"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары


1. "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары.
2. "Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты туралы әдеби талдау.
3.Пайдаланылған әдебиеттер.
1.Келімбетов Немат. “Ежелгі дәуір әдебиеті” (Қазақ әдебиеті бастаулары).Жоғары оқу орындарының филология студенттеріне арналған оқулық.-Алматы: Атамұра,2005.-336бет.
2.Артықбаев Ж.О. және т.б. «Қазақстан тарихынан әңгімелер».Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық./3-бас.,өнд.Алматы: Атамұра,2015.-144б. 36 беттен.
3. Қазақстан.Ұлттық энциклопедия/Бас ред. Б.Аяған.- Алматы: « Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, 2005.-728б.105беттен.
4. Замятин. Е.И. «Аттила, бич божий» 3-том./1938 жыл.).
5. «Ежелгі дәуір әдебиеті».Жоғары оқу орындары филология факультеттері студенттеріне арналған хрестоматиялық оқу құралы(Құрастырған және өмірбаяндық деректерді жазған А.Қыраубаева,филология ғылымының кандидаты),Алматы,Ана тілі,1991.-280бет.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей Мемлекеттік Университеті

СӨЖ

Тақырыбы:
№5-7 өздік жұмыстары №5 - "Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау) №6 - "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары ( ғылыми деректер негізінде - конспект).





Орындаған: Құрманғажы Е.Н.
Тексерген: А.Қ. Жүндібаева, ф.ғ.д.,
қауымдастырылған профессор міндетін атқарушы
Топ: ҚЯ - 413

Семей 2015

Жоспар:
1. "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары.
2. "Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты туралы әдеби талдау.
3.Пайдаланылған әдебиеттер.







1) "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары
( ғылыми деректер негізінде - конспект)

(Оғыз - қаған эпосы)
- дастаны түркі тектес халықтардың ежелгі шежіресін генологиялық аңыздар негізінде көркем тілмен баяндайтын эпостық туынды. атауы жайында әр кезде әр түрлі пікірлер айтылып келеді. Бірқатар зерттеушілер оны күні бүгінге дейін деп те атайды.
Ал енді дастаны әуелде ауызша жасалып, бертін келе IX-X ғасырларда қағазға түсірілген сияқты. Бұл көне заман мұрасын ұзақ жылдар бойы зерттеген түрік ғалымы Н.С.Банарлы оны батырлық жырлары қатарына қосып, дастаны деп атайды. Бұл пікірге ғалым тақырыбы мен сюжетін, қаһармандарын және олардың әрекетін, баяндау тәсілдері мен тілдік құралдарын егжей тегжейлі зерттеу арқылы келіп отыр.
дастанының тараған нұсқалары негізінде негізгі 2 нұсқасы бар. Бірі - ұйғыр әріпімен жазылған нұсқасы Париж қаласының ұлттық кітапханасында сақталған.Екінші нұсқасы - араб әріпімен жазылған. Оның авторы- атақты тарихшы әрі Хиуа хандығының ханы Әбілғазы би Араб Мұхаммедхан.
дастаның ұйғыр әріпімен жазылған нұсқасына тілдік тұрғыдан сипаттама берген А.М.Щербак. Ол дастанды транскрипциясын дайындап, орыс тіліне жолма-жол аударған.
Екі нұсқаның да бір-бірінен айтулы өзгешеліктері бар. Мәселен, Оғыз қағанның билік пен байлықты өз балаларына бөліп беру эпизоды екі нұсқада екі түрлі суреттеледі. Ұйғыр әрпімен жазылған нұсқасында алтын садақ пен күміс жебелердің бас екенін ұлы Түрік түс көріп біледі. Ал нұсқасында алтын садақ пен жебені нөкерлер құмға көміп тастаған болып шығады.
дастаның зерттеу ісіне, әсіресе, түркия елінің ғалымдары көп еңбек сіңірді деуге болады. Әйтсе де түрік ғалымдарының зерттеулері соңғы кезге дейін бізге беймәлім еді. Ал қазір Н.Атсыз, Н.Банарлы, Ф.Көпрүлузаде, Б.Аталай, Б.Рифат сияқты түрік ғалымдарының дастаны туралы терең ойлы зерттеулері қолымызға тиіп отыр. дастаны мен қазақтың батырлық жырлары арасындағы әртүрлі байланысты зерттеуге қазақтың Ә.Дербісәлин, М.Жармұхамедұлы, Ө.Күмісбаев сияқты зерттешілері де өзіндік үлес қосқан. Сонымен бірге, ағылшын, неміс, француз және орыс ғалымдары да бұл салада едәуір еңбек еткені мәлім. Дегенмен дастанының түркі тілдес халықтар әдебиетіне тигізген әсері, әсіресе, оның дәстүр жалғастығы негізінде қазақ әдебиетіне тигізген ықпалы күні бүгінге дейін арнайы зерттеу объектісі болған емес.
дастанының зерттелу тарихына қысқаша тоқталып өтелік. Оғыз қаған туралы аңыз әңгімелер мен тарихи шындық жайында кезінде В.В.Радлов, Г.Н.Потанин, П.Пелльо, И.Н.Березин, Л.Лигетин, Ю.Немат, Н.Я.Бичурин, В.В.Бартольд, А.М.Щербак, А.Н.Кононов сияқты зерттеушілер сан алуан құнды пікір айтқаны мәлім. Бұл пікірлердің бәрін түйіндеп айтсақ, төмендегі жәйіттерге келіЂп саяды. эпосының ауызша тараған нұсқалары негізінде кейінірек қайта жазылған екі түрлі нұсқа бар.
Шығарманың тілі көркемдеу әдістеріндегі өзіндік мазмұны:
Қырық күннен соң өсті -
жүрді, ойнады.
Аяғы - өгіздің аяғындай,
Белі - қасқырдың беліндей,
Иықтары - бұлғының иығындай
Төсі - аюдың төсіндей еді.
Денесінің бәрін түк басқан еді.
Жылқы бағатын еді,
Атқа мінетін еді.
Киік аулап жүретін,
Талай күн, талай түннен соң жігіт болды.
эпосы осы бір жырдың мазмұнындағы формасы ертегіге де, батырлар жырына да жатпайды. Мазмұнның өзі тарихи негізі бар фольклорлық шығарма дегеніміз жөн сияқты.
Дастанның екі нұсқасы бар:
1. Көне ұйғыр әрпімен 13-14 ғасырларда көшірілген,Париждің ұлттық кітапханасында сақтаулы. Оның көлемі небәрі 42 бет, әр беті 9 жолдан ғана тұрады. Бұл нұсқаны алғаш В.В. Радлов орыс тіліне аударған. Кейін А.М. Щербак тілдік тұрғыдан зерттеп,ғылыми түсініктерін жаза отырып,қайта аударған,ол қолжазбаны түпнұсқа деп танымай,оның көшірмесі деген пікірге келген.
2.Араб әрпімен жазылған,тарихшы,Хиуа ханы Әбілғазы нұсқасы. Әбілғазыдан мұраға қалған екі еңбек бар,бірі- , ( , 1661 ), екіншісі - ().
Екі шығармада Оғыз батырдың ерлік жорықтары,ұрпақтарының игілікті істері,оғыз тайпаларының шығу тегі,тұрмыс-тіршілігі,әдет-ғұрпы және тағы басқа жайлы жазылған. батыр ұйықтап жатқанда шатырына көктен нұр сәулесінің түсуі,сәуле ішінен көкжал қасқыр шығып,оның қалың қолды бастап жүруі,аспаннан түскен сәуледен сұлу қыздың шығуы секілді діни-мифология көріністер орын тепкен. ақиқат пен аңызға бірдей негізделген шығарма деуге болады.Мұнда алғашқы қауымдық құрылыс кезінде,сақтар мен ғұндар дәуірінде,орта ғасырларда орын алған сан қилы тарихи оқиғалар өзара жалғаса мазмұндалған.
Оғыз қағанды белгілі бір адам бейнесіне телу,яғни тарихтағы нақты тұлғасын тану мүмкін емес.Бірақ Оғыздың тарихи бейнесі белгілі тарихи тұлғалар іс-әрекетінің жиынтығы деуге негіз бар,себебі дастан тарихи оқиғалар желісі бойынша жазылған. Оғыз қағанның анасы Айқаған бейнесін ғалымдар отбасы қамқоршысы Ұмай-ана бейнесімен байланыста қарайды.Дастандағы мәліметтерді :
а) оғыз-түрікмен эпосына негізделген ( Оғыз бен оның ұрпақтарының жорықтары туралы аңыздар);
ә)тарихи негізі бар,бірақ бізге аңыз күйінде жеткен (оғыз тайпаларының көшіп-қонуы,қоғамдық-әлеуметтік өмірі туралы деректер);
б)оғыз елінің көрші тайпаларымен,тайпа бірлестіктерімен қарым-қатынасы жайлы аңыздар деген топтарға бөлуге болады;
дастаны- тарихи әрі әдеби ескерткіш.Онда түркі халықтарының көптеген аңыз әңгімелері көрініс тапқан.Оғыз төңірегіндегі Қыпшақбек,Қалаш,Қанғалық,Қаңлы,Қарлық,Сақтаб тәрізді есімдердің қазақ ру-тайпа атауларымен сәйкестігі дастанның қазақ ертегілерімен,эпостық жырларымен этникалық жағынан жақындығын айқындай түседі.
2). "Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты
(әдеби ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау) - "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары11 бет
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
1991-2005 жылдарындағы қазақ этнопедагогикасының білімдік мазмұнының қалыптасуы және дамуы63 бет
«БІЗ МЕКТЕПКЕ БАРАМЫЗ» БАҒДАРЛАМАCЫ78 бет
«Жарнама психологиясы» (оқу-әдістемелік кешен)29 бет
«Мамандыққа кіріспе» пәнінен дәрістер121 бет
«Табиғатты пайдалану құқығы»22 бет
Автомобиль жолдары уческелеріндегі жол жағдайларын бағалау және қозғалыс қауіпсіздігін арттыру жөніндегі шараларды жасақтау17 бет
Аудит мәні, мазмұны және даму тенденциялары26 бет
Аягөз ауданында жер кадастрының жүргізілу тәртібі50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь