Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері

Зейін - сананы белгілі бір объектіге шүйіліктіріп, оның айрықша айқын бейнеленуін қамтамасыз ету.
Зейіннің пайда болуына керекті шарттар:
 объектіні бөліп алу;
 оған назар шоғырландыру;
 басқа тітіркендіргіштерге алаңдамау;

Зейін қою, көбінесе, адамның айналысып жатқан іс-әрекетінің сипаты мен маңыздылығына байланысты. Сондай-ақ, ол адамның жеке бас ерекшеліктеріне, оның мүддесіне, талап-тілегіне, мақсат-мұратына, ерік-жігер сапаларына, темпераментіне, мінез бітіміне байланысты болады. Зейіннің физиологиялық негізін орыс физиологы, академик А.А. Ухтомскийдің (1875 – 1942) доминанта теориясы бойынша түсіндіруге болады. Бұл теория бойынша, сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға күшті әсер етеді де, оның бір алабын ерекше қоздырады. Мидың осы күшті қозған алабы қалған алаптардағы әлсіз қозуды өзіне тартып отырады. Осыдан мидың күшті қозған алабы одан бетер күшейеді. Мұндай жағдайда адам зейінні бір нәрсеге шоғырланады да, қалған нысандарды байқамайтын болады.
Зейінді психикалық процестердің тобына жатқызу дұрыс болмас еді. Өйткені адам өз өмірінің әрбір кезеңдерінде бір нәрсені қабылдайды не есіне түсіреді, бірер нәрсені қиялдайды, бір нәрсе жөнінде ойлайды. Ал зейін болса, өз алдына бұлардай дербес кездеспейтін, қайта солармен бірлесіп келетін психикалық әрекеттің айрықша бір жағы, сананың ерекше сипаты болып табылады. Психикалық құбылыстар зейінге түрліше әсер етеді. Сезім зейінді күшейте түсуге не оны бөліп жіберуге себепші болады. Мәселен бір объект жағымды сезім туғызып зейінді күшейтеді де, ал көрші кластан естілген ән-күй сабақ тыңдап отырған баланың зейінін төмендетеді. Ерік, ой, қиял процестері де зейінге түрліше әсер етіп отырады.
Атаусыз, затсыз зейін болмайды. Мұғалімдер оқушылар зейінін ұйымдастыра оты-рып, ең алдымен, қазір олардың не нәрсеге назар аударулары қажет екенін айтып, олардың зейінін бір нәрседен екінші нәрсеге аудара білуі керек. Зейін аударылатын объектінің оқшаулаудың тәрбие жұмысы процесінде балалардың мінез-құлығы дұрыс тәрбиеленуі, басқалардың қылығыи дұрыс түсінуі, эстетикалық тәлім алуы үшін окушылардың зейінін жақсы, жаман қылықтарға, сұлулық пен ұсқынсыздыққа аударып отыру керек.
Зейіннің физиологиялық негіздерін И.П.Павлов ашқан жүйке процестерінің өзара индукция заңына байланысты түсінуге болады.
1) Добрынин Н.Ф. Внимание и память.–Издательство: Знание–Москва 1958 ж
2) Бабаев С. Жалпы психология. –Алматы: Дарын, 2005.ж
3) Маклаков, А.Г. Общая психология: учебник для вузов / А.Г. Маклаков.- М.; СПб; Н.Новгород: Питер, 2007г
        
        Қазақстан Республикасының  Білім  және  Ғылым  МинистірлігіШәкәрім атындағы Семей мемлекеттік  университетіТақырыбы: Тексерген: Едигенова А.ЖОрындаған:Тоқтағунова Ш.МТобы:Пх-415Семей 2015Зейін - ... ... бір ... ... оның айрықша айқын бейнеленуін қамтамасыз ету. Зейіннің пайда болуына керекті шарттар: * объектіні бөліп алу;* оған ... ... * ... ... ... ... қою, көбінесе, адамның айналысып жатқан іс-әрекетінің сипаты мен маңыздылығына байланысты. Сондай-ақ, ол ... жеке бас ... оның ... ... ... ерік-жігер сапаларына, темпераментіне, мінез бітіміне байланысты болады. Зейіннің физиологиялық негізін орыс ... ... А.А. ... (1875  -  1942) доминанта теориясы бойынша түсіндіруге болады. Бұл теория бойынша, сыртқы дүниенің көптеген ... ... ... миға ... әсер ... де, оның бір алабын ерекше қоздырады. Мидың осы күшті қозған алабы қалған алаптардағы әлсіз қозуды өзіне ... ... ... ... ... ... алабы одан бетер күшейеді. Мұндай жағдайда адам зейінні бір нәрсеге шоғырланады да, қалған нысандарды байқамайтын болады.Зейінді психикалық процестердің ... ... ... ... еді. Өйткені адам өз өмірінің әрбір кезеңдерінде бір ... ... не ... ... ... нәрсені қиялдайды, бір нәрсе жөнінде ойлайды. Ал зейін болса, өз алдына бұлардай дербес ... ... ... бірлесіп келетін психикалық әрекеттің айрықша бір жағы, сананың ерекше сипаты болып табылады. Психикалық құбылыстар зейінге түрліше әсер етеді. Сезім ... ... ... не оны бөліп жіберуге себепші болады. Мәселен бір объект жағымды ... ... ... ... де, ал көрші кластан естілген ән-күй сабақ тыңдап отырған баланың зейінін төмендетеді. Ерік, ой, қиял ... де ... ... әсер етіп ... ... зейін болмайды. Мұғалімдер оқушылар зейінін ұйымдастыра оты-рып, ең алдымен, қазір олардың не нәрсеге назар аударулары ... ... ... ... ... бір ... ... нәрсеге аудара білуі керек. Зейін аударылатын объектінің оқшаулаудың тәрбие жұмысы процесінде балалардың ... ... ... ... ... ... түсінуі, эстетикалық тәлім алуы үшін окушылардың зейінін жақсы, жаман қылықтарға, сұлулық пен ұсқынсыздыққа аударып отыру керек.Зейіннің физиологиялық негіздерін И.П.Павлов ашқан ... ... ... индукция заңына байланысты түсінуге болады.И.П.Павлов егер ми қабығының бір алабында қозу процесі пайда болса, осымен байланысты ... ... ... ... ... ... айтқан. Мәселен, адам бар ойымен іске қызу берілсе, басқа нәрселер туралы жөнді ойлай алмайды. Осы кезде ... бір ... ... процесі болып жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу болады (теріс ... ... ... ... орыс ... ... А.А.Ухтомскийдің (1875-1942) доминанта теориясы бойынша да жақсы түсінуге болады.     ... ... ... тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға көбірек әсер етеді де, мидың бір алабын қаттырақ, күштірек қоздырады, осындай алапты ... деп ... ... осы ... ... ... қалған алаптардағы әлсіз қозу процестерін өзіне тартып алып отырады. Осыдан мидың ... ... ... онан ... ... ... қызық кітапқа беріле оқығанда адамға кейбір бөгде тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта олардың біздің ойымыздың ... ... ... ... адам бар ... ... кітап оқыған кезде қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден (мысалы, сағат маятнигінің соғуы секілді) ... ... Бұл ... ... ... ... ... үңіліп отырған әрекетімізге мейлінше беріле түсуге жәрдемдеседі. Өйткені, жоғарыда айтылғандай, ... ... қозу ... ... ... ... ... тартып алып, солардың есебінен күшейіп отырады. А.А.Ухтомскийдің доминанта теориясының ... ...  ... ... онан ... ... ... процесі ешқашан да ми қабығына біркелкі тегіс тарамайды, өйткені онда әр уақытга қозу ... ... ...  ... ... ... қозуы бар осы алап  --  ми қабығының творчестволық бөлімі, ырықты зейіннің физиологиялық негізі. Бұл жөнінде И. П. ... ... ... . Ұлы ... ... қозу ... ... болатындығын айта келіп, оның мида ауысып отыруының өзі зейін бағытының да өзгеріп ... деп ... ... ... ... ... ... түсуі, біреулерінің күшейіп, алдыңғы сапқа шығуы осы оптимальдық қозу алабының ... ... ... ... бар алап ... индукция заңы) мидың басқа бөліктеріндегі тежелуді күшейтеді.Мұндай жағдайда адам зейіні бір жерге күшті шоғырланады да, ол қалған объектілерді ... ... ... қозу ... ... ... жүйесінен шыққан сигналдар қуаттап отыратындығын, сөздік сигналдар ми қабығындағы ... ... ... ... ... ... ... келгенде, психикалық әрекеттің талғамалы сипатта болатынын жақсы көрсетеді.Зейінді бір уақытта түрлі объектіге ... ... ... ... ... ... ... оқушылар өздері есеп шығарады, сонымен қатар осы кезде басқа оқушының тақтаға шығарған есебін бақылайды, оның ... ... т. б. ... бір ... ішінде лекция тыңдайды, түсінгенін жазып отырады кітап оқып отырып, конспект жазады. Еңбек процесінде зейін бөлінуінің маңызы бәрінен де зор. ... ... ... онан ... ... адам зейінінің бөлінушілігін ерекше дамытуды қажет етеді. Ал машина жүргізушілерге (машинист, шофер т.б.) ... ... ... бөлушілік қаншама маңызды екендігі түсінікті. Олар бір кезеңде руль механизмін ... ... ... ... ... ... және т. б... Бұл ... әрқайсысы зейінді өте шеберлікпен бөле білуді қажет етеді. ... ... де ... ... объектіге бөле білудің маңызы зор. Мұғалім бір мезгілде сабақтың мазмұнын, формасын ... ... ... ... ... ... барлық сынып ұжымы мен жеке оқушылардың тәртіп сақтауын, сабаққа қалай қатысып отырғанын байқайды. Тәжірибесі аз, жас ... ... ... ... не жеке ... не ... айтып тұрған сөзін бақылай алмай қалады да зейінін бытыратып алады. Осының салдарынан ... ... ... ... ... ... екі ... бірдей бөлу үшін ең кемінде біреуіне іскер болу және мұндай объекті бір-біріне байланысты болуы шарт. Зейінді бөлудің ... ... ... И. П. Павлов былай дейді: .Зейін адам өмірінде және қызметінде көптеген қызметтер атқарады. Ол сол ... ... ... және ... ... ... де, ... керек еместерін тежейді, ағзаға түсіп жатқан хабарларды қажеттілігіне байланысты іріктейді, бір ... ... іске ұзақ ... ... бөлуді қамтамасыз етеді. Зейінмен процестердің бағыттылығы, іріктелуі, танымдылығы байланысты. Зейін қабылдаудың нақтылығы мен тәптіштелгендігін, есте сақтау қызметінің мықтылығын және іріктелгендігін, ... ... ... мен ... анықтайды. Зейіннің негзгі түрлерін қарастырайық. Бұған табиғи және әлеуметтік ... ... тура ... ... және ... ... сезімтал және ойшыл зейін жатады.Зейінді психологиялық феномен ретінде XIX ғ. аяғымен XX ғ. ... бір топ ... ... ... Л.М.Веккер, У.Джемс, Т.Рибо, Н.Н.Ланге, А.А.Ухтомский, Н.Ф. Добрынин, С.Л.Рубинштейн, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Т.Тәжібаев, Қ.Жарықбаев, т.б. өз еңбектерінде зейінге әр ... ... ... ... ... негізін зерттеуіне байланысты, А.А.Ухтомскийдің ізімен, доминантыны зейіннің физиологиялық механизмі ретінде қарастырады. Зейіннің феноменін қорыта келе, А.Р.Лурия мынадай тұжырымға ... ... - бұл ... ... іріктеп алу, әрекеттік бағдар-ламаны қамтамасыз ету және олардың ... ... ... ... ... ... ... дұрыс болмас еді. Өйткені адам өз өмірінің әрбір ... бір ... ... не ... түсіреді, бірер нәрсені қиялдайды, бір нәрсе жөнінде ойлайды. Ал зейін болса, өз алдына бұлардай дербес кездеспейтін, ... ... ... ... ... ... ... бір жағы, сананың ерекше сипаты болып табылады. ... ... ... ... әсер ... Сезім зейінді күшейте түсуге не оны бөліп жіберуге себепші болады. Мәселен бір объект жағымды сезім туғызып зейінді күшейтеді де, ал ... ... ... ... сабақ тыңдап отырған баланың зейінін төмендетеді. Ерік, ой, қиял процестері де зейінге түрліше әсер етіп ... ... ... И.П.Павлов ашқан жүйке процестерінің өзара индукция заңына байланысты түсінуге болады.И.П.Павлов, егер ми қабығының бір алабында қозу процесі пайда болса, ... ... ... алаптарында тежелу процестері пайда болатындығын айтқан. Мәселен, адам бар ... іске қызу ... ... ... туралы жөнді ойлай алмайды. Осы кезде мидың бір алабында ... ... ... ... да, ... ... ... болады (теріс индукция заңы).Зейіннің физиологиялық негіздерін орыс физиологы, академик ... ... ... теориясы бойынша да жақсы түсінуге болады.Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ... ... миға ... әсер ... де, ... бір ... қаттырақ, күштірек қоздырады, осындай алапты доминантадеп атаған. Мидың осы күшті қозғыш алабы қалған алаптардағы әлсіз қозу ... ... ... алып отырады. Осыдан мидың күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. Мәселен, қызық ... ... ... адамға кейбір бөгде тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта олардың біздің ойымыздың күшеюіне ... ... ... адам бар ... қойып кітап оқыған кезде қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден (мысалы, сағат маятнигінің соғуы секілді) қашпауы керек. Бұл біздің басқа нәрсеге көңіл ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдеседі. Өйткені, жоғарыда айтылғандай, мидағы басыңқы қозу әлсіз ... ... ... өзіне тартып алып, солардың есебінен күшейіп отырады. А.А.Ухтомскийдің доминанта теориясының мәнін И.П.Павловтың  дейтін теориясы онан сайын толықтыра түседі.И.П.Павловтың ... қозу ... ... ... ... табиғатын физиологиялық тұрғыдан өте жақсы түсіндіреді.Қозу процесі ешқашан да ми қабығына біркелкі тегіс тарамайды, өйткені онда әр ... қозу ... ... ...  ... ... Оптимальдық қозуы бар осы алап  --  ми ... ... ... ... ... ... негізі. Бұл жөнінде И. П. Павлов былай дейді: . Ұлы физиолог оптимальдық қозу үнемі қозғалыста болатындығын айта келіп, оның мида ... ... өзі ... ... да ... отыруы деп түсіндірді. Мидағы тежелулердің бірінен екінші сапқа түсуі, біреулерінің ... ... ... ... осы ... қозу ... жұмысы болады. Оптимальдық қозуы бар алап (өзара индукция заңы) мидың басқа бөліктеріндегі тежелуді күшейтеді.Д.Н. Узнадзенің ойы бойынша, құрылым ... ... ... ... және ... ішкі ... ... көрсетеді. Импульсивті мінез құлық жағдайында көрсетіледі.Зейіннің болмауымен байланысты субъектінің белгілі психикалық қатарының, сезімдерінің ... ... ... болуы осылайша түсіндіріледі. Әрбір белгі құрылым жағдайының өзектілігі негізінде субъект саласында бітқатар күйзелістер, психикалық мазмұндар туады.Д.Н. Узнадзе ... ... және ... ... ... ... Ол ... бір бейне құрылымы немесе әсерленуі қоршаған шындықты ... ... ... ... ... трактатталады. Осы бейне немесе әсер зейіннің объектісі болады .3ейін басқа процестерді сүйемелдейтін субъективтік фактор. 3ейінді кейде аттенционалды әрекеттер деп те ... ... (А.Р. ... --  ... ... ... ... алу, қимыл-қозғалыстардың таңдамалы бағдарламасын сүйемелдеп, қамтамасыз ету және осы ... ... ... ... 3ейіннің негізі ретінде тұлғаның қызығушылықтары мен қажеттіліктері, ... мен ... ... ... ... ... ... затпен байланысы көрініс табады. 3ейін мен объект өзара әсерде болады. Бір жағынан, зейін затқа немесе объектіге бағытталады, екінші ... ... ... ... аудартады. 3ейіннің нақты бір объектіге бөлінуі субъектіге, яғни ... ғана ... ... сондай-ақ зейінді тудырған объектінің қасиеттері мен сапаларына да байланысты. 3ейіннің оянуы --  бағдарлық-зерттеудің бастамасы. В.И. ... ... ... зейін мен шынайы зейін емеспен қатар, адамда зейінді болып көріну және зейінді емес болып көріну деген қасиеттер кездеседі. Оны ол ... ... ... мен оның ... ... ... сәйкес келмеуімен түсіндіреді.Пайдаланған әдебиеттер:* Добрынин Н.Ф. Внимание и память. - Издательство: Знание - Москва 1958 ж* Бабаев С. ... ...  - ... Дарын, 2005.ж* Маклаков, А.Г. Общая психология: учебник для вузов / А.Г. Маклаков.- М.; СПб; Н.Новгород: Питер, 2007г  
        
      

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері (Н.Н.Ланге, В.В.Вундт, И.П.Павлов, А.А.Ухтомский)5 бет
Зейіннің психологиялық және физиологиялық мазмұны47 бет
Жалпы психология213 бет
Жасөспірімдердің еркін зейін өзгеруінің динамикасы13 бет
Тұлға туралы ақпарат3 бет
Тұлға туралы теориялар7 бет
Тұлға туралы теориялар жайлы ақпарат5 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь