Әдебиеттану мәселелері

1. Әдебиеттанудағы дәстүрлі және жаңа ізденістер мәселелері.
2. Тарихи.әдеби контенттегі әдебиеттану мектептері (XIX.XXғғ.).
3. Әдебиеттану ғылымының әдістемелік принциптері.
ҚР ҰҒА академигі, энциклопедист-ғалым, көрнекті алаштанушы Рымғали Нұрғали еңбектері қазақ әдебиеттануының тұтастай бір кезеңін қамтиды. Ғалым мұрасы сан салалы. Ең әуелі ол – қазақ драматургиясының тарихын зерттеуші. Бұдан соң ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуын зерделеуші. Ғалым еңбегінің тағы бір арналы бір саласы Алаш қайраткерлерінің әдеби мұрасын тануға арналған. Сондай-ақ Р.Нұрғали әдебиеттің теориялық мәселелерін жаңаша көзқарас тұрғысынан қарастыра отырып, маңызды тұжырымдар жасаған ғалым.
Теориялық әдебиеттану мәселелері ғалымның әр жылдары жарық көрген зерттеу еңбектерінің маңызды бөлігін құрайды. Бұл тұжырымдар соңғы жылдары жинақталып, қайта қаралып, өңделіп, бұрынырақ «Телағыс» монографиясына, сосын «Арқау» жинағының екінші томына, кейін «Сөз өнерінің эстетикасы» атты кітапқа топтастырылды.
Әдебиеттің теориялық мәселелеріне сөз арнағанда ғалым ең әуелі ұлттық ерекшелік мәселесіне назар аударады. «Көркемдік ойлаудың ұлттық ерекшеліктері негізінде қалыптасқан әр халықтың әдеби дәстүрі - ...үнемі өзгеріп, түлеп, байып отыратын рухани игілік. Әдеби дәстүр мен әдеби даму - әдеби қозғалыстың ажырамас тығыз диалектикалық байланыстағы құрамдас қайнарлары», - деп, теориялық талдауларға негіз болатын ұғымдарға тоқталады [1, 3].
Ғалым әлемдік әдебиеттануда қалыптасқан теориялық тұжырымдар табиғатына ұлттық әдеби ерекшелік тұрғысынан келеді. Әдеби дәстүр мен әдеби даму, әдеби тұлға, әдеби байланыс және әдеби процесс турасында ойларын жүйелеп алып, жекелей жасалған талдауларды бір арнаға тоғыстырып, тұтас ой қорытады. Қазіргі күнге ең керегі – өмірлік шындық пен көркемдік шындық, жазушы дүниетанымы мен шығармашылық, нақты дерек пен қиял қарым-қатынасын таныта отырып, бұлардың әсер-ықпалын көрсету, заңдылықтарын зерделеу екенін ерекше атап көрсетеді.
Р.Нұрғали Аристотельдің әйгілі «Поэтикасына» да тоқталып, бұл еңбектегі теориялық тұжырымдардың табиғатын талдайды. Бұл көне дәуір жәдігерін «эстетиканың алғашқы сатысы» десе, қайта өрлеу дәуіріндегі француз Никола Буалоның «Поэтикалық өнер», неміс топырағында туған Лессингтің «Лаокоон немесе кескін өнері мен поэзияның шекарасы туралы» еңбектеріне де тоқталып өтеді. Өзінің теоирялық тұжырымдарын жасамас бұрын аталған еңбектердегі пайымдарды саралап, салыстырады. Академик ғалымның ерекше назар аударып, теоирялық пайым-пікірлерін барынша бағалағаны – орыс сыншысы В.Г. Белинский мен Чернышевский еңбектері. Чернышевскийдің «Өнердің болмысқа эстетикалық қатынасы» атты магистрлік диссертациясындағы тұщымды тұжырымдарды санамлап көрсетеді.
        
        * Әдебиеттанудағы дәстүрлі және жаңа ізденістер мәселелері.* Тарихи-әдеби контенттегі әдебиеттану мектептері (XIX-XXғғ.).* Әдебиеттану ... ... ... ... ... және жаңа ... ... ҚР ҰҒА академигі, энциклопедист-ғалым, көрнекті алаштанушы Рымғали Нұрғали еңбектері қазақ ... ... бір ... ... ... мұрасы сан салалы. Ең әуелі  ол  -  ... ... ... ... ... соң ХХ ... қазақ әдебиетінің дамуын зерделеуші. Ғалым еңбегінің тағы бір арналы бір саласы Алаш ... ... ... ... арналған. Сондай-ақ Р.Нұрғали әдебиеттің теориялық мәселелерін жаңаша көзқарас тұрғысынан қарастыра отырып, маңызды тұжырымдар жасаған ғалым.Теориялық әдебиеттану мәселелері ғалымның әр жылдары ... ... ... еңбектерінің маңызды бөлігін құрайды. Бұл тұжырымдар соңғы жылдары жинақталып, ... ... ... ...  ... ...  ... екінші томына, кейін  атты кітапқа топтастырылды.Әдебиеттің теориялық мәселелеріне сөз арнағанда ғалым ең ... ... ... мәселесіне назар аударады. , - деп, теориялық талдауларға ... ... ... тоқталады [1, 3].Ғалым әлемдік әдебиеттануда қалыптасқан теориялық тұжырымдар табиғатына ұлттық әдеби ерекшелік тұрғысынан келеді. Әдеби ... мен ... ... ... ... әдеби байланыс және әдеби процесс турасында ойларын жүйелеп алып, жекелей жасалған талдауларды бір арнаға тоғыстырып, тұтас ой ...  ... ... ең ...  -  ... ... пен көркемдік шындық, жазушы дүниетанымы мен шығармашылық, нақты дерек пен қиял қарым-қатынасын таныта отырып, бұлардың әсер-ықпалын көрсету,  заңдылықтарын зерделеу ... ... атап ... ... ...  да ... бұл ... теориялық тұжырымдардың табиғатын талдайды. Бұл көне дәуір жәдігерін  десе, қайта өрлеу дәуіріндегі француз Никола Буалоның , ... ... ... ...  еңбектеріне де тоқталып өтеді.  Өзінің теоирялық тұжырымдарын жасамас ... ... ... ... ... ... Академик ғалымның ерекше назар аударып, теоирялық пайым-пікірлерін барынша бағалағаны  -  орыс ... В.Г. ... мен ... ... ...  атты магистрлік диссертациясындағы тұщымды тұжырымдарды санамлап көрсетеді.Р.Нұрғалидың теориялық мәселелерді қарастыруын төмендегідей жүйемен сипаттауға болады:а) өнер табиғаты, оның даму ... ... ... ойлар айтады;ә) өнердің даралық сипаты, құдыреті  -  образда дей отырып, осы образ табиғатын  ... ... ... ... көздеріне үңіле отырып, олардың мән-мағынасына тоқталады;в) әдебиеттану ... ... мен ... негізгі ұстанымдары, бағыт-бағдарларын таразыға салады;г)  әдеби байланыста маңызды орынға ие ... ... ... ... ... ... дүниеге әкелуші шығармашылық тұлға хақында тұжырымдар жасайды.Ғалымның өнер табиғатына тоқталғанда басты айтатыны  -  ... ... ... Арғы ... өнер турасындағы маңызды мәселелерді тілге тиек еткенде ең әуелі Гегель тұжырымына назар аударады.  Ұлы ... ... өнер ... ... ... ... сипатын түсіндіреді. Мәселен, өнердің символикалық кезеңіне шығыс ... ... ... болса, классикалық кезеңге мамұн мен форма бірлігі тән ... ... ... Грек ... ... десе, романтикалық кезеңде әдебиет ерекше дамыған деп көрсетеді. Әр халық тарихындағы ... даму ... көз ... ... ... ... ... туралы ойлар арнасы ғалым тұжырымында тікелей образға келіп ұласады.  дей келіп, бұл сөздің әр түрлі ... да атап ... ... ... үш ... мағынасы бар екен. Олар: философиялық ұғымда, психологиялық ұғымда және өнердегі ұғымда.  ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттің табиғатын түсіне алмайтындығымызды ескерте отырып, образдың осы үш ұғымына талдау жасайды [1, 32]. ... ... ... ... ... ... тән ... жүйелей отырып, ұлттық сөз өнері туындыларынан мысалдар келтіріп, ойын нақтылай түседі. ... ... ... ... ... ... келе, ұлттық ойлау жүйесіндегі басты ерекшеліктерді саралай көрсетеді. Алдымен, тұтастай суретке назар аударып, сосын осы тұтас бейнені жекелей, бөлшектей ... ... тиек ... ... нысандарының, жан-жануарлардың  бейнелеріне, символдық мәніне үңіледі. Осы талдаулар ... ой ... ... ...  -  ... ... ...  суреткер қиялымен екшелген заттар мен құбылыстардың бір-біріне сәулесін түсіруі, сол негізде бейне түзуі дейді. дейді ... ...  [3, 167] деп, ... ... ... ... ... саралап көрсетсе, бұл теориялық тұжырымды талқылай отырып, академик ғалым  ұлтық танымның образды ойлаудағы орнын әдеби-тілдік ... ... ... Мысалы қазақта  деген сөздің бар екенін, осы сөз аспандағы жұлдыздың қозғалысына ... ... бұл ... халықтың аспан әлеміне жиі назар аударатынын, аңғарымпаздығын айтып өтеді. Қарап отырсақ, бұл ... ... ... терең, мәні салмақты. Яғни, Үркер жұлдыздың атын ғана ... ... да ... Өте ... ... Эпик ақын ... ... өлеңінен мысалдар келтіргенде де ғалым Р.Нұрғали ондағы суреттеулерден халықтың ... ... ... көрінетінін баса айтады. Сөйтіп, образға тән ең басты қасиет  -  ... бояу ... ... ... ... ... табиғаты туралы тұжырымдар ғалымды өмірлік шындық пен көркемдік шындық туралы талдауларға жетелейді.  [1, 35] деген ғалым тұжырымы өзінен ... ... ... жаңа ... жол ... талдаулары мен тұжырымдарындағы өнердегі образ мәселесі   бұрынғы антик дәуірі ойшылдарынан басталған пікірлердің ұлттық әдебиетіміздің ерекшеліктерімен толықтырыла, тереңдетіле қарастырылған ... ... бен ... ... сан ... ... мен тың ... бағыт сілтеуші болуымен де құнды.* Тарихи-әдеби контенттегі әдебиеттану мектептері (XIX-XXғғ.).ХІХ ғасырда қазақ халқының жаңа әдебиеті қалыптаса бастады, ... ... ... ... тұрғыдан іштей түлеп, тақырып аясын барынша кеңейтті, қоғамның тарихи құбылыстарына қарай күрделі көркемдік сипат ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-әлеуметтік жағдайларымен бірегей сабақтастықта қарастырылды.Қазақ әдебиеті тарихының ең бір ... ... ... ... бай ... ХІХ ... Бұл ... үлкен-үлкен құбылысты оқиғаларға да, күрделі де шиеленісті ... ... да толы ... ... ... парақтарынан да белгілі. Ондай тарихи кезең құбылыстары ... ... ... ... жоқ. ... елі бұл кезеңде де ауыр күндерді басынан кешті. Он сегізінші ғасырдың аласапыран дәуірінің ... ... ... ... ... атанған зарлы заманнан өткен қазақ жұрты, қазақ хандығы тағы да бір қилы заман, қиын кезеңге аяқ басты. Сол дәуірдің ... мен ... ... ... ... ... ... көрініс тапты. ХІХ ғасырдағы қазақтың ұлттық әдебиетін дәуір шындығынан бөліп қарау мүмкін емес. Бұл кезеңде әдебиет пен халық тарихы біте ... ... ... еді. ... орай ... те жаңа ... деңгейге көтерілді. Қазіргі әдебиеттануда "жаңа дәуір әдебиеті" деп атала бастаған бұл кезеңдегі ... ... да ... ... мен ... орай дәстүрлі арнадан шығып жаңа сипаттарға ие бола бастады. Жыраулық әдебиеттің мектептері, әдеби дәстүр уақыт талаптарына сәйкес соны көркемдік ... ... ... ... ... тақырыптар, күнделікті қауым тірлігіндегі жақсылы-жаманды көріністер тікелей әдеби шығармалардың өзекжарды саздарына, көкейкесті сөзіне ... ... ... пен көркемдік шындық арасындағы сабақтастық бұрынғыдан да айқын көрінді. ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің ... сол ... ... ... ... сабақтастықта қарау қажеттігі осындай әу бастан жаратылысы бір көркемдік құбылыстардың ішкі бірлігінен туындайды.Осы кезеңдегі елдік құрылымдық күйреу ... ... ... ... ... ... арнаға бұрған еді. ХІХ ғасырдағы Евразия кеңістігіндегі тарихи реформалар қазақ әдебиетінің де ... ... ... ... ... ХІХ ... патшалы ресей отарлаушылары жүргізген саяси-әлеуметтік өктемдік пен басқару жүйесіндегі реформалардың ... сол ... ... ... шығармаларынан да жан-жақты көрініс тапты. Көкірегі ояу ақын-жырау, сөз ұстаған би, шешендер ұлттың мұңын, ұлттың ... ... ... көзқарастарын толғады. Хандық басқару жүйесі ыдырағаннан кейін, үздік-создық ұлт-азаттық қозғалысына ұласқан наразылық жалпыхалықтық қуатты күшке айналып ... ... ... ... ... ... да, халықтың мұң-мүддесі тарихи жыр, дастан, толғауларда буырқанып көрінді. Бұрқ етіп басталып, ... ... бас ... ... ... ... қозғалыс тарихының ұзақ мерзімді кезеңдерінде ақындардың сөзі, ұлттық әдебиет мұраты ғана өз жолынан да, жүрісінен де ... жоқ. Осы ... ... ... ... ... тереңдеп талдап тану, ұлттық әдебиеттің жаңа дәуірінің қалыптасуы мен даму ... ... ... ... ел тарихының қастерлі беттерін ашады. ХІХ ғасыр әдебиеті өткен ғасырлардағы ұлттық сөз өнерінің өрнегін, дәстүрін сақтаумен бірге көркемдік құралдарын ... жаңа ... ... ... шығармалар жанрлық жағынан да, көркемдік бітімі турасында да, идеялық мазмұны жөнінен де көп ілгеріледі. Зерттеу барысында осы ... ... ... мұралар жаңа қырынан қарастырылды, бұрын белгісіз болып келген, әлде арнайы талдауға ... ... ... ... ... мен ... ... ғылыми айналымға қосылды. Дулат, Шортанбай мұраларына қазақ халқы тәуелсіздік алғаннан кейін ғана тереңдеп үңіліп, ашық ... ... ... орай ... әдебиеті тарихының ең бір тынысты, мазмұнға бай ... - ХІХ ... ... ... түрде екі кезеңге бөліп қарауға тура келеді. Демек, ХІХ ғасырды еңсеріп ХХ ғасырдың советтік дәуіріне аяқ басқан алғашқы ширегін қамтитын ... ... жаңа ... әдебиеті кезеңі үш дәуірге сұрыпталып қарастырылмақшы. Бірінші кезең - ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы әдебиет, екінші кезең - ғасырдың ... ... ... те, ... ... ХХ ... алғашқы ширегіндегі әдебиет деп желіленді. Ұлттық әдебиеттің бұл үш белесі негізінен ... ... ... ... ... елдік құрылымды, мемлекеттік тәуелсіздікті, елдік әдебиетті көксеп, сол жолда жанын салып ізденіп жұмыс ... ашық ... ... бел ... кірген тұсы. Бір ғасыр бойы жүрген ұлт-азаттық күресі мен ... ... ... ХХ ғасырдың басындағы Алаш қайраткерлерінің қозғалысына барып ұласты. Қазақ әдебиеті мен қазақ елінің тарихында бұрын-соңды мұндай азаматтық-саяси бағыты айқын тегеуірінді ... ... ... ... қайраткерлерінің саяси күресі есіл кетіп, қазақ елінің кейінгі тағдыры советтік заманға жалғасқандығы мәлім.Қазақ әдебиеті тарихының төртінші томындағы зерттеулер мен ... ХІХ ... ... ... ... жылдар аралығындағы) әдебиеттің даму заңдылықтарын қамтиды. "ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы ... ... атты шолу ... осы ... ... тынысына сараптама жасап, негізгі бағыттары мен көркемдік ерекшеліктерін ... ... ... ... ... дүниеге келіп шығармашылық ізденістері ХІХ ғасырда көрінген ... мен ХІХ ... ... ... өмір ... ... ... жазған тарихи тұлғалардың өмір жолы мен әдеби қызметі ғылыми ... ... ... аса ... ... қарастырылды. Сол кезеңдегі әдебиеттің даму тынысының өзіндік ерекшеліктері сипатталып, негізгі заңдылықтары зерделенді, он бес ірі суреткерлердің шығармашылық ... ... ... да ... ... ... сөз ... көп болғандығы да шындық. Бұл ХІХ ғасыр ... де ... жай. ... ... ... ... ... баспасөзбен бірді-екілі кітаптарда шығармалары тиіп-қашып жарияланған, немесе мұралары жарық көрсе де зерттеліп, бағалана қоймаған ақын-жыраулар тіпті көп. ... ... ... ... ... ... енді ... үш-төрт, әлде оншақты өлеңдері мен айтыстары ғана сақталып қалған. Тәуелсіздік алған жылдардағы егемендік пен еркіндік бұл ... да өз ... ... Көптеген ақын-жыраулар әдеби айналымға қосылды. Сонымен бірге ... ... әр ... ... мен ... атап-түстеп, дәріптеу үрдісі басталды. Бұл көбінесе жер-жердегі әуесқой әдебиетшілер мен әдебиет жанашырлары тарапынан шашыраңқы, стихиялы ... ... ... ... ... ғылыми мамандандырылған экспедициялар шығару дәстүрі мүлде тоқтап ... ел ... ... ... ... ... ... мақсатындағы талаптардың бәрі бірдей ғылыми тұрғыда тиісті деңгейде нәтиже бере бермейді. Міне, осындай ... ... ... ... бір ... тұжырым түйіп үлгермегендіктен ақын-жыраулардың енді бір қатарының шығармаларын академиялық зерттеу кітабына қосудың реті келмеді. Бұл әдебиеттану ғылымының үздіксіз жалғаса ... ... ... төл ісі. Енді ... ... ... мен ... аталып, қысқа мағлұматтар ұсынылды.ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиеті мен қазақ қоғамының ... ... ... ... баса ... аударылып, содан туындайтын көркемдік шындық пен тарихи шындықтың аражігіне ... ... Жаңа ... пен ... ... ... үндестігі мен көркемдік-эстетикалық бағыттарының аражігі ескеріліп сөз болды. Ғасырдың екінші жартысында пайда болып ұлттық әдебиетті әлемдік мәдени процесс биігіне ... ... ... ... ... Абай ... ... мен олардың әдебиеттегі мәртебелі реформаторлық қызметіне арнайы тоқталып өту қажеттігі бүгінгі таңда аса айқын көрінді. Сондықтан да, ұлттық әдебиеттің өрісін ... ... ... бұл ұлы ... дарындардың дәстүр жалғастығы ХХ ғасырда да қанат жайды.Абай мектебі, Абай дәстүрі мен дүниетанымы ХІХ ғасырдың соңынан бастап жаңа ... ... ... ... ... Осы ... қазақ әдебиеті жанрлық, түрлік тұрғыдан, мазмұн мен халықтық мұрат жағынан жедел өсіп өркендеді. Әдебиеттің поэтикасы ... ... ... ... бен ... байланысы артты. Қоғам мен әдебиет аралығындағы байланыс барынша айқындық сипат алды. Әдеби байланыс өрістеді. Тұтастай алғанда, ХІХ ғасырдың ... ... мен ... ... ... жаңа сипаттармен толысып, ұлттық сананың сара көрінісіне жол ... ... ... тарихының бесінші томы осындай әдеби даму арналарының басты-басты ... ден ... ... Бұның өзі аталған кезеңнің әдебиет тарихындағы орасан зор маңызын көрсетеді.3. Әдебиеттану ғылымының әдістемелік принциптері.Әдебиеттану  --  ... ... ... ... ғылым. Сөз өнерінің түп төркінін, тегін, туу, ... ... даму ... ... және ... ... ... Негізгі салалары үшеу: әдебиет теориясы, әдебиет тарихы, әдебиет сыны. ... ...  --  ... ... библиогр.Әдебиет теориясы әдебиеттің болмысы мен бітімін, әдеби шығарманың сыры мен сипатын, әдеби дамудың мағынасы мен мәнін байыптайды. Сөз өнерінің ерекшеліктерін, ... ... ... шығарманы танудың принциптерін, талдауын, әдістері мен методологиясын, әдеби жанрлар мен оның ... өлең ... тіл мен ... ... ағым мен ағыс ... ... талдайды. Сонда әдебиет теориясының зерттеу объектісі де үшеу болғаны  --  ... ... ... ... ... ... ... оның тағы да үш түрлі яки, таным тарапындағы, ... ... және ... мәні мен ... ... сараланады. Әсіресе эстетик. табиғатына ерекше назар аударылады. Әдеби шығарма дегенде, мәселен, роман яки ... ... ... ... оның ... мен ... айналған шындық оқиғадан туатын кем дегенде бес түрлі сауалға жауап беру шарт: ... ... ... ... ... ... ... кімдердің басында болды? Оқиға қалай баяндалған? Болған оқиғаға автордың көзқарасы қандай? Осы сұрақтарға ... беру ... ... ... мен ... ... пен композициясын, типі мен характерін, суреткердің тілі мен стилін, дүниетанымы мен көркемдік әдісін талдап-тексеру ... ... ... сыры мен ... ... ... ... Ал әдеби процеске келсек, мұндағы ең басты мәселе  --  жанр және ... ... мұны ... негізгі принцип  --  тарихилық. Нәтижесінде  --  сөз өнеріндегі тек пен түрді, бет пен бағытты айқындау. ... ... тек ... ... ... білген адам, сол арқылы өз дәуірінің талабы дәрежесінде өзінің эстетик. талғамын қалыптастырған адам ғана істей алады. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ерекшеліктеріне қатысты суреткер лабораториясынан да белгілі мөлшерде нақты мәліметтер берері даусыз. Сонымен, әдебиет теориясын білмей, қандай да ... ... ... ... ... ... сөз өнерінің шындық өмірге қарым-қатынасын білу, әдебиеттің өсіп-өрбуіндегі заңдылықты ұғу, сайып келгенде, күллі ... адам ... ... ... ... ... тану мүмкін емес. Әдебиет теориясының ереже секілденген эстетик. ... мен ...  --  ... ... туа ... ... емес, әдебиет тарихы арқылы табылып, тексеріліп, жүйеленген ұшан-теңіз нақты әдеби деректерді терең және жан-жақты ... ... ... ... ... түйін-тұжырымдар (қ. Әдебиет теориясы).Әдебиет тарихы жалпы сөз өнерінің әр халықтың ... ... ... ... қайтып қалыптасқанын, қандай жолдармен дамығанын зерттейді. Әр ұлттың атамзаманғы сәбилік шағында, жазу-сызуы жоқ кезінің өзінде ауыз ... ... одан ... келе жазба әдебиеті өніп-өрістегенін, сөйтіп оның көркемдік дамуы қай заманда қай бағытта болғанын саралайтын да, сын көзімен сұрыптап, сарапқа ... да ... ... ... қатар бұл ғылым әр дәуірдің әдеби нұсқасына тарихи тұрғыдан  қарап, оның сапасын сол тұстың сана сатысына, ой өрісіне ... ... Олай ... ауыз ... ... ... жеке жазушылар шығармашылығы болсын, әділ бағаланып, әдеби дамудағы өзіне ... ... алуы ... ... ... өзі Қазақстанның жоғары оқу орындары соңғы отыз жыл бағдарында тұрақты ... ... ... келе ... "Сөз ... бір ғана өлең ... ... дәлелденеді: "Жалаңаш халықты тонды, кедей халықты бай ... Аз ... көп ... тату елге ... ... төрт ... ... бәрін бейбіт қылдым, тату қылдым" деп келетін Орхон жазуындағы жырлардың қазақша аудармасын бүгінгі биік талғаммен өлшесек, эстетик. құны онша ... ... Ал ... ... тексеріп, танымдық мәнін, ғылымдық маңызын бағалап, қазақтың халық ретінде қалыптаса бастаған тұсындағы әдеби, мәдени мүлкінің ажарын ... енді дәл осы ... өлең ... 15 ғ-дағы белгілі Доспамбет жыраудың: "Ағарып атқан таңдай деп, шолпанды ... ... деп, май ... ағалардың аты жусап жатыр деп, ақ шаңдақты құрып қойған шатыр деп, ... ... ... ... ... толғауындағы жыр тілінің төгіле жөнелетін шалқыма шешендікке ғана ... ... ... дейін қалай жеткенін байқаймыз да, қазақ өлеңінің ғасырлар бойы қандай жолмен сатылап дамығанын топшылаймыз. Осының бәрін тек әдебиеттің тарихы арқылы ғана ... ... ... бұл қазақ поэзиясының есею, жетілу барысындағы мың белгінің тек біреуі ғана. Ал бүкіл әдебиеттің қалыптасу, даму тарихын жан-жақты талдап-түсінуде ... әлгі ... ... қызметі орасан зор (қ.Әдебиет тарихы).Әдебиет сыны әрқашан дәл өз тұсындағы әдебиеттің тірі процесіне белсене араласып, нақты әдеби ... ... ... оның ... ... ... өз ... эстетикасы үшін мәні мен маңызын анықтау арқылы, бір жағынан, жазушыға ... ... ... ... мен ... ... оның ... өсуіне тікелей қолқабыс жасаса, екінші жағынан, оқырманды оқығандарының байыбына барып, оны жете ... ... ... ... Бұл ... ... жазушы мен оқырманның екеуіне ортақ ара дәнекер десе де болар еді. Бірақ бұл аз. Сыншы  --  қалың ... ... ... мен ... ... ... ... жалпы мемл. мүдде тұрғысынан пайымдайтын қоғамдық ой-пікірдің озғын өкілі. Олай болса, ... ... ... ... ... жазушыға деген сынның ықпалы оның оқырманға тигізер әсеріне, қалың көпшіліктің көркемдік талғамын қалыптастыруына тығыз байланысты. Сын тек жазушы үшін ғана ... ... үшін де ... Оның ... ... ... ... емес, өз алдына жеке шығарма болып табылатыны да сондықтан. Әдеби сында көркем шығарманы бағалаудың жолдары, тәсілдері, ... бар. Мұны ... ... ... ... принципін, зор мәдениетін, нәзік түсінігін, өрелі ойын, терең білімін, биік талғамын керек етеді. В.Белинскийдің анықтауынша "сыншы ... ... ... жолы  --  ... һәм ... жол" да, шын ... әдеби сын  --  қимыл, қозғалыс үстіндегі эстетика. Ал ...  --  ... ... ілім ... ... қоғамдағы көркемдік даму тәжірбиесінің теор. жинақталуы. Сыншының өзіндік сыры, сынның өзгеше сипаты осы арада жатыр (қ. Әдебиет ... ... ... ... ... ... ... аталған негізгі үш саласы (теориясы, тарихы, сыны) өзара ... ... ... теориясын нәзік түсінбей тұрып тарихы жайлы әңгіме қозғау, тарихын білмей тұрып сынын ... ... ... Бұл ... ... жанама тараулары да сырт қалмайды; олардың да мазмұны, пішіні, атқарар ... ... ...  --  ... ... ... зерттеп-танудың принциптері мен әдістерін анықтайтын арнаулы ғылыми пән. ... ... ... ... талдап, оның автор қолымен жасалған ақтық редакциясын анықтайды, әр алуан нұсқаларын өзара салыстырады, әр басылымын ... ... ... ... ... тыс ... ... немесе бөгде қолмен орынсыз өзгертілген тұстары болса, қалпына келтіреді; түпнұсқаны көшіріп басқандар мен әріп терушілер тарапынан кеткен, ең арғысы, емле ... ... да ... ... ... ...  --  әдебиет теориясының, тарихының, сынының ғасырлар бойғы тарихи дамуы туралы дәйектемелер  мен деректер, мәліметтер мен ... ... ... өзі, көбіне, бірыңғай ғыл. мақсат үшін керек. ... ... ... не ... қатысты қандай арнаулы мәселе болмасын, оны зерттеудің көлемі мен тереңдігі, мәні мен маңызы сол мәселенің тарихнамалық ... ... мен ... қарай белгіленеді.Библиография  --  көркем әдебиеттің өзіне және әдебиет туралы ғылымға байланысты көрсеткіштер мен анықтамалар, шолулар мен сілтемелер ... Бұл да ғыл. ... үшін ... Әдебиет пен Ә. тарапындағы қандай арнаулы зерттеулер болсын, оған қажет нақты материалдардың  --  мәтіндер мен мәністеулердің, сын ... мен ... ... ... библиогр. көрсеткіштер мен анықтамалар арқылы іздеп тауып пайдалануға болады.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері15 бет
Қазақ әдебиеттану ғылымы және абайтану мәселелері66 бет
Қазақ әдебиеттану ғылымындағы абайтану мәселелері49 бет
Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері6 бет
Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері жайлы6 бет
Әдебиеттанудағы дәстүрлі және жаңа ізденістер мәселелері17 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь