Көркем шығармадағы психологизм туралы мәлімет

1. Көркем шығармадағы психологизм;
2. Тарихи тақырыптағы шығармалар;
3. Қазіргі қазақ прорзасындағы тақырыптық жанрлық іщденімтер;
Психологизм – көркем шындық пен өмірдің шынайы бейнесінінің түйісер тұсы, «көркем шығармадағы өмір шындығының кепілі – психология да, соны жеткізу амал-тәсілдерінің жиынтығы немесе идеялық-эстетикалық шығарма феномен – психологизм», сонымен қатар, кейіпкердің ойы мен іс-әрекетінің кереқарлығы, сана қақтығысынан тұратын ерекше көркемдік жүйе». Психологизм алғашқы көркем туындымен кіндіктес болғанымен оның әр дәуірдегі көрініс беруі әрқилы. Олай дейтін себебіміз, бірқатар ғалымдарымыз оның бастау арналарын Күлтегін жазбаларымен, ауыз әдебиеті үлгілерімен («Ер Тарғын», «Қыз Жібек» жырларымен, айтыстармен) ұштастыра келе, Х-ХІІ ғасырлардағы көптеген ғұламалар еңбектерінде кездесетіндігін алға тартып, Әл-Фараби еңбектеріндегі («Өлең өнері туралы трактат»), Жанақ, Махамбет, Абай, Шәкәрім шығармаларындағы ішкі сезімдердің көрініс табуы ғасырлардан ғасырларға көркем әдебиетпен бірге өркендеп келе жатқан психологизмнің заңды жалғасы екендігін сөз етеді. Бұл туралы әдебиеттанушы-ғалым Б.Майтанов: «Психологизм – көркем әдебиеттің тұтас болмысынан ажырамас қасиет. Біз ол жағдайды байқай бермейміз. Сонымен бірге психологизм – көркемдік бейнелеу принципі, ойлау типі, жазушы талантының төл белгісі, әрі стиль көрінісі», – деп тұжырымдайды. Егер әдебиетті адам сезімдерінің сыртқа тепкен көрінісі деп қабылдасақ, оның көркем әдебиеттің ажырамас қасиеті болуы заңды да, бірақ психологизмнің бүкіл көркем әдебиетке тән жалпылық қасиетіне қоса, стильдік құбылыс ретіндегі даралық қасиеті де бар. Бұл туралы орыстың әдебиеттанушы ғалымдары А.Б.Есин, Л.Я.Гинзбург Л.С.Выготский өз зерттеулерінде біршама тоқталып өткен. Біз осы зертеулерге сүйене отырып, саралап қарасақ, жоғарыдағы шығармаларда психологизм элементтері кездескенімен, барлығының бірдей толыққанды стиль ретінде қалыптасқан психологизм талаптарына жауап бере алмайтындығына көз жеткіземіз, бұл шығармалардың кейбіріне психологизмнің жалпылық қасиеті тән болса, кейбірінде психологизмнің даралық сипатының алғышарттары қалыптаса бастағанын байқай аламыз. Біздің қарастыратынымыз көркем шығармалардағы психологизмнің даралық қасиеті.
1) Рүстембекова Р. Қазіргі қазақ әңгімелері. –Алматы: «Жазушы», 1988. -174
2) Жұмалиев Қ. Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері және Абай поэзиясының тілі. 2-том. –Алматы: «Білім», 1960.
3) Байтұрсынов А. Әдебиет танытқыш. . –Алматы: «Ата мұра», 2003. -208 б.
4) Аймауытов Ж. Псиқолоғия. –Алматы: «Рауан», 1995. -309 б.
5) Бердібаев Р. Қазақ тарихи романы. - Алматы: Ғылым, 1979.
6) Бердібаев Р .Тарихи роман. - Алматы: Санат. 1997. Дәдебаев Ж. Өмір шындығы және көркемдік шешім. - Алматы: Ғылым, 1991.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіСемей қаласы Шәкәрім атындағы мемлекеттік  университетіӨздік жұмысОрындаған: Шарыпова М. Қ - 213 ... ... Қ. ... 2015 ... 1. ... ... ... Тарихи тақырыптағы шығармалар;3. Қазіргі қазақ прорзасындағы тақырыптық жанрлық іщденімтер;Психологизм  -  көркем шындық пен өмірдің шынайы бейнесінінің түйісер тұсы, , ... ... ... ойы мен ... ... сана ... тұратын ерекше көркемдік жүйе>>. Психологизм алғашқы көркем туындымен кіндіктес болғанымен оның әр дәуірдегі көрініс беруі әрқилы. Олай дейтін себебіміз, ... ... оның ... ... ... ... ауыз ... үлгілерімен (,  жырларымен, айтыстармен) ұштастыра келе, Х-ХІІ ғасырлардағы көптеген ғұламалар еңбектерінде кездесетіндігін алға ... ... ... (), ... ... Абай, Шәкәрім шығармаларындағы ішкі сезімдердің көрініс табуы ... ... ... ... ... ... келе жатқан психологизмнің заңды жалғасы екендігін сөз етеді. Бұл туралы әдебиеттанушы-ғалым Б.Майтанов: ,  -  деп ... Егер ... адам ... ... ... ... деп ... оның көркем әдебиеттің ажырамас қасиеті болуы заңды да, бірақ психологизмнің бүкіл көркем әдебиетке тән жалпылық қасиетіне ... ... ... ретіндегі даралық қасиеті де бар. Бұл туралы ... ... ... А.Б.Есин, Л.Я.Гинзбург Л.С.Выготский өз зерттеулерінде біршама тоқталып өткен. Біз осы зертеулерге сүйене отырып, ... ... ... ... психологизм элементтері кездескенімен, барлығының бірдей толыққанды стиль ретінде қалыптасқан психологизм талаптарына жауап бере ... көз ... бұл ... ... ... жалпылық қасиеті тән болса, кейбірінде психологизмнің даралық сипатының алғышарттары қалыптаса бастағанын байқай аламыз. Біздің қарастыратынымыз көркем шығармалардағы ... ... ... Ал, оның ... қасиетінің өзіне ғана тән жанрлық, көркемдік, стильдік ерекшеліктері бар. Соның бірқатарын әдебиет зерттеушісі, ф.ғ.д. ... өз ... атап ... болатын:Біріншіден, психологиялық прозада оқиға, кейіпкер, кезең, уақыт, тақырып, идея, т.б. деген мәселелер алдыңғы сапқа шыға қоймайды. Ол талап та етілмейді.Екіншіден, ... ең ...  -  жеке ... ішкі өмірі, өмір мен өлім арасындағы кезеңде адамзат бастан кешетін азапты тағдыр тәлкегі, кейіпкердің күрделі тұлғаға айналуы көркемдік назарға алынады. ... ... ... ... гөрі жеке адам ... ... өзгеріс, рухани қопарылыс, ішкі сезімдік құбылыстар тереңдетіле талданады.Үшіншіден, психологиялық прозаның эстетикалық, көркемдік әлемі өзінің жанрлық, көркемдік, стильдік ... сай жеке ... ... ... ой мен ... қайшылықтарын, сөз бен іс сәйкессіздіктерін тереңдеп талдап, ... ... ... ... ... ... бейнелеу құралдарының көмегімен суреттей отырып көркемдік құндылыққа жетуге болады. Әлемнің маңдай алды әдебиет зерттеушілері оның алғашқы пайда болу ... ... ... Әлем ... ... шын мәніндегі прозадағы психологизмнің алғашқы белгілерін ХҮІІ ғасырда Мадам де Лафайеттің , Аббат Превоның , ... де ...  ... ... Ал ...  ... Констанның  (1807 жылы жазылып, 1815 жылы басылған) романы деген пікір бар. Прозадағы шын мәніндегі нағыз психологизм ХІХ ... ... ... Орыс ... ... реалистік психологизмнің теориясын қалыптастырған жазушылар ретінде Л.Н.Толстой мен Ф.М.Достоевскийді мойындайды. Л.Н.Толстой нағыз аналитикалық психологизмнің негізін ... ... ... ... жаңа ... байытты. Ф.М.Достоевский психологизмнің  шығармасында эпистолярлық түрін, яғни хат ... ішкі ... ... ,  ... ... жарылуы сынды әдістерді айналымға ендірді. Шамамен 1910-1920 жылдары ... ... ... ... үлгі тұтқан шығармаларына адамның ішкі  және сезімдер әлемін, сана мен түйсіктің жұмысын арқау еткен модернизм ағымы пайда болды. Әлем ... оның ірі ... ... Марсель Пруст, Джеймс Джойс, Франс Кафка танылған. Бұл ағым өкілдері әдебиет пен басқа да өнер ... ... ... ... және ... эксперименттер жасауымен ерекшеленді. Соның негізінде әдебиетте дадаизм, сюрреализм, футуризм, экспрессионизм, сияқты басқа да авангардтық ағымдар бой ... ... ... ... ... ретінде С.Кьеркегор, М.Хайдеггер, К.Ясперс, Н.Бердяев экзистенциализмі, З.Фрейдтің психоталдауы, Э.Гуссерльдің феноменологиясы танылды. Модернистер әлемдік деңгейдегі қоғамдық қайшылықтар, ... ... ... адам ... ... ... ... фәнидегі жалғыздығын түсінеді деген пікірлерді алға тартты. Ал ХХ ғасырдың 50-60 жылдары әлемді ... ... ... ... ... ... ... бастады. Ұлттық әдебиеттегі психологизм аясында әңгіме қозғасақ, поэзияда адам жанының құпияларын, сезімдердің ... ... ... ... ... ... ... сөз сиқырымен оқырманына жеткізудегі ең алғашқы қадамды Абай жасады десек, қателеспейтін тәріздіміз. Абайға ... адам ... ... ... ... екі түрі (психологиялық параллелизм, әр түрлі монологтар) бар болатын дей келе, . ... ... ... ... әртүрлі құбылыстарды тікелей суреттеу әдісін алғаш Абай енгізді. Ал, прозадағы психологизмнің алғашқы нышандарының ... ... ... Майтанов ХІХ ғасыр соңында  газетінде жарияланған  әңгімесінен ... ... ... Яғни, психологизм ХІХ ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басында қазақ ... ... ... болып дамуымен бірге ілесе дамып келе жатқан көркемдік ... деп ... ... бар. Енді қалыптасып келе жатқан проза жанры ауыз әдебиеті мен өзге елдер әдебиетінен үйрену, өз табиғатымызға лайықтап сіңіре білу үдерісі ... ... ... ерте дамыған елдердегі осы игі дәстүрді қазақтың алғашқы жазушылары өз шығармаларында қолданысқа ендірді. Бұл ... ... ... ... ... , , ... , ... , , т.т. шығармаларынан бастау алады. Әдебиеттегі психологизмді зерттеудің алғашқы нышандарын А.Байтұрсынов  еңбегінен байқауға болады. Аталмыш ...  ... ... ... ... ішкі ... көрінісін  деп атай келіп, оған былай деп ... ... ... .Ал, өзі ... ... психология ғылымын едәуір дендеп зерттеуге барған. Оның  және  (1926) ... осы ... ... ... ... ... қазақша баламаларын да ғылыми айналымға енгізуге атсалысқан. Мысалы,   деп алып, адам мінездерін бірнеше түрге бөліп қарастырып, олардың ... ... ... ... ... бейім болатынын анықтап, бұл терминдердің қазақша атауын төмендегіше береді: 1)күйгелек (нервный), 2)аяныш жанды (сентиментальный), 3)сарыуайымшыл (апатичний), 4)қызбалы (холерик), ... ... ... ... ... (флегматик), 7)құмартпалы (страстный), 8)ұйтқымалы.Сонымен қатар, кісінің қылығын, психологиясын бақылауда келбеттің алатын орнына тоқталып,  дей ... ... ... ... ... ... ... қарап ажыратуда көз әлпетінің беттің ымының (мимика), ауыздың құбылуының, ымдасу мен қол сермеудің де мәні зор ... ... ...  (1927),  ... ...  (1919) ... адам жанының тылсым табиғатын зерттеудегі алғашқы қадамдар болатын. Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев сынды алғашқы психологиялық шығармалардың авторларына ... ... ... ... образдар характері мен психологиясын сомдауда шеберлік шыңына жеткендігі адамның жаратылысы мен психологиясын жетік меңгергендігі, бұл саладағы ұлан-ғайыр ... ... ... ... бірі ... ... психологизмді қалыптастыруға сүбелі үлес қосқан алдыңғы буын сөз зергерлері мен 60-80 жылдары әдебиетке құбылыс ретінде таныла келген шоқжұлдыздар ... ... ... белес, әрине, М.Әуезов шығармашылығы және оның ұлағатты ұстаздығы болды. Оның ... ... ... ... мен ... (, , ,  (психологиялық очерк) әңгімелері мен  әңгімелер циклы) кейіпкердің рухани әлеміне терең бойлап, оның ішкі сырын ... әдіс ... ... ... ... ... ... байқалады. Жазушының  дәуірнамасы және жоғарыда атап өтілген повесть, әңгімелері психологизмнің кейіпкер болмысының екіге жарылуы, ... ... яғни ... ... ... ... кейіпкердің ішкі әлемін ашуға септесуі, т.б. сияқты әдіс-тәсілдерін жетілдіріп, дамудың жаңа сатысына көтерді.Прозада 60-80 жылдары ... ... ... ... ... С.Мұратбеков, М.Мағауин, Т.Әбдіков, Ә.Нұрпейісов, Т.Жармағамбетов шығармалары адамның қат-қабат көңіл түкпіріндегі сезім иірімдерін дөп басатын әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... ... жазушылар прозадағы психологизмді қалыптастыруда түрлі ізденістерге барды, ... әлем ... озық ... нәр ... ... ... ... жасап, даралығын танытты. Бұл жазушылар шығармашылығында психологизм, экзистенциализм ағымдарының көріністері орын ... ... біз бұл ... ... ... осы ағым ... ... салыстыра алмаймыз. Себебі әдеби орта, қоғам, ұлттық көзқарас, жазушының дүниетанымы, мақсаты, тіпті суреттеу обьектісі әр алуан. Ә.Кекілбаев шығармалары (, , , )  ... ... ... ... ... тарихи тұлғалардың пенделік құпияларын ақтарса, Д.Исабековті (, )  талайлы тағдырлары толғандырады, Т.Әбдіков (, , ) ... ... өз ... ... мағынасыздық пен мазмұнсыздықтан торыққан кейіпкерлеріне қарап батыстың постмодернизмінің, ... ... ... ... ... ... береді деп батыл айта аламыз.С.Мұратбеков (Менің қарындасым), Д.Исабеков (), Т.Жармағамбетов () прозасындағы лирикалық-психологиялық сипат та осы кезең тудырған жаңа бағыттардың ... Бұл ... ... орын алған лирикалық сарын психологизм әдіс-тәсілдерімен үндесуі арқылы кейіпкердің бейнесін ашып көрсетуде ... ... ... ... адам ... нәзік құбылыстарын рухани тазалығын, адамгершілік қасиеттерін ішкі ой-сезімдерімен астастыра бейнелеу ... ... ... ... ... алған 90-жылдардан бастап енген қоғамдағы түбегейлі өзгерістер қарқынды, көз ілеспес жылдамдықпен жүзеге ... ... ... әрі ... ... апарып соқтырды. Осының нәтижесінде  деген кеңестік дәуірден қалған ұжымшылдық сананың ... ... ... ... ... жасап, шешім қабылдауға мәжбүр еткен  сананың қалыптаса бастауы қоғам мінезіне белгілі дәрежеде төңкеріс әкелді. Осы өзгерістер барысында қоғамдағы біріне-бірі ... ... ... ... мінезі мен қилы іс-әрекеттеріне, бұрын соңды болмаған оқиғалардың орын алуына әкеліп ... ... ... ... елдің барлық шекара қақпасының ашылуы бір жағынан экономиканың қаз тұруына септессе, бір жағынан ... ... ... ... ... ... белгілі бір идеяның етегіне жармасып күн кешіп, енді оның күні ... ... ... дағдарысқа ұшырап, сансыраған сана еңсесін тіктеу үшін рухани ізденіске ... сол ... ... ... ... де ... де ... талдап-талғау, түп қазықты табу оңайға түскен жоқ. Осы тәуелсіздік пен нарық қоғамы әкелген өзгерістер жазушыларға тың тақырыптар ұсынды. Әдебиетіміздің бүгінгі ... ... ... ... ішкі ... шығармаларына өзек еткен жазушылар баршылық. Р.Мұқанова, Д.Амантай, А.Кемелбаева, А.Жақсылықов, А.Ықсан, А.Алтай ... жас ... ... да ... ... бейім. Асқар Алтай қаламынан туған , , , , , , Жүсіпбек Қорғасбектің ,  , , , ... ... , ... ...  () ... тақырыптарының өзі жаңа қоғам тудырған жаңаша туындылардың дүниеге келгенінің айғағы болса керек. ... ... ... Мақпал Оразбек те жоғарыда аталып өткен кейінгі толқын қаламгерлер ішінде Жүсіпбек Қорғасбек (, , , ) ... ... ... ... ... сөз етеді.Міне, қазақ прозасының сәби кезінен меңгеріле бастап бүгініне дейін ұласып отырған ... ... бірі  -  ... өз ... ... ... ... дәстүрлердің тозығын қалдырып, озығын алып жаңғырып, жаңа түрлермен байып кемелдену үстінде.Тарихи тақырыптағы  романдарТарихи ... ... ... ... ... ... өмірін, бастан кешірген тағдырын суреттеуге арналған шығармалардың көптеп дүниеге келуі, бір жағынан, ... ... ... ... өз мүмкіншілігін сезіну, бүкіл адамзат тағдырын бейнелейтін тарихи ... өз ... қосу ... екінші жағынан, өткен дәуір елесіне бүгінгі күн биігінен қарап, кешеден бүгінге жету соқпағының бастауында не тұрғаны туралы ой сүзгісінен ... ... ... ... ... ... Бұл, әрине, ұлттық әдебиеттің өсіп-өркендеу биігіне байланысты болатыны да шындық. Дей тұрғанмен, қазіргі әдебиеттегі тарихи тақырып ... сөз ... оның ... көне ... мен ... ... ... естен шығармау ләзім. Тарихилық мәселесі тарихи тақырыпқа ... ... ... ... ғана тән ... ... ... ауыз әдебиетіне, фольқлорлық шығармаларға да қатысты болатыны белгілі. Ол туралы фольклорист-ғалымдар Р.Бердібаев, С.Қасқабасов, Ш.Ыбыраев  еңбектерінде жан-жақты талданған. ... ... ... ... сан ... ... тақырып ауқымы жағынан бағзы заманнан бастап бүгінгі күн ... ... ... ... ... ... бояулары айшықты, ішкі иірімдері мол романдар шоғыры дүниеге келді. Бұл құбылыс әсіресе жетпісінші-сексенінші жылдары ерекше қарқын алды. Д.Әбілов, А.Тоқмағамбетов, ... ... ... ... ... ... ... Қ.Салғарин, З.Ақышев, Б.Жандарбеков және басқалардың тарихи романдары жарық көруі сан жағынан да, сапа ... да ... ... ... ... ... ... жетті.Бұл кезең тарихи роман жанрының ерекше дамып, гүлденген, жоғары биік белеске көтерілген ... ... Дей ... осы биік ... ... ... қол жеткізіп, көтеріле қойған жоқ. Әр кезеңдегі саяси жағдайға орай, бірде ... ... ... ... таяп барып, енді бірде қайта күш алып, өз бетін ... алға ... ... ... орай ... ... зерттеу мәселесі де уақыт ерекшелігіне сәйкес әр ... ... ... ... Тарихи тақырыптағы шығармалар, оның сыны мен зерттеу ісінің жолы ... ... ... ... ... жазушылар өзі діттеген мақсатқа жол табуға тырысты, оған бар қажырын жұмсады. Ұлт-азаттық идеясын Одақ көлемінде көтеру ... ... сол ... ... ... ...  ноян ... әлемге әйгілі жазушы Әнуар Әлімжановтың қаламынан туған   романы.   -  ... ... ... ... ... ... ... трилогиясынан  ерекшелігі  -   жеке адамдардың тағдырына қүрылған тұтас сюжетті  туынды. Дауылды оқиғалар көбіне ... ... не ... ... ... ...  авторлық арынды сөз  арқылы жеткізіледі.Романның бірінші бөлімі жоңғар басқыншыларының елге кенеттен басып кіріп, тып-тыныш қаперсіз жатқан қазақты бесіктегі ... ... ... ... ... қырған, қыздарын ат көтіне салып күң еткен жан түршігерлік ойранын ...  ... әрі ... ... бөлімнен   -  халық басына күн туған алмағайып кезең аяқталып, ел ес жинай бастағанын оқимыз. ... ... ... ... ... ... ... пайда болатыны сияқты, Малайсары, Саңырақ, Тайлақ, тағы да басқа батырлар бастаған қарулы топтардан бірте-бірте жүздік, мыңдық жасақтары бас ...  Ел ... ... ... ... ... ... ұранына айналады.   Ордабасыдағы кеңестен соң үш жүздің біріккен күштері ... ... рет ... ... береді.Ол шайқас романда тікелей суреттелмеген. Жаудың ойсырай жеңілгені шығарманың басты кейіпкерлері Кенже батыр мен Сәнияның  ... ... ... Соңында Кенже батыр  жаушы рөлін атқарады. Ол  қазақ елшілігінің ... ...  ... ... ... ... ... оқиға әдейі жақсы мағынада  бұрмаланған. Тарихи дерек бойынша қазақ ... ... ақ ... Кіші ... қол астына алуды сұрану үшін жіберілмей ме?  романының авторы бұл оқиғаға мүлде басқа ... ...  ХХ ... 70-90 ... ... романның бірінен соң бірі жоңғар басқыншыларына қарсы Отан соғысы тақырыбын көтеріп сап түзеуі ... ... ... сол ... ... идеология диірменіне су құйды дегеннің өзінде де ... ... ... ... ... туғандығы еш күмән келтірмейді. Жаңадан шыққан он томдық  кітабында жазушы Әбіш ... ,   ... ... жағынан саяси философиялық роман>> деп анықталған.Шығарманың сол кездегі саяси идеологиямен  санаса жазылғандығы 1981 жылы жарық көрген  ... ... ашық ... .Роман-дилогияның екінші кітабы    берілген қысқа аңғартуда да шығарманың негізгі желісіне    -  ... ... кері ... ... ... үш жүзі бірінен соң бірі ғасырға жуық ... ... ... ...  -  ... ... Ал, оның көркем шығармалардағы бағалануы  әрқилы болғаны мәлім. Жоғарыда аталған тарихи романдарда, одан   бері жазылған Софы Сматаевтың  , ... ... ... ... Жұмаділовтің  дилогиясында басқасын қойып, бір Әбілқайыр хан Әбіш Кекілбаев романындағыдай  жағымды кейіпкер емес, жағымсыз кейіпкер ретінде  ... ... ... ... ... сын мен ... ғылымында да байқалады. Қайсыбірінде Әбілқайыр ханды даттаушылар мінеледі. Оны мадақшылар ... ... Неге ... ... ... ... һәм ... себептері бар. Қазақстанның Ресейге қосылуының пайдасы да, зияны да ... Және ... ... ... ...  ... дәуіріндегідегі көзқараспен жанаспай жататыны табиғи жәйт. Алғаш орысқа бодан болу ... ... ... хан ... ... ... ... қайраткер ретінде бағаланса, көркем әдебиеттегі образын шымқай қара, не шымқай ақ күйінде суреттелді деп айта ...  ... бас ... ... аң аулап жүріп көрген бір аллегориялық сыпатты оқиғаға ... ...  ... ... ... ... ұқсас. Мұнда тек құрт-құмырсқа қайтадан қызыл түлкіге айналады. Мұны жорыған Мәті би: жау жан ... ... ... ...   -  ... ... ... бұл рәміз  -  Әбілқайыр образының саяси-философиялық астары.   Кіші жүзді Ресейге қосуға сұранғаны  -  елді ... ... ... ... үшін ... ... ... айла-шарғысы, деген ойға мезгейтіндей.                                ... ... және соңы  ... ... ... ... суреттеумен аяқталады.  Бұл Әбілқайырдың рәмізі. Төбесінен сорғалап төніп қалған тарғыл бүркіттен жалт бұрылып ... ... ... бір ... ... пана тұтуға тырысады.  Оянысымен өз түсін өзі ... ... ... өзі ... кері ... ... атты ... деп жүріп жаманаттыға қалады. Бұл арасы  -  ашық.     Ресей мен Қазақ елі ... ... ... ... деректерді пайдалана отырып айтарын айтқан автор, >  -  бұл да − ... ... ... ... ... ... қоғамының сиқы.Қ.Мүбарактың  атты әңгімесінің де негізгі тәсілі гротескмен берілген. Тақырыбы − қазіргі қазақ жастарының ... ... ... ... оқылып, оқырманды  тең баурап алады. Себебі, бұл − ... кең ... ... ... ... ... қара көз қазақ баласының  бір баспанаға зар ауыр халі. Әңгіме кейіпкер атынан баяндалған. Диалогқа құрылған. Қазақ жастарына мынау ... ... ... кіші ... ... ... алу  -  ... ары, жеті қат көктегідей қол жетпес қиял деген сөз. ... , − ... Жас ... осы ... өз ... ... ... Үй бағасы шырқап тұр, оған қарапайым халықтың қолында қаржысы, өлсе, жетпес. ,  -  деп қайтадан лып етіп ... ... де ... . ... осылай аяқталады. Гротескілік сипат әңгіменін негізгі идеясын ұқтыру үшін қызмет атқарады. Шындық өмір мен қиял шектесе ... ... Ащы әжуа ... ... ... ... ... айту үшін қажет болған. Және ол ниетіне жеткен. Әңгіме соңындағы өз ... өзі ... қаны бұрқ ... ... ...... ... етене таныс ауыр әлеуметтік зардап суреті.Т.Нұрмағамбетовтің  атты әңгімесінде де қазіргі заманғы демократия мен ... ... үшін ... ... ... ... құр сөзді сапыру, теңіздей тасыған бос сөздер − мұның бәрі өтірікті пір тұтып, көз бояуды амал қылып алған кез-келген ... ... ... ... ... ... шыққан соң осы көк мылжың дертке ұшырады. Ұзамай дерт асқынып,  ұлына, одан ... ... ... ... өзегіне түскен жегі құртқа айналады. Біз − әсіре дақпыртшыл халықпыз. Оған ... ... тағы ... ... ... буып ... Өтірікті пір тұту рухани құндылықтары азайған қоғамды меңдуанадай шырмап тастайды. Автор әңгіменің соңына шейін үміт қалдырмайды. Әлеуметтік ... ... ... ... ... шырмап отырғаны рас. Автор бұл әңгімені асқан отансүйгіштікпен жазады. Асыра сілтеп кететіні содан. Мына ... ... ... де. Ал, ұлт ... ... олай қара ... мала беру аса ... құбылыс екенін ұмытпауымыз керек.Сонымен қатар, Т.Шапайдың  атты әңгімесі: .  − деп басталады. Әңгіме идеясы ... ... ... гипербола тәсілін қосып бейнелеу. Бір мемлекет көк мылжың, ақпа құлақ. Бұл енді демократия деген ... ... ... түрі ... таңдалған, бірақ мысалға келеді. Аңыздағы Вавилон мұнарасы еске түседі. Онда ығы-жығы, абыржыған, у-шу халық бір-бірін түсінбей қор ... ... ... ... ... ... ... проза түрінде автор осылай ашады. Мұндағы Ауыз  -  ... ел. ...  -  ... ... ... айдай шеті қылтиды. . . Автор ертегілік, эпостық тәсілді еркін қолданады. Рухы төңкерісшіл, айбат көрсетеді. Жасу жоқ. Ал Ә.Кекілбаевтың  атты ... ... рухы тым ... ... ... ... ... жазылған. Өмір сүйгіш рухтан ада. Екі әңгіме де санасы сарғайған, құлдық психология мен ... ... ... ортақ қоғам туралы жазғанмен, арасы жер мен көктей. Рухани құндылықтар әлсіреп, материалдық құндылықтар шырқап кеткен қоғам түбі азып, құриды. Бұл − ...  көне ... ... күндіз қолына шам ұстап адам іздеп жүргені туралы әпсананы еске салады. Ол бөшкедегі Диоген болса ...  деп ...  -  ...  ... ... жоқ.  ... мол. Үміт күшті. Авторлардың өмірлік ұстаным бір кішкентай ракурста болсын көрініс табады. Бірі − ... ... ... Бірі − ... ... ... ... сенбейді. Сөздің жаны кіріп, материялануы бар. Әңгіме көп сөзді, шұбалыңқы. ... ... ... ... ... тұстары бар. Кейіпкердің болмысында бір дерексіздік бар. Бұл да ... сын. ... осы ... ... ... ... бар. Әлі де ... түсетін тұстары болса да, көркемдік әдіс − қазақ прозасы үшін тың қолданыс. Автордың ... ... ... ... ... жете зерттелмеген саланың бірі  -  сарындар, соның ішінде айқай сарыны. Т.Нұрмағанбетовтің  повесі сонау ... ... ... ... Өткенге көз жіберіп, шегініс жасау арқылы әңгіменің ішіндегі ... ... ... ... ... ... өрнектерін қолданады. Т.Нұрмағамбетовтің бұл  шығармасындағы түрлік ерекшелігінің бірі  - осы  ... ... ... ... ... өз үнімен  келген Оралхан Бөкейдің Айқайы қандай еді? Абайдың айқайы -  жартасқа ... ... кері ... ... − сол ... ... еді. Ал, ... Бөкейдің айқайы  -  − Алтай  тауын жаңғыртқан, қайта-қайта жаңғырығып тұрар  -  Анаулардың айқайы еді. ... ...... ... ... ... ұлтына қарамайтын адамдардың, яғни тәніне ғана емес жан-жүрегіне, жан-дүниесіне алапес дағы түскен барша адамзаттың ...  ... ... Р. ... ... әңгімелері.  - Алматы: , 1988. -174 * ... Қ. ... ... ... ... және Абай ... тілі. 2-том.  - Алматы: , 1960.* Байтұрсынов А. ... ... .  - ... , 2003. -208 б.* ... Ж. Псиқолоғия.  - Алматы: , 1995. -309 б.       * ... Р. ... ... ... - ... Ғылым, 1979. * Бердібаев Р .Тарихи роман. - Алматы: Санат. 1997.  ... Ж. Өмір ... және ... ... - Алматы: Ғылым, 1991.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем шығармадағы психологизм туралы123 бет
Көркем шығармалардағы психологизм18 бет
Си және Паскаль тілдері23 бет
М.Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясы34 бет
М.Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясының ономастикалық кеңістігінің лингвомәдени сипаты24 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
Көркем прозадағы деректілік және психологизм203 бет
Көркем шығармадағы ішкі монологтың зерттеу нысандары93 бет
Көркем шығармадағы психологизм10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь