Абайдың ақын шәкірттері М.О.Әуезов зерттеулерінде

1 Абайдың ақын шәкірттері М.О.Әуезов зерттеулерінде.
2 «Абай ақыдығының айналасы» деген мақаласын талдау
Қазақтың ұлы ақыны Абайдың қазақ әдебиетіне ХІХ ғасырда және ХХ ғасырда еткен әсері аса мол. Абайдың өзін көрмей, сөзін оқу арқылы, сол Абайдың өлеңдерінің үлгісіне әлеуметтік мәселеге, адамгершілік жайға, ағартушылық турасына арнап көп-көп өлеңдер жазған талай ақындар бар. Әсіресе, бұлардың саны, Абай шығармалары қазақ сахарасына жайыла бастаған сайын молая түскен» – дейді Мұхтар Әуезов «Абайдың өзі тірісінде, оның айналасына жинаған талапкер, өнерлі жастардың саны көп болған. Бұлардың ішінде әншілер, композиторлар, халық фольклорын жинаушылар, әнші ақындар емес, орыс мәдениетін білуге талпынған жай көзі ашық жастар аз емес еді. Бұлар әр буыннан шыққан болатын. Іштерінде жас шағынан Абайға тетелес: Көкбай, Мұқа сияқтылардан бастап, Абайдың балалары: Ақылбай, Мағауия және інісі Кәкітай сияқты көп адамдар болды.Ақылбай, Мағауия, Көкбай сияқты ақындар туралы айта келіп, М.Әуезов: «Бұлардың еңбектерін шолуда, алдын-ала есте тұтатын бір жайды ескерте кету керек. Ол – осы шәкірт ақындардың еңбек үлгілерінен айқындап көріне түсетін, Абайдың өзіндік ерекшелігі болады.
Өзге ақындар «шәкірт» деп аталған соң, Абай әрине олардың басшысы – ұстаз ақын болмаққа керек. Әрбір әдебиеттік мектеп осындай аға мен іні ақындарының екі буынынан құралатын болса, ең алдымен сол әдебеиттік мектепте басшы ақынның бағыты, өзгеше идеялары, өз халқының әдебиет тарихына кіргізген анық тарихтық, көркемдік жаңалықтары – қысқасын айтқанда, барлық қасиеттері, әралуан түрде бой көрсететін болады» – дейді.
Мұхтар Әуезов осы айтқандарын ғылыми тұрғыдан дәлелдеп, 1950 жылы «Абай шәкірттері туралы» атты әдеби зерттеу мақаласын жазып, онда Ақылбай, Мағауия, Көкбай ақындардың шығармаларына талдау жасап, өмір тарихтары жөнінде мағлұмат берген болатын. Қайым Мұхамедханов Абайдың ақын-шәкірттері тақырыбын 1940 жылдардан бастап зерттеп, ұлы ақынның 150 жылдық мерейтойы қарсаңында «Абайдың ақын шәкірттері» деп аталатын 4 кітаптан тұратын зерттеу еңбегін жазды.Сондай-ақ,Мұқаң Әсет Найманбаев жайындағы зерттеулерінде: Әсеттің ақындығы ең алдымен айтыс өнерінде танылады. «Айтыс – майдан, айтысқан ақындар майданының жекпе-жектегі батыры»- деп М.Әуезов айтқандай Әсет ақын да осы жекпе-жектен жеңіп шыққандардың бірі. Әсеттің алғашқы түскен ең үлкен айтысы – Рысжан қызбен айтысы.Абайдың алдын көріп, ұлы ұстаз ақыннан ақындық, әншілік өнер жолында үлкен тағылым алған талантты шәкірттердің бірі – Әсет.Қазақ даласын әнмен тербеген Әсеттің өзі өмір кешкен тұста – халқының ақберен ақыны ретінде танылғаны анық еді. Айтыс бәйгесіне түсіп жүлде алып, елге атағы шыға бастаған жалынды, албырт жас ақын, асқақ әнші Әсет ұлы ақынның, кемеңгер ақынның алдына келгенде 20 жаста болатын. Абай ауылы қазақ сахарасындағы өнер-білімнің, мәдениеттің өнегелі ордасындай еді. Сол кездегі Абайдың қасында ұдайы болған адамдары: Шаһкерім, Көкбай, Ақылбай, Мағауия, Тұрағүл, Кәкітай, Ахметбектер тобына Мұқа, Әсет келіп қосылған екен.Әсет – Абай ағасының алдында мол тағылым алып, үлгі алады, Пушкин шығармаларымен танысады. Әсеттің «Евгений Онегин» романының оқиғасын алып, еркін аударма жасауы Абай әсері екені сөзсіз.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым МинистрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіМӨЖТАҚЫРЫБЫ: ... ақын ... ... ... ... айналасы» деген мақаласынталдауОрындаған:Нұрланқызы ТТексерген:СабырбаеваР.ҚСемей қаласы,20151.Абайдың ақын шәкірттері М.О.Әуезов зерттеулеріндеҚазақтың ұлы ақыны Абайдың қазақ әдебиетіне ХІХ ғасырда және ХХ ғасырдаеткен ... аса мол. ... өзін ... ... оқу ... сол Абайдыңөлеңдерінің үлгісіне әлеуметтік мәселеге, адамгершілік жайға, ағартушылықтурасына арнап көп-көп өлеңдер жазған ... ... бар. ... ... Абай ... қазақ сахарасына жайыла бастаған сайын молая түскен»– дейді Мұхтар Әуезов «Абайдың өзі ... оның ... ... ... ... саны көп ... Бұлардың ішінде әншілер,композиторлар, халық фольклорын жинаушылар, әнші ақындар емес, орысмәдениетін ... ... жай көзі ашық ... аз емес еді. ... ... ... ... Іштерінде жас шағынан Абайға тетелес: Көкбай, Мұқасияқтылардан бастап, Абайдың балалары: Ақылбай, Мағауия және ... ... көп ... ... ... ... ... ақындар туралыайта келіп, М.Әуезов: «Бұлардың еңбектерін шолуда, алдын-ала есте тұтатынбір жайды ескерте кету керек. Ол – осы шәкірт ақындардың еңбек ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі болады.Өзге ақындар «шәкірт» деп аталған соң, Абай әрине олардың басшысы –ұстаз ақын болмаққа керек. Әрбір әдебиеттік мектеп осындай аға мен ... екі ... ... ... ең алдымен сол әдебеиттікмектепте басшы ақынның бағыты, өзгеше идеялары, өз халқының әдебиеттарихына кіргізген анық ... ... ...... ... ... ... түрде бой көрсететін болады» – дейді.Мұхтар Әуезов осы ... ... ... ... 1950 жылы «Абайшәкірттері туралы» атты әдеби зерттеу мақаласын жазып, онда ... ... ... ... ... ... өмір ... мағлұмат берген болатын. Қайым Мұхамедханов Абайдың ақын-шәкірттерітақырыбын 1940 ... ... ... ұлы ... 150 жылдық мерейтойықарсаңында «Абайдың ақын шәкірттері» деп аталатын 4 кітаптан ... ... ... Әсет Найманбаев жайындағызерттеулерінде: Әсеттің ақындығы ең алдымен айтыс өнерінде танылады. «Айтыс– майдан, айтысқан ақындар ... ... ... деп ... Әсет ақын да осы ... жеңіп шыққандардың бірі. Әсеттіңалғашқы түскен ең үлкен айтысы – Рысжан қызбен айтысы.Абайдың алдын көріп,ұлы ұстаз ақыннан ақындық, әншілік өнер жолында ... ... ... ... бірі – ... даласын әнмен тербеген Әсеттің өзіөмір кешкен тұста – халқының ... ... ... танылғаны анық еді.Айтыс бәйгесіне түсіп жүлде алып, елге ... шыға ... ... ... ... ... әнші Әсет ұлы ... кемеңгер ақынның алдына келгенде 20жаста болатын. Абай ауылы ... ... ... мәдениеттіңөнегелі ордасындай еді. Сол кездегі Абайдың қасында ... ... ... ... Ақылбай, Мағауия, Тұрағүл, Кәкітай, Ахметбектер тобынаМұқа, Әсет келіп қосылған екен.Әсет – Абай ағасының алдында мол тағылымалып, үлгі алады, ... ... ... ... ... ... ... алып, еркін аударма жасауы Абай әсері екені сөзсіз.Көкбай жайында:« Абайдың ең талантты ақын шәкірттерінің біріблатын»,дейді. Ол ... 1880 ... ... ... бес жыл ... ... адам. Көкбай өзінің естелігінде, Абаймен ең алғашқы рет жақындасыпкетуін былай баяндайды:«Ел ішінің ақы алысып, ақы ... ... ... ... ... ... ... деген ояз келіп еді. Сол бір ісімдіжақтырмай, мені ел ... ... ... ... жіберіп жазаламақшы болды. Әлгілер ерікке қоймай, әкетіп баражатқан соң, қасымда еріп жүретін өлеңші жігіттерім бар еді, солардыңбіреуінен Абайға бір ауыз ... ... ... ... Ол ... ән ... айтатұғым, қасымдағы жолдастарым да сондайды әдет қылатын.Оязға әкелген соң, Абай да келді де: «Жазығы не?» деп ... ... ... ... ... ... біреу басшылық етіп, тәрбиесінеалмаса, мына елдің ортасында арызқой, пәлеқұмар болып, бұзылғалы ... Сен ... ... ... болып, түзетемін десең, берем. Әйтпесежазаға ұшырайтын ісі бар», — деді.Абай маған кепіл болып алып шықты. ... ... ... жолдасы болдым.Жолдастығым 25 жылға созылды.Жаңағы оқиға 1880-жылдардың шамасында болып еді. Содан кейін қыс болсын,жаз болсын, Абай ел ... ... ... ауылына келсе, үйінде біргежатып, айырылыспайтын болдық. Абайдың қасында ай жүріп, ай жарым жүріпкеліп, бір әредік толас ... ғана өз ... бір ... көп болса, онкүнге рұқсат алып келіп, артынан қайта барамын», — дейді (Абай. Толықжинақ,. 1933, 387-бет).1880 жылы ... ... жаңа аяқ ... жас ... еді. Оның ... сол ... ... Абай, ел ішінің лаулап тұрған дау-шарыныңортасынан алып шығып, Көкбайға қамқор аға болған.Көкбай Жанатайұлы 1861 ... ... ... ... Абай ауданында туған.Тобықты ішінде Көкше руынан. Көкбайдың үшінші атасы — Есбай, Көкше ... ата ... ... бес ... ... Сапақ, Жамантай,Көбентай, Бәйтен. Бұлардың бесеуі де, шетінен ділмар, шешен әрі пысықболып, «Есбайдың бес жүйрігі» атанған. Сапақтың ...... ... тізелес, Көкшенің ру басы адамы. Жамантайдың баласы — Жанатай.Жанатайдан — Көкбай. Жанатай да ... ... орта ... ... ... Ел ... ... араласпайды. Қаратай сияқты Көкшенің ру басыларыҚұнанбаймен бірде дос, ... жау ... ... де, ... ... ... оған арқа ... өмір бойы одан қол үзбеген деседі.Көкбай он жасынан ... он бес ... ... ... ... ... Он бес жасында оқуды тастап, бозбалалық құрып, ойын-сауық, той-думанқуып кетеді. Ән-күйге, өлең-жырға құштар, ... жас ... ... ән ... өлең айтып, ауыл арасының ойын-сауығынан қалмайтынболады. Жас кезінен ширақ, ... ... ... өжет әрі ... деболыпты. Кісінің мінез-құлқын, жағымсыз қылығын, ұнамсыз жүріс-тұрысын әзіл-қалжың етіп, қолма-қол суырып салып өлең шығаруға жас күнінен бейім ... ... ... ... ... руының биі, атқамінер ақсақалыТөребай деген адамды ажуа етіп шығарған Көкбайдың бір ауыз ... елге ... күн ... ... ... ... Төкең үйден қашқақ.Үйінде жалғыз турам дәм болмайды,Барғанда кісі үйіне сондай асқақ.Ал,Мағауия-әкесінің ақындық қасиетін қадірлеп, өзі де ақындыққаберіледі. Дәл осы ... Абай ... ... М.Әуезов былай сипаттайды: «Бұлкездегі Абайға – ақындық үлкен қадірлі мағынасы бар, әлеуметтік қызмет,қоғамдық зор еңбек болып танылады. Ол ... ... ... ... ... үстіндегі атқамінерлер мінезімен мықтап тұрып алысуғакіріседі. Абайды кейінгі тарихқа және сол кездегі ... ... ... жастарға нағыз қадірлі Абай етіп көрсететін еңбегі өркендейді. Өлеңсөзін, поэзияны, әлеуметтік тартыстың құралы етеді, оны сыншы, тәрбиеші,қасиетті дос етіп ... ... ... ... ... –дейді.Жасы он жетіге келген, қалада оқып, орыс мектебінің тәлім-тәрбиесінкөрген, зерделі, алғыр ойлы, табиғи талантты Мағауия ... ұлы ... ... ... көп ... алған. Ол өз бетімен білімін онан әрідамытып, орыстың ұлы жазушыларының, ғалымдарының еңбектерін зер сала ... жылы ... ... ... ... бітірген соң, Петербургтеоқып жүрген Әбдірахманның да Мағауияға көрсеткен көмегі көп еді.Осы жылдарАбайдың ақындық атағы кең жайылып, айналасына ... ... ... ... өз ... мәдениет ордасына айналған кез болатын.Сексеніншіжылдардың аяқ кезінде ақын, ойшыл, музыкант Абай халық жақсы білетін ... ... ... кісі болды. Оған тіпті алыс жерлерден ақындар,музыканттар, жыршылар келетін.«…Мұқа, Ақылбай, Кәкітай, Мағауия сияқты жасталантттар, ақындар, жыршылар Абайдың төңірегіне ... ... ... үлгі алып, өздігінен білімін көтереді, орыс әдебиетіноқып ...... ... ... ... мол ... ұлы ақынның жолын қуған, білімді, мәдениетті, саналы шәкірті,талантты ақын. Он ... жеті ... ... ... ... өлең ... Оның жазғандарынан Абай өнегесі айқын танылады. Айтпақ ойын,сезім-сырын ақын тілімен суреттеп жеткізу, тақырыптан ауа жайылмау, «бөтенсөзбен сөз ... ... ... ... ақынға қоятын шартын, Мағауияәуелден берік ұстаған ақын -дейді Мұхтар Әуезов. Мұқа — Абайдың сегіз ... ... ... ... Ол – ... ... ... скрипкашыәрі әнші, әрі ақын. Мұқаның өнерін Абай калай бағалап, оған қалай қамқорлықеткенін ... ... ... сипаттайды: ”Абай жалғыз өсиетін қанағатқылмай, жастардың сезім тәрбиесін толықтырмақ болып, көбіне музыкаүйретпекші болады. Сол ... ... ... Мұқа ... ... ұстайды.Мұқа Абай еліне кеңшілік жай емес, қысылшаң хал үстіндепана тілеп барған еді. Өз ағайынының ... ... ... ... ... соны ... ... алып қашады да, Абай ауылына барады. Бұлкеткен соң, жуан ағайыны артындағы үйін шауып алып пәле басталады. Абайсондайлық ауыртпалығына қарамай, Мұқа мен ... ара ... ... ... ... өзі ... өнер иесі Мұқаны өзіне дос етіп,туыс етіп алады”, — дейді. Ал, енді ... ... да, ... ... ... Семей облысы қазіргі Жаңасемей ауданында, Уақішінде Жарқын, Жарқыннан Төрехан, Әділхан, Өзбехан, Қарахан деген төрт ... Біз ... ... ... бар ... екі баласының ғанаұрпағын баян етеміз. Олар Әділхан, ... ... ... Мұқа ... ... және Мәлімғаждар, Қараханнан Әлімхан, Қасымхан;Қасымханнан Қайсахан, Қожахан, Алшынбай.Мұқа ауыл молдасынан оқып сауатынашқан соң ... ... ... ... ... ... бар ынта-жігері өнерге ауады. Әкесі Әділхан немере ... ... ... ... де ірі домбырашы екен. Солардан үйренген домбыра өнерін місетұтпаған ... ... жас ... қол ... өнер-білім іздеудікөксейді. Әкесі оны алысқа жібергісі келмейді.Бұл ауылдар жаз шыға ... ... ... дейтін жерге көшіп келіп, егін салады екен. ӘкесіМұқаны соқа атына мінгізбек болады. Бар ынтасы музыка өнеріне ауған ... ... ... ... ... ... ... бір-ақ күнде Семейгекашып кетеді. Қаланы тұңғыш көрген ол көшені аралап жүргенде, бір ... ... ... күй ... де, күй тартушыны көруге құмарланып үйгекіріп барса, ол — ... үйі ... Күй ... ... сол ... ... ... – Ғарифолла деген татар болады.Мұқа Ғарифоллағажабысып, айрылмай скрипка ойнауды үйретуін өтінеді. Сөйтіп, әркімнің үйінеқонақтай жүріп, Ғарифолладан скрипка үйренеді. Әкесі баласының ... ауып ... ... соң, оған ... пәтер үй алып береді.Ғарифолладан бастап, сол замандағы Семей қаласының музыканттарымен танысып,әсіресе, скрипка ойнау өнерін меңгеріп алады. Осы кезде Мұқа ... ... ... оқып танысып, Абай әндерін домбыра, скрипкағақосып айтып ... Енді сол ... өзін ... ... ... ... деп ... арман етеді. Абай мектебінен тәлім, өнеге алып өскенталапты жастардың бірі – ... ... ... – жазушы, драматург 1884 жылы Семей облысы, Абай ауданы,Мұқыр ауылында дүниеге ... ... ... ... көңіл көзі ашық, абыройлы адам еді.Жомартбайдың бәйбішесінен жеті ұлы болған. Балаларын жас ретімен атасақ,тұңғыш баласы Сәрсенбай, одан кейінгілері: ... ... ... ... және ... ... Тайыр – Жомартбайдың алтыншыбаласы.Болашақ педагог-ақын Тайыр Жомартбаевтың алғашқы тәлім ... ... ... ақын шәкірті, адал досы Көкбай Жанатаев болды. Алғашқы білімдіКөкбай медресесінен алған Тайыр араб, түркі және орыс ... ... ... ... Хасен, жақсы көретін інісін Семей қаласына әкеліп,қалада тұратын жақын туыстарының үйіне орналастырып, медресеге оқуғатүсіреді.Тайыр ... ... ... ... кейін, одан әріоқуды ойлайды. Сол кездегі әйгілі оқу орны – ... ... ... ... – Еділ ... Орта Азия, Қазақстанда жоғарыбілімді оқытушы мамандар даярлаған прогрестік бағыттағы оқу ... ...... ... ... ... ... география,математикамен қатар орыс тілі, орыс әдебиеті оқытылған.Талапты жас Тайырөнер-білім қуып, Уфа қаласына барып, «Ғалия» медресесіне оқуға түседі. ... ... 20 ... ... «Медресе-Ғалияда» көптеген талапкерқазақ жастары оқыды.Тайыр Жомартбаев 1911 жылы Медресе Ғалияны бітіріп, солмедреседе өзімен бірге оқып шыққан Адығия Фахирисламқызына ... ... ... ... Заречная слободка деп аталған, қазіргіЖаңасемей бөлігінде 1910 жылы ... ... ... ... ... ... ер балаларға, әйелі қыз балаларға сабақ береді.Тайыр жаңашылмұғалім ғана ... ... ... ... ат салысқан, сол кездегібелгілі мәдениет, әдебиет қайраткерлерінің қатарында болған адам.ТайырЖомартбаевтың өлеңмен жазылған «Балаларға жеміс» атты ... ... 1912 жылы ... ... деп ... баспаханадан басылыпшықты.Ұстаз ақын жас ұрпақты оқуға шақырып, өнер-білімнің пайдасын, қадір-қасиетін баланың құлағына жағымды, көңіліне қонымды етіп ... ... ... Ақын ... жас ... ... ... көңіл көзінашып, адамгершілікке, ізгілікке, мейірімді, бауырмал болуға, адалдыққа,еңбекке баулып, тәлім-тәрбие жемісін беруге арналған. Тұрағұл – Абайдыңекінші әйелі Әйгерімнен ... ... ... ... ... ауылмолдасынан оқып, сауат ашқан. Кейіннен өзі ізденіп орысша, арабша білімінжетілдірген. Ауылында болыс болған. 1917-20 жылдары Семей өңіріндегі алашқозғалысына белсене араласып, ... ... ... ... ... әкесінің қолында тәрбиеленген. Сондықтан Абай өлеңі қай кездежазылып, кімге арналғанын жақсы білген. Ол Кәкітай Ысқақұлымен бірге ... ... ... өлеңдер жинағын Петербургте басып шығарған. ТұрағұлАбай мұрасын жинастыруда, аса құнды мағлұматтар жазып, қалпына келтірудекөп еңбек сіңірді. Ол М.Әуезовке «Әкем туралы» ... ... ... ... осы ... ... ... жоғары бағалап: «ғұлама ақынныңөмірбаянына қатысты мол мағлұматтарды осы кісіден артық ешкім берген жоқ,оларды керекті жеріне ... ... ... деп, ... ... ... ақын болумен қатар, домбыра, скрипкада шебер ойнаған. Оның қызы,әнші Мәкен әкесінен үйренген Абайдың 17 әнін ... ... ... ... ... тұңғыш рет қазақ тіліне аударып бастырды.А.Неверовтың «Мен өмірге жерікпін» (1927), Д.Лондонның «Балалық ... (1927) және ... әйел нені білу ... (1927) ... ... ... ... бастырып шығарған.Тұрағұлдың өз ағасы Әбдірахманға арнаған тағы басқа өлеңдері Абайдың қорық-музейі қорында сақтаулы. Белгілі ғалым ... ... ... атты үш ... ... 1917 жылы ... Абайұлы Алашпартиясының Семей облыстық комитетіне мүше болғанын, алайда оның ... ... ... мәселенің түбегейлі зерттелмегенінескертеді.Тұрағұл Абайұлының Алаш тілегінде болып, оны ашықтан-ашық қолдап шығуы 1916-1917 жылдардағы Ресейдегі саяси оқиғалар кезінде айқын байқалады. Ұлттағдыры үшін ... да шет ... Ол Алаш ... басшыларыӘ.Бөкейханов, Х.Ғаббасовтармен бірге Семей облысының уездері менаудандарында Алаш партиясының ұйымдарын құруға ... ... ... ... ... саяси маңызы зор істерге үнемі араласыпотырғанына оның Алаш атты әскерін құрудағы қызметіне қатысы дәлел болады.1918-1919 ... ел іші ақ пен ... ... ... ... ... жатқанкезде Алашорда үкіметінің атты әскері мен милициясы қара ... ... ... ... ... болғанын қазіргі алаштанушы ғалымдарашық айтады.Сонымен бірге, Семейде Алашорда үні болған «Сарыарқа» ... Алаш ... ... ... ... 1918 жылы ... губерниясы бағытындабльшевиктерді өкшелей қуған Алаш әскерінің жеңіспен оралғаны, бұл әскергеТұрағұл Абайұлы, Биахмет Сәрсенұлы, Қаражан Үкібаев тағы ... ... ... бірі ... ... 1934 жылы 6 наурызда Шымкентқаласында қайтыс болды. 1909 жылы ұлы ақынның өлеңдер жинағы басылып шыққансоң, ... ... өлең ... ... ... қай ... болса дакездесетін болады». «Бұл жағынан қарасақ, – дейді Мұхтар Әуезов, «ХХғасырда Абайдың әсері көпке жайылып, кең өріс таба ... Ақын ... ... ... ... ... қатынасуы, оның жалпы қазақ әдебиеттарихына көрсеткен үлгісі, әсері деп түсінеміз». Бұл мәселені зерттеутексерулер ХХ ғасыр әдебиет тарихының міндетіне қарай ауысатынын ... ... өз ... ... ... ... ұлы ... анық жақыншәкірті болған ақындардың шығармаларын зерттеу мәселесіне көңіл аударды.Абайдың ақындық өнердегі тарихи еңбегі қазақ халқының ... ... ... жолындағы ерекше елеулі кезеңдерінің бірі болды.Әдебиеттер тізімі:Тұрағұл Абайұлы // ... ... ... ... Тұрағұл Абайұлы айыптау құжаттары // Абай.-2007.-№ 1.-86-88 б.Ерсәлімұлы Б. Құнанбайдың қуғын көрген ұрпақтары туралы.-Семей.-Ғалам-Шар,2005.-416 б.Кенемолдин М. ... және ... ... // Семей таңы.-2008.-24 сәуір.-3 б.«Абай ақыдығының айналасы» деген ... ...  1933  жылы  ...  ...   ... ... ... алғаш рет кең көлемде сөз  болады.  Тек  Құнанбай  ғанаемес, Абайға туыстық жағынан жақын орта – оның   ...  ...  тілі  ... ... жұрты, Ұлжан аналар болса, сондай-ақ, ел ішіндегі  Қаратайшешен, Шорманның Мұсасы сияқтылармен сөз жарыстырып,  топқа  түскен  ... өсу ... ... бір ... ... сөз ...  ...  МұхтарӘуезов «Абайдың ұстаздығы» деген мәселені  сөз  ете  келіп:  «...Осы  жылданбастап ... ...  мен  ...  құмар  болған,  ел  ...  көзі  ... ... ауылы Үлкен  білгіштіктің  медресесі  сияқты  болды.  Абайұстаз да, сөз ұғатын ... ...  ...  бәрі  –  ...  Абай  ... ... мағыналы тәрбиеші бола бастайды» [33,  36-б.]  ,-  ... ...  рет  Абай  ...  Абай  шәкірттері  деген  ұғымдарды  ...  ...  ...  ізбасарлары   Көкбай,   ...   ... ... ...  ...  ...  ...  қысқа  да  болса  деректерұсынып,  олардың  ...  ...  шын  ...   ...   бен   ... ... ... қарастыруы –  қазақ  әдебиетіне  Абайдың  ақындықмектебі, ақын шәкірттері деген ұғымды әкелді. Демек,  Абай  ...  ... ... ... ... ...  ұғым  ...  арқылы  1930  жылдарыәдебиеттен мықтап орын алды.Абайдың айналасындағы шәкірттері мен ... ... ...  ... ... ... ... Кәкітайлармен  таныс-біліс  қана  емес,аса жақын сырлас болған Әуезовтің  Абай  ...  ...  өз  ... әкелуіне осы адамдардың көмегі ерекше  болғандығын  баса  айтуымызкерек. Жалпы Абай шәкірттері және М.Әуезов деген  ...  ... ...  ...  алынды.  Әйтсе  де,  зерттеуші  ...  ...  ...  ...  ...  жеткізе  алған   жоқ.   ... ... ... ... ... дәл осы  өзі  көп  ...  жақынараласқан ең талантты адамдар  туралы  не  ғылыми  еңбектерінде,  не  ... жаза ... ... 100  жылдығына  келген  М.Әуезовке  Көкбайдыңақын қызы Қалыш ...   ...    ... еді бір  ...  деп  ... ... мәлім Абай ағаңҚалмасын жаратылмай өңге тұлпар,-деген аналық ... ... ... қазақ әдебиеті Абай шәкірттері  хақында  «Абайдың  ақындықмектебі» дегенді қолға алып ... Абай  ақын  ...  ...  ... ... шыдай тұрыңыз. Бәрі өз кезегімен келеді  ғой,-  ...  [34,257- б.]. ... Абай ... ...  ...  ...  ...  уақытсалып барып қана ақталды.Әуезовтің редакторлығымен 1925 жылдың наурыз-маусым айларында төрт санышыққан «Таң» журналында Абай ... ... ...  ақынның  жинауынанақын-жырау, билердің өлең-сөзін жариялануы, Шәкәрімнің журналдың шығуына  ақжол ... ... ... ... –Мұхтармен  арадағы  жақсы  қарым-қатынастың  жарқын  үлгісі.   Абай   ... ...  ...  ...  ...  бертінге  дейінжарыққа  шықпай  келген  «Көкбайдың  ақындығы»   ...   ...... ... ... ... ... алғашқы мақала еді.  Абайшәкірті ретінде Көкбайдың  қысқаша  ғылыми  шығармашылық  өмірбаянын  түзгенғалым   сөз   ...   Абай   ...   ...   ...   ... ... ... мәлімет береді.К.Жанатайұлы  дүниеден  өтер-өткенше  ...  ...  ...  ...  қосқан  үлесін  айқындап  кетті.  Ал,   Шәкәрім   ... ... ... ...  ...  ...  дейді:  «Шәкәрім  менӘуезов бір Шыңғыстың тумасы, ағайын-туыс қана ... ... ...  ...  ...  ...  ...  оқиғасының  желісімен  бірі   поэма,екіншісі  драмалық  шығарма   ...   ...   ...   ...   ... сұлу сөздің інжу-маржан үлгісін жасауға жетіскен. Шәкәрім (1858-1931) мен Мұхтар Омарханұлы (1897-1961) жас ...  ...  ... ... болған» [35, Б. 51-52].Шәкәрімнің М.Әуезовке рухани әсері өте күшті болғанын енді  ғана  ... Ахат  ...  ...  ...  ...  былай  дейді:  «Мұхтарәкеймен жиі ... ... да ...  мен  ...  ...  хат  ... сұрақтарына жазба түрде жауап алып тұратын.  Кейінде  Мұхтар  марқұмайтатын: «Сол кезде Шығыс әдебиеттеріне ... ... адам  ...  ... ... берілуіме себеп болған ұстазым Шәкәрім!»,-  деп»  [36,  20-б.]. Әуезов Көкбай мен ... ... ... ... бас  ...  ... біраз дүниені айтып үлгерді. Абайдың дүниеден өткеніне 30 жыл  толуынабайланысты 1934 жылы  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... тоқталды.  Алғаш  рет  Абайдың  әдеби  ортасын  құрайтынқазақтың төл ... ... және ...  (орыс)  әдебиетінің  әсерін  ... ... ... ...  берген  М.Әуезов:  «Енді  бұл  уақытқашейін ақынның айналасы деген тақырыпты сөз қылғанда  біз  ...  әсер  ... өз ... ... ... алып келдік. Бірақ, ақындық  айналасыАбайдың өзі алған нәрді ... ... ... ...  ...  ... алуан мәселе – Абайдың өзгеге берген  нәрі  турасында»  [37,  19-б.]  ,-деп, Абайдың ... ... ... ... қатарында  Ақылбай,  Мағауия,Көкбай, Шәкәрім  ақындардың  мұраларына  қысқаша  шолу  ...  ... «Бұл ... біз Абай ... ...  ...  не  ... қазақ ақындарына еткен әсерін  айтпаймыз.  Ол  айрықша  ұзақ  талдаудыкерек етеді. Бергілер және дәл ... ...  ...  сия  да  ...  19-б.]  ,-  деп  Абай  ...  ...  ішіндегі  Абайдыңтікелей қасында болған ақын шәкірттерді ... ... осы  екі  ...  ... ашып ...  ...  ...  айқындағандай  дәл  осы  уақыттанМ.Әуезов Абай мектебі тақырыбына ... ден ... бұл ...  ... бір саласы ретінде қарастыра бастағаны байқалады.  Тіпті  осы  мақала«Поэтическое окружение  Абая»  деген  ...  ...  ...  да.  ...  ...  қызған  уақытына  тап  келіп,  баспа  бетін  көрмей,жазушының мұрағатында сақталып қалған .  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
Абайдың ақындық өнері22 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі8 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь