С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы. Міржақып пен Көкбайдың айтысы»

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы
2.2. Міржақып пен Көкбайдың айтысы
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақ халқының біртуар перзенті, ақын ағартушы Сұлтанмахмұт Торайғыров - қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданында дүниеге келген. Торайғыровтың 2 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін әжесінің тәрбиесінде болған. Кейін әкесі екі ұлымен Баянауылға көшіп, Торайғыр кентіне таяу жерге қоныстанған. Торайғыров алғаш әкесінен ескіше хат танып, 13 жасынан Мұқан, Әбдірахман, Тортай деген молдалардан дәріс алды. Өлеңге үйір, шығыстық сюжеттер негізінде жырлар туындатқан Мұқан молда тәлімінің Торайғыровтың ақын ретінде қалыптасуына игі әсері болғанымен, баянауылдық Әбдірахман молданың (1908) қаталдығы, өлең шығарғаны үшін жас қаламгерді жазалауы оның дін мен молдалар жайлы теріс көзқарасының қалыптасуына негіз болған.
1911 ж. жаңаша оқыған Нұралы ұстазының көмегімен қазақ, татар тілдеріндегі әдеби кітаптармен, газет-журналдармен танысады. 1912 ж. Троицкідегі Ахун Рахманқұли медресесіне түседі, бірақ мұнда бір жылдай оқыған ол өкпе ауруының зардабынан оқудан шығып қалады. Торайғыров енді медреседе оқуды қойып, орысша оқу іздейді, қала маңындағы елде жаз бойы бала оқытады. Осы кезден ақындыққа ден қойып, 1912 – 13 жылдар аралығында “Оқып жүрген жастарға”, “Тәліптерге”(“Шәкірттерге”), “Ендігі беталыс”, “Оқудағы мақсат не?”, “Анау-мынау”, “Мағынасыз мешіт”, “Жарлау”,“Досыма хат”,“Шығамын тірі болсам адам болып”, “Түсімде”, “Жазғы қайғы”, “Қымыз”, “Кешегі түс пен бүгінгі іс”, т.б. өлеңдерін, “Зарландым” атты ұзақ очеркін жазды. Осы тұста “Қамар сұлу” романын жазуды бастады.
1913 жылдың күзінде Троицкіге қайтқан Торайғыров “Айқап” журналына жауапты хатшы болып жұмысқа орналасып, “Өлең һәм айтушылар”, “Ауырмай есімнен жаңылғаным”, “Қазақ тіліндегі өлең кітаптары жайынан”, “Қазақ ішінде оқу, оқыту жолы қалай?”]], т.б. әңгіме, мақалаларын осы журналда жариялайды. Журналда аз ғана уақыт қызмет еткен ақын 1914 ж. жазда туған елі Баянауылға оралады. Ел ішінде мәдени-ағарту жұмысын жүргізетін “Шоң серіктігі” деген ұйым ашпақ болғанымен, ісі жүзеге аспады. Осы жылы орысша оқу іздеп Семейге барған Торайғыров діттеген оқуына түсе алмай, біраз дағдарысқа ұшырайды. Осындай көңіл-күй әсерімен “Ләнет бұлты шатырлап”, “Алтыаяқ” сияқты өлеңдер жазған.
“Ендігі беталыс”, “Тұрмысқа”, “Бір адамға”, “Туған еліме”, “Сымбатты сұлуға”, “Қыз сүю”, “Гүләйім”, “Өмірімнің уәдесі”, “Жан қалқам”, “Гүл”, т.б. өлеңдерін, “Кім жазықты?” атты өлеңмен жазылған романын дүниеге әкелді (1915). Шығыс Қазақстанда жалданып бала оқытқан ол 1916 жылдың күзіне дейін әуелі Қатонқарағайда, кейін Зайсанда болады, орыс тілін үйренеді.
1. Кенжебаев Б. Сұлтанмахмұтты зерттеу, тану мәселелері. «Жұлдыз», 1993.
2. Торайғыров С. Шығармалар. Екі томдық. 1-т., Жалпы редакциясын басқарған Ы.Т.Дүйсенбаев. Алматы: Жазушы, 1967.
3. XX ғасыр басындағы әдебиет. Хрестоматия. Құрастырған Қ.Ергөбек. Алматы: Білім, 1994.
4. Көкбай ақсақалдың естелігі. / Кітапта: Жүрегімнің түбіне терең бойла: (Абай туралы естеліктер). -Алматы: Жазушы, 1995. -296 б.
5. Исабаев Б. Ұлылар мекені. -Новосибирск, 2001. -623 б.
6. Әуезов М. Абай Құнанбаев. -Алматы: Санат, 1995. -320 б.
7. Әуезов М. Абайтану дәрістерінің дерек көздері. -Алматы: Санат, 1997. - 448 б.
8. Құнанбаев А. Шығармаларының бір томдық толық жинағы. (Құр. Жиреншин Ә.) -Алматы: ҚМКӘБ, 1961. -667 б.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім ... ... ... ... ... ... ... А.С.Топ: КЯ-313Семей 2015ЖоспарІ. КіріспеІІ. Негізгі бөлім2.1. С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы 2.2. Міржақып пен ... ... ... ... Торайғыров(28.10.1893 -  21.5.1920)  Қазақ халқының біртуар перзенті, ақын ағартушы Сұлтанмахмұт ...  - ...  ... ... ... ... ... дүниеге келген. Торайғыровтың 2 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін ... ... ... ... әкесі екі ұлымен Баянауылға көшіп, Торайғыр кентіне таяу жерге қоныстанған. Торайғыров алғаш әкесінен ескіше хат танып, 13 жасынан Мұқан, ... ... ... молдалардан дәріс алды. Өлеңге үйір, шығыстық сюжеттер негізінде жырлар туындатқан Мұқан молда тәлімінің ... ақын ... ... игі ... ... баянауылдық Әбдірахман молданың (1908) қаталдығы, өлең шығарғаны үшін жас қаламгерді ... оның дін мен ... ... ... ... қалыптасуына негіз болған.1911 ж. жаңаша оқыған Нұралы ұстазының көмегімен қазақ, ... ... ... кітаптармен, газет-журналдармен танысады.  1912 ж. Троицкідегі Ахун Рахманқұли медресесіне түседі, ... ... бір ... ... ол өкпе ... ... оқудан шығып қалады. Торайғыров енді медреседе оқуды қойып, орысша оқу іздейді, қала ... елде жаз бойы бала ... Осы ... ... ден ... 1912  -  13 ... аралығында "Оқып жүрген жастарға", "Тәліптерге"("Шәкірттерге"), "Ендігі беталыс", "Оқудағы мақсат не?", "Анау-мынау", "Мағынасыз мешіт", "Жарлау","Досыма хат","Шығамын тірі болсам адам болып", "Түсімде", ... ... ... ... түс пен ... іс", т.б. ... "Зарландым" атты ұзақ очеркін жазды. Осы тұста "Қамар сұлу" романын жазуды бастады.1913 жылдың күзінде Троицкіге ... ... ... ... ... ... болып жұмысқа орналасып, "Өлең һәм айтушылар", "Ауырмай есімнен жаңылғаным", "Қазақ ... өлең ... ... ... ... оқу, ... жолы қалай?"]], т.б. әңгіме, мақалаларын осы журналда жариялайды. Журналда аз ғана ... ... ... ақын 1914 ж. ... ... елі ... оралады. Ел ішінде мәдени-ағарту жұмысын жүргізетін "Шоң серіктігі" деген ұйым ашпақ болғанымен, ісі жүзеге аспады. Осы жылы ... оқу ... ... ... ... ... ... түсе алмай, біраз дағдарысқа ұшырайды. Осындай көңіл-күй әсерімен "Ләнет бұлты шатырлап", "Алтыаяқ" сияқты өлеңдер жазған."Ендігі беталыс", ... "Бір ... ... ... "Сымбатты сұлуға", "Қыз сүю", "Гүләйім", "Өмірімнің уәдесі", "Жан қалқам", ... т.б. ... "Кім ... атты өлеңмен жазылған романын дүниеге әкелді (1915). Шығыс Қазақстанда жалданып бала ... ол 1916 ... ... дейін әуелі Қатонқарағайда, кейін Зайсанда болады, орыс тілін үйренеді.1916  -  17 ... ... ... ... ... ... көп ... көріп қажыған ақын арманына жетіп көңілі көтеріледі. "Шәкірт ойы" өлеңінде "Қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болуды", ... ... ... ... ... Осы ... әлем әдебиетінің классикалық үлгілерімен, саяси кітаптармен танысты.1917 жылғы ақпан айындағы төңкерістен кейін Семейде жаңа құрылған Алаш партиясы мен ... ... ... ... "Алаш ұранын" жариялады. Бірақ ауруы асқынып кеткендіктен оқуды да, жұмысты да тастап,1918 ж. сәуірде еліне біржола ... Онда ... ... кейін қайта жанданған совдеп жұмысына араласып, ел шаруаларының дау-шарларын әділ шешуге қатынасты. Осы тұста саяси-философиялық әдебиетті (Г.Ц. Плеханов, Н.Г. Чернышевский, т.б.) көп ... "Шал мен ... ... "Жас жүрек", "Сарыарқаның жаңбыры", "Адасқан өмір", "Кедей", "Айтыс", т.б. өлеңдерін ... ... ... ... қысқа ғұмырында халқына мол әдеби мұра қалдырып кетті. Ол әдебиеттің әр түрлі ... ... ... ... ... ... еді. Оның қаламынан жүзден астам өлең, бес-алты поэма, екі ... он ... ... ... ... тақырыбы  --  өз заманының шынайы көріністері, қазақ халқының сол бір аласапыран кездегі тұрмысы, ой-арманы. Ол өмір шындығын Абай ... ... ... ... ... ... өмірді жақсарту мен адамды түзеу, ең алдымен, ондағы ... ... сын ... ... одан ... жолын іздеуден басталады.Сұлтанмахмұттың лирикалық өлеңдерінің сипаты әр алуан. Оларда өмір тауқыметінен шаршаған ақынның қайғы-мұңы да, өкініш-наласы да, халықтың басындағы ауыр ... ... ... ... пен жанашырлық сезім де, болашаққа сенген, сол үшін күрескен азаматтық перзенттік патриотизмі де бар. Бірақ ақын өлеңдеріндегі мұң-зар жігерсіз, жасық ... ... Ақын ... ... зор ... қарайды.Сұлтанмахмұт өз заманының өзекті мәселелеріне арнап бірнеше поэма жазды. Атап айтқанда, "Кедей" поэмасы ғасыр басындағы қазақ кедейлерінің хал-жағдайын, ... ауыр ... ... ... ... ... ақын айналасында болып жатқан оқиғаларға, өмір құбылыстарына өз сезімі арқылы шолу ... Қала ... мен дала ... ... ... жазылған "Айтыс" поэмасында қазақ даласындағы өзгерістер, әлеуметтік өмір көріністері суреттелсе, "Таныстыру" поэмасында төңкерістер заманындағы қазақ елін өрге ... ... ... ... ... ... ... "Қамар сұлу" (1914), "Кім жазықты?" (1915) романдары қазақ әдебиетінің даму тарихынан елеулі орын алады. Көркем ... туу, ... ... ... ... келген бұл романдарда өз заманының ащы шындығы бейнеленеді. Сол дәуірдегі ... бас ... ... әлеуметтік әділетсіздік мәселелері  мен жаңа психология арасындағы тартысты, қоғамдағы    адамдардың түсінік-танымындары кереғар құбылыстарды    ... ... ... ... ... ...   туралы толғанады.Сонымен қатар, Сұлтанмахмұт "Зарландым", "Ауырмай есімнен жаңылғаным" атты шағын көлемді прозалық шығармалар, ... ... өлең ... ... ... ішінде оқу жайы қалай?", "Өлеңмен жазылмақ драманың материалдары", "Өлең мен ... ... ... ... ... жазды.2. Абай шәкірттері іргесін қалаған білім ошақтары сан ... ... ... жастарының заманына сай білім алуына жағдай жасаған сол ... ... ... еді. ... ... ... салысымен 1917 жылы Әріптің Жыландыдағы (қазіргі Жарма ауданы Еңірекей тауының бауыры Б.Е.) мектебі жабылып, 1921 жылы ... да ... ... ... Дулатұлының Көкбайдың мешіт-медреседен кеткенін, істің байыбына барып алмай ақынның жеке басына соқтығып,  деген өлең арнап, сынап жіберетіні бар. Көкбай ... ... ... ... бала оқытудың машақатын айта келіп:Үй бердім, баласына тамақ бердім,Ақы алмай барлығына сабақ бердім.Аяғында солардың көбі қаштыБірлі-жарым болмаса талапкердің,-деген қиналысы өкімет ... ... ... заманның зардабын аңғартады. Жаңа заманның жақсы ісін құп алған Көкбай ақын медресесін ... ... ... ... ... дейді,Күнбе-күнгі тағдырға бағын дейді, -деген сөз астарында ... ... ... ... ... ... жанның іштей мойсұнуы да жоқ емес. Көкбайдың ... ... ... әділ де, ... еді. ... айтқанын Міржақып мойнына алып:Көке-аға, осы күнде мен жаспын ғой,Жай-күйіңді біле алмай адастым ғой.Көп жылдар мешеу ... ... үшін деп,  деп ... ғой ... содан. Кеңес өкіметінің орнауы қазақ ақындарын қақ жарып екі лагерьге бөліп жібергені белгілі. Алаш өкіметінің белді өкілдерінің бірі ... ... ... мен ... ... ... иланған қарт ақындар Көкбай, Әріп сынды әдебиет өкілдерінің арасындағы келіспеушілікті сол кездегі саяси ахуалдың шеңберінде қарастырғанда ғана  ... ... ... ұғыспай қалған М.Дулатұлына 1918 жылдары Әріп ақын да кейіп, өлең арнаған. Бұл өлеңнің шығу тарихы жайында бұдан бұрын ... ... ... мен ... ... ... ең жақын, сыйлас адамына қатты айтар Абай үлгісінің сұлбасы менмұндалайды.Олай болса:Ұстаздық қылған жалықпас,Үйретуден балаға, ... Абай ... ... өз халдерінше бала оқытып, қазақ елінің көзін ашқан Әріп, Көкбай ақындардың қазақ қоғамындағы ұстаз ретіндегі орны айрықша.Абайдың шын ... ... ... ... ... ... ... өзі кемеңгер дүниеден өткенде барып білді.Абайдай ұл тумағы болар ғайып,Насихат, үлгі шашқан ... ... ... ... ... хәкім деуге ол ылайық, -деп Абайдың бағасын Көкбай ақын ... ... Кеш те ... Абайды хәкім деп танып, ақындар әулетінің әулиесі екенін санамызға ... ...   ... бес жыл ... ... ... дос ... Абайдай дара достан айрылудың арты - түпсіз өкініш.Жәнәтта жаны болғыр Абай құтып,Қасында бос жүріппін шатып-бұтып.Осындай ен ... ... ... ... қана жұтып.Бұл - Абайдан армансыз өнеге алған шәкіртінің айтқаны. Айтқандай, Көкбайдың алғанынан, алары әлі де көп еді.  - ... ... ... сөз. Ол ... ... ... бола алмайды. Басқа елдің адамдары Абай ауылына келгенде  деген сөзі Абайдың тірі ... ... да, дәл ... заманда да өз маңызын жойған жоқ. К.Жанатайұлы Абай дүниеден өткен соң кемеңгер ұстазының әдебиеттегі дәстүрін ... Абай ... ... үлгі ете ... Абай ... ... М.Әуезовке естелік етіп қалдырған көрнекті әдебиет қайраткері ретінде ұстазынан кейін мағыналы жиырма жыл тірлік ... ... ... Б. ... зерттеу, тану мәселелері. , 1993.* Торайғыров С. Шығармалар. Екі ... 1-т., ... ...  ... ... ... ... 1967.* XX ғасыр басындағы әдебиет. Хрестоматия. Құрастырған Қ.Ергөбек. Алматы: Білім, 1994.*  Көкбай ақсақалдың естелігі. / Кітапта: Жүрегімнің ... ... ... ... ... естеліктер). -Алматы: Жазушы, 1995. -296 б.*  Исабаев Б. Ұлылар мекені. -Новосибирск, 2001. -623 б.*  Әуезов М. Абай ... ... ... 1995. -320 б.*  ... М. ... ... дерек көздері. -Алматы: Санат, 1997. - 448 б.*  Құнанбаев А. Шығармаларының бір ... ... ... (Құр. Жиреншин Ә.) -Алматы: ҚМКӘБ, 1961. -667 б.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама). Міржақып пен Көкбайдың айтысы10 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама). Міржақып пен Көкбайдың айтысы жайлы13 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы (ғылыми баяндама).Міржақып пен Көкбайдың айтысы26 бет
С.Торайғыров өмірі және шығармашылығы14 бет
Ақындар айтысы13 бет
Дулатов Міржақып3 бет
Кете Жүсіптің Күзенмен айтысы3 бет
Міржақып Дулат12 бет
Міржақып Дулатов6 бет
Міржақып Дулатов (1885-1935)4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь