алушының ... ... ... ... алу мәмілесінен туындайтын өте
күрделі құқықтық қатынастар пайда ... Бұл ... ... ... белгілі бір сомада ақша төлеуге міндетті, ал сатушы ... ... ... ... беруге, немесе затында сапасы жағынан немесе
сан жағынан бір кемшілігі болса, онда оны ... ... ... ... ... ақшасын қайтарып беруге міндетті ... ... ... ... де нақ жаңағыдай азаматтық
құқықтық қатынасы ретімен ... ... ... ... ... ... банк арқылы есеп айыру-осылардың бәрі де ... ... яғни ... ... де заң арқылы белгілі салдары
болады.
1.2. Азаматтық құқықтық реттеу тәсілдері
1 ... ... сала ... ... ... үшін оның ... ... қажет. Көптеген ғалымдардың тұжырымдары бойынша
құқықтық ... ... ... ... түрі бар және ол ... ... байланысты әрқилы ... ... ... ... ... ... азаматтық құқығының
реттеу тәсілі төмендегі ережелерге байланысты ... ... ... ... ... ... теңдігі, яғни
азаматтық құқығының субьектілері ... ... түсу ... ... ... жеке және заңды тұлғалар азаматтық
құқықпен азаматтық міндетті өз ... ... ... ... қатынастарды жүзеге асыру мүмкіншілігінің теңдігі
және заң алдында бір ... ... ... ... ... диспозитивтік нормаларға
негізделген.
3 ... ... ... ... ... өздерінің қалауынша, егер заңда ... ... ... Осы ... ... Азаматтық кодекстің көптеген
нормалары көрсетілген ережелерге бағынады. ... ... ... шарт ... ... ... ... құқығы пайда болатын кезеңі.
Жоғарыда көрсетілгендерді қорыта келіп, азаматтық ... ... ... ... ... ... ... құқық Бірақ
азаматтық құқық жеке мүліктік емес қатынастарды, сонымен қатар
тікелей
Мүліктік қатынастарды да ... Осы ... ... жеке ... ... бұзу ... сипатта болады деген пікір
қалыптасты. Яғни ол үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... өзі ... көп ... азаматтардың немесе
ұйымдардың жеке мүліктік емес құықтарын бұзу, тиімсіз ... ... әкеп ... мүмкін.
Сонымен, азамат туралы жалған мәлімет жариялау, оған жұмысқа
тұруға ... ... ... ... ... ... Сондықтан жаңа заңдылық ... ... ... ... ... ... ... залалды өтеу құқығына ... Ал ... үшін ... қарсы іс-әрекет арқылы келтірілген
физикалық кемісітушілікті өтетуге құқылы.
Азаматтық кодекстің 1-бабында былай деп ... ... ... тауар- ақша қатынастары және қатысушылардың
теңдігіне негізделген өзге де ... ... ... ... ... ... емес жеке ... реттеледі.
Азаматтық заңдармен реттелетін қатынастардың ... ... ... ... ... әкімшілік аумақтақ бөліністер болып
табылады.
2. Мүліктік қатынастарға байланысы жоқ ... емес ... ... заңдармен реттеледі, өйткені оларды бұзу құқық
бұзушыға мүліктік ... ... әкеп ... ... ... ... Республикасы Азаматтық Кодексінің
44-бабында көрсетілгендей.меншік иесі қаржыландыратын мекемелер мен
қазыналық ... ... ... ... өз ... ... тиесілі барлық мүлікпен жауап береді.
Меншік иесі қаржыландыратын мекеме ... ... ... ... ... өз ... ... қаражатпен жауап
береді. Қаражат жеткіліксіз болған жағдайда оның міндеттемелері
бойынша тиісті ... ... ... ... ... ... иелерінен тәуелсіз және тең құқықты
қатынастарды реттейді. Азаматтық құқық қатынас міндеттеме бұзылған
жағдайда ... ... тең ... талаптар арасында құрылады.
Азаматтық талап ... болу ... ... пайда болуының құқықтық негіздері.
Өзге де құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... бір ... ... байланысты және сол
негізден ... ... өзі ... ... 7- бабында көрінс
тапқан. ... ... 271- бабы осы ... 7- бабында
көрсетілген тұжырымға сүене отырып, міндеттемелердің қалай пайда
болатыны айқындай ... Яғни ... ... болу ... зиян ... ... өзге де негіздерден пайда болады.
Азаматтық кодекстің 7- бабы ... ... ... болу ... ... келтірген.
Жоғарыда көрсетілген негіздерден басқа да міндеттемемен
байланысты ... ... бар. Бұл ең ... ... ... біз бұл ... ... құқықтық қатынасқа
қатыстысын айтып отырмыз. Әкімшілік құжатының ... ... ... ... түрде өкімнің жүргізетіңдігінен көрінеді.
Сондықтан да ... ... да ... құжат органдар, яғни
құжатты шығарушы, атқарушы, оның орындалуын бақылаушы ... т.б. ... ... ... қатынастарды туғызады. Сонымен
бірге ол адресаттар арасында Азаматтық ... де ... ... ... ... ... сирек кездеседі,
кәдімгі жоспарлы тапсырманы (немесе ... ... ... ... ... бір бөлшегі десе болады. ... ... ... шарт ... ... ... ... пайда болу негізіне құқықққа қайшы ... де ... ... ... ... не кездей соқ
иелену, зелел келтіру арқылы ... ... ... ... ... етіп ... ... Міндеттеме азаматтық кодекстің
271- бабында қарыстырылған ... де ... ... ... ... мазмұнына, обьектілерінің салалы
ерекшеліктеріне және субьектілерінің сипатына ... ... ... ... ... ... жағымсыз мазмұндағы міндеттеме.
2. Біржақты және ... ... ... ... ... нақты анықтайтын міндеттеме және балама
міндеттеме;
4. Қатаң түрдегі жеке ... ... (Бұл ... ретіндегі жеке сипаттылық ... ... ... ... ... әсер етпейді);
5. Басты және ... ... ... ... ... шарттан тыс міндеттеме
және бір ... ... ... ... ... ... ... және жағымсыз мазмұндағы
деп бөлгендегі мақсат ... мен ... ... ... ... ... орайда борышқорға белгілі бір әрекетті жасау ... ... ... сол ... ... ... ету ... беріледі.
Мұның өзі жағымды ... ... деп ... ... жиі кездеседі, мәселен, саянсай тұрғызуды айтуға болады.
Жағымсыз ... ... деп ... ... бір әрекет
жасаудан бас тартуын, несие берушінің бас ... ... ... ... ... ... өз ... жасалған шарт мерзімі
бітпейінше ... ... ... ... ... бір ... ... ортақ та болады. Біржақты міндеттеме дегеніміз
мінджеттемега қатысушының ... тек қана ... ... ... тек қана ... ... Ал екі ... міндеттеме
деп әр жақтың әрқайсысының міндеті де, құқығы да болуын ... ... ... ... мысалға келтірген дұрыс, бұл
міндеттемеде сатып ... да, ... ... ... мен
міндеттері ескеріледі. Мұндай жағдайда Азаматтық кодекстің 269 ... 3 - ... ... ... әрқайсысы басқа тараптың
пайдасына ... ... бұл оның ... ... міндетті
басқа тараптың барышқоры және ... ... оған ... ... құқығы бар оның несие берушісі болвып есептеледі.
Міндеттемеде ... ... ... ... белгілі бір
әрекетті атқаруды талап етеді. ... ... ... ... ... беру және т.б. Бірақта ... ... ету ... ... ... де кездеседі, оған тиісті міндеттемеге
сәйкес бір немесе бірнеші ... ... Бұл ... ... міндеттемені атқаруды білдіреді. Мұнадай міндеттеме
балама деп аталады.
Міндеттемелердің бір ... жеке ... ... Оған ... мен ... ... жеке ... қатысты
міндеттемелер жатады. (мысалы, мүсіншінің міндеттемесі ... ... ... ... ... борышқордың немесе несие
берішінің қайтыс болумен байланысты тоқтатылады. ... ... ... орай ... ... тыс деп ... бір ... еркін құжатт міндеттемесі депте бөледі.
Міндеттеменің ... тобы өте көп ... ... ... сақтандыру және т.б.)
Шарттан тыс міндеттеем әр жақтың келісім бойынша ... ... ... құқықтық кез-келген субьектісінің
мүлкіне жасалған зиян ... ... ... ... ... туындайтын міндеттемелер, яғни ... ... ... сатып алу және жинау, ... ... ... ... да да ... Бұл жайында Е.
Баянов былай ... ... ... ... ... ... және олардың өздеріне зиян келтіру салдарынан туындауы
да мүмкін ... ... ... ... ... міндеттемелер деп те айтады”.
Талапкердің пайдасына өндірілетін ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушы
зиян келтіріп қана қоймай арам ниетпен ... және ... ... ... онда заңда белгіленгендей
белгілі мөлшерде немесе толық ... ... ... ... ... ... ... құқықпен реттелетін тауар-ақша қатынастары
эквиваленті ... ... ... Бұдан шығатын қорытынды,
талапкерге зиян немесе шығынды эквивалентті ... ... ... ... ... оның ... ... Оның мақсаты –талапкердің мүліктік сферасын
қайта ... ... ... өз ... ... құқықтық
жауапкершіліктің шегін анықтайды. ... ... ... ... тек қана оған ... ... немесе шығынды толығымен
өтеген кезде пайда болады. Сондықтан азаматтық-құқықтық
жауапкершіліктің ... бірі ... зиян ... шығын
мөлшерімен жауапкершілік жауапкершілік мөлшерінің сәкес келуі.
Бұл жалпы ереженің ... ... ... бар.
Егер де жауапкершілік мөлшері заңмен шектелмеген ... ... ... ... азаматтық құқық экономикалық қатынастарды
реттеумен қоса тәрбиеленуші және ... ... үшін ... ... ... ... ... қатынастағы тараптардың заң бойынша теңдігі
азаматтық айналымдағы юридистикалық ... ... ... ... ... ... бір-біріне ұқсас теңдей
жауапкершіліктер ... ... ... ... Бұл ... негізгі
қатысушы шаруашылық іс-әрекеттер жеңілділіктермен артықшылықтарды
пайдалан білді. Осыған ... ... ... шектелуі
құрылыс, транспорт, кәсіпорындарда және басқа да ұйымдарда ... ... ... ... жыл ... шарттағы
міндеттемені бұзған кәсіпорындарды және ұйымдарды жеңіл өнеркәсіп
саласын мәжбүрлеу шараларын ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар заңның кейбір
тұстарының өзгертулеріне әкеп ... ... бір ... ... ... ... ... мүліктік сипатағы санкция
қолданумен байланысқан, бұзылған құқықтарды реттейтін ... ... ... тең ... ... ... ететінмәселе, сондай-ақ мүліктік қатынастарға байланысты
(байланысты емес) мүліктік емес жеке қатынастарды ... ... ... ... тарау. Азаматтық құқықтарды ... ... ... ... ... ... ... элементтері
1. Құқық қатынастарын сөз еткенде, оны талдағанда біз ... ... ... ... қажет. Әрбір ... ... ... деп ... ... ... ... құқықтық қатынастарының субьектілері: жеке
тұлға, заңды ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын қатысушылардың арасында белгілі бір байланыс
орнайды, сол ... ... ... қатынастарының мазмұнын
құрайтын белгілі бір құқықтар мен міндеттер ... ... ... ... мен міндеттер не нәрсеге (мүліктік
және жеке мүліктік емес ... ... ... сол ... ... деп аталады.
Сөйтіп, құқық қатынастарына төмендегідей ... ... ... ... ... (құқықтар мен ... ... ... мен ... ... бар ... мүліктік емес игіліктер).
2. ... орай ... ... теориясының бір мәселесіне
тоқтала кеткеннің еш артықтығы жоқ. ... ... сөзі ... тығыз байланысты, бірақ шын мәнінде мүлдем ... ... ... ... болмайды. Оның біріншісін ... ... ... ... қолданамыз. Бұл сөз тіркесіндегі
“құқық” дегеніміз мемлекетке қалыптасқан ... ... ... Қажет болған ... оның ... ... ... Осы ... ... “құқықтың
обьективті мағынасындағықұқық” деп ... ... ... ... күнделікті өмірде “менің меншік құқығым бар”, ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар” ... жиі ... ал бұл ... ... ... сөзі ... ... тұлғаның, нақті адамның белгілі бір ... ... Бұл ... ... ... ... мағынада
немесе басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... болып есептелінеді. Құқық қатынастарының
элементті ретінде атқанымыз,біз субьективік ... ... ... ... ... ... беретін екінші мағына .
Әрбір ... ... ... бірінің
субьективтіқұқығына ... ... ... яғни ... ... ... міндеттілік
аясы айқындалады. Мысалы, үйді сатып алу- сату ... ... мен ... алушы үйді алуға құқылы да, ... оны ... ... фактісінің түсінігі. Азаматтық құқық нормалары
өздігінен азаматттық ... ... ... ... да
болсын нақтылы азаматтық құқық қатынастары белгілі бір ... ғана ... ... ... ... ... ... оның
қысқартылуы да белгілі бір жағдайға ... ... ... ... ... өзгеруіне немесе оның қысқартылуына
себепкер болатын ... ... ... деп ... ... тууы, мәміленің ... т.б. ... ... болып
табылады.
Азаматтық кодексте сатып алу- сату, жалдау, мұра қалдыру
және ... ... ... пайда болатын құқық ... ... ... сол жеке тұлғалардың арасында нақтылы
құқық ... ... ... алмайды. Белгілі бір азамат
пен ... ... ... алу- сату ... АК- ... ... пайда болу үшін сол азамат дүкенге ... ... ... алуы ... яғни дүкенмен ... алу ... ... ... оқиғалар. Кейбір заңдылық фактілер осы фактілер
нәтижесінде ... ... ... ... ... қалауы және ниетінен тыс пайда ... ... ... ... деп ... (АК ... 7 бабы, 8- тармағы). Адамның
қлуі, белгілі бір мерзімнің өтіп ... ... - ... ... оқиғалардың қатарына жатады.
Заңдылық ... ... ... яғни ... ... ... ... тұлғалардың әрекеттері де заңдылық
факті ... ... ( АК- тің 7- ... 7 - ... Мысалы,
мәміле жасау, ерлі-зайыптылардың айырылысуы, біреуге ... ... заң ... деп ... ... біздің әркеттеріміздің
көбі құқық үшін ... ... бұл ... ... ... да, ... де. Кісі ... отырғанда, кітап оқып отырғанда, жазатын ... ... ... ... оның ... ... тыс ... ... салдары бар деп табылатын әрекеттердің
мазмұны ... ... ... және ... ... бір түрінде-
істелген немесе айтылған сөз ... ... ... ... ... ... қалған) түрде- әрекетсіздік түрінде, үн қатпай
қалғандық түрінде кездеседі:
Заңды және ... ... ... ... және ... ... Көп жағдайларда құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... болып
өзгеріп немесе қысқарып отырады. ... ... ... ... ... заңды әрекеттер болып табылады. ... ... ... тудыру ниетімен істелген, ерік берілген, заңды
әрекеттерге ... бола ... ... ... ... мен
заңды тұлғалардың азаматтық құқықтары мен ... ... ... ... бағытталған әрекеттері ... ... ... ... мен ... ... құқық және міндет тусын
деген ниетпен ... ... ... қатынастарының пайда болуына
немесе оның қысқаруына негіз болып ... сан ... ... ... ... ... болатындар: некелесу, әдеби шығарма
жазу, өнертабыс және т.с.с.
Кейбір ... ... ... ... ... яғни заңсыз болғандықтан құқық ... ... АК ... ... былай делінген: басқа біреудің ... не ... ... ... зиян ... сол ... ... міндетті. Зиян келтіру (деликт) болып тадылатын ... зиян ... ... жауапқа тарту салдарынан тударатын
заңсыз әрекет болғандықтанзиянды өтеу ... зиян ... тыс ... ... келтірушінің жауаптылық мөлшері.
“Жауапкершілік” термині ... ... ... ... ... ... рухани, экономикалық және ... ... ... жауапкершілік” түсінігі жалпылама ұқсас. Онымен
қоғамдағы болып жатқан жауапкершіліктің барлық түрі ... Осы ... ... экономикалық және юридистикалық жауапкершілік тек
әлеуметтік жауапкершіліктің түрі ғана.
Алайда әлеуметтік ... ... ... ие ... ... ... болады. Әдебиеттерде осы жауапкершілік
түрін ... ... ... ... ... В.А.
Тархованың пікірі бойынша: “өзінің істеген ... ... бере ... реттелу құқығы –юридистикалық жауапкершілік”, -дейді.
Юридистикалық жауапкершіліктің ... ... ... түсінігін
шектен тыс үлкейтіп, оның тәрбиелік мағынасынан айырады.
Қоғамдық өмірде ... ... ... ... маңызға
ие. Ол ұнамдылықты бұзу нормасымен байланысқан және ... жат ... ... ... ... және заңдылықтарда “экономикалық жауапкершілік”
түсінігі жиі кездеседі. Бұл ... ... ... түсінігі екі түрлі мағынада қолданылады. Барлығынан бұрын ол
“Мүліктік жауапкершілік” түсінігімен астасып жатады. Және ... ... жоқ. ... ... өтуімізге және әкімшілік халықтық
әдістің экономикалық әдіске өту, осындай ... ... ... ... Яғни ... ... ... жол ашады. Экономиканың
ықпалымен ... ... ... ... ... ... бұзушыға мүліктік ықпал ету ... ... ... ... ... бір ... әдебиеттерінде “экоеомикалық ... ... ... ... бір түрі ретінде қатыстыруға
тырысады.
Бұл жағдайда әкімшілік ... шара ... сөз ... ал
азаматтық құқықтың жауапкершілік түсінігі қарастырылмайды.
Алайда, нарықтық экономика ... ... ... мағынасын жоғалтады.
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік юридистикалық жауапкершілікті
құрайтын, өзіне тиісті барлық ... ... ... бір
түрін құрайды.
Юридистикалық жауапкершілік үшін оған негізгі төрт белгі ... ... ... ... бұзушыға қолданылатын
мемлекеттік ... ... ... ... тек бір ... ... ... бұзылуына жол берген тарапқа ғана қолданылады;үшіншіден, құқық
бұзушыға тек қана ... ... ... ... ... қолданады;
төртіншіден,жауапкершілікті қолдану үшін юридистикалық жауапкершілік болып
табылатын құқық бұзушыға қолданатын санкция заңымен блегіленуі керек.
Юридистикалық жауапкершлік құқық бұзушыға ... ... ... ету ... ... бір түрі ретінде саналады. Сонымен
қатар адамдардың іс-әрекетіне әсер ... ... да ... ... ... ... шара ... реттеуші
сипатқа ие болатын, бірақ ... ... бола ... ықпал ету шаралары болып табылады.
Жоғарыда көрсетілгендей юридистикалық жауапкершілікті азаматтық
құқықта ерекшеліктері бар . Бұл ... ... ... ... ... пәні және ... ретінде, сонымен қатар жалпы құқық
жүйесі ретінде азаматтық құқықтың қызметін атқарады.
Азаматтық құқықты реттейтін ... ... ... ... ие ... ... ... құрайды. Азаматтық құқық бойынша
жауапкершілік құқық бұзушыға қолданылатын экономикалық ықпал ету ... ... ... ... ... экономикалық әдістерінің
бірі болып табылады.
Бірақ азаматтық құқық жеке мүліктік емес ... ... ... ... қатынастарды да реттейді. Осы уақытқа дейін жеке
мүліктік емес қатынастарды бұзу мүліктік ... ... ... ... Яғни ол үшін ... мүліктік сипатта болмауы тиіс.
Алайда, өмірдің өзі көрсеткендей, көп жағдайларда азаматтардың ... жеке ... емес ... ... ... ... ... әкеліп соқтыруы мүмкін.
Сонымен, азамат туралы жалған мәлімет жариялау, оған жұмысқа ... ... ... ... қиындық тудыруы мүмкін. Сондықтан
жаңа заңдылық ... ... ... ... ... арқылы
келтірілген рухани залалды өтеу ... ие ... Ал ... ... ... ... ... келтірілген физикалық кемсітушілікті өтетуге
құқылы.
Азаматтық кодекстің 1-ші бабында былай деп көрсетілген:
1. Азаматтық ... ... ... және ... ... ... мүліктік қатынастар, сондай-ақ мүліктік
қатынастарға байланысты мүліктік емес жеке ... ... ... реттелетін қатынастардың қатысушылары азаматтар,
заңды тұлағалар, мемлекет, сондай-ақ әкімшілік аумақтық ... ... ... ... ... жоқ ... емес жеке қатынастар
азаматтық заңдармен реттеледі, өйткені оларды бұзу құқық бұзушыға
мүліктік сипаттағы ... әкеп ... ... ... ... ... ... Кодекстің 44-бабында
көрсетілгендей, меншік иесі қаржыландыратын мекемелер мен қазыналық
кәсіпорындардан басқа заңды тұлғалар өз ... ... ... ... мүлікпен жауап береді.
Меншік иесі қаржыландыратын мекеме немесе қазыналық ... ... өз ... ... қаражатпен жауап береді. Қаражат
жеткіліксіз болған жағдайда оның міндеттемелері бойынша тиісті мүлікті
меншіктенуші жауапты ... ... ... ... ... және тең құқықты
қатынастарды реттейді. Азаматтық құқық қатынас міндеттеме ... ... ... тең ... талаптар арасында құрылады. Азаматтық талап
жауапкершілікте болу фактісін көрсетеді.
Талапкердің пайдасына өндірілетін құқық ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушы
зиян келтіріп қана қоймай арам ... ... және ... мемлекеттік
қызығушылықты тудырса, онда заңда белгіленгендей белгілі ... ... ... ... ... ... мүліктік санкциялар қолданылуы
мүмкін.
Азаматтық құқықпен реттелетін тауар-ақша қатынастары эквиваленті
өтелетін сипатта болады. Бұдан шығатын ... ... зиян ... ... түрде өтейді. Азаматтық құқықтық жауапкершіліктің
ерекшелігі оның конпенсациялық сипатта болуында. Оның ... ... ... ... ... ... жағдай өз кезінде азаматтық құқықтың жауапкершіліктің
шегін анықтайды. Талапкерге мүліктік сфераны қалпына келтіру тек қана ... ... ... ... толығымен өтеген кезде пайда болады.
Сондықтан азаматтық ... ... ... ... зиян ... шығын мөлшерімен жауапкершілік мөлшерінің сәйкес
келуі.
Бұл ... ... ... ... кездері бар. Егерде
жауапкершілік ... ... ... ... ... жағдайды түсіндіре
отырып, азаматтық құқық экономикалық қатынастарды ... ... және ... міндеттемені орындату үшін ықпал етуші
сипатқа ие.
Азаматтық құқық қатынастағы тараптардың заң бойынша теңдігі ... ... ... ... ... азаматтық заңдылық бойынша бір-біріне теңдей жауапкершіліктер
әрқашан қатал қолданыла бермеді. Бұл жерде негізгі қатысушы шаруашылық ... ... ... ... ... ... ұқсас
жауапкершілік мөлшерінің шектелуі құрылыс,транспорт, кәсіпорындарда және
тағы басқа ұйымдарда етек алды. Үкімет мүліктік жауапкершіліктен жыл ... ... ... ... және ... және ... ... мәжбүрлеу шараларын босатып жіберіп отырды. Нарықтық
экономикаға өтуге байланысты осындай жағдайлар ... ... ... әкеп ... ... бір ... келетін болсақ, азаматтық құқықтық
жауапкершілік мүліктік сипаттағы санкция қолдануымен байланысқан, бұзылған
құқықтарды реттейтін және азаматтық айналымға ... тең ... ... әсер ... ... ... түрлерінің бірі.
Ал зиян келтіргені үшін жауаптылықтың жалпы негіздері Қазақстан
Республикасы Азаматтық Кодексінің 917-бабында көрсетілген, яғни:
1. ... мен ... ... ... немесе мүліктік емес
тгіліктері мен құқықтарына заңсыз іс-әрекеттер мен ... ... ... және ... ... ... оны
келтірген тұлға толық көлемінде өтеуге тиіс.
Заң актілерінде зиянды өтеу міндеті зиян келтіруші болып ... ... ... ... ... ... ... белгіленуі
мүмкін.
2. зиян келтурші, осы Кодексте көзделген жағдайларды қоспағанда, ... ... ... ... ... оны өтеуден
босатылады.
3. Заңды іс-әрекеттерінң келтірілген зиян осы Кодексте және өзгеде ... ... ... ... тиіс
Зиян келтірудің алдын алу мәселесі Қазақстан Республикасы Азаматтық
Кодексінің 918-бабында көрсетілген:
1. Болашақта зиян келтіру қаупі мұндай қауіпті ... ... салу ... ... ... негіз болады.
2. Егер келтірілген зиян оны ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды, ғимаратты пайдаланудың
не өзге де өндірістік қызметтің салдарынан болса, сот ... ... ... ... қызметін тоқтатуды міндеттеуге құқылы.
Егер тиісті қызметтің тоқталуы қоғамдық мүдделерге ... ... сот ... ... ... бас ... ... Мұндай қызметті тоқтатудан бас
тарту жәбірленушілерді осы қызметтен келтірілген зиянды өтеттіру
құқығынана айырмайды. ... ... ала ... ... және ... заңсыз іс-әрекеттерімен ... зиян ... ... ... ... ... 923-бабында
айтылған, яғни:
1. Заңсыз соттау, заңсыз қылмыстық жауапқа тарту, бұлтартпау
шарасы ретінде заңсыз ... алу, үйде ... ... ... түзеу
түріндегі әкімшілік жазаны заңсыз қолдану, психиатриялық емдеу мекемесіне
немесе басқа емдеу ... ... ... ... азаматқа
келтірілген зиянды анықтау, алдын-ала тергеу, ... және ... ... ... кінәсіне қарамастан, заң актілерінде
белгіленген тәртіпте толық көлемде мемлекет өтейді.
2. Анықтау, алдан ала ... ... ... өзге ... ... ... ... заңды тұлғаға келтірілген
зиян осы Кодекстің 922-бабында көзделген негіздер мен тәртіп бойынша
өтеледі.
3. ... және ... сот ... ... ... ... сот төрелігін жүзеге асыру ... ... осы ... 1- ... ... ... ... 922-бабының 3- тармағында белгіленген негіздер мен ... ... ... ... ... зиянды өтеуі мәселесі
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодекстің 924-бабында ... ... ... ... сақтандыру тәртібімен өзінің жауатылығын
сақтандырған заңды тұлға немесе азамат, келтірілген зиянда ... өтеу ... ... ... ... жағдайда сақтандыру сомасы мен заладың
мөлшерінің арасындағы айырманы өтейді.
14-жасқа дейінгі кәмелетке ... ... зиян ... ... ... Азаматтық Кодексінің 924-
бабындабелгіленген ... мен ... ... ... ... Жасы 14 ке жетпеген кәмелетке толмағандар (жас
балалар)келтірген зиян үшін, егер зиян ... ... ... оның ата-анасы (асырап алушылары), қорғаншылар жауап береді.
2. Егер қорғаншылыққа мұқтаж жас бала тиісті тәрбиелеу, емдеу
мекемесінде, ... ... ... ... немесе заңға орай
өзінің қорғаншысы болып табылатын осы сияқты басқа мекемеде болса,егер зиян
өзінің кінәсімен болмағанын дәлелдемесе, жас бала ... ... ... ... ... Егер жас бала оқу ... тәрбиелеу, емдеу немесе оны қадағалауды
жүзеге асыруға міндетті өзге мекеменің, ... ... ... ... асыруға міндеті адамның бақылауында болған уақытта зиян
келтірсе, зиян олардың қадағалауды жүзеге асыраудағы кінәсінен ... ... зиян үшін осы ... мен адамдар жауап береді.
4. Ата-аналардың (асырап алушылардың), қорғаншылардың, оқу
орындарының, тәрбиелеу, емдеу және өзге де ... ... ... міндеті жас баланың кәмелетке толуымен немесе оның зиянды өтеу
үшін жеткілікті мүлік алуымен тоқтатылмайды.
Егер ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ осы баптың 3-тармағында аталған ... ... ... ... мен ... ... ... өтеу
үшін жеткілікті қаражат болмаса, ал толық әрекет қабілеттілігі болған зиян
келтірушінің өзінде ... ... ... сот ... мен ... ... ... қаражат болса, сондай-ақ басқа да мән жайларды
ескере отырып, зиянды зиян келтірушінің өзінің мүлкі ... ... ... өтеу туралы шешім қабылдауға құқылы.
Қазақстан Респіубликасы Азаматтық Кодекстің 926-бабында он төрт
жастан он ... ... ... кәмелетке толмағандар келтірген зиян ... ... ... он төрт ... ое ... ... ... кәмелетке томағандар өздері
келтірген зиян үшін жалпы негіздер бойынша дербес жауап береді.
2. он төрт жастан он ... ... ... ... толмағандардың зиянды
өтеу жеткілікті мүлкі немесе өзге кіріс көздері балмаған ... ... ... өз кінәсінен болмағанын дәлелдемесе, зиянды толық немесе оның
жетпей тұрған бөлігін ата-аналары (асырап ... ... ... ... он төрт ... он сегіз жасқа дейінгі қамқоршылыққа мұқтаж
кәмелетке толмаған адам тиісті тәрбиелеу, емдеу мекемесінде немесе ... оның ... ... ... сол ... ... да мекемеде болса,
зиян өздерінің кінәсінен болмағанын дәлелдемесе, зиянды толық немесе ... ... ... сол ... өтеуге міндетті.
3. Ата –аналардың (асырап алушылардың), қамқоршының және тиісті
мекеменің зиянды өтеу ... ... зиян ... ... ... ... онда кәмелетке толғанға дейінгі зиянды өтеуге жеткілікті
мүлік немесе кіріс көздері ... ... не ол ... ... ... ... ие болса тоқтатылады (осы Кодекстің 17-бабының ... ... ... ... ... ... зиян үшін ... Қазақстан Республикасы Азаматтық
Кодекстің 927- ... ... ... құқықтарынан айырылған ата-
анаға, егер баланың зиян келтіруге әкеп соқтарған мінез ... ... ... жөніндегі міндеттерін дұрыс жүзеге асырмауының ... ... деп ... сот ... ... ... кейін
үш жыл бойы оның кәмелетке толмаған балалары келтірген зиян үшін ... ... ... деп ... ... ... зиян ... Қазақстан Республикасы Кодексінің 928-бабы қарастырады:
1. Әрекетке қабілетсіз деп танылаған азамат келтірген зиянды ... 26 - ... егер олар зиян ... ... ... оның қорғаншысы немесе оны қадағалауды жүзеге ... ұйым ... ... ... ... ... қабілетсіз деп
танылғаназамат келтірген зиянды өтеу жөніндегі міндетті оның әрекетке
қабілеттілігі қалпына келген жағдайда да ... Егер ... ... ... не оның ... өтеу үшін ... ... ал зиян келтірушінің өзінде мұндай қаражат болса, сот
жәбірленуші мен зиян келтірушінің мүліктік жадайын, сондай-ақ ... да ... атап ... зиян ... әрекетке қабілеттілігінің
қалпына келтірілуін ескере отырып, жәбірленушінің өмірі мен ... ... сол зиян ... ... есебінен толық немесе ішінара
өтеу туралы шешім қабылдауға құқылы.
Әрекетке қабілеттілігі шектеулі деп танылған азамат келтірген зиян
үшін жауапкершілік тәртібі ... ... ... ... 929-
бабында көрсетілгендей, әрекетке қабілеттілігі шектеулі деп ... ... ... ... ... ... жөнсіз пайдалануы
салдарынан келтірілген зиянды (осы Кодекстің 27-бабы) зиян келтірушінің өзі
жалпы негіздерде өтейді.
Қазақстан ... ... ... 930-бабында
қарастырылғандай, өз іс-әрекетінің мәнін түсінуге ... ... зиян үшін ... ... мына ... ... Өз ... мәнін түсіне алмаған немесе өзіне-өзі ие бола
алмайтын жағдайда зиян келтірген ... ... ... ... ... 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар өздері келтірген зиян ... ... ... ... ... ... зиян ... сот
жәбірленуші мен зиян келтірушінің мүліктік жағдайын, сондай-ақ басқа да мән
жайларды ескере отырып, зиянды өтеу жөніндегі міндетті зиян ... ... ... ... ... Егер спиртті ішімдіктерді, есірткі заттарды пайдаланып немесе өзге
әдіспен өзін осындай жағдайға келтірсе, зиян келтіруші ... Егер ... ... ... және ақыл-ойының кемістігі салдарынан өз
іс-әрекетінің мәнін түсіне алмайтын ... ... ие бола ... ... сот ... өтеу міндетін осы адаммен тұратын еңбекке
қабілеттілерге; зиян ... ... ... білген, бірақ оны
әрекетке қабілетсіз деп тану және оған қорғаншылық жасау туралы ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Айналасындағыларға жоғары қауіп туғызатын қызмет (жоғары
қауіптілік ... ... ... зиян үшін ... ... ... Кодексінің 931- бабында толық көрсетілген:
1. Қызметі айналасындағылар үшін ... ... ... тұлғалар мен азматтар ... ... ... ... ... ... ... және т.б.), егер зиян ... ... ... ... ... ... пайда болғанын
дәлелдемесе, жоғары қауіптілік көздерікелтірген ... ... ... өтеу ... меншік құқығымен, шаруашылық жүргізу құқығымен
немесе жедел басқару құқығымен немесе кез келген ... да ... ... ... ... ... құралын басқару құқығына берілген сенімхат,
көздері беру туралы құзіретті ... ... ... және т.б.) ... ... ... заңды тұлғаға немесе азаматқа жүктеледі.
2. Жоғары қауіптілік көздерінің иелері қауіптілік көздерінің өзара
іс-қимылының (көлік құралдарының ... және т.б.) ... ... ... зиян үшін осы ... 1- тармағында
көзделген негіздер бойынша ортақ ... ... ... ... ... іс-қимылы салдарынан олардың
иелеріне келтірілген зиян жалпы негіздерде өтеледі. Бұл орайда:
1) бір тараптың кінәсінен келтірілген зиянды осы ... ... ... екі ... бірнеше тараптың кінәсінен келтірілген зиян ... ... ... сай өтеледі.
Тарптардың әрқайсысының кінәсінің дәрежесін ... ... ... ... ... ... тең ... келтіруде тараптардың кінәсі болмаған кезде олардың бірде-
біреуінің зиянды ... ... ... ... жоқ. ... ... ... өзі шеккен шығындар тәуекелін көтереді.
3. Жоғары қауіптілік көзінің иесі, егер ... көзі ... ... ... ... ... иеленушінің иелегенен
шыққанын дәлелдесе, осы көз ... зиян үшін ... ... Мұндай
жағдайларда жоғары қауіптілік көзі келтірілген зиян үшін ондай ... ... ... ... ... Жоғары қауіптілік көзін оның иелігінен
заңға қайшы алуда иеленушінің кінәсі болған жағдайда ... ... ... қауіптілік көзін иеленген тұлғалар да жүктелуі мүмкін.
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 932 - бабында ... зиян үшін ... ... зиян келтірген тұлғалар жәбірленушінің алдында ортақтасып
жауап береді.
Сот жәбірленушінің арызы бойынша және оның мүдделері үшін бірлесіп
зиян ... ... ... ... жүктеуге құқылы.
4. Заттар – азаматтық құқық қатынастарынаң ... ... ... ... деп ... ... және мүліктік құқық),
жұмыс пен қызметті, ақпаратты, материалдық деп ... ... ... мен интелектуалды меншікті, яғни әдеби шығарма, өнертабыс
және тағы басқаларын ... Дәл осы ... ... ... мүдделері тоғысады және де бұл обьектілердің құқық
қатынастарындағы тағдыры шешіледі. ... ... ... ... ... ... ... күні кешеге дейін ақпарат оның аясына
кірмеді. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Зат деп материалдық әлемнің кез келген
обьектісін айтамыз. Заттардың заңдық ... оның ... мен ... ... орын ... ... да азаматтық құқықтарда заттарды
саралаудың (классификациялау) алуан түрі ... ... ... ... орай ... айналым
қабілеттігіне байланысты азаматтық азаматтық ... ... ... ... шығарылған деп бөлінеді. Азаматтық айналымнан
шығарылмаған заттарды олардың иелері өзгеге еркін түрде бере ... ... ... шектеусіз қолдан қолға өте береді. Былайша ... ... ... ... емін еркін қатысады. Айналым қабілеттілігі
шектелген заттар ... ... ... бір ... ... ... ерекше тәртіппен жүзеге асады. Осы обьектілердің
шеңбері заңмен айқындалады. Оған у, қару-жарақ, оқ-дәрі, ... ... мен ... ... және ... ... тағы басқалар жатады.
Сонымен, азаматтық заң кейбір заттарды азаматтық айналымнан шығарып
тастайды. Өткені, оны өзі ... ... ... ... ... ... жеке дара ... болып табылады. Қазіргі кезде оған мысал
ретінде орман, су және ... ... ... ... болады.
Заттарды бөлінетін және бөлінбейтін деп жіктейді. Бөлінетін ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, бір бөлке нанды алайықшы, оны қанша жерден бөлсеңіз ... ... ... емес пе. Ал ... ... бөлсеңіз пайдаға аспай
қалады. Егер отырғышты арамен екіге жарып кесіп тастаңызшы, онда ол тұтыну
қасиетінен айырылып қалады ғой. ... ... ... мәні ... ... айқын көрінеді.
Заттар құқық қатынастарында жекеше белгіленген және ... ... ... ... заттар деп бөлінеді. Заттар
жеке белгілеріне қарап, немесе бүтін бір тобына, басқаларына ... ... ... ... ... ... заттар деп, екінші
жағдайда тектес қасиеттеріне қарай белгіленген заттар дпе ... ... тек ... ... тек сол заттың өзіне ғана тән. Мысалы, ... ... ... ... ... өзіндік үлгісі жатады. Зат
сол жекеше күйінде ғана бір ... ... ... ... ал ... ... даралық сипатқа ие. Айталық, тігін фабрикасы
дүкенге 48 пішімді, 3-тұрақылы (рост) 100 көйлек әкеліп ... шарт ... Бұл ... ... ... ... ... белгілермен анықталады. Ал
сатып алушы әлгі жүз көйлектің өзгесін бере алмайды.
Заттар қозғалмалы және қозғалмайтын болып екіге ... ... ... ... ... бар жер ... ... қойнауы,
көпжылдық өсімдіктер, ғимарат және құралыстар жатады, олар ... ... ... орай ... елеулі залал келтірмей бөліне алмайды. ... ... ... ... ... әуе және ... кемелері мен
ғарыш обьектілерін де жатқызады. ... олар ... ... ... ... ... арқылы қолданылады. Осындай аса қымбат ... ... ... бір ... ... ... та кетеді.
Әрине, мұндай обьектілердің қозғалмайтын мүлік жөніндегі жалпы ережемен
сыласпайтындығын да мойындауға тура келеді.
Қозғалмайтын ... ... ... мемлекеттік тіркеуден
міндетті түрде өтуі тиіс. Дәл сол сияқты мемлекеттік тіркеуге қозғалмайтын
мүлікке жасалған келісім де ... ... біз бұл ... ... ... кететін жәйттерді де кездестіреміз. Мәселен, автокәсіпорын қазғалатын
мүлік болып есептелгенмен тіркеуге жатқызылады.
Кәсіпкерлікке пайдаланылатын ... ... ... ... (заттың) ерекше түрі болып табылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... ретінде кәсіпорынға
оның қызметіне керекті мүліктің барлық түрі енеді. Ол тек ... ғана ... қана ... жер ... ... құрылыстар
тәрізді қозғалмайтын болып көрінетіндерді өзіне ... ... ... жеке
дара күйінде қозғалмалы мүлік болып табылатын керек ... ... ... ... ... ету құқы да, ... ... туралы және фирмалық
белгілер, бәрі-бәрі одан ... ... сала ... ... егер ... болса, онда оның иесі сатып алушыға өзінің қарамағындағы барлық
мүлікті беруге тиіс. Тек сатып алушымен келісім арқылы мүліктің бір ... ... ... кейбір құрал жабдықтар) жекелей түрде сатуына
болады.
Қосалқы зат және ... зат. ... ... ... ... ... ... ғана бірге пайдалануға болатын заттар қосалқы заттар
деп аталады. Жалпы ережеге сәйкес қосалқа зат ... ... ... ... етеді. Енді басты зат пен қосалқы заттарға мысалдар келтірейік: құлып
пен кілт, есік пен құлып, үй мен есік. Егер сіз үйді ... алу сату ... ... онда оған үйді есігімен, құлпымен, сондай-ақ кілтімен
сатылады деп жатудың қажеті жоқ. Өйткені, ол ... зат пен ... ... ... ... ... ... алып қойса, онда сатып алушы
оны орнына қоюды ... ... ... Кей ... ... мен ... алушы
арасында жасалған келісім шарт бойынша қосалқы затты басты заттан бөлуге
мәмлеге келе ... ... ... ... құқық обьектілерінің тізіміне
жануарларды да қосады. Егер заңда өзгеше көзделмесе, оған мүлік жөніндегі
жалпы ереже ... ... ... ... кезінде жануарлармен ізгілік
принциптеріне қайшы келетін қатал да аямаушылық әрекеттердің орын ... ... ... ... ... ... ... қажетсінеді.
Біріншіден, бұл арада әңгіме жан-жануарлардың бәріне ... ма, әлде ... ... ... ғана ма? Қоян мен қасқырды орман мүлкіне жатқыза
аламыз ба? ... ... ... ... иесі ... мүліктерді басқара алмайды
емес пе.
Сондай-ақ жануарға “қатал қарау-аямаушылық” дегенге орай оған ... ... шегі ... ... бұл да оңай ... ... Өйткені,
ғылыми тәжірібиеге байланысты жануарлады азаптауға, тіпті өлтіруге тура
келеді, онда қалай ... Бұл ... ... тек ... ... ... ... шығарған шешім ғана жауап бере алады.
Затқа ақша, валюталық құндылықтар, сондай-ақ ... ... ... ақша тектес белгілермен анықталған зат болып табылады. Тек
оның көрініске қойылғандары ғана оған ... ... ... ... ... төлем құралы болып есептеледі. Ол банкнотта
көрсетілген ... ... 500 ... және ... ... Шетелдік
валютамен есеп айырысу тек заңда көзделген ретте жүзеге асады.
Валюта құндылығына қымбат бағалы металдар, ... ... ... ... ... жатады. Олармен келісім жасау
1996 жылы 24 желтоқсанда ... ... ... ... туралы” заңымен жүзеге асады. Бірақ ... ... ... ... ... тәрізді жалпы негізде қорғалады.
Құнды қағаздар да зат делінеді. Құнды қағаз дегеніміз- белгіленген
нысан мен міндетті ... ... ... ... мүліктік құқықты
орнататын, оны куәландыратын, өзін көрсеткендей ғана құқықты іске асыратын
құжат болып ... ... ... қағаз жоғалса, онымен жасалған мүліктік
құқық та қоса жойылады. Құнды қағаз осы ерекшеліктерімен ... ... ... ретінде әрекетке түседі. Оның соңғысы мүліктік талапты
куәландыруға қызмет етсе, ал оны ... ... ... ... ... алға тартуға кедергі жасамайды. Құнды қағаз өзінде көрсетілгендей,
мүліктік ... ... ... бір құжат болып есептеледі.
Ол белгіленген және міндетті ... ... ... ... ... ... ережеге сәйкес коносамент жарамды болу үшін оның
белгіленген өлшемі ... ... Онда ... ... ... бір соманы
төлеуге деген ұсыныс, оны кімнің төлейтіндігі, атауы, ... ... ... ... ... ... тапсырыс бойынша кімнің төлем жасайтындығы,
коносаменттің жасалған уақыты мен ... ... ... ... ... талаптар қамтылады. Осылардың біреуі болмаған жағдайда
коносамент жарамсыз болып ... ... бір ... ... беруге болады. Бұл орайда
құнды қағазда қамтылған құқықтардың бәрі соның қарауына өтеді.
Қазіргі кезде құнды қағаздың негізгі ... деп ... ... ... ... жинақ және депозитивті сертификаттарды айтамыз.
Құнды қағаз ретінде облигация оны шығарушы (көбіне көп ... ... иесі ... бір ... ... оның ... бағасы
мен пайзының сомасын ала ... ... ұтыс ... ... оны
иеленушінің (акционердің) акционерлік қоғам ... ... ... ... алу ... ... ... оған бұл қоғамның басқару
ісіне қатысу құқығы беріледі, ал акционерлік ... ... ... ... бір бөлігін меншіктену құқығына ие болады. Банктың жинақ және
депозитивтик сертфикаты ... ақша ... ... бір ... ... соң
оны пайызбен алуына құқық береді.
Құнды қағаздар мынандай үш түрге ... ... ... ... Оның атаулысы белгілі бір адамға беріледі әрі ондағы ... ... ғана ... ... Оған ... жинақ және депозитивті сертификаттар
жатады. Ордерлік түрі де ... бір ... ... ... ол бұл қағазды
басқа біреуге бергенде бергені туралы оған ... ... Ал ол ... бұл қағазды үшінші біреуге бере алады, т.с.с. ... түрі ... ... яғни оны көрсеткен адам ондағы құқыққа ие болады.
Оған облигация және акция ... ... ... ... ... мен оны ... ... жауапкершілігі заңмен реттеледі.
2. . Субьективтік азаматтық құқықтар. Құқықтарды саралау және қорғау
Біз жоғарыда ... ... ... азаматтық құқықтар
мен оған тиесілі міндеттер кез келген құқық қатынастарының, оның ... ... түп ... ... ... ... ... олардың саралауы арқылы көрінеді. Біріншіден, абсолюттік (шек
қойылмаған) және арақатынасты ... ... ... Ал ... ... Оларға тән ортақ қасиет аталған құқыққа сәйкес міндет кімнің мойнына
жүктелгендігіне ... ... ... болады. Кейбір құқықтар азаматтық
айналымға ... ... ... де бұл ... ... ... ... етіп міндеттейді. Бұл құқықтар жөнінде үшінші тараптағылардың
бәрі де міндетті субьект ... ... ... ... абсолюттік
(шексіз) құқық деп аталады. Басқа сөзбен айтқанда-абсолюттік құқықты қандай
біреу болмасын ... ... ... бұл ... ... ... ... отыруға тиіс. Мұндай құқыққа жататындар: меншік құқығы,
авторлық және т.б.
Абсолюттік азаматтық құқық мазмұны жағынан ... ... ... ... бұл құқық бойынша міндетті болатын бір ғана белгілі жақ
немесе бірнеше белгілі жақтар. Бұл құқықтың сол ... ... ... ... ... ғана күші бар, сондықтан бұл міндетті бұзатын тек
солар ғана. Мысалы, мәмілелерге негізделген құқықтардың бәрі де ... ... ... Бұл ... орындауды мәмлелер бойынша сол
міндеттерді мойнына алушылардан ғана талап ... ... ... ... ... бір ... орындау т.с.с. міндеттер.
Екінші саралау азаматтық құқықтық заттық және міндеттемелік ... ... ... деп заттар жөнінде туатын құқықты атайды. Бұл құқықтың
иесі өзінің осы ... ... ... мұқтаж болмай ақ, тікелей ... ... ... ... ... бастысы –меншік құқығы. Енді
мынандай мысалға жүгінейік, меншік құқығы затқа тән, ... да ... ... тікелей иелігінде болады, меншік иесі мен заттың арасында
ешқандай делдалдық жоқ. ... ... ... ... ... деп
бағаланады. Ол затты яғни тек сатушының, яғни міндетті адамның қатысуымен
ғана ала ... ... ... ... ... ал ... құқық
–арақатынасты құқық болып табылады.
Енді саралаудың үшінші түріне келейік: ... ... ... ... емес дап ... Бұл жөнінде біз бірінші тарауда ... ... ... ... қатысушылар өздерінің құқықтарын емін еркін
қолдана алады. Дегенмен де заң азаматтыққұқықтарды жүзеге ... ... ... оның ... ... басқа біреуге қасақана залал
келтіру үшін пайдалануына тыйым салынады, ... өзге ... ... ... әлгіндей мақсатқа жол берілмейді.
Мұндай құқықтарды өзге біреуге залал ету үшін қолданылуын ... ... ... бе, жоқ па айта қою ... Ал ... ... бас ... жолсыз пайдалануының өзге түрлеріне келетін болсақ, ол
азаматтық құқықтарды жүзеге асыруды шектеуде ескертілген. Бәсекелес ... ... ... ... ... ... ... бас
пайдасы үшін жолсыз әрекеттерге баруына тосқауыл қоюдан туындаған. Бәсекені
шектеу белгілі ... бір ... ... тек бір екі фирманың ғана
тауар алу мүмкіндігінен көрінеді. Коммерциялық ұйымдардың өзін жоғары ... оның ... ... ... ... ... ... Бұл өзі
кеңінен тараған құбылыс.
Бұзылған немесе дауға түскен азаматтық құқық ... ... ... сот ... тәсілдерді қолданады.
Құқықты тану. Бұл жағдайда сот кімнің дұрыс, кімнің ... ... ... ... ... ... ... Мұрагерлік жөніндегі
дауда мұрагердің біреуі өзгесінің құқығын мойндамаса, онда сот мұрагерлікке
құқықты тану ... ... ... ... ... келтіру және құқықты бұзатын немесе ... ... ... ... ... ... Оған ... ретінде затты
иеленушіден алып беру құқығын, сондай-ақ оны бұрынғы заңды иесін ... ... Егер сіз ... ... ... оны ... көрсеңіз, сот
арқылы әлгі затыңызды қайтара аласыз.
Залалды өтеу. Егер тараптарға оның құқығын бұзу арқылы ... онда ол ... ... ... ... өтемін талап етуге құылы.
Залал бұл ... ... ... зианның ақшалай көрінісі ... ... ... азаматтық кодексінде залалдың екі түрі
қарастырылады. Біріншісі ... ... ... ... яғни ... ... ... немесе бұзылған құқықты қалпына келтіретін
шығын. Екіншісі –алынбай қалған ... ... ... ... яғни
дағдылы айналым жағдайында оның алуына болатын, ... ... ... егер ол түскен болса, онда құқық бұзылмаған болар еді. Айталық,
автокөлік оқиғасының автомашина такси бүлінді делік, ол бір апта ... бұл ... ... екі ... де ... оның бірі ... –яғни жөндеуге кеткен шығын көлемі, екіншісі –есесін жіберіп алуы,
яғни автопарктің таксидің жөнедеуде ... ... ... ... түспей қалған кіріс сомасы.
Міндетті заттай орындауға ұйғарым шығару. Жәбірленушінің көбіне көп
өз құқығын қалпына келтіруде көңілі ... ... да ол ... ... залалды сол күйінде қалпына келтіруді талап ... ... ... ... теледидарыңыз кепілдік мерзім ішінде істен шығып қалса,
онда оны ... ... ... ... ... етесіз, сөйтіп міндетті заттай
сол қалпына келтіруге мәжбүр етуге құқығыңыз бар.
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... жаңа ... ... ... ... мүлдем болмаған бұзылған құқықтарды қорғаудың
бірнеше тәсілдерін қарастырады. Айталық, оған мемлекеттік ... ... өзге де ... ... ... ... өзге де ... заңдарға сай келмейтін құжат шығаруы, сондай-ақ осы ... ... ... ... салдарынан азаматқа енмесе
тиісінше әкімшілік аумақтық бөлінісі өтеуге тиіс. Азаматтық ... ... ... ... жиі қолданады.
Азаматтық кодекс материалдық емес игілікті, мүліктік емес құқықты
қорғаудың екі тәсілін қарастырады.
Моральдық залалды ... ... ... деп ... ... ... саналмайтын және мүліктік емес құқығын ... оған дене ... ... ... келтіруді айтады. Оған мысал ретінде
отбасындағы құпияны азаматтың еркінен тыс жария етуді немесе оның ... ... ... ... және ... ... болады. Азаматтың
талабы бойынша сот ... ... ... моральдық залалды ақшалай
өтеуді міндеттей алады. ... ... ... сот қана ... Бұл бір
жағынан алғанда оңай шаруа да ... ... ... ... анықтауда
белгілі бір қойылған шек жоқ. Ол үнемі ақшамен есептеуге келе бермейді.
Ар-намысты, қадір ... және ... ... ... ... пен
ұйым өзінің ар-анмысына, қадір қасиетіне және іскерлік ... ... ... ... шығару үшін сотқа жүгінеді. Сотқа жүгіну
ондай мағлұматтарды таратушы адам әлгі ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Егер мұндай мағлұматтар
бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылған болса, онда сол ... ... ... ... ... түрде теріске шығарылуға тиіс.
Егер аталған мағлұматтар ... ... ... ... бұл құжаттағы
мағлұматтардың шындыққа сай келмейтіндігі туралы тиісті адамдарға міндетті
түрде хабарлана отырып, ... ... ... ... кері ... ... тұлға таратылған жалған мағлұматтар арқылы өзіне ... ... ... ... ... етуге хақысы бар.
Егер мұндай мағлұматтарды кім таратқаны белгісіз болған күннің өзінде
жәбірленуші оның ... ... ... ... ... ... ... залал жәбірленушіге оны келтірушінің кінәснің ... ... тағы бір ... өзі қорғауға кетелік. Осы сөз тіркесінің
өзінен көрініп тұрғандай, азамат пен ұйым өзінің құқығын өзі ... ... өзін өзі ... тек ... ... және оның әрекеттерін жоюға ғана
бағытталуы тиіс. Тәжірбиеде өзін-өзі қорғау жиі кездеседі. Мысалы, телефон
станциясы ... ... ... ... үнемі уақтылы төлемегені
үшін байланыс жүесінен айырып тастайды. Мұндай ... ... ... ... ... ... қажетті қорғану және т.б. түрлерінде
кездеседі.
3 тарау. Азаматтық құқықтық ... ... мен ... ... ... құрамын азаматтық-құқықтық жауапкершілік
қолдануға қажетті жағдайлардың ... ... ... ... ... ... қажетті жағдайлары ретінде борышқордың
кінәсі және құқыққа қарсы ... ... ... өтеу ... үшін ... бар ... ... қатар борышқордың құқыққа қарсы
мінезімен және келген ... ... ... ... ... ... өтеу негізінде азаматтық ... ... ... ... толығымен қамтиды. Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің жалпы
негіздеріне жататындар:
1) тұлғаның ... ... ... ( іс-әрекет не әрекетсіздік)
2) жәбірленген тұлғаның шеккен зияны немесе залалдың бар болуы;
3) құқық бұзушының құқыққа ... ... мен оның ... ... ... болатын себепті байланыс;
4) құқық бұзушының кінәсі.
Нақты тұлғаға азаматтық –құқықтық жауапкершіліктің жүктеу үшін жалпы
ереже ... ... ... ... ... –азаматтық –құқық
бұзушылықтың құрамы болып табылады. ... ... ... ... ... ... мәселесі туындамайды. ... ... ... ... ... ... бар болуы
мүліктік жауапкершілікке тарту үшін ... ... ... ... қаутілік көзін иеленуші заңды тұлға жәбірленушінің алдында кінәсіз
жауап береді. (АК ... 931 ... Енді ... ... ... ... ... элементтерінің әрқайсысына тоқтала кетейік.
Құқыққа қарсы мінез.
Құқыққа қарсылық ... ... ... ... ... ... білген немесе білмегеніне қарамастан ... ... ... ... ... айтсақ азаматтық айналымға сәйкес келмейтін мінез
жатады.
Азаматтық заңдылық нормаларымен ... ... ... ... ... ... ... негіздерде сәйкес тараптық
құқыққақарсы мінез ретінде жеке тұлғаға немесе азаматтық мүлкіне немесе
заңды ... ... ... ... ... ... ... орындауға байланысты талаптарға жауап бермеу құқыққа қарсы
мінез болып табылады. Азаматтық заңдылыққа ... ... ... ... жауап бермеу құқыққа қарсы мінез болып табылады.
Азаматтық заңдылыққа сәйкес міндеттемені ... ... тек қана ... ... ... бірге іскерлік айналымдағы
бақа нормативтік актілерден немесе ... ... ... ... ... Сондықтан борышқордың құқыққа қарсы мінезінің белгісі
ретінде міндеттеменің құрылуындағы кейбір негіздер болуы мүмкін. Әкімшілік
актідегі туындаған міндеттемедегі құқыққа ... ... ... осы ... ... ... сәйкес келмеуі жатады. Егер міндеттеме
шарттан туындас, онда борышқордың шарт талабын бұзуы ... ... ... ... Егер бір ... ... ... міндеттеме болса,
борышқордың құқыққа қарсы мінезі ретінде бір ... ... ... ... ... ... құқыққа қарсы іс-әрекет немесе құқыққа ... ... де ... ... Егер ... ... ... құқықты
актімен тиым салынған немесе заңға немесе басқа құқықтық нормативтік акиіге
шартқа бір жақты мәмле немесе міндеттеме талабының ... ... ... іс-әркекті құқыққа қарсы сипатқа ие болады. ... ... 273 бабы ... ... ... ... ... көзделгеннен басқа
реттерде міндеттемені орындаудан біржақты бас тартуға және оның ... ... жол ... ... негізіне сәйекс бір тараптың басқа бір тараптың
есебінен ... ... ... тікелей тиым салынады. Алайда осы ережеде
негізсіз сақтау құқыққа қарсы болып табылады. Шартпен белгіленген сапаға
сай ... ... ... ... ... ... ... құқыққа
қарсы саналады.
Егер тиісті жағдайларда тарапқа юридистикалық міндеттеме ... ол ... онда ... ... ... деп ... ... мерзімінде жеткізбеген тасымалдаушының әрекетсіздігі
құқыққа ... ... ... ... ... ... міндетінен де
туындауы мүмкін. Мысалы, құтқару станциясының қызметкерлері суға батып ... ... ... үшін барлық қажетті және мүмкін болатын ... ... ... Осы міндетті орындамау оның құқыққа қарсы ... ... ... ... ... ... ... қарсы
сипат алмайды, оларға тек суға ... ... ... ... Белгілі бір міндеттемені орындаудағы іс әрекет заң ... ... ... ... 188 ... үшінші бөлігінде былай
делінген: “Меншік иесі өзіне тиесілі мүлікке қатысты өз ... ... ... әрекеттер жасауға соның ішінде бұл ... ... ... ... ... ... өзі ... иесі болып қала отырыап,
оларға ... ... ... және оған ... ету ... өз
өкілеттігін тапсыруға, мүлікті кепілге беруге және оған ... ... ... ... тауып алған тарап егесіне қайтару немесе
жоғалтушы азаматқа қайтаруы тиіс.
Себепті байланыс.
Азаматтық ... ... ... ... тек ... құқыққа қарсы мінезімен келтірілген ... ... ... ... ... ... және несие берушіге келтірілген шығынның
арасындағы себепті байланысты көрсетеді. Көп ... ... ... ... ... бар ... немесе жоқ болуы қиындық
туғызбайды. Ал кейбір ... ... ... анықтау қиындықтар
туғызуы мүмкін. Мысалы, шофер өз машинасын он үш ... ... ... ... себепті тиым салынған белгіге қарамастан өтіп кетіпті.
Колхоздың төрағалық етуші қызмет бабын ... ... ... өзінің ауласындағы жұмысқа жіберді. Жүргізуші жол ережесін
бұзуы салдарынан бірнеше оқушы жарақат ... ... ... ... көзіне дәрі тамызғандықтан ол ... көру ... ... дәрігердің айтуымен медбике қателесіп кетіп басқа
дәріні тамызған. Көрсетілген мысалдардан кімнің іс -әрекеті ... ... ... ... нақты анықтау қиын.
Осындай жағдайларда себепті байланыстың дамыған ғылыми теорияларын
басшылыққа алуымыз керек. ... және ... ... ... ... ... теориясын ұсынады. Бұл теория жалпы философиялық себепті
оқытудағы екі негізгі жағдайда сүйенеді. Біріншіден , ... ... ... ... көрсетеді және ол біздің санымыздан тыс өмір
сүреді. Сонымен қатар құқық бұзушының зиянды ... көре ... ... ... ... ... ... Шығынның болатынын алдын ала
сезе білу субьективті ... ие және ... ... ... ... қана құқық бұзушының кінәсі туралы сұрақты ... ... ... және ... тек қана ... оқиғаларға қолдануда маңызы
артады. Себеп және салдар ұқсас болғандықтан әрдайым орын ауыстырып отырады
және біз оны ... ... ... қатынас тізбегімен байланыстырамыз.
Жоғарыда көрсетілген мысалдар дәрігердің сілтемесінен ... ... ... ... және ... қатар нәресетенің көрі қабілетін
жоғалтуға себеп болады. Егер ... ... іске ... үңілсек,
онда дәрігердің себепті әрекеті бөлім басқарушысының бұйрығынан
туындайды. ... ... ... шешу ... ... ... алысқа кету дұрыс емес. Тікелей себептің ... ... ... яғни ... ... ... қатынастар есепке алынады.
Тараптың құқыққа қарсы мінезі зиянның себебі болып тек ... осы ... ... ... ... ғана ... болады.
Тараптың құқыққа қарсы мінезі мен зиянының арасындағы жанама себепті
байланыс ... ол ... ... ... ... және ... ... маңызына ие бола алмайды. Сонымен ... ... ... ... ... әсері тиюі мүмкін.
Алайда бұл ... ... ... ... ... ие бола алмайды және сондықтан ... ... ... және ... ... ... жанама
болып табылмайды. Ал басқалары -юридистикалық ... ... ... ... ... қарсы мінезімен және ... ... ... көрсетеді. Жасөспірімдердің келтірген
зияны үшін оларды ата –аналары ... ... ... заң оларға
юридистикалық маңыз бермейді және әрекет ... деп ... ... ... ... ... үшін ... береді. (тиісті
қадағалау жасамағаны немесе тәрбиелемегені) және ... ... ... ... ... жеткілікті тікелей
себепті байланыс пайда болады. Керісінше ... ... ... мүшесінің броконьерлерге ауды сатуды және ... ... ... ... ... ... зиян ... броконьерлердің
құқыққа қарсы іс-әрекетін көрсетеді және бұл жерде тек қана ... ... ... ... ... қарсы мінезімен және зиян ... ... ... бар ... ... тікелей
себепті байланыс орын алады. Егер құқыққа қарсы мінез және ... ... ... сұрақты шешуде азаматтық заңды ... ... онда ... ... ... ... ... сәйкес жасөспірімнің әрекет қабілеттігінің ... ... 13 ... ... ... ... тартудың маңызы жоқ. Сондықтан бұл мысалдар шофердің
құқыққа қарсы мінезі мен жол ... ... ... себепті
байланысты көрсетеді. Күнделікті өмірде бірнеше тараптық іс-әрекеті
(әректсіздігі) зиянның ... ... жиі ... ... жағдайларда
тікелей нәтижемен байланысқан барлық құқыққа қарсы әрекеттері ... ... ... ... ... қарсы нәтижеден көрініс
тапқан болса ... жеке ... ... ... ретінде
қарастыру керек. Тікелей және себепті ... ... ... қана теориялық шарттардан шығып қана қоймай, ... ... ... ... Бұл ... тәжірбиеде оңай
қолданылады. Ол сот тәжірбиесімен ... ... ... ... ... ... ... басқа да
теориялары ... ... ... шартта теориясына ... ... ... себебі ретінде нәтиже болмауы мүмкін ... ... ... ... Бұл теорияның өкілдері субьективті
белгілердің ... ... ... байланысының тізбегін шектеуге
тырысады. Қарастырып ... ... ... ... ... кінәға құқыққа қарсылыққа тәуелді. Егер ... ... ... тарту өзінің тәжірбиесінде бұл теория
көпшілігінде теоретикалық ... ... ... ... және ... ... ... сипатта
болады. Мүмкіндік және шындық теориясына қатысты, бір ... ... ... ... туғызса, ал екіншілері ... ... ... ... ... айналдырушы
фактілер, әрқашан да құқыққа ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызушы фактілер көрсетілген
нәтижеге ... ... ... ... ... ... Егер ... іс-әрекетінен нақты мүмкіндіктің себепті
байланысы болса, онда ... ... ... Ал ... ... ... қарсы нәтиженің ... ... онда ... ... ... ... аз болуына
байланысты жауапкершілікке тартуға болмайды.
Нақты мұмкіндік ... ... ... қайталануын
шындыққа айналдырушы мүмкіндік танылады. ... ... ... ... қайталанбайды. Егер ... ... ... ... ... айналса, онда
осындай мүмкіндік туғызушы ... ... ... көре ... ... ... егер ... ... ... ... ... онда ... ... ... себепті мүмкіндік туғызушы құқыққа қарсы
нәтижені көре ... Бұл ... ... ... байланысының
юридистикалық маңызды кінә секілді ... ... ... ... ... байланыстың қажетті және кездейсоқтық
теорияларында бар. Бұл теорияның авторларының ... ... үшін ... қарсы мінез және нәтиже арасында қажетті
себепті ... ... ... ... себепті байланыс нәтиженің
туындауымен байланысты жауапкершілікке тартуға ... бола ... ... ... ... ... маңызы құқыққа қарсы
нәтижемен кінәсі үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... және ... ... нәтиже арасында қажетті
себепті байланыс болса , онда осы нәтижені алдан ала ... ... ... ... егер тараптың әрекеті және құқыққа сыйымсыз нәтиже
арасында кездейсоқтық ... алса онда ... ... көре ... емес. Сондықтан көре білуге қол ... ... ... ... ... теориядағы себепті юайланыстың
юридистикалық маңызы бар.
Кінә. ... ... ... ... тек ... ... ... бағытталып қоймай, сонымен
бірге азаматтық құқық бұзушылықтың алдын ... ... ... ... ... бір ... қызметін атқарады.
Сондықтан азаматтық ... ... ... тартылмас
үшін өзінің іс-әрекетімен басқа тараптың заңмен қорғалатын ... ... ... ... ... ... ... айналымға қатысушыладың инициативасын төмендетеді. Осындай
жағдайлардан арылу үшін азаматтық айналымға ... ... ... нәтижесін алдын ала көре алмауына байланысты жауапкершілікке
тартылмайды. Осындай сенімділік егер азматтық ... ... ... ... үшін қолданған кезде пайда болады. ... ... 1-ші ... ... ... ... кінәлі
болған кезде егер ... ... ... өзгеше көзделмесе,
міндеттемені орындамаған және тиісті дәрежеде орындамағаны үшін ... Егер ... ... ... ... орындпу үшін өзіне
байланысьы шаралардың барлығын қолданғанын дәлелдесе, ол ... ... ... ... ... ... ... құқықта жауапкершілік
кінәсіне баылансыта құрылады.
Құқыққа қарсы ... және ... ... ... ... жауапкершіліктің субьективті шарты болып табылады. Осы тараптың
құқыққа қарсы мінезіндегі психикалық қатынасын ... ... ... ... ... ... және ... қолданылады. Заңды
тұлғалардың кінәсінің көрінбеуі мүмкін, өткені оның ... ... ... ... ... ... ... құралдың жетіспеуіне орай өнімді жеткізуде ... ... ... кемшіліктерді жоюға тиісті шаралар қолданбағаны үшін ... ... ... ... ... ... Заңды тұлғаның
кінәсі оның қызметкерінің кінәлі іс-әркетінен көрініс ... ... ... ... ... кемшіліктер.
Сонымен қатар әдебиеттерде берілген сұраққа басқа да тұжырымдар
айтылады. Заңды тұлғаның кінәсі оның жеке ... ... ... ... ұжымның бүтіндей кінәсін көрсетеді.
Кінә қасақаналық және абайсыздық ... ... ... ... ауыр және ... ... кездеседі. Азаматтық
құқықтық жауапкершіліктің ... ... ... кінә ... ... ... процестермен байланысқан. Алайда қоғамның
өзіндік дамуына орай жауапкершілік туралы сұрақты шешу ... ... ... санасында болатын психикалық процестерді ... Осы ішкі ... тек қана ... ... ... ... ... тарап өзінің іс- әрекеті ... құық ... ... жол берсе, онда кінәнің қасақаналық түрі орын алады. ... ... ... ... құбылыстар ретінде азаматтық құқықта
кінәнің қасақаналық түрі жиі кездеседі. ... ... ... басқа тараптардың заңмен ... ... ... Мысалы, тәжірбиеде ... ... ... алушының өнімі
ұстағаны үшін ... ... ... жіберуді тоқтатады. Себебі
міндеттеменің қасақана бузушылық сферасын ... ... ... ... азаматтақ құықық бұзушылық жиі ... ... ... ... ... ... элементтері болмайды.
Ол саналы құқық бұзушылыққа ... ... ... ... және байқаушылық болмайды. ... ... ... ... ... екі түріне де тән. Кінәнің екі
фрмасының арасында белгілі ерекшеліктер болады. Осы ерекшеліктер ... ... сот ... ... де ... ... Сот
тәжірибесі белгілегендей адамның денсаулығына келтірілген залал үшін
абайсыздықтың қайсы түрі ... ... ... анықтауды қажет
етеді.
Осы екеуін ажырату үшін одан да тереңірек бағдарлау қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... тараптың іс-
әрекетіне байқаушылық және мұқияттылық болмайды, алайда құқық бұзушылықтан
арылуға жеткіліксіз. Мысалы, азамат светофор ... ... ... ... ... қарапайым түрі, ал трамвай жолында ұйықтап ... ... және ... ... болғанымен, абайсыздықтың
менмендік түріне жол береді.
Жалпы ережеге сәйкес азаматтық заңдылыққа кінә ... ... ... шарты болып саналады. Егер кінә болған жағдайда ... ... ... формасына қарамастан келтірілген зиянды толық
көлемде өтейді. Алайда заңмен немесе шартпен кінә формасы ... ... ... ... әсер етуі ... Бұл ... ережеден
ауытқиды., бірақ қылмыстық құқықтағыдай кінәні төрт түрге бөлу ... Көп ... ... ... ... үш мүшелігі кінәнің
жауапкершілік ... әсер ... ... ... ... ... кінә кездеседі. Аралас кінә төмендегі белгілермен сипатталады:
А) зиян тек қана несие берушінің мүліктік сферасыеда жинақталады.
В) зиян бүтіндей бірлікті құрап, ... ... ... және ... ... әрекетін анықтауға мүмкіндік болмайды.
Аралас інде борышқордың зиянды әрекеті ... ал ... ... ... ... анықтау мүмкін болмаған кезде, ... ... ... ... тек бір ... ретінде осылардың
арасындағы зиянды анықтау ... тек бір ... ... ... ... берушінің кінәсімен дәрежесін (формасын) анықтау қолданады. Бұл
кезде міндеттеме қайсы тараптың кінә ... ... ... ... ... ... ... өтеледі.
Аралас кінәні бірлесіп келтірілген зияннан ажырата білуіміз
қажет. Бірлесіп келтірілген зиян төмендегі ... ... зиян ... ... мүліктік сферасына пайда болады.
Б) зиян екі немесе одан да көп тараптардың ... ... ... тараптардың қайсысының әрекетіне зиян келтіру мөлшерін анықтау
болмайды.
Г) ... зиян ... ... ... ... солидарлы
жауапкершілікте болады.
Кінәнің болмауынан міндеттемені бұзған тарап дәлелдейді.
Қылмыстық құқыққа қарағнада азаматтық құқықта құқық ... деп ... ... ... үшін ... ... тиісті
шаралырды қолданса, онда тарап кінәсіз деп ... Егер ... ... ... ... ... әрекетімен азаматтық
айналымды бұзатын болса, әрекет салдарынан ... ... зиян ... қана ... осы ... ... ... және құқыққа қарсы әрекетімен
құқық бұзушының ... ... ... ... ... ... ... бұзушының міндеттемені орындауды қандай
шаралар қолданғанын және оның ... ... ... ... ... ... байқаушылық дәрежесі қандай боландығын біле
алмайды сол уақытта құқық бұзушыға ... ... ... ... ... өзінің дәлелдемелерін келтіре отырып, құқық бұзушы
кінәсіздігін дәлелдей алады. ... ... ... ... ... кінәсіздігін дәлелдей алады. Сондықтан азаматтық құқықта құқық
бұзушы өзінің кінәсіздігін дәлелдегенше кінәлі ... ... ... ... заң ... ... ... кінәлік презімпйиясы
туралы сотқа талапкерде өзінің дәлелдемелерін келтіре алады.
Азаматтық айналымдағы қатардағы субьектілермен ... ... ... ... бел буып ... ... ... де қатыса алады.
Осыған байланысты кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырудағы азаматтық
құқықтық жауапкершілік ... ... ... ... кодекстің 359-
бабының 2 бөлігі және 360 бабында былай делінген: “кәсіпкерлік ... ... ... міндеттемені орындамаған немесе тиісті дәрежеде
орындамаған адам, егер бой бермейтін күштің, яғни осы ... ... және ... ... мән ... ... құбылыстар, соғыс
қимылдары және т.б.) ... ... ... ... мүмкіндік
болмағанын дәлелдей алмаса, мүліктік жауаптылықта ... ... ... атап айтқанда, міндеттемені орындау үшін қажетті тауарлардың
жұмыстардың немесе қызмет көрсетудің ... ... ... ... кәсіпкердің тапсырысы бойынша әлде бір жұмысты
орындау көзделсе, жұмыстың нәтижесін пайдаланудың мүмкін еместігі ... ... ... болу ... кәсіпкерге жүктеледі.
Кәсіпкерге міндеттемені орындамағаны немесе тиісті дәрежеде өзінің
кәсіпкерлік қызметін орындамағаны үшін көтеріңкі көтеріңкі жауапкершілікте
болады. Ол тіпті ... ... ... ... ... ... ... орындалмағаны үшін жауапкершілікте болады.
Алайда, кәсіпкерлік қызметпен ... емес ... ... оның ... ... ету барысында емес, кінәсіне
қарай болады. Кәсіпкерлік ... ... ... ... шексіз емес. Егер міндеттемені орындауда бой бермейтін
күштің әсерінен кәсіпкерлік қызметті ... ... ... болмағандығын
дәлелдей алса, кәсіпкер жауапкершіліктен босатылады.
Бұл ережеде ... ... ... ... ... Осы сұрақтың басқа шешімі заңда немесе шартта көзделуі мүмкін.
Азаматтық ... ... ... ... зиян ... егер оның кінәсінен болмағандығын дәлелдей алса, залады
өтеуден босатылады. Тасымалдау шартын ... ... ... егер
кінәсі бомаған жағдайда жауапкершіліктен босатуды белгілеуі мүмкін.
Көтеріңкі ... ... ... ... ... құрылыстар, автотранспорт құралдарының иелері және т.б.)
азаматтар және ... ... егер бой ... ... ... қасақана әрекетінен зиянның келгендігін дәлелдей ... ... ... ... ... зиян үшін ... береді.
Көтеріңкі қауіптің қайнар көзі ретінде көрсетілген обьектімен толық
адам ... ... ... ... ... ... ... танылады. Мысалы, автомобильді қас қағым сәтте
тоқтату мүмкін емес, ... ... ... ... қауіп туғызады.
Көтеріңкі қауіптің қайнар көздерінің иелері көтеріңкі жауапкершілікті
қолдану (кінәсіне ... ... ... ... қайнар
көздеріне әрдайым мұқият бақылап отыруға ... ... ... ... ұйым мүліктің зақымдану ... бой ... ... ... ... жауапкершіліктен
босатылады.
Алайда азаматтық заңдылықпен бекітілгендей кінәсіне ... ... ... ... ... ... ... қасақана әрекетінің салдарынан болғандығын дәлелдей алса,
жауапкершілікке тартылмайды. Көп ... бой ... ... орын
алса, жауапкершілік қолданылмайды.
Ережеден тыс ... әуе ... 101 ... ... қондыру, ұшыру кезінде жолаушыға келтірілген зиян үшін бой
бермейтін ... ... әуе ... ... ... Осыған байланысты ... және бой ... ... ... ... бұл ... ала ешкім көруі мүмкін емес жағдай. Егер оқиға
орын алса, онда ... де ... ... ... ... ала ... ... болмағандықтан, оқиға субьективті қарсы тұра
алмаушылығымен ... ... ... ... бола ... ... ... онда оның алдын алуға мүмкіндік ... еді. ... ... ... әкелінген тауарға сұранысының ... ... онда ... сауда айналымын тоқтатпас ішін ... ... ... ... ... ... ... тән болса, бой
бермейтін күшке обьективтік алдын ... тән. Оны ... ... ... ... ... оның ... алуға мүмкіндік болса, да оған
тараптың іс-әрекеті ... ... кеме жүк ... ... жүк иесі ... күнде жеткізе алатындығы ... сол күні ... ... ... ... жеткізе алмауы.
Бой бермейтін күші ретінде ... ... ... (жер
сілкінісі су тасқыны, дауыл т.б.) сонымен қатар қоғамдық құбылыста
(әскери ... ... ... ... ... ... құзіретті билік органдарының бұйрығы және т.б.) ... ... бой ... күш ... ... ... ... жоя алмаушылық тән, алайда ол төтеншелік белгісі жоқ
әдеттегі құбылыс. Сондықтан берілген ... ... бой ... саналмайды. Бой бермейтін күш ретінде кісі өлімін қарастыруға
болмайды, өйткені оның төтенше ... ... ... ... берілген мысалдағыдай төтеншелік және жоя
алмаушылық ... тән. Ал ... ... ... орындау
кезінде тарапқа бой бермейтін күш әсер етуі ... ал ... ... кедергі болатын әдеттегі құбылыс ... ... ... ... кезде кеме теңізге шығып
кеткен болса және ... ... ... келе ... онда дауыл бой
бермейтін күш ретінде қарастырмайды.
Ғылыми ... ... ... ... бой
бермейтін күш түсінігі ... ... ... бой ... ... және ... жетістіктеріне байланысты төтеншелік белгісі
болып немесе жоя ... ... бірі ... ... ... күш маңызын жоғалтып отыр. ... ... ... азаматтық қатынасқа қатысушылар оны бой бермейтін ... ... ... ... ... ... Егер зиян
мүліктік сипат алатын болса оны залал деп ... ... ... ... ... ... 9- бабында құқығы бұзылған адам, егер заң мен
шартта аз мөлшердегі шығын қаралмаса, ... ... ... ... ... талап ете алатындығы бекітілген. Залалдың орнын толтыру
жөніндегі ... ... ... ... ол ... азаматтық құқықтық
қатынастарға жүреді және жақтардың шартында шығынды келтіру қаралды
ма, жоқ па, оған ... ... ете ... ... ... органының, өзге де мемлекеттік
органының заңдарға сай келмейтін құжат шығаруы, ... осы ... ... ... ... салдарынан азаматқа
немесе заңды тұлғаға келтірілген залады Қазақстан Республикасы ... ... ... ... өтеуге тиіс.
Залалдар мынандай екі түрге бөлінеді:
1) құқығы бұзылған тұлға жасаған ... ... ... ... ... жоғалуы немесе зақымдануы (нақты нұқсан);
2) сол тұлғаның құқығы ... ... ... ... ... бірақ алынбай қалған табыстары (айырлып қалған пайда)
Мысалы, тасымалдау шарты бойынша мүлік ... ... ... ... тек қана ... ... ... шығынын төлейді. Ал
айырылып қалған пайдаға, мәселен, азаматқа жарақат немесе ... ... ... ... ... жоғалтқан немесе анық иелене
алатын табыс, сондай ақ денсаулыққа зақым келтруден туындайтын ... ... ... т.б) ... ... бұзған тұлға кейін кіріс түсіретін болса, онда
құқығы ... ... өзге де ... ... ... қоса ... ... кем емес мөлшерде орын алған залалды ... ... ете ... емес зиянға тұлғаның дене кемтарлығы мен ... ... ... адамгершілік зардап, іскерлік беделге
келетін залал, ... атын ... оған ... және т.б жатады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Азаматтық құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастар ... ... ... ... Материалдық игіліктермен (мүлікпен, жұмыспен,
қызмет көрсетумен, ақшамен, құнды ... және ... да ... бар қоғамдық қатынастар мүліктік қатынастар деп аталады. Мұндай
қатынастар иемдену немесе мүліктің тиістілігіне ... ... ... бір ... екіншісіне ауысуы, өтуі (міндеттемелік қатынас),
меншік иесінің қайтыс болуына байланысты заттың тағдырын шешу ... ... ... ... ... онда олар ... ... Бір сөзбен айтқанда, мүліктік қатынас дегеніміз мүліктерді сатып
алу, иемдену, басқа адамдарға беру мен пайдалану жөніндегі ... ... ... ... ... ... қатынастардың бәрін бірдей
реттей береді деген ұғым тумауы тиіс. Өйткені, олардың өзі әртүрлі ... ... ... мүліктік (имущественность) дегеніміз заңды белгі
болып табылмайды, ол тек экономикалық түсінік. Сондықтан да ... ... ... оны ... әрі ... ... ... бөліп
қарауды қажет етеді. Қоғамдық қатынастарды бір-бірінен ажырататын мүліктік
қатынастардың мынадай белгілері, атап ... ... бір ... ие ... ... ... ... жайында адамдардың
арасындағы қатынастар болғандықтан оның ерік сипатында болатындығы ... ... ... ... ... ... ... келісім және
өзара шарт жасауы. Міне, осы ... ... ... ... ... ең ... қатысушылардың құн заңына
сүйенетін мүліктік қатынастарының теңдігіне негізделген ... және өзге де ... ... десек, нарықтық экономика
жағдайында тауар-ақша қатынасы азаматтық құқықты реттеудің негізгі ... ... ... арасындағы қатынас болғандықтан ол мүліктік
емес қатынастармен біте қайнасып, ұштасып жатады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... емес ... ... атап ... ... қатынасқа байланысты мүліктік емес жеке
қатынастар (АК-тің 1- бабының 1- ... мен ... ... жоқ ... емес жеке ... ... 1 – бабының 2 –
тармағы) реттейді. Мүліктік емес жеке ... ... ... ... байланысы бар мүліктік емес жеке қатынастар жатады. Бұл жердегі
«байланыстылық» деген сөз жеке ... ... ... қайта қоғамдық қатынастардың біртұтас бірлікте болуын
айқындайды ... ... ... және т.б. ... ... бір
ұйым басқа бір заңды тұлғаның тауарлық белгісін заңсыз қолданса, онда ... ... ... тигізеді. Мүліктік емес қатынастан келіп, мәселен,
шығарманың авторы үшін ... ... ... ... ... ... қатынасқа байланысты мүліктік емес жеке ... ... ... ... ... ... жоқ ... емес жеке қатынастардың екінші
түрі мүліктік қатынасқа қарағанда өзге ... орай және ... ... да ... Ол жеке ... мен ұйымдарға ғана тән
әрі олардан ажырамайтын игілік болып табылады, сондай-ақ онда мүлік мазмұны
болмайды, ақшамен де ... ... емес жеке ... ... Республикасы Конституциясымен
реттеледі. Конституцияның ІІ ... адам мен ... ... ... ... ... құқықтың реттеу пәніне мүліктік
қатынастарға байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастардың мейлінше ... ... ... ... ... құқықты реттеудің пәні, міне
осындай. Енді әдістеме жөніндегі мәселеге тоқталайық.
БИБЛИОГРАФИЯЛЫҚ ТІЗІМ
1. Алексеев С.С. Проблемы теории права. М. 1972 ... ... А.Т. , Г.А. ... ... ... ... ... преступлением против личности. Алматы, Издательства
КазГЮУ 2000 г.
3. Басик М.Г. , ... М.К. ... ... РК ... ... ... ... С.Н. Юридическая ответственность и законность. Москва, 1976 г.
5. ... М.А. ... ... ... за ... ... и ... 1986 г.
6. Бризиский. О возмещение ущерба гражданам. 1989 г.
7. Васькин В.В, Овчиников И.Н. ... ... ... ... В.А. Вина как ... ... ... Учебник 1986 г.
9. Грибанов В.П. Ответственность за нарушение гражданских прав ... ... 1973 ... ... Н.Д. ... ... как условие юридической ответственности.
Москва 1981 г.
11. Комаров А.С. ... в ... ... ... 1991 г.
12. Маркова М.Г. Основы гражданского права.
13. Майлин Н.С. Правонарушение, понятие, причины, ответственность. ... ... ... Б.И., ... Д.Н. ... ... проблемы
становления. 1991 г.
15. Сергеева А.П. Гражданское право. Санкт-Петербург. 1996 ... ... Е.А. ... ... ... А.П., ... Ю.К. Гражданское право. Учебник / Под ... ... ... Ғ. Заң ... ... ... 1995 ж.
19. Төлеуғалиев Ғ. І том. ҚР азаматтық құқығы. Алматы 2001 ж.
20. ... ... ... 1995 ж. 30 – ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың қазақ халқына
«Қазақстан – 2030» жолдауы.
22. Қазақстан Республикасы Азаматтық ... 2000 ... 1 ... ... мен ... енгізілген. Алматы ІІ жеті жарғы.
23. Ответственность за нарушение гражданско-правового ... ... 1997 ... ... право, часть вторая в вопросах и ответах. Москва юрист
2001 г.
25. ... ... Р.К ... и ... ... 1997 ... ҚР Азаматтық кодексі (жалпы бөлім 1995ж. 1 - наурыз) (Ерекше бөлім ІІ
1999 ж. 1- ... ... ... ... Суда от 5 – ... 1986 г.
28. ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 6 – қаулысы «Азаматтардың және ұйымдардың
ар-намысын және ... ... ... 1992 ... ҚР ... ... ... туралы заңы. 1997 ж. 17 - сәуір
30. «Кәсіпкерлік қызмет туралы» ҚР Президентінің Жарлығы. 1996 ж. тамыз.
-----------------------
1

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет
Азаматтық құқық қатынастары туралы32 бет
Азаматтық құқық қатынастарының объектілері21 бет
Азаматтық құқық қатынастарының ұғымы және олардың түрлері14 бет
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй қатынастары азаматтық құқықтық қатынастар түрі ретінде86 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
Азаматтық - құқықтық қатынастар15 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы56 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар, олардың құқықтары мен міндеттері64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь