Психокоррекцияны және психологиялық кеңес беруді жүргізу әдістемелері (жеткіншек жас кезеңі)

Мазмұны

Кіріспе

1 бөлім. Психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізудің психологиялық негіздері
1.1. Жеткіншектерге психологиялық кеңес беру және коррекция жүргізу қажеттілігінің себептері
1.2. Психологиялық коррекция жүргізу технологиясы

2 бөлім Оқушылардың жекелік қасиеттерін диагностика және психокоррекция жүргізу ерекшеліктері
2.1. Оқушылардың жекелік психикалық қасиеттерін диагностикалау
2.2. Диагностикалау нәтижесі бойынша психокоррекция жұмысын ұйымдастыру

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Психологиялық қызмет көрсетуге қажеттілік әлеуметтік ортада өмір сүруге қиналып жүрген адамдарға сүйеніш болу жолдарын іздеуден басталған. Биыл 60 жылдығын тойлап отырған жеңіс біздің елдегі көптеген баларды жетім қалдырған соғыстан шығу мерекесі. Ұлы Отан соғысынан кейін балалар үйінде тәрбиеленген балалар саны өте көп болды. Қазіргі кезде де жетім және тастанды балалар аз емес. Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет алғашкы кезде балалар үйінде жәие мектеп интернаттарда тәрбиеленетін балалрға психологиялық көмек көрсетуден басталған. Өйткені өкімет үйлерінде тәрбиеленушілер ата-ананың мейріміне бөлене алмай, жетімсіреу жағдайынан шығаруға көмек көрсететін адам бұл мекемелерде өте қажет екені анық. Осы тәрбие орындарында психологиялық қызметтің мақсаты мен мазмұнын анықтаушылар А.Г.Асмолов, А.А.Бодалев, Ф.Е.Василюк, Б.А.Вяткин, В.В.Давыдов, И.В.Дубровина, Ю.М.Забродин, В.А.Иванников, Ю.С.Сыэрд. У.В.Ульенкова т.б. анықтады. Балалар үйінде және жетімдерге арналған интернаттардың өздеріне тән ерекшеліктері бар. Осы мекемелерде оқитын балаларға психологиялық қызмет көрсетуге негіз ретінде зерттеушілер осы оқу орындарының келесі ерекшеліктерін көрсеткен:
Психологтың кеңес беру және психокоррекция жасау жұмысының технологиясы мен мазмұны әлі толық анықталмаған. Олардың үлгісін жасағандар А.А.Бодалев, А.В.Забрамная психологиялық қасиеттердің бұзылуымен байланысты жүргізілетін коррекциялардың негізін анықтап, пайдаланылатын әдіс тәсілдер үлгілерін жинақтаған. Сонымен қатар И.В.Дубровинана мен Л.И.Прихожан жасаған «Положение о школьной психологической службе» деген еңбектерінде жалпы білім беретін мектепте психикасы және әлеуметтік жағдайы нормадаға балалармен жүргізетін псхологиялық кеңес беру және психокоррекцияны ұйымдастыру жолдарын көрсеткен.
Мектеп психологиялық қызметі арқылы балалардың психологиялық проблемаларын шешу жолдарының бірі психологиялық кеңес беру және психокоррекцияны ұйымдастыру болғандықтан осы мәселені жан-жақты зерттеу үшін дипломдық зерттеу тақырыбын: «Психокоррекцияны және психологиялық кеңес беру әдістемелері» (жеткіншек жас кезеңі) деп анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Зерттеу мақсаты: мектеп психолог жұмысындағы кеңес беру мен түзету-дамыту жұмыстарының ерекшеліктерін анықтап, оны жүргізу әдіс-тәсілдерін пайдалну жолдарын анықтау.
Зерттеу міндеттері:
- білім беру жүйесіндегі психологиялық қызметті ұйымдастыру және психологиялық кеңес беру, түзету-дамыту жұмыстарын жүргізу проблемасы бойынша ғылыми-әдістемелік еңбектеді талдау;
- мектеп психологі қазметінде психокорррекциялық және психологиялық кеңес беруді ұйымдастыруға арналған әдістемелерді іріктеп алып, оларды жүйеге келтіру;
- мектеп оқушыларының жекелік психикалық қасиеттерін зерттеп, ауытуы байқалған балаларға көмек көрсету жолдарын анықтау.
Зерттеу базасы: Шымкент каласынығы Н.Оңдасынов атындағы № 38 мектеп-гимказиясы.
Зерттеу барысында келесі психологиялық ғылыми зерттеу әдістері қолданылды: психслогиялық ғылыми еңбектерді теориялық талдау арқылы психологиялық кеңес беру мен психокоррекция жүргізу негіздерін анықтау, оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеуге Айзенк, Стреляу, Басса-Дарки, Филипс пиктограмма тестерін пайдалану жолдарын үйрену, жиналған мәліметтерді талдау, нәтижелері бойынша психокоррекция және психологиялық кеңес беру жұмыстарын жүргізу.
Жоспарланған зерттеу жұмысы екі кезеңде ұйымдастырылды.
Бірінші кезеңде мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін зерттеп, нәтижелерін талдау арқылы олардың психологиялық мінездемелері жасалды, дамуында ауытқуы бар балалармен психокоррекциялық жұмыстар ұйымдастырылды.
Екінші кезеңде психологиялық кеңес беру және психокоррекциялық әдістердің пайда болуын, оларды жүргізу технологиясы зерттелініп, орта білім беретін мектептердегі психологиялық қызметінің мазмұны туралы ұсыныстар және психокоррекциялық зерттеу жүргізуге негіз болатын әдістемелер жүйеге келтірілді.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады.
Әдебиеттер тізімі.

1. Абеуова И.А., Дусманбетов Ғ.А., Махаманова М.Н., Шерьязданова Х.Т. Психологическая служба в вузе. Алматы, 2004.
2. Абрамова Г.С. Практическая психология. М. 2001.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
4. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., 1981.
5. Анастази А. Психологическое тестирование. В 2 т. М., 1982.
6. Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического исследования. М., 1984.
7. Битянова М.Р. Практическая психология. М., 1997.
8. Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
9. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000. Ю.Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. С-Пб,. 1998.
11.Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. М., 1991.
12.Бернштейн К.А. Очерки по физиологии движений и физиологии активности. М., 1966.
13. Венгер А.Л. Схема индивидуального обследования детей детей школьного возраста. (Для психологов-консультантов), М., 1989.
14. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М. 1967.
15. Возрастная и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо и др. М., 1984.
16. Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., 1982.
17. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. М., 1997.
18. Гудкина Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. М., 1991.
19. Гильбух Ю.З. Внимание: одаренные дети. М., 1991.
20. Диагностика готовности детей к обучению в школе — анализ поведения. М., 1993.
21. Дьяченко О.М. Об основных направлениях развития воображения у детей. Ж. «Вопросы психологии», 1988, № 16.
22. Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред. Н.Коршуновой. М, 1992.
23. Донненко Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. Киев, 1989.
24. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
25. Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте. Ж. «Вопросы психологии», 1972, № 2.
26. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М., 1996.
27. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигене общения. М., 1987.
28. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
29. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы. 1970.
30. Золотнякова А.С. Проблемы психологии общения (социальный и личностные типы общения, их профессиональные, познавательные и генетические аспекуты). Ростоз-на-Дону, 1976.
31. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
32. Зинченко В.П., Смирнов С.Д. Методологические вопросы психологии. М., 1983.
33. Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
34. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
35. Козлоб Н.И. Как относиться к себе и людям, или Практическая психология на каждый день. М., 1998.
36. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
37. Кристофер Э., Смит Л. Тренинг лидерства. Питер, 2001.
38. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
39. Матейчик 3. Родители и дети. Книга для учителя. М., 1992.
40. Морозов А.В. Деловая психология. С-Пб., 2000.
41. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған психодиагностикалық қызмет. Алматы, 2004.
42. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік психология. Шымкент, 2004.
43. Немчин Т.А. Состояния нервно-психологического напряжения. Л., 1983.
44. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., 1996.
45. Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет. Под ред. И.В.Дубровиной, Б.С.Кругловой. М., 1998.
46. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. М. 1996.
47. Осипова А.А. Введение в практическую психокоррекцию. М., 2000.
48. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. ГІсихологический слозарь. М., 1990.
49. Популярная психология для родителей. Под ред. А.С.Сливаковской. С-Пб., 1997.
50. Платонов К.К. Психологический практикум. М., 1980,
51. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
52. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. Алматы, 1987.
53. Петровский А.В. Способности и труд. М., 1996.
54. Рогов Е.И. Настольная кыига практического психолога. М, 1996.
55. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
56. Римский С, Римская Р. Практическая психология. М., 1999.
57. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
58. Семья в лсихологической консультации. Под ред. А.А.Бодалева, В.В.Столина. М., 1999.
59. Субботский Е.В. Ребенок открывает мир. М., 1991.
60. Снайдер Д. Практическая психология для подростков. VI., 1999.
61. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, 1993.
62. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М., 1961.
63. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова. М., 1990.
64. Херсонский Б.Г., Дворяк С. В. Психология и психопрофилактика семейных конфликтов. Киев, 1991.
65. Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
66. Холмогоров А.Б. Психические аспекты микросоциального в контексте психических расстройств. М., 2000.
67. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. М., 1995.
68. Щербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М., 1987.
69. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., 1995.
70. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.
71. Чирков Р.И. Оценка школьной зрелости ребенка. М., 1993.
72. Эльконин Д.Б. Детская психология. М., 1990.
        
        ______________________тобы студенті_______________________
«Психокоррекцияны және психологиялық кеңес беруді жүргізу әдістемелері
(жеткіншек жас кезеңі)» тақырыбында орындаған ... ... ... жұмысың күрделі салаларының бірі - психологиялық кеңес
беру және жбалалардың ... ... ... ... ... ... және ... жұмыстың ерекшеліктерін анықтауға
А.Г.Асмолов, А.А.Бодалев, ... ... ... ... ... Ю.С.Сиэрд, У.В.Ульенкова т.б.
үлкен үлесін қосты. ... ... ... арқылы балалардың
психологиялық проблемаларын шешу жолдарының бірі психологиялық ... ... ... ... ... осы ... жан-жақты
зерттеу үшін дипломдық зерттеу тақырыбы: ... ... ... беру ... ... жас ... өте актуалды.
________________________________диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім,
қорытынды және әдебиеттер тізімінен ... ... ... ... актуалдылығы дәлелденіп, зерттеудің ғылыми аппараты анықталған.
Бірінші бөлімде жеткіншектерге психологиялық ... беру және ... ... ... ... ... ... әсерін төмендетуге арналған психологиялық коррекцияны ... ... және оның ... ... Сонымен қатар
психологиялық кеңес берудің ерекшеліктері талданған.
Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың жекелік психикалық қасиеттерін диагностикалау
жолдары және ... ... бар ... ... ... ... ұйымдастыру жолдары диплом жұмысының ... ... ... психокоррекция мен психологияқ ... ... ... психологиялық жұмысында пайдалану ерекшеліктері
көрсетілген.
________________________________ дипломдық зерттеуі барлық талаптарға
сай орындалып безендірілген және студенттің ... ... ... ... екенін көрсетеді. Студенттің орындаған диплом жұмысын қорғауға
ұсынуға және жоғары бағалауға болады.
Ғылыми жетекшісі
п.ғ.к., ... ... және ... ... ... ... ... жас кезеңі)» тақырыбында орындаған дипломдық жұмысына
ПІКІР
Психологиялық кеңес беру және жекелік ... ... ... ... кеңінен зерттелуде. Осы проблеманың аспектілерін
зерттеушілер А.Г.Асмолов, ... ... ... И.В.Дубровина, Ю.М.Забродин, В.А.Иванников, Ю.С.Сыэрд,
У.В.Ульенкова т.б. оның мазмұнын және ... ... ... ... ... ... ... балалардың психологиялық проблемаларын
шешу жолдарының бірі психологиялық кеңес беру және ... ... осы ... жан-жақты зерттеу үшін дипломдық
зерттеу тақырыбы: «Психокоррекцияны және ... ... ... ... жас кезеңі) өте актуалды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және ... ... ... ... ... тақырыбының актуалдылығы дәлелденіп,
зерттеудің ғылыми аппараты ... ... ... ... ... беру және коррекция жүргізу қажеттілігінің ... ... ... ... ... төмендетуге арналған
психологиялық коррекцияны жүргізу қажеттілігі дәлелденген және оның
технологиясы ... ... ... ... ... берудің
ерекшеліктері талданған.
Екінші бөлімде жеткіншек жас кезеңіндегі оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелері келтірілген. Дамуында ауытқуы бар балалардың
көрсеткіштері бойынша психокоррекция ... ... ... ... ... мен ... кеңес беру
жұмыстарын мектеп психологиялық жұмысында ... ... ... зерттеуі студенттің өз ... ... ... ... анық ... және оның ... ... жұмыстарына қойылатын талаптарға сай орындалып
безендірілген. Студенттің орындаған диплом ... «өте ... ... ... беруші
мектеп психологі:
Мазмұны
Кіріспе
1 бөлім. Психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізудің
психологиялық негіздері
1.1. Жеткіншектерге психологиялық кеңес беру және коррекция ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың жекелік қасиеттерін диагностика және психокоррекция
жүргізу ерекшеліктері
2.1. Оқушылардың жекелік психикалық қасиеттерін диагностикалау
2.2. Диагностикалау нәтижесі бойынша психокоррекция жұмысын ұйымдастыру
Қорытынды
Әдебиеттер ... ... ... ... әлеуметтік ортада өмір сүруге
қиналып жүрген адамдарға сүйеніш болу ... ... ... Биыл ... ... отырған жеңіс біздің ... ... ... ... ... шығу мерекесі. Ұлы Отан соғысынан кейін балалар үйінде
тәрбиеленген балалар саны өте көп ... ... ... де ... ... ... аз ... Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет
алғашкы кезде ... ... жәие ... ... ... ... ... көрсетуден басталған. Өйткені өкімет үйлерінде
тәрбиеленушілер ата-ананың ... ... ... ... жағдайынан
шығаруға көмек көрсететін адам бұл мекемелерде өте қажет екені ... ... ... ... қызметтің мақсаты мен мазмұнын
анықтаушылар А.Г.Асмолов, ... ... ... ... ... ... Ю.С.Сыэрд.
У.В.Ульенкова т.б. анықтады. Балалар ... және ... ... ... тән ... бар. Осы ... оқитын
балаларға психологиялық қызмет көрсетуге негіз ретінде зерттеушілер осы ... ... ... ... ... беру және ... ... жұмысының технологиясы
мен мазмұны әлі толық анықталмаған. Олардың ... ... ... ... ... бұзылуымен байланысты жүргізілетін
коррекциялардың негізін анықтап, ... әдіс ... ... ... ... ... мен Л.И.Прихожан жасаған
«Положение о школьной психологической ... ... ... ... ... мектепте психикасы және әлеуметтік жағдайы нормадаға
балалармен жүргізетін ... ... беру және ... ... ... ... қызметі арқылы балалардың психологиялық
проблемаларын шешу жолдарының бірі ... ... беру ... ... ... осы ... жан-жақты зерттеу
үшін дипломдық зерттеу тақырыбын: «Психокоррекцияны және психологиялық
кеңес беру ... ... жас ... деп ... ... ... беру ... психологиялық қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп психологиялық қызметінің мазмұны.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... беру мен ... ... ерекшеліктерін анықтап, оны ... ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі психологиялық қызметті ұйымдастыру және
психологиялық кеңес ... ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік еңбектеді талдау;
- мектеп психологі қазметінде психокорррекциялық және психологиялық
кеңес беруді ұйымдастыруға ... ... ... ... ... келтіру;
- мектеп оқушыларының жекелік психикалық қасиеттерін зерттеп, ауытуы
байқалған ... ... ... ... анықтау.
Зерттеу базасы: Шымкент каласынығы Н.Оңдасынов атындағы № 38 мектеп-
гимказиясы.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ғылыми еңбектерді теориялық талдау ... ... беру мен ... жүргізу негіздерін анықтау,
оқушылардың жекелік ... ... ... ... ... ... тестерін пайдалану жолдарын үйрену, ... ... ... ... ... және психологиялық
кеңес беру жұмыстарын жүргізу.
Жоспарланған зерттеу ... екі ... ... ... ... оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін
зерттеп, нәтижелерін талдау арқылы олардың ... ... ... ... бар ... ... жұмыстар
ұйымдастырылды.
Екінші кезеңде психологиялық кеңес беру және ... ... ... ... ... ... зерттелініп, орта
білім беретін мектептердегі ... ... ... ... және психокоррекциялық ... ... ... ... ... келтірілді.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1 бөлім. ... ... беру және ... ... ... ... коррекция жүргізу қажеттілігінің себептері
Білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет ... ... үйі мен ... ... ... Өйткені өкімет үйлерінде
тәрбиеленушілер ата-ананың мейріміне бөлене алмай, ... ... ... ... адам бұл ... өте ... екені анық. Бұл
мекемелердегі психологиялық ... ... мен ... ... А.А.Бодалев, ... ... ... ... ... ... ... т.б.
ғалымдар психологиялық зерттеу жүргізу әдістемелерін нақты көрсетумен ... ... ... ... ... ... үйінде және
жетімдерге арналған интернаттардың өздеріне тэн ... бар. ... ... ... ... ... көрсетуге негіз ретікде
зерттеушілер осы оқу орындарының келесі ерекшеліктерін көрсеткен:
- мемлекеттік мекемелерге түскен балалардың жекелік ... ... ... ... ... тән ... ... мемелекеттік тәрбие мекемелеріне тән оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру
ерекшеліктері;
- кішкентайлар мен жеткіншектердің дамуындағы жас ерекшеліктері;
- мекемелерде ... ... ... ерекшеліктері.
Балалар үйі мен интернаттарға тән осы ... ... ... балаларға психологиялық қызмет көрсету проблемалары ... ... ... ... ... қызмет көрсету жалпы
білім беретін мектептер тәжірибесіне ендірілді. 1984 жылы ... ... ... материалдарда мектептердің барлық түрлерінде
психологиялық қызметті ұйымдастыру мәселесі қарастырылды. ... ... ... мен ... ... ... психологиялық
кеңес беру және психокоррекция жұмыстарын жүргізу білім беру ... ... ... бір ... ... орын ... беру ... психологиялық қызмет көрсету проблемаларын
зерттеуші И.В.Дубровинаның жетекшілігімен ... ... ... ... ... ... т.б. ... психологиялық қызмет көрсету мазмұны және
психикалық қасиеттерді коррекциялау жолдары анықталды.
Психологияда жеке адамның психикалық қасиеттері мен ... ... ... әдістемелер жиынтығы мен технологиясын
психокоррекция деп пайдаланады. ... ... жас ... және ... ... байланысты сыныптастырып,
жинақтағандардың бірі А.А.Бодалев және оның зертханасында істейтін ғалымдар
болды. Психологиялық кеңес беру ... ... ... ... ... ... және ... сыныптағыларға деп жіктеліп
көрсетілді.
Дипломдық зерттеуде ... жас ... ... ... ... ... осы ... басынан кешетін ... ... ... ... ... ... ... деп қарастырамыз.
Жеткіншектің ересектік белгілерді қабылдауда соларға теңелсем ... ... ... ... ... ... ... мазмұны, жеткіншектің жеке басының қалыптасуының жалпы
бағыты көбінесе белгілі бір үлгілерге бағдарлануға ... ... ... ... ... ... ... келбетінің өзіне тәк белгілері мен
мінез-құлық мәнерлері, ... ... тән ... ... ... артықшылық жағдайлары неғұрлым айқын көрінетін
ересектіктің ... ... ... үшін тартымды болып көрінеді.
Олар - темекі тарту, карта ойнау, шарап ішу, сөйлеу ... киім мен ... ... тән мода ... ... әсемдік заттар, қылымсу
тәсілдері, дем алу, ... ... ... ... т.б. тәсілдерін
басшылыққа алады. Сигарет ұстаған бала ... ... ... ... де ... ... көрінемін деп ойлайды. Жеткінгпек үшін
ересек еркектің немесе әйелдің ... ... ... оның ... көрсетудің өзінде сондай сенімді орнықтырудың амалы. Барлық
ересектерге тән қасиеттерді балалармен еліктеу ... ... ... ... ... ең оңай ... болып табылады, ал жеткіншек үшін
оның өзінің ересектігін айналасындағыларға байқатқызатын маңызды әдісі.
Сондықтан оның ... ... өте кең ... ерекше тұрақты болады және
жеткіншектерде көбінесе бірінші кезекте орын алады да, оның жағымсыз екенін
балаларға ұғындыру қиынға ... ... ... ... ... ұқсас етіп шығаруға тырысу
түріндегі өзін әдемі етіп ... ... ... әсіресе қыз балаларда өте көп
уақыт алуы мүмкін. Кейбір жеткіншектер V—VI сыныптарда-ақ жолдастарының
көмегімен сән ... ... ... үйрене бастайды. Балалар үшін ұнату
көріністері ... ... ... «ересектерге» ұқсас болғаны,
кездесулер, дәстүрлі формаларда ілтипат белгілері болғаны, би билеп, ... ... ... ... бола ... Мұндай жағдайларда
жеткіншектер әуелде өздерін, кебінесе, ыңғайсыз ... ... ... ... өздерін қалай ұстауды да білмейді, алайда мінез-құлықтың,
қарым-қатынастың, көңіл көтерудің белгілі бір формасын сақтаудың ... ... ... ... ... Тұтастай алғанда балалар көбінесе
студенттерге қарап бағдарланады, кинодан, телевизордан, көшеде көргеніне
еліктейді. Көпшілікке ... ... ... ... бәрі осылай
істейді», «бұл сән») және осыған сай үлгілер бағалау мен ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі әр түрлі болуы мүмкін. Мұның әсіресе 7-8 ... ... бір ... ... ... ... айналуы
әжептеуір жиі кездеседі. Алайда өзінің сырт келбетіне және басқа ... қоюы ... ... ... де ... мүмкін.
Жеткіншектерде жоғары сыныптағылар немесе басқа балалар нақты үлгілер
болатыны жиі кездеседі. Әдетте жеткіншектерді ересектер өмірінің азды-көпті
тыйым ... ... ... ... ... ... ... нақ солар болады. Юристердің ... ... ... ... бос ... ... мәдениетінің
төмендігі деген пікір, «көңілді, жеңіл» өмір стиліне еліктеу өте қауіпті
болып шығады. Бұл ... оқу ... ... ... ... ... ... ынта жоғалады, сөйтіп өзіне ... ... қоса ... ... ... ... ... тән ерекше ниет
бекиді. Уақытты ... ... ... ... ... ... ... себебіне айналуы мүмкін. Қазіргі бар ... жасы ... ... ... бұзушылардың көбінің бос уақытын
өткізу мәдениеті төмен болады. Ересектіктің дамуындағы мұндай бағыт - ... ... ... ... де ... өз бастауы бар жағымсыз жайлардың да алғашқы
түйіншектері жеткіншектік ... ... ... болуы мүмкін. Ең кіші
жеткіншектердің класын сырт ... ... ... ... ... ... жиі ... Олардың ішінде есейіп кеткендер
де көп болады. Мұндай балаларды кластастары калғандарымен ... деп ... нақ осы ... де ... ... ... оларды жазғырса, енді біреулері оларға теңесуге әрекеттенеді,
олармен әбден ... ... ... өзі ... үшін тікелей
дабыл болуы керек: ересектіктің мұндай жағымсыз көріністерін дереу әйгілеп,
жеткіншектерде ересектіктің құндылық мазмұны туралы, шынайы ... ... ... ... ... ұғым қалыптастыру қажет.
«Нағыз еркектің» қасиеттеріне теңесу жеткіншектердің дамуындағы енді
бір бағыт. ... ер ... ... сай ... ер ... ... еркектің» қасиеттерінің белгілі бір мазмұнына белсенді түрде ... ... ... өзі, бір ... - күш, ... батылдық, ерлік,
төзімділік; екінші жағынан — ... ... ... ... ... ... Ф. ... А. Дюманың, Ж. ... Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... окиғалы әдебиетке, қаһармандык және детективтік мазмұндағы
кинофильмдерге жеткіншектердің ондаған жылдар бойы ықылас қоюының ... ... ... ... ... ... мұндай шығармалардың
қаһармандары «нағыз ердің» қасиеттерінің бүкіл ... ... ... бір ... деп ... ... ерлігін көрсету. Мұндай
каһармандар қазіргі жастарды сүйсіндіріп таңдандырмайды, сондықтан олар
еліктеудің және өзін-өзі ... ... ... ... ... ... танысының осындай қасиеттерін мақтан етеді,
оларға ұқсауға ... ... ... ... сүйсіне әңгімелейді, ал
тарихи және әдеби кейіпкерлердің тәрбиелік мәні өте ... ... ... ... күштілігімен, батылдығымен, ептілігімен, спорттық
іскерліктерімен көзге түсетін құрдасы да жеткіншекке үлгі: ... ... ... ... ... ... ал мұның үстіне олар жақсы ... ... ... өте жоғары болуы мүмкін. Қорқақтықтың көріністері
үзілді-кесілді айыпталады. Өзінің батылдығын көрсету үшін ... ... ... ал ... ... жағымсыз істерге де тәуекелге ... Дене күші ... ... ... ... ... бір топ ... барлық балалар кімнің күші кімнен асып түсетінін біледі, ... үшін ... да ... ... ... дене ... өте сергек қарайды. Олар күресіп, күш ... ... ... алуан түрлері жүрттың ... ... ... балалардың
төбелесқойлығы көбіне біреуден өзінің күші ... ... ... байланысты. Жолдастары сыйлайтын болуы үшін жеткіншек өзі айтатын
ерлік қасиеттерінің әр ... ... ... ... шамасын едәуір
асыра көрсетуі мүмкін. Бұл тұрғыдан жоғары ... алу ... үшін ... Ол ... тұрсын, жолдастары өзін «әлсіз», «жасқаншақ», «қыз құрлы
жоқ» деп ... деп ... өзі ... емее, әділетсіздік, қаталдық деп
санайтын қылық жасауы немесе сондай коллективтік істерге қатысуы мүмкін. Ол
өзін де, жолдастарын да іштей ... ... ... ашық ... ... ... бармайды. Өздерінің қылмысты мақсаттарын жүзеге асыру ... ... ... ... ... де, ересектері де) жеткіншек ер
балалардың нақ осы «ер болып көрінсем» деген ниетін пайдаланады.
Ер балалардың бірсыпырасы 5-6 сыныптарда әр ... ... ... күші мен ... ... ... ... тәрбиелеу құралы
спортпен шұғылдану болады. ... ... ... ер ... ... деп ... ерекше қызығады. Бірінші кезеңде
жеткіншектердің өз қылықтарын билеуге ... ... ... ... ... бір ... ... келмеуін жеңуге тырысуға ұласады.
Біріншісі, әдетте, өзінің ... ... ... әр ... ... бұл қасиеттерін дамыту үшін әр түрлі жаттығуларға ұласады (кейде
олар ... мен ... ... де ... ... екіншісі - режим
белгілеуден көрінеді. Әуелде болмай қалмайтын сәтсіздіктер жеткіншектің
көңілін суытып, ... ... жою ... ... ... Бұл уақытта жеткіншекке ересектің көмегі өте қажет; ол
жеткіншекке нақты міндеттерді бөлуге, ... ... ... ... ... ... іс-әрекетке айналдыратын әдістерді табуға
көімектесуі керек. 7-8 сыныптарда кейбір жеткіншектер өзін-өзі тәрбиелеудің
осы неғұрлым жоғары сатысына өздігінен ... ... ол әр ... ... ... ... күнделікті ұйымдастырылған ... ... ер ... ... ... ... ... жолдасын, өзін бағалаудың мәнді критерийі болады, жеке басының
құнды қасиеттерінің өзіне тән ерекше категориясына айналады; ... ... ... ... ынта мен ... ... ... тобы
анықталады. Әр алуан жеткіншектерде ... ... ... ... орны әр түрлі әрі көбіне өте ... ... ... ... (немесе жеткіншектер тобының) адамгершілік тәрбиесі
жеткіліксіз болса, әлеуметтік-моральдық бағыттылығына қарамай күшке, ерік-
жігерге, ... ... ... ... ... ... ер балаларды
тәрбиелеудің аса маңызды міндеті - оларда ... ... бұл ... мазмұны туралы дұрыс түсінік қалыптастыру.
Көптеген жеткіншек қыз балалардың атам заманнан ... ... ... жігерлілік, батылдық, қажырлылық, ұстамдылық т.б. қасиеттерге
жеткісі келетінін атап айту керек. Ер балалар ... олар да ... ... ... ... тән ... қазіргі жеткіншек
қыздар мен бойжеткендер үшін әрқашан тартымды деуге болмайды. Мұның ... ... ... мен ... ... ... байланысты. Қоғамдық
мұратты бейнелердегі өзгеріс осыдан келіп шығады, ал бұлар өз кезегінде қыз
балаларда ұнамды қасиеттер туралы ... ... ... ... баланың мұрат тұтқан бейнесінің мазмұны оның алған тәрбиесі ... ... ... де ... ... ... адам – іс ... өнеге. Мазмұны жағынан құнды әлеуметтік-
моральдық ересектіктің дамуы қызметтің әр ... ... ... ... ... ... бұл ... жеткіншек ересекке үлгі
ретінде теңеседі (міндеттерді орындау сапасында және ... және оның ... ... ... ... ... мұғалімі, кез келген ересек адам үлгі болуы ... Мұны әр ... ... кешірген семьяларда жиі байқауға болады. Осындай
отбасындағы ... ... және ... қасиеттерінің қалыптасуына
басқалардың көмегі қажет, семьяның өмірінде көп жағдай осы ... ... ... ... ... ... бірсыпырасы,
кішкентай балаларды бағып-қағу жүктеледі. Балаларға қатысты ол іс жүзінде
ересек адамның орнында ... ... ... ... мүмкін, мұндай жағдайларда жеткіншек енді едәуір дәрежеде
ересектер өмірінің нормалары бойынша өмір ... ... және ... ... қатысу, оларға үлкендер
тарапынан көп сенім білдірілген жағдайда ... ... ... сезімін, әр түрлі істер мен міндеттерді орындауда,
басқалар туралы ойлап, қамқорлық ... ... пен ... ... Бұл қасиеттердің қалыптасуына қолайлы жағдайлар
жеткіншектерді ересек адамның көмекшісі әрі тірегі позициясында болғанда
жасалады. ... ... ... ... қамын ойлау жеткіншек үшін
ерекше маңызды ... ... ... ... ... ... өзі адамгершілік
сенімдердің, жеке мінез-құлықтың, болашаққа жоспар құрудың ерте бастан
қалыптасуына қолайлы жағдай жасайды.
Болашаққа ... ... ... ... жақындарының қамын ойлау
көп орын алады. Көптеген жеткіншек ер балалардың ересектердің әр ... - ағаш және ... ... ... ... жұмыс
істеуге, автомашина, мотоцикл, трактор жүргізуге, ... ... ... аң ... компаспен бағдарлануға т.б. іс-әрекеттерді
үлкендердей орындауға ұмтылатынын атап айту ... Қыз ... да ... тек ... ... ғана ... шектелмейді.
Жеткіншектік шақтың басы осындай іскерліктерді үйретуге ең колайлы уақыт.
Бұл үшін ... ... ... ересектердің тиісті кәсіптерінде
пайдаланылуыу кажет. Жеткіншектердің өздері де осыған ұмтылады және сабақ
пен үйретудің ... ... ... ... ... жұмысқа соғұрлым
ынталана кіріседі. Ересектердің өзіне сенім көрсеткенін ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыс балалар үшін
жаңалық неғұрлым көп болса, ілгерілеушілік болса, олар өз ... оның ... ... айқын көрсе, солғұрлым ол жұмыс
жеткіншектерге ... ... үшін ... ... маңызды әрі қызғылықты деп санайтын
істер мен іс-әрекеттерге қатысу неғұрлым тартымды.
Кішкентай ... ... ... ... әбден риза, ал
неғұрлым естияр болған сайын ол уақытша болса да, жұмыстың қай учаскесінде
болса да ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
жасауға ерекше қуанышты болады. Бұл жеткіншекті жаңа ... ... ... ынтымақ ересектіктің көрінуінің игілікті
формасы үшін жағдай ... ... ... ... жеткіншектің өмірінің
маңызды әрі ұнамды мазмұны бола алады және болуға тиіс те. ... ... ... ... сезініп, өз еңбегінің пайдалылығын көрсе,
іскерлік көрсетіп, ынтымақ болады. Тәрбиешілер ... ... ... ... ... оны ... қолдап, нығайтып
отыруы керек. Мұндай позицияның болуы жеткіншекте шын мәніндегі әлеуметтік-
моральдық ересектіктің және жеке ... ... ... ... ... үшін өте ...... ересектіктің дамуы ерекше орын алады.
Ересектіктің дамуындағы маңызды бағыт ... ... ... ... ... ... байланысты. Ол жеткіншектің бір нәрсені шын
мәнінде танып-білуге ұмтылуынан барып ... ... өзі ... ... ... асып ... танымдық іс-әрекеттің дамуына
себепші болады. Мұндай іс-әрекеттің ғылымға, ... ... ... не бірнеше саласына қатысты болуы мүмкін және ... ... ... бола ... ... ... ... болып, ондайда
бірқатар уақыт (бос уақыт қана емес, сабақ даярлауға кажетті уақыттың да)
сол өзіне ұнамды іспен ... ... ... іске ... ... ... болады: қажетті кітаптарды, материалдарды, аспаптарды
іздестіріп, әр ... ... ... ... ... ... мен ... барып, экспозицияның белгілі бір бөлігін егжей-
тегжейлі зерттей бастайды. Мүдделердің үйлесуі ... ... ... ... әр ... ... ... материалдармен алмасады, әр түрлі қиыншылықтарда ақыл-кеңеспен
және іспен жәрдемдеседі. Ықыластанған білімді табу немесе ... ... үшін ... ... мен ... ... Мұның
өзі ынта-ықылас пен нәтижелі іс-әрекеттің ... өте ... ... ... қажетсіну дербес, яғни өздігінен білім алу ... ... ... ... кейде шығармашылық
элементтері болады, оны жаңа нәрсе жасау процесі және ... ... ... өзі әуестендіреді. Бұл орайда интеллектілік ... ... ... сипатта әрі көлемді болады.
Танымдық мүдделердің басым бағыттылығы нақ осы ... ... ... ... ... әр ... ... өз мамандары
болады, сыныптастары одан ақыл-кеңес алады, бір ғылыми мәселе бойынша дау
туа қалса, ... ... ... ... ... ... ... алуы — дербес жұмыс істеуінің нәтижесі. Олар білімге және таным
процесіне өздері үшін ... әрі ... деп ... ... ... ... білім алу элементтері анық
көрініс берген болады. Әдетте ... ... не ... ... ... және ... іс-әрекетіне көп көңіл бөлетін ата-аналардын
балалары ... нақ ... ... ... ... ... немесе жеткіншектік
жастың басында тиянақты кәсіптік ниеттер қалыптаса бастайды (бұлар мектеп
бітіргенге дейін айтарлықтай өзгермейді), ал V—VI ... ... ... ... ... ... басталады. Кейбір жағдайларда ойын,
өздігінен білім алу және ... ... ... ... ұштасады:
белгілі бір мамандық туралы арман, бір жағынан, әр ... ... ... ... және таңдап алынатын рольдерде бейнеленеді, ал екінші
жағынан, мүдделер тобын анықтап, белгілі бір ... ... ... ... ... алтыншы класта оқитын ... ... ... ... ... бір жағынан, әскери мазмұнды ойындарға
әуестенуден, екінші жағынан, теңіз, теңізші жиһанкездер ... ... ... ... ... ... теңізшіге
керекті қасиеттерді, білім мен іскерлікті меңгеруге ұмтылудан ... ... әр ... жаттығулар жасау және спортпен шұғылдану арқылы
тәрбиеленді; 6 сыныпта ... мен ... жету ... ... бала 9 ... ... соң балаларға арналған өзен
параходствосына түсуді жоспарлап, бұл жоспарын жүзеге асырды.
Осы және бұл ... ... ... ... ... ... аса айқын, қиын, және өзгерісі көп қауіпті кезең. Бұл
кезеңнің қиындығы баланың ... ... ... қалауымен
байланысты. Егер жеткіншектің денсаулыгына қатынас бірыңғай, барабар
болмаса, ол ... ... ... ... ... ... ... қайта құрылуы жеткіншектің өзіне де елеусіз өтпейді, ... жаңа және ылғи ... бола ... ... ... емес.
Көбінесе бұл бас айналу, әлсіреу жүрек ауруы арқылы білінеді т.б. ... ... жиі ... тұрады, эмоциялық әлемі жиі өзгереді.
Балалардың белгілі бір тобы тез ... ... ... ... ... аса ... ... бірақ жас ерекшелігінің
заңдылығы сондай, онда кісіаралық қатынастар сонша жаңа ... ... ... ... ... ... ... мектепке баруға қорқудан, сабаққа қатынасудан, ... ... ... бас ... көрінеді яғни дезадаптивті мінез-құлықтан
көрінеді. Мектеп мазасыздығы да осы жас ... жиі ... ... көп жеке басының отбасында дұрыс тәрбиеленуінен т.б. себептермен
байланысты.
Дезадаптациялық процестер, акцентуация көрінісі баланың жеке ... ... мен ... ... деп ... болады, оның
себебі, мұғалім мен оқушы қатынасының бұзылуынан болады. Бұл ... ... ... ... ... байқамай ауыр сөз айтуынан т.б.
сондай себептерден болуы мүмкін. Әдетте мұғалімдердің байқаусыз ... ... ... ... ... жүйкесінің бұзылуына себепші болатынын
сезбейді. Мұндай көңіл-күйінің бұзылуына ... ауыр ... ... ... ... Олардың отбасындағы негатив тәжірибесі баланың дезадаптациялық
қылықтарына негіз болады.
Акцентуация, ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Оқушының мотивтік сферасының бұзылуына
алып келеді. Білуге тырысушылық мотиві оқу ісінде басты ... ... ... өзіи - өзі ... ... Оқушыны қатты шаршату,
көп тапсырма беруде непротикалық бұзылуы мүмкін. Невроз -тұлғалық дамудың
ауруы. Бір ... ... ... ... алып келмейді. Мектеп
неврозының көріну ... тым кең. ... ... ... ... ... ... мазасыздану, әуреге түсу және баланың
жанының жарақаттануы. ... ... ... егер ... реакцияларының алғашқы белгілері кезінде назар аударса,
адаптациялық ... ... ... ол кісінің психогендік дамуын
тоқтатуға болады. Осы ... ... ... ... көрсету,
психопрофилактика, психокоррекция жасау және ... ... ... Оның ... баланың дамуына ерте диагностика жүргізу, ... ... және ... ... ... ... ... істеу қажет.
1.2. Психологиялық коррекцияны жүргізу технологиясы
Психологиялық қызмет көрсету барысында психологиялық кеңес беру және
психокоррекцияны ... ... және ... ... ... ... ... кезде жан-жақты зерттелінуде.
Оның негізін құрушылар И.В.Дубровина, ... ... ... И.А.Соколова, А.С.Овчинников, И.О.Татур,
М.Р.Битянова, Л.И.Прихожан, Р.С.Немов, В.Г.Гильбух, Е.И.Рогов, Р.Римский,
С.Римская т.б. ғалымдар өз ... ... ... мақсаты мен
міндеттері, психологиялық қызметтің моделі, мектегі психологиялық ... мен ... ... пайдаланылатын әдістемелері анықталған. Бұл
ұсыныстардың негізгі қағидалары мектеп психологиялық ... ... жүр. ... ... әр жас ... өзіне тән көптеген
ерекшеліктері бар. Жеткіншек жас кезеңі психолог қызметінде ... ... ... ... осы жас ... балалармен жұмыс
жүргізгенде психокоррекция элементтері және психологиялық ... ... жиі орын ... ... және мектептегі қарысм-қатынастардың
ерекшеліктерін зерттеу нәтижесінде оның балаға позитивті және ... ... ... ... ... ... ... «маскарад» деп сыныптастырған. Осы жағдайлар балалардың
2. Соматикалық аурулар және ауыр жарақаттар. ... ... ... емес ... байланысты жеткіншектерде «толық емес» сезімді
болдыруы мүмкін.
3. ... ... ... ... ... ... ... қатынасты құра алмау, оларда даралық аномалды дамуды туғызады.
Психологиялық ... беру және ... ... ... ... көп. ... диплрмдық зерттеу барысында біз түзету-дамыту жұмысының
осы екі түрін ұштастырып пайдалану ... жиі ... ... беру ... ... бар ... осы
проблеманы тудырған мәселелерін талдау арқылы ... ... ... ... дегеніміз адамның мінез-құлқы мен психикалық ... ... ... әсер ... оның ... ... өзін-өзі
ұстау стилі ыңғайсыздығын көрсетіп, бұл жағдайдан шығу ... ... ... жас ерекшеліктеріне және алдында тұрған проблемасына байланысты
психологиялық кеңес беру және ... ... реті ... ... ... кеңес беру және психокеррекциялық жұмыс ... ... жүйе ... табылады. Олардың өзі бір неше блоктардан тұрады.
І-блок психодиагностикалық. Бұл кезеңде ыңғайсыз жағдайға алып ... ... ... орны ... ... ... ... отбасы,
құрбылар ортасы, жұмыс орны, оқитын мектебі т.с.с. жерлер болуы мүмкін (сол
адамның өмір сүру ортасы).
ІІ-блок бағыт беру деп ... Бұл ... ... ... ... қажет екендігіне сендіріп, ол жұмыстың ерекшеліктері түсіндіріледі.
Психокоррекция көптеген құбылмалы жағдайларға байланысты жүретін әдіс. ... ... ... ... ... ... әсері үлкен:
а) психологпен коррекцияға қатысушылар арасындағы байланыстың
қалыптасуы (ұштасып, ... ... ... ... ... ... ... құбылмалы. Өйткені қатысушылардың психологқа сеніміне байланысты
өзгеріп тұрады.
б) Қатысып отырғандардың психологқа және бір-біріне сенуін және ... ... оны ... Бұл ... ... ... өз ... ашып
айтады немесе түйсініп қалады.
в) Сенімнің артуы. Пациенттің позитивтік нәтижеге жететінін ... ... ... ... ... қарым-қатынастың бұзылуымен байланысты
болса коррекциялық жұмыс балалармен және олардың ата-аналарынен немесе
оларды ... ... ... ... ... міндеттері коррекция жүргізуді талап ... адам ... ... байланысты анықталады. Олар келесі мағнада болуы мүмкін:
1 - баланың дамуындағы психологиялық ауытқуларды ... ... ... - ... жағымсыз құрылыстарды бұзып оның жағымды көріністері
басым болатындай етіп қайта құру;
3 - мінез-құлық стереотиптерін және оның ... ... ... ... - ... даму барысын рекомструкциялау (құрылымын өңдеу);
5 - ізгі ниетті қарым-қатынас тәжірибесін қалыптастыру.
Көбінесе коррекцияны адам ... ... роль ... іс - әрекеттер
түрінде ұйымдастырылады. Адам өмірінде барлық ... ... ... өте жоғары ойын әрекеттің орны өте ... ... ойын өмір ... ... ... меңгерудің негізгі түрі, ал
үлкендер үшін өздерінің балалалық «Менің» шақырып, басқалардың, әсіресе
балалардың ... ... ... ... ... ... ... психологиялық қызмет көрсету тәжірибесінде кеңінен қолданылады.
Коррекциялық ойын барысында келесі мәселелер ... ... ... ... көрсетудің жаңа формаларын меңгереді.
2. Басқа адамдарға, үлкен, кішілер және құрбыларына, ... ... ... ... өзін-өзі және басқаларды бағалауға,
сыйлауға үйренеді.
3. Өзіне сенімі нығайады.
4. Құрбы-құрдастарымен қарым-қатынас жасау тәжірибесін қалыптасады.
5. Ойын және ... ... жаңа ... ... ... ... ... санасын олардың дербес, өз бетімен
қажетті мәселелерді шешуге шамасы келетініне сендіреді.
Коррекциялық ойындардың көптеген ортақ ... бар, ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар. Ойын коррекцияларының
ортақ көрсеткіштері және ... ... ... ... жүргізу үшін оны ұйымдастырған ортаның коррекцияға ... ... ... ... ... коррекция ойын бөлмелерінде жүргізіледі.
Үлкендермен де осындай ... ... ... Ең үлкен ерекшелік -
баланың іс-әрекеттерін ұйымдастыру барысында оларға ешқандай тыйым ... ... ... ... ... ... көрсетуге
мүмкіндік беру.
2. Екінші талап - қарым-қатынас ерекшелігі байқалған бала немесе үлкен
пациент ... ... ... ... ... шығуына жәрдем беретіндей
болуға тиіс. Өйткені конфликт зонасындағы байланыстар ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан тілектестікке
негізделген қарым-қатынас басқаларға деген бұрынғы қырсық мінездің өрескіл,
ыңғайсыз екенін көрсетеді және басқалармен ... ... жаңа ... талап етеді. Осы іздеу табысты болу үшін жаңа жағдайдағы қарым-
қатынас түрінің ... ... ... ... ... мен ... қарым-қатынасы жайбарақат, тілектестік
негізінде жүреді;
б) ешкім ешкімді сынап, мінен алтып, айыптап отырмайды;
в) шектеу ... ... ... үшін ұрсу ... ... ... ... туғызылады.
Ойын коррекциясын ұйымдастыру барысында, психологиялық кеңес беру ... ... ... арналған сұрақтар шектеулі болады және ғылыми
терминдер өте аз пайдаланып, сөйлемдер құрылым ... өте ... ... «Неге сіз басқаша ойлайсыз? Онда тұрған не бар? ... шеше ... ... ... кей ... кішкентай түрткі керек.
3. Төртінші - қатнасушының проблемасын диагностикалау және коррекциялау
барысында оларға өз ойын тұжырымдап айтқызу.
Бұл әдістің ... адам ... ... талдаудан біртіндеп
мәселеге терең үңіліп, оның ... ... ... т.б. ... салыстырады. Мысалы: келін-ене проблемасында, келін өзін бөтен
сезізуі мүмкін. Енесі оның ... ... ... сын ... қарайды.
Келін өзін-өзі бөтен қарайды. Келін өзін-өзі ыңғайсыз сезінеді.
Келіннің ойын тұжырымдау үшін ... ... ... ... кім үшін сол ... ... ... керек екендігіне сезінеді?
Сезінеді ма?
Бесінші құрамды бөлігі - өзінше талдауды (интерпретация) ... ... ... ... Оны ... ... үшін ... жағдайларды ескеру
қажет:
- клиенттің интерпретацияны қабылдауға, түсінуге даярлығы;
- интерпретацияны қолдануға ыңғайлы жағдай орын ... ... ... ... ... ... клиентке өте түсінікті сөздермен айтылу
қажет.
Алтыншы - өз сезімін өз сөзімен түсіндіріп ... беру ... ... ... психолог өзінше талқылап, оның оң-теріс жағын
ашып береді. ... ... ... ... бар ... ... ... нәрсенің әсері клиенттің бағалауынан төмендегін дәлелдеп береді.
Мысалы: баласы оқуды тастап кеткен. Оны ... ... ... ... ... керек, сондықтан ол өз жолын іздеп ... ... ... ... ... жағдайды талдау ұстанымы құралуы бөліктеп
тұрады екен. Эмоциялық жағдайды талау ұстанымына сай ... ... ең ... ... ... ... жалғасын қалыптастыру. Қарым-қатынас
ауызша сөйлесу (вербальдық қ-қ) арқылы және шілсіз жүруі мүмкін.
Тілсіз жүргізілетін байланыс түрлері.
а) ... ... ... ... ... ... ... түсініп отырғанын білдіру. Отырғанда қарама-қарсы емес, кішкене
бұрыштап отырған дұрыс.
б) выражение лица - бет ... - ... ... ... оның ... ... ол психотерапевты
налық әдіс.
в) дене қалпы жабық болмауы қажет қол қусырылған, қолы тыныш ... ... ... әсер ... ... отырыс емін-еркін болуы керек.
Онша жақын емес. Клиентке психологиялық ыңғайлы жағдай туғызатындай.
г) тон, громкасть голоса - дауыс онша қатты емес, ... ... ... ... ... ... ... әсері бар.
д) Психолог үлкен наузалар жасап клиентке өз ... ... ... ... ... ... жүргізілетін контакт барысында әңгімелесу ... ... сай ... ... ... клиенттің
ойын мақұлдап (удобрение), мақтап, қолдап ... ... ... ... ... ... ... басқалардан кем еместігіне көзі жетіп,
түсінуі қажет.
Осы талаптарға сай ұйымдастырылған кеңес өз функциясын ... ... ... ... Оның ... ... ... көбісінің басқаларға
ұнайтынын және ұнамды қылықтары бар екенін көрсету.
Коррекциялық ... әр адам ... ... ... ... екенін сезінуі
қажет. Тек қана толық сенім болғанда поциент өз проблемасын ашып ... ... ... ... ұстамдылық көрсетіп әр поциенттің
шағымын ... ... ... ... үзінділерін
тілектестік белгісімен қабылдау қажет (колын сипап, күлімсіреп ... ... ... ... ... болады: а) жұмыс уақыты (балалар ойын бөлмесі жұмыс
уақыты шектеулі екенін түсінуі ... б) ... ... болмайды
(рұқсатсыз); в) ойыншықтарды, әдістемелік құралдарды алып кетуге болмайды.
Болды. Басқа шектеу жоқ.
5. Пациенттің белсенділігі.
Әр адам өз ... ... Осы ... ... үшін әр адам ... өзі шешуге шамасы келетініне сенуі қажет. Сондықтан бірінші,
екінші кездесу барысында пациентті асықтырмай оның ... ... ... кажет.
Пациенттің күшті жақтарын қолдан, соған сүйену - коррекцияның маңызды
шарты.
Әр ойын көп функция атқарады
Бір ... өзін өзі ... ... ... ... - ... арттыру және өзін емін еркін сезінуге үйрету ... - ... тіл ... өмір сүруге, ұжымдағы адамдармен
санасуға ... ... үш ... - ... ... қатар әр адамның праблемасына
байланысты жеке мәселелер тууы ... ... осы ... ... ... ... ... топпен жүргізілгенде оны треннинг тобы деп атайды.
Осы топты ұйымдастырудың түрлері көп. Олар ... ... ... ... Бұл ... ... 4 түрі бар. Олар ... алынған проблемаға
байланысты анықталады.
I - Қарым-қатынас мәдениетін ... тобы ... ... ... адам жасы ... соң ... ... оралды) Бұл тренинг 3
кезеңнен тұрады.
1. Ритуалдык ... ... ... ... ән ... ... ... алу).
Оны күнделікті тренинг басталғанда және аяқталғанда орындау барлық
қатысушылардың эмоционалдық жөнусын ... ... ... ... және топты нығайтады.
в) Ритуальдық сәлемдесу мен қоштасу. Сәлемдесу барысында бұрынғы ... ... онын ... ... еске ... ... ... талданады. Топ жағы қарым-қатынас ережелері еске ... ... ... ... ... ... ... үшін жүргізіледі.
2. Топтық шешім қабылдауға үйрету.
Бүгін жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін әрқайсысына берілетін уажым анықталады.
Ойындардың барлығы рольдік, ... кім ... роль ... ... ... Ойын ... соң әр қайсысының топтық тасырманы орындауға
қосқан үлесі талданады, өз міндетін орындағаны бағаланады ... ... ... ... ... ... ... «шығын» оларды өз бетімен барлық әрекетті
ұйымдастыруға мүмкіндік беру үшін ... ... ... ... ... ... олар өзі ... мәселені үлкендерден көмек
сұрамай шешуі керек). Барлық шешімдерді өздері қабылдауы керек.
Ашық жаркындақты ... ... ... ... ... ... тобы 4-7 күн ... жүргізеді.
ІІ-Эгоцентризмді бұзу тобы (дарашылдық, дүниенің негізі мен, басқаның
бәрі менің түсінігім дейтін пэлсапалық көзқарас атынан алынған).
Эгоцентризм адамның мінезін икемсіз, ... ... ... ... ... жақсы қалыптасқан адамдармен жұмыс жүргізгенде
келесі ... ... ... қолданылады.
1 - ритуалдық кезең.
2 - басқаларды түсіну, аяу, жан ашу сезімін тереңдету кезеңі. Ол үшін
бір-бірін тыңдау керек.
а) ... ... ... ... ... ... ... қалады). Келмеген адамға жанашырлық білдірудің түрі.
б) Өз ... ... ... ... ... Басқалардың сөзін тыңдату және өз пікірін айтқызу.
г) Басқалардың сезімін сыйлап, түсіну.
д) Әр адамның басынан өткен оқиғаларды ... - ... ... ... ... әсер ... кезең.
а) Эмоциональдың керісінше жауап беруге алып ... ... ... тиетін);
б) пациенттің күшті жақтарын көрсетіп, оған ... ... ... ... ... ... ... сенім білдіру, оң
қасиеттерін бағалау;
г) ... ... ... ... ... ... түсінуге үйрету тобы тәсілі.
Адам өз проблемаларына толық түсінік, оны ... шығу ... ... келсе ол адамның өзін - өзі қоршаған ортамен тепе-теңдікте ... ... ... Бұл топ келесі кезектегі іс-әрекеттер арқылы
жүзеге асырылады.
а) Шағылыстыру тәсілі ... ... ... ... қате
екенін, барлық құбылыстарға реакциясы ақиқатқа сай еместігін көрсету және
оның ... ... ... Бұл ... ... ... ... іздеп, нациент өз болашағын және осы ... ... ... ... ... ... кіріседі.
Сонымен, бұл тәсілдің негізгі мақсаты - адам өз қателерін өз санасынан
өткізіп, шағылыстырып ... ... ... шағылысқан сәуле тәрізді).
б) Өзінше талқылау (интерпретация).
Бұл тәсілдің ... ... ... ... жағдайды туғызған
себептерді психолог талдап, нациентке түсіндіріп, оның мән мағынасына ... ... ... ... ... мен иланушылықты қалыптастыру.
Бұл тәсілді қолдану нәтижесінде ... ... ... ... қажет. Осы міндетті атқару үшін топтағы адамдардың
бір- ... ... ... ... ... ... адамдарды
өз туысқанындай қабылдауы қалыптасуы қажет.
г) "Жанама ... ... ... ... ... басқа адамдардың бір-
біріне сұрақ ... ... ... ... өз мінез құлқының, мінез
көрсетуінің ... ... жол ... ... стереотинтерді бұзу тобы.
Ұнамды мінез құлықты қалыптастыру, пациенті басқаларға ыңғайлы болуға
үйрету ... ... екі ... ... ... мінез - құлыққа әрекеттік тосқауылға қою.
Психолог пациенттің жағымсыз мінез көрсетуіне тосқауыл қойып ... ... ... тиым ... көріністерін басып тастауы. Бұл
тәсіл нациенттің елермелігін, желікпелі қызулығын шақырып, барлық теріс
мінезін толық, ... ... ... ... ... ... етеді.
Нациентке барлық эмоциясын шығаруғы мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... туады.
Тосқауыл қою келесі іс- әрекет арқылы жұргізіледі қолынан ұстап отырған
қою, қағып ... ... ... ... Жағымсыз мінезін сөз арқылы қоршауға алып пациентпен одақтасу.
Пациентке ... - ... ... өте ... жағдай туғызып
отырғанын айқын көрсетіп, оның басқа позицияға тұруы қажет екенін шыдахмды,
байсалды болуы ... ... ... Өзін өзі ... ... ... қорғауы
қажет және мүмкін екенін көрсету.
в) Ақиқатқа сай келетін мінез - құлық көрсетуге үйрету.
Ойын арқылы ... ... ... ... әр ... ... ... тәжірибесін қалыптастырады.
Барлық топтың іс ірекетін бірнеше кезеңде және фазада жүреді:
I - бағдарлау кезеңі (2-3 ... ... - ... құру кезеңі (4-7 кездесу барысында)
III - бекіту (пысықтау жаңа тәжірибені) 2-3 рет.
I - кезеңде топтағылар таныстыру ... ... ... қарым-
қатынас (балаларға ойыншықтармен танысып, бір- бірімен ойнауды, үлкендер
ұйымдастырылған к-к.)
Психолог нұсқауы өте аз шектеу шектелу.
Бұл кезеңде ... ... ... шектейді: а) бөлмеден шығуғыа болмайды.
б) Ойыншықтарды алып кетуге болмайды.
І-бағдарлау кезеңі.
а) Мінез құлықты зерттеп, коррекциялауды талап ... ... ... көңіл күйін көтеріп, өзін емін -еркін сезінетін жағдай
туғызу. Әр қатысушы өзін өзі өте ... ... ... ... - ... мазақтамайтынына сенуі, үлкендер - ешкім сырын
басқаларға айтпайтынына сенуі);
в) Топты ішкі ... ... ... ... Ол ... ... түрлерін қолданып бір-біріне жақындатады (дене терапиясы
әлем) Көп ойындар қолданылады. ("жыл ... ... ... топ ... ... бір ... ... қарай кішігірім топтар құру.
Бұл кезеңде топтағылар адал нациядан өтім ... ... ... ... Ренанструкциялық топтағылар бір - бірінен қысылмай, өздерін
емін ... ... ... ... ... ... мақсатқа толық
бағынышты болады. Ол баланың (топқа келген ересек адамның) ... ... ... анық ... Өз ... - ... өзгерту қажеттілігін жақсы
түсіндіру.
Бұл жағдайда адамның ішкі кернеуі төмендеп, басқаларды ... ... ... анық ... ... - рольді ойындар қолданылып қарым - қатынас мәдениеті
пысықталады.
Коррекцияны ұйымдастырудың осы кезеңі ең қиын болып есептеледі. Өйткені
коррекцияланушы психикасында өзгерістер ... ... ... ... ішкі ... ... шығады. Осы кезеңде ... ... ... ... ... көрініс береді.
Балалармен жүргізген топта ата-анасымен бірге шешілетін мәселелерді осы
эмоционалдық шиеленіп ... ... ... ... ... ... ұлы т.б. драматизация ойындары арқылы ).
От басындағы ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңнің соңында бір-біріне ... ... ... ... ... ... сыйлау, қол ұшын беретін адамға деген сенім пайда ... ... ... оң ... тұрақты етуге, оларды
пысықтауға психолог өте үлкен көңіл бөледі. Бала ... жаңа ... алып ... барлық жағдайда сақтауға шамасы келетініне сенуі қажет.
Психологтың коррекциялық жұмысты жүргізу техникасы осы іс-шаралардың әр
кезеңінде анықталған ... сай ... ... ... ... ... келесі кезеңдердің мақсаттарын толық
орыкдаудың маңызы өте ... I - ... ... зерттелінушілердің
проблемасын анықтау негізінде топтарды ... ол топ тағы ... ... ... жолменен басқарып, топ әрекетін
ұйымдастырып отырады. II - кезеңде ... ... ... ... әр ... ... шығармашылық элементтерін
көрсетуге мүмкіндік береді. III - ... ... ... ... ... ... меңгерген жаңа тәжірибесін өз бетімен
көрсетуге, өз күшіне ... ... ... ... ... беруге
мүмкіндік туғызылады. Кеңесші психолог - баланың досы позициясында болуын
оған тек қажет уақытта көмек көрсетеді.
2 ... ... ... ... ... ... жүргізу ерекшеліктері
2.1 Оқушылардың жекелік психикалық қасиеттерін
диагностикалау
Психокоррекциялық және психологиялық кеңес беру жұмыстары балалардың
алдында ... ... ... анықтауға
бағыттапған психодиагностикадан басталады. Психодиагностика ... ... және ... ... белгілі бір мәселелерге
байланысты бағалауды қамтамасыз етеді. ... ... ... оқуындағы
кездесетін қиындықтарының психологиялық себептерін және оларды ... ... даму ... жекелік құрылымына байланысты
қалыптасқандығын анықтау үшін көптеген ... ... ... ... ... ... ата-
аналарға баланың даралық психикалық ерекшіліктері туралы толық мәлімет беру
және психологиялық ... ... ... ... ... ... алу.
Біз жеткіншектерге психологиялық кеңес беру және ауытқуы бар балалармен
асихокоррекция жүргізу ... ... ... ... ... ... қасиеттерін бағаладық. Жеке тұлғалық қасиеттер ішінде темперамент
психофизиологиялық негізі бар, ... ... ... ... ... ... болғандықтан зерттеуді осы қасиетті ... ... ... және жас ерекшеліктеріне, психологтың
алдында тұрған максаттарына байланысты психодиагностикалық ... оны ... ... ... әдістемелері анықталады.
Жетінші сынып оқушыларының жекелік психикалық қасиетін анықтап,
болашақта ... ... ... ... ... қасиеттерді
қалыптастыру жолдарын ... ... ... Психолог осы жас
кезеңдегілерге қызмет көрсету барысында әр ... ... ... ... ... ... даму деңгейін, карым-
қатынасқа икемділігін және тағы сол сияқты жекелік қасиеттерін түсініп алуы
керек. ... осы ... ... үшін психолог көптеген
әдістемелерді пайдаланып психодиагностикалық жұмысты жүйелі түрде жүргізіп
отырады.
Дипломдық зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... мектебінің жетінші сынып оқушыларының жекелік қасиеттерін
психологиялық ... ... ... ... барысыкда
оқушылардың темпераментін Стреляу тестімен ... әр ... ... ... ... ... ... деңгейін және
агрессиясын Шмишек, Басса-Дарки, ... ... ... ... ... ... ... қолданып, зерттеу
нәтижелерін талдауға арналған ереже бойынша жүйеге келтірдік.
Оқушылардың темпераментін Я.Стреляу тестімен ... ... ... және ... ... тепе-теңдігін
анықтау.
Орындау ережесі: тексте берілген 134 сұрақтарға жауапты талдау арқылы
темперамент ... мен ... ... жүру ... болады. Сұрақтарға жауапты ия, жоқ, білмеймін деп беру ... ... ... қате ... ... емес. Әр адамның өз жауабы өзіне дұрыс
және сол адамның өзіне тән ... ... ... ... ретін бұзбастан, онша көп ойланбастан, үш ... ... ... ... ... ... ... жауапты сирек қолданған жөн.
Сауалнама:
1. Сіз өзіңізді басқалармен тез танысатын адамдарға жатқызасыз ба?
2. Іс-әрекетке кірісу үшін басқалардан нұсқау ... ... ... ... ... үшін ... ... ішінде дем алғаныңыз
жеткілікті ме? Ыңғайсыз жағдайда жұмысты орындай аласыз ба?
4. Пікір-талас ... ... ... жоқ ... ... Ұзақ ... соң ... оралуыңыз оңай ма?
6. Жұмысқа беріліп кеткенде шаршағаныңызды ... ... ... ... ... ... орындалуын шыдамдылықпен күтесіз бе?
8. Әр түрлі уақытта төсекке жататын болсаңыз, ұйықтауыңыз ... ... ... бола ... ... ... ... сырды құпияда сақтай аласыз ба?
10. Бірнеше апта ... ... бойы ... ... ... ... Шыдамдылықпен ерінбей түсіндіресіз бе?
12. Терең ойланып істейтін жұмысты жақсы көресіз бе?
13. Қызық емес жұмысты орындау барысында ... ұйқы ... ... ... ... тебіренуден кейін жеңіл ұйықтайсыз ба?
15. Өзініздің күшті жағыңызды көрсетуге құмарсыз ба?
16. Бейтаныс адамдардың алдында өзіңізді еркін ұстайсыз ... ... ... ... ... оңай ма?
18. Сәтсіздікте сабырлық сақтайсыз ба?
19. Қажет болғанда өз мэнерлеріңізді басқа адамдардың ... ... ... жауапкершілікті талап ететін функцияны орындауға құмарсыз
ба?
21. Басқалардың әсерінен ... ... ... ... өзіңізге сеніміңіз сақталады ма?
23. Пікірмен санасатын адамның алдында өзіңізді емін-еркін сезінесіз
бе?
24. Күтпеген ... күн ... ... сіз сасып қалмайсыз ба?
25. Қажетті жауапты тез табасыз ба?
26. Сіз үшін өте маңызды шешімді күту ... ... ... ... ... каникулдың бірінші күндері сіз үшін жеңіл өте ма?
28. Тапқырсыз ба?
29. Жүрісіңізді, тамақтануыңызды ... ... оңай ... Дем ... жатқанда тез ұйықтайсыз ба?
31. Сабақта, жиналыстарда сөз алуға құмарсыз ба?
32. Ашулануыңыз оңай ... ... ... ... соң оны тоқтатуыңыз оңай ма?
34. Басқаларға кедергі келтірмеу үшін үндемей отыруға қиналмайсыз ба?
35. Шағыстырушыларға ... ... ... ... тіл ... ... істеуіңіз оңай ма?
37. Шешім қабылдау үшін барлық жағдайларды салыстырып көресіз бе?
38. Кітап оқығанда автордың ойын ... ... ... ... ... ... әңгімелесіп отырасыз ба?
40. Егер пікір-талас нәтижесі жемісті болмайтынын ... ... ... ... ұстап қаласыз ба?
41. Нақты қимыл-әрекетті талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
42. Басқалардың пікірімен санаса ... ... ... ... ... Жұмысты ұйымдастырудың жаңа тәртібіне тез үйренесіз бе?
44. Күндіз қызмет атқарған болсаңыз, түнде ... ... ... ... Әдеби кітаптарды тез оқисыз ба?
46. Кедергі кездескенде жоспарланған нәрседен тез бас ... ... ... ... ... ... Тез ... ба?
49. Жылдам жауап бермей ұстамдылық көрсете аласыз ба?
50. Шуға көңіл бөлмей жұмысты орындай аласыз ба?
51. Шындықты бетіне баспай, шыдамдылық көрсете ... ... ... ... ... сөйлесерде ұстамдылық көрсетесіз бе?
53. Жаңа ортаға тез үйренесіз бе?
54. Жаңалыққа құмарсыз ба?
55. Күндіз ауыр ... ... соң ... ... түнгі ұйқы
жеткілікті ме?
56. Қысқа мерзім ішінде ... ... ... ... ... бас ... ... Өмірде кездесетін қиындықтың басым көбін өзіңіз дербес шешесіз бе?
58. ... ... ... басқалардың пікірін тыңдап аласыз ба?
59. Жүзе білетін ... суға ... бара ... адамды құтқаруға
әрекет жасайсыз ба?
60. Қажырлы еңбек ... ... ... ... ... ... ... тұрса, өзіңізді ұстап қала аласыз ба?
62. Жұмыс орныңызға мән бересіз ... Бір ... ... ... оңай ... ... шешім қабылдау үшін барлық мүмкіндіктерді салыстырып
көресіз бе?
65. Басқалардың оқшау мінезіне қатты ашуланасыз ба?
66. ... ... ... ... ... ... ... оңай ма?
67. Біркелкі орындалатын жұмыстан жалығасыз ба?
68. Көпшілік ортасында тәртіп сақтау сізге оңай ма?
69. Артық дене ... ... ... ... беру ... қиын ... ... ортаны жақсы көресіз бе?
71. Көп күшті талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
72. Ұзақ ... ... ... ... ... ... талап ететін жұмысты жақсы көресіз бе?
74. Қиын ... ... ... бе?
75. Ұйқыдан оянғаннан соң төсектен бірден тұрасыз ба?
76. Өзіңіз тапсырманы орындап ... соң ... ... ... ... Жағымсыз жағдайды көргеннен соң бұрынғыдай ынтамен әрекетіңізді
жалғастырасыз ба?
78. ... ... ... ... ... ба?
79. Басқалар түсінбейтін, жылдам сөйлейтін кездеріңіз болады ма?
80. Ұйқыңыз қанбаса жұмысты сапалы орындай ... ... Ұзақ ... үзіліссіз жұмыс істей аласыз ба?
82. Бас немесе тіс ауруы мазалағанда жұмыс істей аласыз ба?
83. Басқалар сізді ... ... ... ... біле ... ... ... ба?
84. Төтенше жағдайларға тез жауап бересіз ба?
85. Тез ... ... ... ... ... өз жұмысыңызды саспай орындайысыз ба?
87. Сенімді дәлелдер ... өз ... ... ... ... ... ба?
89. Өзіңізден жай қимылдайтындардың жұмыс темпіне икемделе аласыз ба?
90. Өз уақытыңызды ... ... ... ... қатар орындауға шамаңыз келеді ме?
91. Көңілді компанияда қобалжығаныңыз басылады ма?
92. Бірнеше істерді қиналмастан бір уақытта орындайсыз ба?
93. Көшеде болған ... ... ... ... ... ... сақталады ма?
94. Нақты қимылдарды талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
95. Жақын адамдарыңыз істі ... ... ... ... ба?
96. Қиын жағдайларда өзіңізге сенесіз бе?
97. Бейтаныс адамдар арасында5 үлкен топтың ішінде өзіңізді ... ... ... ... ... ... тоқтата аласыз ба?
100. Басқалардың жұмыс атқару ережесіне икемделуіңіз оңай ма?
101. Іс-әрекет түрлерін өзгертуге құмарсыз ба?
102. Төтенше жағдайда басқалардың ... ... ... ... ... көтермейтін кезде күлкіңізді баса аласыз ба?
104. Жұмысқа бірден кірісіп кетесіз ... ... ... ... сөз ... ... Уақытша депрессияға бөленбеуге шамаңыз келе ме?
107. Ақыл-ой қызметінен қатты шаршағаннан соң ... ... ... Ұзақ ... ішкі ... ... күре ... ба?
109. Нәтижесі сәтсіз болатынын білсеңіз, оған араласпай ... ... ... ... саспастан дәлел іздейсіз бе?
111. Күтпеген жерде өзгерістер туғанда дұрыс шешімін таба аласыз ба?
112. Сізге ... ... ... ... ... ... өтініш жасамай-ақ медициналық процедуралардан өтесіз бе?
114. Бар күшіңізді салып жұмыс істеуге даярсыз ба?
115. Демалыс өткізу, көңіл көтеру жайыңызды ... ... ... Жаңа күн ... үйрену сізге оңай ма?
117. Төтенше жағдайларда басқаларға көмек көрсетуге асығасыз ба?
118. Спорт жастарын, цирк өнерін тамашалаған кезде өз ... ... мен ... әрекеттер арқылы білдіресіз бе?
119. Көпшілікпен сөйлесуді талап ететін жұмысты жақсы көресіз бе?
120. Өзіңіз бет-әлпетіңіздің көрінісін қадағалайсыз ба?
121. Дене күшін талап ... ... ... ... ... Өзіңізді ержүрек адаммын деп есептейсіз бе?
123. Күтпеген жағдайда дауысыңыз өзгереді ме?
124. Сәтсіздікке кездескенде барлығын тастай салмауға шамаңыз ... ... ... ... ұзақ ... ... ... аласыз ба?
126. Егер күлкіңіз біреудің намысына тиетін болса, сіз өзіңізді ұстай
аласыз ба?
127. Тұнжыраған көңіл-күйіңіздің жарқын жүзге ... оңай ... ... ... оңай ма?
129. Қоршаған ортаның салт-дэстүрін сақтау сізге оңай ма?
130. Көпшіліктің алдына шығуды ұнатасыз ба?
131. Жұмысқа ұзақ даярлықсыз ... ... ... Өз ... ... тігіп, басқаларды құтқаруға барасыз ба?
133. Қимыл әрекеттеріңіз ширақ па?
134. Жауапкершілікті талап ететін ... ... ... ... шкаласы:
Жауап кітке сай келсе - 2 балл.
Жауап сай келмесе - 0 ... ... ... - 1 ... кілті:
Қозу күшін анықтау үшін келесі сұрақтарға ... ... ... ... ... ... ... 4, 7, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 24, 32, 45, 56, 60, 66, 72, 73, ... 82, 83, 94, 97,98, 102, 105, 106, 113, 114, 117, 121, 122, 124, ... 133, ... 47,51, 107, 123.
Тежелу күшін анықтау үшін келесі сұрақтарға берілген жауап кілтке сай
келсе ол шкала бойынша бағаланады:
Ия: 2, 5, 8, 10, 12, 16, 27, 30, 35, 37, 38, 42, 48, 50, 52, 53, ... 65, 67, 69, 70, 75, 77, 84, 87, 88, 90, 96, 99, 103, 108, 109, 1 ... 118, 120, 125, 126, ... 34, 36, 128.
Динамикасын анықтау үшін келесі сұрақтарға берілген жауап кілтке ... ... ... ... 6, 9, 11, 14, 20, 22, 26, 28, 29, 31, 33, 40, 41, 43, 44, 46, ... 55, 64, 68, 71,74,76,79,80,85,86,88,91.
Жоқ: 25, 57, 63, 116.
Қозу және тежелу процестерінің көрсеткіштері 42 және одан жоғары болса,
өлшенген жүйке процесінің ... ... ... Қозу және ... ... жүйке процестерінің ара-қатынасы жүйке
процесінің тепе-теңдігін көрсетеді. Егер арақатынасы 1-ге жақын ... ... ол ... иесі ... болады, қозу көрсеткіші басым болса -
ол адамның қозғыштығын, ұстамсыздығын көрсетеді, ал тежелу ... ... - ... тормоздан шығуы қиын, тежелгіш екпінінің белгісі болады.
Көрсеткіштер бойынша мінездеме:
Сангвиник - ... тез ... ... ... ... ... бағытталған, ашық-жарқын, қарым-
қатынаска құмыр, кейде көп сөйлейтін, уайымсыз, көңілді, басшылыққа ... көп, өмір ... ... ... ... таза түрі сирек
кездесетіндігі анық байқалды.
Холерик - экстравент: айнымалы ... ... ... ... ... анық ... оптимист, белсенді, жұмысқа қабілетті және
көңіл күйі тұрақсыз, стресс ... ... - ... ... ... ... ашулануы қиын, ойшыл,
іскер, ұстамды, сенімді, сиысымды, қарым-қатынасқа ... ... ... ұзақ ... созылған қолайсыз ... ... бір ... ... ... ... 16 пайызы
флегматик - интровертке жақын болады.
Меланхолик - интровент: ... ... ... ... ... ... бойынша сабырлы, бірақ эмоциясы терең, оған ұзақ уақыт
бөлініп жүреді, ойшыл, ... ... ... ішкі ... ... ... денсаулығы, жұмысқа қабілеті төмендейді.
Зерттелінгендердің сипаттамасы:
3 - флегматик-интроверт;
6 - ... - ... ... ... ... ... ... қасиеті туралы, оның
әрқайсысының оң көрсеткіштері мен қатар осал жерлері бар ... ... Әр адам ... ... ... ... оң ... табиғи күшін барынша ашуға тырысуы керек екендігі түсіндіріледі.
Сонда ұшқалақ адам өзін ... ... ... орын ... ... ... ... көңіл аударып жүретін болады. Зерттеу нәтижесі
бойынша ... ... ... ... ... Әр бала ... мінездеме жазып, оң көрсеткіштерін анықтап,
оны жетілдіру жолдарын ... ... ... ... ... ... ... барлық ерекшеліктерін толық диагностикалау
үшін бірнеше әдістемелерді бір-бірімен ұштастырып жүргізу қажет. Сондықтан
келесі кезеңде ... ... ... ... ... және ... ... анықтауға арналған.
Оқушылардың агрессиясын Басса-Дарки әдістемесімен зерттеу.
Зерттенушілердің мазасыздану деңгейін ... ... ... ... ... ... ... салғызып, оны
психологиялық талдау жасау әдістемесі пиктограмма деп аталады) әдістеменің
үй, тал, адам және ... ... ... ... ... нәтижелерін
ереже бойынша талдап шықты.
Басса-Дарки әдістемесі.
Мақсаты: Бала агрессиясының түрін және оның көрініс беру ... ... ... оған әр түрлі анықтама береді. Біреулері
ол адамның қоршаған орта құбылыстарынан өзін ... ... ... негізделген қасиет деп көрсетсе (Лорнед, Анри), екіншілері
жетекші роль атқаруға ... ... ... деп ... ... ... теориялар да бар (Маллер, Дуб,
Доллард). Агрессия терминімен жеке тұлғаның ... ... ... ... ... белгілейді.
Деструктивтік әрекет дегеніміз - адамның алдында тұрған бөгетке кедергі
жасап, қиындықты жеңуге деген белсенділігі. Сондықтан агрессияның оң ... ... бар ... ... түсіну қажет. Мысалы, адам өз өмірін
немесе басқа адамдардың ... ... ... ... ... ... ... агрессияны ақтайға болады. Сонымен қатар, ешқандай ақтауға
болмайтын ... ... ... ... жас ... себепсіз агрессия
немесе жалған қауіпке бағытталған шабуылшылық орын алуы ... ... ... ... және мөлшерін анықтауға болады. Психолог осы
мәселені зерттерп, нормадан тыс дамыған ... ... ... және ... ... сипаттағанда оны негізгі екі топқа
бөледі. Біріншісі - мотивациялық агрессия. Осы құбылысты ... ... ... ең ... ... осы түрін анықтап алуға тиіс.
Екіншісі - инструменталдық ... ... ... қорғау үшін, басқаларды
жәбірлеуге қолданатын әрекеттері. Бұл қасиеттің көрініс беруі сегіз формада
болуы мүмкін. Агрессияны зерттеуге қолданылатын әдістемелердің бірі - ... ... Бұл ... көмегімен агрессияның ... ... ... ережесі: тест ... ... ... Оларға «ия» немесе «жоқ» деп жауап беріңіз.
Сауалнама:
1. Менің кейде басқаларға зиян келтіргім келеді.
2. Кейде өзім жақтырмайтын ... ... өсек ... Мен тез ... ... бірақ тез басыламын.
4. Егер маған жақсылап өтініш жасамаса, тапсырманы орындаймын.
5. ... ... ... ... толық ала алмаймын.
6. Басқалар менің сыртымнан мен ... не ... ... Мен ... қылықтарын ұнатпасам, пікірімді оларға білдіремін.
8. Егер біреуді алдаған кезім болса, мсн ар-ожданымның ... ... Мен ... адамға қол жұмсауға қабілетті емес сияқтымын.
10.Мен еш уақытта заттарды ... ... ... ... ... ... ... уақытта да кешірімдімін.
12. Басқалар қолайлы жағдайды пайдаланып қалады.
13. Егер маған орныққан ереже ұнамаса, менің оны ... ... ... маған күтпеген жерде, сый-сыйапат көрсетсе, мен одан
сескеніп қаламын.
15. ... ... ... ... жиі болады.
16. Кейде менің ойыма өзім ұялатын нәрселер келеді.
17. Мені біреу ... ... ұрса мен оған ... ... Мен ... ... әлдеқайда ашушаңдырақпын.
19. Мен ашуланғанда есікті тарс етіп жабамын.
20. Егер біреу маган үкімін жүргізгісі келсе, әрқашан мен оған ... ... ... мені онша ... Көп адамдар мені ұнатпайды деп ойлаймын.
23. Басқалар менімен келіспесе, мен олармен дауласпай тұра алмаймын.
24. Жұмыстан қашатын адамдар өздерін кінәлі ... ... ... ... ... ... ... жығылғысы
келгендер.
26. Дөрекі әзілше мен бармаймын деп ойлаймын.
27. Мені сынағандарға қатты ашуланамын.
28. Егер біреулер өздерін бақыттысымақ ... олар ... ... бар ... саламын.
29. Апта сайын імен өзіме ұнамайтын адамдарды жолықтырамын.
30. Адамдардың көбі маған қызғашақтықпен қарайды.
31. ... ... ... ... ... Ата-анам үшін ешнәрсе жасамағаныма қамығамын.
33. Сізді әрқашан ызаландырған адамдардың тұмсығын бұзуға ... Мен әр ... ... бөленіп, тұнжырап жүремін.
35. Егер басқалардың маған деген көзқарасы мәртебеге сай келмесе, мен
оларға ренжімеймін.
36. Мені ... ... ... мен оған ... ... ... ... да, қызғаншақтық ішімді ит жегендей
етеді.
38. Кейде мені күлкіге көтеретіндер бар ... Мен ... ... да ... сөз ... ... ... барлығы кешірілсін.
41. Маған біреу қол көтерсе, менің жауап қайтаруым сирек болады.
42. Айтқаным болмай қалса ренжимін.
43. Кей ... ... ... мен ... Шынымен жек көретін адамым жоқ.
45. Бөтендерге еш уақытта сенім білдірмеу-менің ұстанымым.
46. Егер мені біреу ызаландырса, ол ... не ... ... ... ... ... жиі жасаймын.
48. Ашуланған кезде қол жұмсауым мүмкін.
49. Кішкентай кезімнен бастап ... ... ... Мен ... ... ... ... жиі сеземін.
51. Қандай екенімді жұрттың бәрі білсе, олар мені бірге жұмыс ... адам деп ... ... ... себепке байланысты басқалар маған жағымды нәрсе істейді, деп
ойлаймын.
53. Маған біреу дауыс көтерсе, мен де оған ... ... мені ... ... ... артық кемім жоқ.
56. Қатты ашуланғанда бірінші қолыма ... ... ... ... ... ... ... болып бастаймын.
58. Өмір маған әділетсіз екенін кейде анық сеземін.
59. Мен адамдар бұрык тек шындығын ... деп ... ... ... ғана ... Егер ... жіберсем қысылып жүремін.
62. Өз құқығымды жұдырықпен қорғау керек ... ... ... Өзімнің ашуымды кейде стол төбелеп көрсетемін.
64. Маған зиян келтіргісі келетін дұшпандарым жоқ.
65. Дөрекілерді өз орнына қоя аламын.
66. Өзім ... өмір ... ... деген ой маған жиі келеді.
67. Мені төбелеске дейін апаратындарды білемін.
68. Кішкентай нәрселерге бола ренжімеймін.
69. Басқалар намысына ... ... ... деген ойға сирек
бөленемін.
70. Мен ... ... тек ... ... кезде мен жабысқақ болып кеттім.
72. Дау барысында мен дауысымды жиі көтеремін.
73. Баскаларға теріс көзқйрасымды көрсетпеуге тырысамын.
74. Мен дауласпастан ... ... ... ... келесі ұстанымдарға сүйене отырып жасаған:
1. Әр сұрақ агрессиясының бір түрін анықтауға ... ... ... ... ... пікірі әсерін тигізуін
төмендету жолдары ойластырылған.
Бағалау шкаласы:
Жауаптар сегіз шкала бойынша ... ... ... ия-1, ... ... 1, 25, 31, 41, 48, 55, 62, ... ия-0, келесілерге-9, 7.
2. Жанама агрессия: ия-1, жоқ-0. 2, 10, 18, 34, 42, 56, 63, ... ... ... ия-1, ... 3, 19, 27, 43, 50, 57, 64, ... ... Негативизм: ия-1, жоқ-0. 4, 12, 20, 28.
Жоқ-1, ия-0: 36.
5. Өкпелегіштік: ия-1, жоқ-0. ия-0: 5, 13, 21, 29, 37, 44, 51, ... ... ия-1, ... 6, 14, 22, 30, 38, 45, 52, ... 74, ... Вербальды: ия-1, жоқ-0. 7, 15, 23, 31, 46, 53, 60, 71, 73.
Жоқ-1,ия 0:1,33, 66, 74, ... ... ... ия-1, жоқ-0. 8, 16, 24, 32, 40, 47, 54, 61, 67.
Көрсетілген шкала бойынша ... ... ... ... ... екі ... қосындысы шығарылады. Біріншісі, қастандық индексі деп
аталады да, ол 5 және 6 ... ... ... ... ... ... индексі - 1, 3, 7 шкалалар қосындысы бойынша анықталады.
6, 5 ... 3 - ... ... ... ... белгісін
көрсетеді. 21 плюс-минус 4 - агрессияның нормадағысын көрсетеді.
Зерттеу нәтижесі:
Басса-Дарки әдістемесі ... ... ... біз ... ... ... Олар келесі кестеде көрсетілген.
Басса-Дарки әдістемесі бойынша баланың мазасыздану деңгейін бағалау.
|Мазасыздану ... ... ... |
| | ... ... ... ... |Жоғары, орта, төмен Жоғары,|2,5,19. |
|2. Жанама ... ... ... ... ... |5,7,14. |
|3. Тітіркенушілік ... ... ... ... |7,8,11. ... Негативизм |Жоғары, орта, ... ... ... ... ... ... Жоғары, орта, |17,8,1. ... ... ... ... ... ... |11,6,8. ... Вербальды агрессия | |12, 11,3. ... ... ... | ... |
Зерттеу нәтижесі көрсеткендей мектеп оқушылары арасында ең ... ... ... ... ... ... ... Ол әсіресе ұл
балаларға тән, олар балағат сөздерді өте көп қолданатыны анықталды. Екінші
орында күдіктенушілік пен ... ... ... Бұл ... ... ... жоғары болуы заңды нәрсе. Өйткені
балалар өз мамандыңтарын таңдап алып, ... ... өмір сүру ... алу ... ... ... байланысты.
Біз төмендегі кестеде зерттелінген балалардың жетеуінің агрессиясының
түрлерін ... Бұл ... ... 21 баланың көрсеткіштері бір-
біріне өте ұқсас келді. Олардың басым көпшілігінде ... ... ... анық ... ... қатар ұл балалардың барлығы және кейбір
қыз балаларда вербалдық ... ... ... ... аты ... түрі |
|1 ... ... азгрессия, өкпелегіш |
|2 ... ... ... өкпелегіш |
|3 |Ескендір ... ... ... |
|4 ... ... ... өкпелегіш |
|5 |Динара ... ... ... |
|6 ... ... афессия, өкпелегіш |
|7 |Нұрсұлтан ... ... ... ... жалпы эмоционалдық жағдайын, мазасыздану деңгейін,
қарым-қатынасқа құмарлығын, өзін-өзі бағалауын ... үшін ... ... «Үй. ... ... ... Баланың даму деңгейін ... ... ... оның
қоршаған ортамен, басқа адамдармен қарым-қатынасының ерекшеліктерін және
қарым-қатынас ... ... ... оқушыларға таза ақ парақтар таратылып, берілгеннен соң
оларға зерттеуді жүргізу ережесі түсіндіріледі. Суретке үйді, адамды ... ... ... ... ... ... ... түрі, түсі және
тағы басқа да ерекшеліктері туралы мағлұмат берілмейді. Тек ... ... ... бір ... ... тәрізді түсуі керек екені айтылады.
Еркін тақырып сияқты ешқандай шектеулер қойылмайтыны анықталады.
Қажетті жабдықтар ақ парақ, ... ... ... ... 15-20 ... «Үй, ағаш, адам» тестің интерпритациясы.
I. Жетінші сынып оқушысы Айданның салған суретін талдау. Айданың салған
суреті бойынша ... оның ... ... ... мүмкіндік
береді. Айданың суретінде кең байтақ ашық далада жалғыз үй орналасқан. ... оның ... өзін ... ... басқалардан өте қашық жерде
жүргендей ... ... Аида ... ең ... ... ... ... ағасының балаларына қамқорлық жасап, соларды күтуге үлесін
қосып жүргеи бала өзін көп ... ... ... ... ... мен
мейірімі немерелеріне ауып кеткен деген сезімге бөленгендігі байқалады.
Үйлердің терезелері өте көп, олар ... ... екі ... ... тұр. Бұл ... ... ... құмарлығын және басқаларман
бірге жүргенді армандайтынын ... ... бұл ... ... ... Аида ... ... үстінде жүргенін көрсетеді.
Суреттегі заттардың барлығы қалың штрихтермен ... ол ... ... ... ... басқалармен өзі бірінші болып қарым-
қатынасқа бармайтынын байқатады. Сонымен қатар Аида өзін қорғай алмайды,
барлық ... ... ... ... жүретіндігі үйдің төбесін
безендіруінен көрініс береді.
2. Жетінші сынып оқушысы Ескендірдің салған суретін талдау. Ескендірдің
салған ... үйі ... ... ... ... ... жарық мол түсетін, есік ашық тұр, есікті ашып кіруге болатындай
ұстайтын тұтқасы бар, үйге ... жол кең, ... ... ... ... Бұл көріністер Ескендірдің ... ... ... қонақ жайлы, баска адамдарды жақсы түсінетін екендігі
байқалады. Дегенмен үйдің төбесінің шеті ... ... ... ... ... ... ... уайымы бар ... ... ... ... тыныштық іздеуге бейім екені үйдің суретте
парақтың оң жағында салынғанынан ... ... басы ашық ... бірінші болып қарым-қатынас ... ... ... өзі
бірінше болып танысуы қиын. Сонымен қатар, суретті ... ... ... орналасуына қарап келесі қорытынды жасауға болады: баланың екі
қолы бір жаққа қарап созылған, ол басқа бір адамның ... ... ... ... ... ... бір жақа созып тұрғанынан баланың ... ... ... ... бас тартқанын жақсы көресетеді. Ол
өзімен бірге тұратын үлкендерден көмек берсе екен деген ... үміт ... ... тұрақты, көңіл-күйі барлық уақытта бір келкі болады.
Соған қарамастан агрессиясы анық байқалады.
3. Жетінші сынып оқушысы ... ... ... ... ... суретінде үйі алдыңғы қатарында орналасқан, үйдің есік-терезелері
үлкен, дегенмен олар ... ... ... ... тұр, ... ... ... ұстайтын тұтқасы жоқ, үйге баратын жол кең, ... ... тұл ... ... ... ... Бұл көріністер
Айдананың тұйық, қарым-қатынасқа құмар емес, өзін-өзі ... ... амал ... ... ... байқалады. Дегенмен үйдің
төбесінің шеті қалың контурмен салынған. Бұл ... ... ... терең ойға шомылатынын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... бейім екені үйдің
суретте парақтың оң жағында салынғанынан көрінеді. Адамның басы ашық ... ... ... ... жасауға ұялады, сондықтан өзі
бірінше болып танысуы қиын. Сонымен қатар, суретті ... ... ... ... қарап келесі корытынды жасауға болады: бала қолын
қусырып, басқалардан шектеліп тұр, ол ... ... ... ... басқаларды басқаруды жақсы көретінінің бегісі. Сонымен қатар,
Айдана өзімен бірге тұратын үлкендерден ... ... ... ... ... ... ... бір келкі болады, дегенмен
агрессиясы анық байқалады.
Балалардың салған суреттерін талдап шықтық. Ондағы көріністер Жеітінші
сыныпта ... ... ... ... ... әлі ... дегенмен олар
болашақтан көп жақсылық күтіп ... және сол ... ... ... ... ... деп ... жүргенін көрсетті. Өткізілген
пиктограмма нәтижесін келесі кестеге түсірдік.
Қорытындылау кестесі:
|Агрессиясы ... ... ... ... ... | | |
|6 |5 |16 |5 ... ... ... оқушылардың басым көпшілігі өзін
шектелген деп сезінетіні анық байқалады. ... ... ... ... ... беретіндер де бар екені анықталады. Бұл ... ... ... ... үшін тағы да ... әдістемелер қолданылады.
Менің отбасым кешқұрым әдістемесі.
Мақсаты: баланың ... ... және ... ... оған ... ... ... қарым-
қатынас ерекшеліктері, баланың отбасындағы әр адамға ... ... ... ... тыс ... береді. Отбасындағы
жағдайды баланың өзі де, ата-анасы да өте жақсы бағалауы ... ... ... ... ... болып агрессиясын жоғарылатып,
мазасыздануын толғандырып жіберуі мүмкін.
Құрал-жабдықтар: бір ... ... ... ... ... ... Мына ... өз отбасыңның суретін сал. Отбасындағы
әрбір адамның белгілі бір іспен айналысып жатқанын ... ... ... ... түсіндірілгеннен соң балар сурет салуға кіріседі. Суретті
салып болғаннан соң, әр ... ... ... ... ... ... ... мына суретте кімнің отбасы салынған, өзінің, қандай да бір досының
немесе ойдан шығарған кейіпкерлер болуы да мүмкін;
б) ... ... қай ... және ... кезде немен айналысып
тұрғанын көрсету;
в) егер, әрбір кейіпкерді ... ... ... онда оның ... роль ... анықтау;
г) суреттегілердің қайсысы сүйкімді және неге, қайсысы ... ... ... ... бала олардың қайсысын және не үшін ұнатады;
д) егер ... ... ... көлікпенен серуенге алып бара
жатырсаң, бірақ, өкінішке орай олардың біреуіне орын ... ... ... ... еді;
е) егер балалардың біреуі өзін тәртіпсіз ұстаса, онда ол ... ... беру ... ... ... ... 4 құрамды бөліктен тұрады:
1. Суреттің құрылымын талдау.
2. Отбасы мүшелерінің орналасуы және ... ... ... Отбасы мүшелерін салу реті және олардың сыртқы көрінісіне көңіл
аударуы.
4. ... ... ... және оның мағынасын талдау.
Сыныпта өткізілген «Менің отбасым кешқұрым» пиктограмманың нәтижесі:
|Зерттеушілердің отбасында өзін |Зерттенушілер саны ... ... ... | ... |7 ... |11 ... |3 ... ... ... ... отбасындағы қарым-
қатынастың тәлім-тәрбиелік мағынасы орта екенін ... ... 3 ... ... ... ... олар өздерінің туысқандарына сенім
білдірмейді және өмірінде ... ... ... ... ... ... олардың отбасындағы жағдайын төмен деп бағаладық.
Зерттенушілердің ішінен 11 баланың қарым-қатынасы орта деп бағаланды.
Олардың отбасында жақсы көретін және ... ... ... бар, ... ... ... отбасында бір-біріне сенім
білдіреді. Тек олар өзін өзінің отбасында кішкентай адаммын, басқаларды ата-
анам ... гөрі ... ... ... ең ... ... жақсы орын беріледі
деген түсінік 11 балада бар.
Зерттелінеген сыныпта 7 баланың отбасындағы ... өте ... ... ... ... ... ... жақсы болуға барлық жағдайды
жасайтынына олар сенеді, ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының отбасындағы жағдайлары, басқа
сыныптарға қарағанда, жақсы көрсеткіштермен сипатталды. Дегенмен ... ... ... ... ... екендігін анықтадық.
Балалардың осы проблемаларын ... ... ... ... ... қажет екені байқалады.
Балардың мазасыздануын тудырып отырған зонасы немен ... ... үшін ... ... зерттеу жүргіздік.
Филипстің «Оқушылардың мектепте мазасыздануын анықтау»
тесті.
Мақсаты: оқушылардың мектеппен байланысты мазасыздануының сипатын
зерттеу.
Орындау ... ... 58 ... ... ... ... ... Әр сұрақты мұқият оқып, оған шындыққа сай ... ... ... ... ... ... қате жауап жоқ. Әр адамның жауабы
өзінің көзқарасын білдіреді және тек ол өзіне ғара дұрыс болуы керек. ... ... ... ... ... және ... сыныбы
жазылады. Сұрақтарға жауап варианттары берілмеген. Егер қойылған сұраққа
келіссеңіздер ия деп, ал егер ... жоқ ... ... ... ... ... қойыңыздар.
Сауалнама:
1. Сыныптағы балалардың бәрімен тең дәрежеде қарым-қатынас жасау сізге
қиын ба?
2. Мұғалім сіздің ... ... ... меңгергеніңізді
тексеремін деген кезде қобалжисыз ба?
3. Мұғалімнің барлық талаптарын орындау сізге қиын ба?
4. ... ... ... үшін ... ашуланғаны сіздің
түсіңізге кіреді ме?
5. Сізді сыныптасыңыздың ... ... бар ... Жаңа ... өтіп ... ... жақсы түсінгенше мұғалім асықпаса
екен дейтін кезіңіз жиі болады ма?
7. Тақта алдында тапсырманы орындау немесе ... беру ... ... ... Қандай да бір қателік жіберіп қоймаймын деп ойлап, ал сабақ үстінде
өз ойыңызды жеткізуге ... ... ... ... ... ... ... дірілдейді ме?
10. Әр түрлі ойын ойнағанда бірге оқитын балалар сізді мазақтайды ма?
11. Сіз күткен бағаңыздан төмен баға ... кезі ... ... ... ... сыныбымда қалуым мүмкін деген ойы сізді ... ... ... ... ... ... ... оймен таңдай
жүргізілетін ойындардан қашқақтауға тырысасыз ба?
14. Тақтаға шығарғанда әзілдесетін кезіңіз болады ма?
15. Сіздің ... ... ... ... ... жолдастарыңыздың
біреуініңде істегісі келмейтінін сезетініңіз болады ма?
16. Тапсырманы орындау алдында қатты қобалжисыз ба?
17. ... ... ... алу ... қиын ... ... есенгіреп қаламын деген қорқыныш сезімге жиі бөленесіз бе?
19. Жауап берген кезде қателессеңіз жолдастарыңыз ... ... ... ... ... ... ... орындап болғаннан соң, оны дұрыс орындадым деп
қобалжисыз ба?
22. ... ... ... ... ... ... ... есімде
сақтаймын деген сеніміңіз күшті ме?
23. Кейде тақта алдында жауап бере алмай тұрғаныңыз түсіңізге кіреді
ме?
24. Сыныптастардың ... ... ... ... ... рас па?
25. Істеген жұмысыңыздың нәтижесін басқалардың салыстырғанын білесіз
ынталанып орындайсыз ба?
26. Жауап ... ... ... ... ... ... ... айтыс-тартысқа түсуге қорқасыз ба?
28. Мұғалім сіздің сабаққа дайындығыңызды тексеремін дегенде жүректің
қатты дүрсілдегенін сезесіз бе?
29. Сізге ... баға ... ... ... ... баға алды деп ... ма?
30. Балалар ерекше көңіл аударатын жолдастарыңызбен өзіңізді еркін
сезінесіз бе?
31. Сыныптағы балалар сізге тиістіріп сөйлейтін кезі ... ... Оқу ... ... ... ... ... деген ықыласын
жоғалтып алады деп ойлайсыз ... ... ... ... ... ... аудармайтындығы рас па?
34. Ерсі көрініп каламын деп жиі қамсынасыз ба?
35. Жолдастарыңыздың ата-анасы сияқты сіздің ата-аналарыңыз мектептегі
отырыстарды ұйымдастыруға көмектеседі ме?
36. ... ... ... ... ... ... ... адамдар сіз туралы не ойлайтындығы сізді қобалжытады ма?
38. Бұрынғыға қарақанда ... және ... ... ... ... Сіз ... жолдастарыңыздай жақсы киінемін деп ойлайсыз ба?
40. Сабақта жауап беру ... ... сіз ... не ... отыр ... ... ... жақсы оқитын баланың басқалардан ерекше құқығы бар ма?
42. Бірге оқитын ... ... ... ... ... ... ... ма?
43. Сыныптағы оқушылардың сізге деген қатынасына ризасыз ба?
44. ... ... ... өзіңізді ыңғайлы сезінесіз бе?
45. Сыныптастар сіздің қабілетіңізді, тәртібіңізді күлкіге ... ... ... ... қарағанда қожалжығышпын деп ойлайсыз ба?
47. Егер жауап бере алмай қалсаңыз жылармандай болып қалғаныңызды
сезінесіз ... ... ... соң ... ... не ... ... ой сізді
тынышсыздандырады ма?
49. Күнделікті тапсырманы орындау барысында бұрын жақсы ... ... ... ... Тапсырманы орындау барысында қолыңыздың аздап дірілдеген кезі
болады ма?
51. ... ... ... ... ... ... ... бе?
52. Біліміңізді тексерген кезде төмен баға аламын деп қорқасыз ба?
53. Сыныпқа берілген тапсырманы орындай ... деп ... ... ... ... сіз ... алмаған нәрсені басқалар түгел
орындағаны кіреді ме?
55. Мұғалімнің түсіндіргенін ... ... ... ... сезесіз
бе?
56. Мектепке бара жатқанда бүгін тексеру жұмысы болады ма ... ... ... ... ... ... ... әдеттегіден нашар орындап жатқаныңызды
сезінесіз бе?
58.Тақтаға шақырғанда сынып алдында ... ... ... ... ... ... бағалау:
Келесі кестеде көрсетілген кілт бойынша жауаптарды ретке келтіріп, әр
фактор көрсеткішіндегі оң жауаптарды есептеп шығу керек. Оң ... ... ... ... ... ... ... тесті бойынша нәтижесін бағалау кестесі.
|Факторлар ... ... ... ... мазасыздануы |2, 4, 7, 12, 15, 21, 23, 26, 28, |
| |46, 49, |
| ... ... ... ... ... |5, 10, 15, 20, 24, 30, 33, 36, 39,|
| |42, 44. ... ... болу ... |1,3,6, 11, 17, 19,25,29,32,35,38, |
|фрустрациясы |41,43. ... ... ... ... |2,7, 12, 16,21,26. ... ... ... ... ... ... ... ... |3,8, 13, 17,22. ... ... | ... Стреске қарсы шығуы |9, 14, ... ... ... қорқумен байланысты |2,6, 11,32,35,41,44,47. |
|проблемалары | ... ... ... ... ішілік жалпы мазасыздану - баланың мектеп өміріне енуінің
әртүрлі ... ... ... тіл ... сабақтардағы
үлгерімі, оның табысты болуына мұғалімдермен оқушылар ... ... бала ... ... оның ... шын ... болатындардың барлығы және жалпы эмоционалдық күй.
2. Әлеуметтік жағдайдан туған ... ... ... - ... ... ең ... ... дамуындағы жағдай, оқушылар
арасындағы статусы баланың бір салада өте табысты болуымен байланысты, оған
тәуелділердің барлығы, жолдастарының оның пікірімен ... ... ... ... болуға қажеттілік фрустрациясы - балаға табысты болуға
мүмкіндік бермей ... неше ... ... ... және ... ... ... осынпроблеманы шешуге мүмкіндігінің барлығы немесе жоқтығы
қажеттілігінің түрі, спорттағы табыстылығы, оқу барысындағы жетістіктері.
4. ... өзін өзі ... және ... - ... ... ... ... оның шеберлігімен байланысты оң
эмоциялары немесе олақтығы мен байланысты жағымсыз ... ... осы ... шығу жолдарын іздейтіндігі.
5. Баланың білімін тексеру мен бағалау жағдайынан қорқуы, оқып, біліп
алған нәрселерін тақтаның ... ... ... ұялатындығы, әсіресе
көпшілік алдында сэтсіздікке ұшыраудан қорқып, ... ... ... ... көрсетуге шамасы келмей қалатындығы.
6. Айналасындағы адамдардың баладан үміт етуін ақтамаудан қорқуы, ата-
анасының алдында жауапкершіліктемін, ... ... ... ... ойы,
төмен баға аламын деп уайымдауы және ... ... ... Осы ... ... ... іскерлігін біле тұра, көрсетуге шамасы келмей
қалуы.
7. Стресске психофизиологиялық қарсы ... ... ... ... ... ... ... салақтық элементтерін мектепшілік
әрекеттерін көрсету барысында білдіруі, жаңалықты үйрену ... ... ... ... ... ... орта тітіргенгіштері
әсеріне реакциясы жоғары болуы.
8. Мұғалімдермен қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мектептің балада теріс эмоция туғызуы.
Тетсті орындау нәтижесін талдауға арналған жауаптар кілті берілген.
Оқушылардың жауаптары кілтке сай ... ... ... ... жауабы бір балл
деп бағаланады, ал оқушының берген жауабы кілтке сай келмесе - оны 0 ... ... ... ... ... Жауаптар кілті төменде берілген
кестеде көрсетілген.
Жауаптар кілті:
1. |Жоқ |13. |Жоқ |25. |Ия |37. |Жоқ |49. |Жоқ | |2. |Жоқ |14. |Жоқ ... |38. |Ия |50. |Жок | |3. |Жоқ |15. |Жоқ |27. |Жоқ |39. |Ия |51. |Жоқ ... |Жоқ |16. |Жоқ |28. |Жоқ |40. |Жоқ |52. |Жок | |5. |Жоқ |17. |Жоқ ... |41. |Ия |53. |Жоқ | |6. |Жоқ |18. |Жоқ |30. |Ия |42. |Жоқ |54. ... |7 |Жоқ |19. |Жоқ |31. |Жоқ |43. |Ия |55. |Жоқ | |8. |Жоқ |20. |Ия ... |44. |Ия |56. |Жоқ | |9 |Жоқ |21. |Жоқ |33. |Жоқ |45. |Жоқ |57. |Жоқ ... |Жоқ |22. |Ия |34. |Жоқ |46. |Жоқ |58. |Жоқ | |11 |Ия |23. |Жоқ ... |47. |Жоқ | | |12. |Жоқ |24. |Ия |36. |Ия |48. |Жоқ |
| |
Тест жүргізу барысында ... ... ... таратылып берілсе оның
жауабын талдау өте оңай болады. Сондықтан алдын-ала келесі үлгі ... ... ... ... оны тест сауалнамасымен бірге даярлап беру
керек. Оған ... ... ... ... ... ... ... жоқ деп беруге немесе сұрақтағы мәселемен келісетін болса плюс (+),
келіспейтін болса минус (-) белгісін қойып орындауына болатындығы ... ... соң ... ... балалар тапсырманы орындауға
кіріседі.
Жауап парақ үлгісі:
1. | |13. | |25. | |37. | |49. | | |2. | |14. | |26. | |38. | |50. | | ... |15. | |27. | |39. | |51. | | |4. | |16. | |28. | |40. | |52. | | |5. ... | |29. | |41. | |53. | | |6. | |18. | |30. | |42. | |54. | | |7. ... | |31. | |43. | |55. | | |8. | |20. | |32. | |44. | |56. | | |9. ... | |33. | |45. | |57. | | |10. | |22. | |34. | |46. | |58. | | |11. ... | |35. | |47. | | | | |12. | |24. | |36. | |48. | | | | ... ... ... мазасыздануын анықтау» тестімен
ақушыларды зерттеу нәтижесі
№ |Аты жөні |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 | |1. ... |1 |5 |1 |5 |0 |2 |1 |0 ... ... |15 |5 |3 |4 |3 |0 |3 |4 | |3. ... |11 |6 |3 |1 |2 |2 |5 |4
| |4. ... |9 |0 |2 |1 |2 |1 |4 |4 | |5. ... |8 |5 |2 |2 |2 |3
|4 |2 | |6. ... |6 |5 |3 |4 |0 |2 |1 |0 | |7. ... |5 |3 |4 |3 ... |1 |3 | |8. ... |6 |3 |6 |2 |3 |4 |3 |4 | |9. |Жэнібек |5 |2 |1 ... |1 |0 |2 | |10. ... |2 |1 |0 |0 |1 |1 |0 |0 | |11. ... |8 |3 ... |1 |5 |1 |2 | |12. ... |9 |6 |6 |1 |3 |2 |0 |4 | ... зерттеуге қатысқан балалардың ішінен 12 оқушының көрсеткіштерін
түсірдік. Оларды талдау нәтижесінде бірінші фактор ... ... ... өте ... екендігін анықтадық. Әсіресе, Айдана, Аида
және Ескендірдің жауаптары бойынша анықталған мектептік ... өте ... ... ... ... ... әңгімесі
нәтижесінде олардың мектеп ішілік қарым-қатынаста көптеген қиыншылықтарға
кездесіп жүргендігін байқадық. Әсіресе, математика пәнінен ... ... ... жетекшісімен тіл табысуы қиын болып тұрғанын, балалар шағым
жасап айтып берді. Осы проблема бойынша жеке ... ... ... ... ... жиі ... ... олардың балалар
болашағына жаны ашитынын, сондықтан көптеген сабақтарға жақсы дайындықсыз
келгенде оларға ескерту жасайтыны түсіндірдік. ... ... ... ... ... ... өте қажет екенін байқатты.
Психодиагностикалық зерттеулер барысында оқушылар ... ... бар ... ... ... ... ... назар аударады.
Психодиагностикалық зерттеу жүргізу барысында балалардың сынып
оқушыларымен және ... ... ... және ... мектепішілік статусы үлкен роль атқарады. Осы
мәселені зерттеуге арналған бірнеше әдістемелер бар. Олардың ішінде ең кең
тарағаны Дж. ... ... ... әдістемесі. Бұл әдістемені
пайдалану ... ... ... ... ... ... мәселені шешу
барысында кіммен бірге жұмыс істегісі келетінін, уақытты өткізуге ... ... ... байланысты қалауларын зерттеу арқылы жүргізіледі.
Жиналған материалдар «матрица» және «социограмма» ... ... өзі өмір ... ... ... анықталады.
Зерттелінген сыныпта 26 (сыныптағы 27 оқушының біреуі келген ... ... 26 ... қатысты) оқушы арасында жүргізілген
социометрия нәтижесі балалардың статусы келесі рейтинг бойынша ... ... ... ... ... ... ... сегіз бала қалаулылар статусында;
В) онүші қалаусыздар статусында;
Г) төрт оқушы шектеулілер статусында.
Сынып ұжымы тату, ... мен ... ... байланыстар аз
болғанымен олар бір-бірін жатырқау жағдайында деп айтуға болмайды. Сыныпта
ұжымішілік жекеленген кіші ... ... ... ... ... айтқанда сынып ұжымы балалардың дамуына позитив ... ... ... ... мен ... кестелерде көрсетілген.
Социограмма
Социоматрица

п/п |Ф.И.О. |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 |14 |15 |16 |17 ... |20 |21 |22 |23 |24 |25 |26 |27 |28 |29 |ЗС |31 ... ... ... ... | |1 ... | |- | | | |+ | | |- | |- | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | ... |1 | |2 |Аижан | | | | | | | | | | | | | | |
| | |- |+ |- | | | | | | | | | | |- ... |2 | |3 ... | | | | |+ |
| | | | |+ | | | |- | | |- | | | | | | | | |- | | | | ... | | ... | | | | |+ | | | |+ | | | | | |- | | |- |+ | | | | | | | |- | | | ... | | |2 ... | | | | | | | | | | | | | | | | |+ |- | | | | | |
| | |- |- | | | ... |1 | |6 |Хадиша | | | | | | | | | | | | | | |-
| |+ | | |+ | | |- | | | |- | |+ | | ... |2 | |7 ... | | | |+ |
| | | | | | | | | |- | | |- | | | | | | |+ | |- | | | | ... |1 | ... | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ... | | |д ... | |+ | | | | | | | | | | | | | | | |- |+ | | | |
| | | | | | |- |- ... |3 | |10 |Мұхаметжан | | | | | | | | |+ | |+
| | | | | | |- |+ | | | |- | | | |- | | | | ... | | |11 ... | |+
| | | | | | | | | | | | | | | |- |+ | | | | | | | |- | | | |- ... |2 ... |Райынбек | | | | | | | | | |- |+ | |+ | | | | |- |+ | | | | | | |- | |
| | | ... |1 | |13 ... |- | | | | | | | | | | | | | | | | |- |
| | | | | | | | | | | | ... | | |14 ... | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | ... | | |15 |Ескендір | | | | | | |
| | | | | |+ | | | | | | | | | | |- | | |+ | | | |+ ... |1 | ... | | | | | | | | | |- |+ | | | | | | |- |+ | |+ | | | | | | |- | | ... |1 | |17 ... | | |- | |+ | | | | | | | | | | | | |- | | | |
| | | | |- | |+ | | ... |3 | |18 |Аңца |+ | | | | | | | |- | | | |
|- | | | | | | |+ | | | | | |- | |+ | | ... | | |19 ... | | | | |
| | | |+ | | |+ | | | | | |- | | | | | | | | |- |- | | | ... |3 | |20
|Гүлжан | | | |- | | |- | | | | | |+ | | | | | | | | | | |- | | | | | |+ ... |2 | |21 ... | | | | | | | | | | | |+ | | | |+ | |- | | |
|+ |- | | | | |- | | | ... |2 | |22 ... | |+ | | | | | | | | |
| | | | | | |- |+ | |+ | | | | | | | | | | ... |1 | |23 ... | |+
| | | | | | | |- | | |+ | | | | |- | | | | | | | | |+ |- | | | ... | |24 |Ляззат | | | | | | | | | | |+ | | | |- | | | |+ | | | | | | | ... | | | ... | | |25 ... | | | | | |+ | | | | | | | | |- | | |
| | | | | | | | |- |- |+ | | ... |1 | |26 ... | | | | | | | | |
| |+ | | | |- | | |- | | | | | | | | |- | | | | ... |1 | |27 |Умар
| | | | | | | | | | | | |+ | |+ | | |- | | | | | |- | | | |+ | | ... |1 | |28 ... | | | | | | | | |- | | | |+ | |- | | |- | |+ |
| | | | | | | | | | ... | | |29 ... | | | | | |+ | | | |1- | | |
| |- | |+ |- | | | | | | | | |- | | | | ... |2 | |30 ... |- | |
| | | | | |- | | | |+ | | | | |- | |+ | | | | | | | | | | | ... |2
| |31 ... | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | |+ | | | | | | | | |
|+ | ... |2 | ... ... ... бойынша психокоррекция
жүргізу
Жетінші сынып оқушылары жеткіншек жас кезеңіндегі балалар. Осы ... ... ... және ... ... икеделу
процестерінің жүру ерекшеліктеріне байланысты олар көптеген қиындықтармен
кездеседі. Сондықтан оқушыларға және олардың ... ... ... ... Осы көмек көрсетудің бірнеше форімалары бар. Ол жеке
дара психологиялық кеңес беру, топтық ... ... ... ... және ... ... ... топтагы қарым-қатынас ерекшеліктері барларды әлеуметтік
ортада басқалармен тіл табысып өмір сүру тәжірибесін қалыптастырудың ең
тиімді жолы ... ... ... ... қызмет көрсету
барысында оқушылардың оң ... ... ... ... ... болу ... үйретуге кеңінен
қолданылады.
Оқушылардың өз ұжымында ... ... ... ... ... ... ... көрсететін, шатақ мінез элементтері анық байқалатын
балалар аз емес ... ... ... қосымша жұмыс жүргізу барысында
көптеген проблемаларды шешуге тренинг жәрдем беретінді айтылды. Қатыкасуға
ырзашылық білдіргендерін сол ... ... ... жұмыс жүргізуді
ұйғардық.
Тренинг жүргізуге анықталған уақытта психолог бөлмесіне сынып окушылары
түгел жиналды. ... ... бірі ... ... осы ... ... айтты. Олардың барлығы қосымша іс-шаралармен қамтуға
тура келді.
Коррекциялық жұмыстың негізгі мақсаты - сыныптағы оқушылардың ... ... ... Ол ... міндеттер арқылы жүзеге асады:
I. Адамға өз проблемаларын түсініп, шығу жолына көмектесу. Ол ... ... ... ... ... ... тренингі (танысу айналасы
ойыны);
2. Шағылыстыру кезеңі - негізгі мақсаты адамның әлеуметтік ... ... ... барлық құбылыстарға реакциясы сай емес ... оның ... ... ... - ... ойындар -
«манипуляция», «конфликт», «проблемалық ситуацияны анықтау», «қарым-қатынас
стилін анықтау»);
3. Пациентке жағдайын өздігінше талдату - ыңғайсыз ... ... ... ... ... әр ... мән мағынасына толық
түсінік береді (міне, менімен не болып жатыр, «өзіне -өзінен хат»);
4. Түсіндіру, яғни сезім мен ... ... ... адамгершілікті жоғалтпайтынына, барлық адамдарға толық ... ... ... түсініп, басқаларды өзіндей қабылдау позициясы
қалыптасады («мен басқалардың көзқарасы мен ... ... ... ... ... ... ... (мәселеге байланысты кез-келген
ойын барысындағы түрткі ойлар).
П. Эгоцентризиді бұзу - бұл ... ... ... - адам мінезінің
теріс көрсеткішін қайта құру, өңдеу. Эгоцентризм адамның мінезін икемсіз,
ешкіммен санаспайтындыққа, ... ... ... ... керек деп,
есептейтінге алып ... Бұл ... ... ... ... ... Бақаларға сезімтал болуды үйрету келесі іс-шаралар көмегімен жүзеге
асырылады:
А) Кешіккенге, келмегенгендерге ол ... ... ... ... ... ... Өз ... қарым-қатынас барысында оны бөлеген сезімін басқаларға
айтып беруге ... ... ... ... ... айтқан сөзіне зейін ... ... және өз ... ... ... ... ... олардың жағдайын түсінуге үйрету;
Д) Әр адамның ... ... ... талдау, «Биші жылқылар»,
«Тәртіптілер және тәртіпсіздер», «ақсаусақтар», «қажырлылар», «түсінгіштер
мен мақаулар» т.б, ... КВН, ... ... ... ... ... шынықтырып, үрейлену, қорқу-үрку, қуану
эмоцияларына әсерін тигізетін іс-шаралар жүргізу. Бұл келесі ретпен жүзеге
асырылады:
А) ... ... ... ... ... жағдай жасау;
Б) Пациенттің күшті жақтарын көрсетіп, оған эмоционалдық жағынан қолдау
көрсету;
В) Өзін-өзі тұрақты ... ... ... сендіру;
Г) Мінез-құлқыы позитивті көрсетуішіне көңіл аудару; (эмоцияның пайдасы
және зияндығы туралы «Сөз ... ... ... ... ... бұл ... кезеңдерден тұрады:
А) Ретуалдык кезең - бір-бірін достық қарым-қатынасқа тарту (бүкіл
топқа бір ғана, бірақ күрделі ... ... ... ... ... өз ... ... қояды.
Психолог басқыншылық басқаларға толық тиым салу, күшін көрсету, ... ... ... Бұл ... балалардың желікпелілігін,
ашушаңдығын және тағы басқа да теріс мінездерін толық эффект жағдайында
көрсетуге мүмкіндік беруді ... ... ... барлық эмоциясын шығару
керек. Бұл өзінің психикасына ... ... жан ... ... ... жүйелі келтіруге мүмкіндік береді.
В) Жағымсыз мінезді сөз арқылы, талдап, пациенттің көрсеткен мінездерін
өзіне түсіндіру. Пациентке оның ... ... ... айқын көрсетіп отырып басқа позицияға өту қажеттілігін
түсіндіреді. ... ... ... адам ... ... ... ... көрсетеді. (Рольдік ойындар қолдану «альтернативті
шешімді іздеу тапсырмасы»).
Г) Акиқатқа сай ... ... ... - неше түрлі ойындар
ұйымдастырып, сол ... ... ... ... ... ... танысу тәжірибесін қолдану. Альтернативті шешім табу ... ... ... пікірталас ұйымдастыру.
Психокоррекцияны аяқтау кезеңінде міндетті түрде психологиялық кеңес
беру жұмысы жеке дара жүргізіледі. Кеңес беру - ... ... ... ... ... балаларды коррекциялау ата-ана,
мұғалімдер көмегімен жүзеге асырылады. Сондықтан тәжірибе барысында (бізге
кездескен жағдайды ... ала ... ... келесі кеңестер
беріледі:
А) Үйде балаларының көзінше байлық туралы әңгіме ... ... ... керек еместігі;
Б) Балалармен кішіпейілділік туралы әңгімелерді жиі жүргізу;
В) Балаларға «идеалды» шектен тыс талап қоймау;
Г) Балалардың жеке басының мәселелерімен санасу;
Д) ... ... ... тиым ... ... бір әсерге тітіркенудің адекватты формасына үйрету;
Біз өз тәжірибемізде қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... балаларды өздеріне ыңғайлы сезінетін жағдайға келтіру және
тренинг тобында ... ... ... беріліп, емін-еркін қарым-қатынас
жасайтын жағдай жасау.
Бірінші ... ... ... есім ... ... да сол ... соңына дейін аталатындығы түсіндіріледі. Бұл тәсілді қолдану
арқылы бала ... ... ... өз өміріндегі өзіне ... ... ... ... ... ... Өз есімі ретінде
өзіне ұнайтын адамның атын, өсімдіктер мен ... ... ... ... өз атын ... ... бір атты ... алуына болады. Осы
жерда айтатын бір мәселе, тренинг ... ... ... Сен ... деп ... ... алуы ... Егер балалардың жасы кіші, ал психолог
олардан көп үлкен болса, балалардың оны Сен деп атауы өте ... ... ... ... бұл ... басын ашып алу керек.
Барлық қатынасушылар бір-бірінің жаңа атын есте сақтап қалу үшін сол
аттарымен ... ... ... ... ұйымдастырылады (допты бір-
біріне бергенде өз патрнерының атын атап, оған бір ұнамды сөз айту, ... ... ... ... т.б.). ... ... тоқтап өтейік.
1-ші жаттығу. "Амандасу". Бұл жаггығуды екі вариантта өткізуге болады.
Бірінші варианты. Әр қатысушы топтың әр ... ... ... қимылы арқылы, дене қимылымен (пантомимикамен), вербалды әрекеттерді
қолданбай, амандасу қажет. Егер амандасу ... ... онда ... ... ... ... амандасу тәсілдерін еске
түсіру керек.
Екінші варианты. Қатысушылар бір-бірімен қол ... ... ... ... жылы ... ... ... Қанша адамға жылы шырай
білдіріп, ... ... үлес ... ... ... де ... болады деген үранмен жүреді.
2-ші жаттығу. "Тұсаукесер (презентация)".
Топтағы қатысушылар шеңбер құрып, психолог бастап, топқа өз ... ... ... қол қимылы, дене қимылы арқылы, бір-екі ауыз
сөзбен өзіңізді топқа таныстырыңыз. Таныстыру ... ... ... тұрғысында сезінетініңізді, топтың Сізді қалай қабылдайтынын көз
алдыңызға елестетіп, сол туралы айтып беруге ... деп ... өз ... кейін топқа өзі туралы мағлұмат береді. Содан кейін эр
қатысушы сағат тілі бойынша шеңбер бойымен өзін ... ... ... ... өзі ... ... ... жүргені туралы
талқылау жүргізіледі.
Психолог келесі сұрақтарды қояды:
- Сізге кімнің өзін таныстыруы өте айқын, есте ... ... Сіз үшін ... ... өте ... әрі күтпеген танысу болды?
- Кімнің өзін таныстыруы Сізге бірден жақын адам екенін сездірді?
- Кімнің айтқан ойы Сізге түсініксіз немесе таң ... ... ... сол ... ... ... сұрағыңыз бар шығар?
Бұл сұрақтардың көмегімен балалардың тілдік белсенділігін шақырып,
олардың ойындарға, жаттығуларды орындауға ... бар ма, жоқ ... ... ... ... ... Барлық сұрақтарды талдап алғаннан соң
келесі жаттығуды немесе ойынды балалардың ұсынысы бойынша ұйымдастырған
дұрыс.
3-ші жаттығу. ... ... ... отырады. Психолог диагокал бойынша бормен
сызық сызып, ойынның мәнін ... ... "Бұл ...... ... тау ... өтетін көпір. Төменде желге теңселген, тартылып ... ... ... өзен. Көпірдің аяғына дейін бірізді жол. Одан
тек бір адам ғана өте алады, әрі артқа шегінуге, қайтып ... жол жоқ. ... ... келе ... екі адам - екі ... ... Олар ... тілін түсінбейді. Қалай да болса көпірден құламай, аяғына дейін
жүру ... ... ... бір ... ... беріледі". Талқылау:
Тапсырма ненің көмегімен орындалады?
Қатысушылар бір-біріне көмектесті ме?
Осы жағдайда қарым-қатынастың қандай құралдары ... ... ... ... ... ... емес ... Сізге жақын және түсінікті
көрінді?
4-ші жаттығу. "Танысыңыз, Шетелдікі"
Топ бір қатарға тізіліп отырады. Әр ... ... ... ... әр адамға белгілі бір ұлттың (ағылшын, француз, итальяндық,
түрік, жапон, кәріс және тағы басқа ұлт ... ... ... бет ... ... жүріс-тұрысын көрсету керек
екендігі туралы тапсырма ... ... ... ... ... ұлт ... екендігін табуы керек. Талқылау:
- Ұлтын қандай көрсеткіштерге сүйене отырып анықтадық?
- Ұлттық ерекшеліктерді табу оңай ма?
- Қазақ ... ... ... ... болады?
Осы сұрақтар бойынша топ екіге бөлінеді. Бір топ таптауырындардың
қажеттілігін дәлелдесе, ал ... топ -ші оның ... ... дәлелдеуі
керек.
5 жаттығу. «Елсіз арал»
Психолог ойынның шарттарынен қатысушыларды таныстырады: «Мұхит
бойындағы ... ... ... ... ... адамдар елсіз аралға
орналасады. Осы уақыт аралығында тек ... ... ... ... ... ол да жарамсыз екені анықталды».
Ойынның шарты: «Сіздер елсіз аралда қалдыңыздар. 20 жылға дейін ... ... ... ... Енді үш топқа бөлініңіздер».
Топтардың әрқайсысында бір ұлттың халқы. Ұлттарын шек ... ... ... ... ... дейін ұлт өкілдері басқа топтағылардың ұлтын
білмейді және өздерінің ұлтын ... ... ... ... ... әр ұлт өкілдері қалай өмір сүретінін, қандай
заттарға сүйенетінін, нені ... ... кім ... мен ... тағы ... ... мейрам-тойлар
өткізіп, басқаларға өздерін таныстыруы керек. Әр топ қағаз, түрлі-түсті
қарандаш, ... ... және тағы ... заттармен қамтамасыз етіледі.
Әр топ тапсырманы алғаннан кейін, екі ... ... ... Топқа көріністі көрсетуге 30 минут уақыт беріледі. Топ қай ұлт
өкілдері екенін ешкімге ... Олар ... ... ... ... ... көп ... дайындайды. Көрермендер олар қай елдің және
қай ұлттың өкілдері екенін анықтайды.
Талқылау:
- Қандай ... ... ... анықтауға мүмкіндік болды?
- Аралды «мәдениеттендіру» мәселесі қалай шешілді?
6-шы жаттығу. «Көзқиық».
Қатысушыларға адам санымен ... ішкі және ... ... ... Ішкі ... ... ... тұрады. Олар бір
минуттың аралығында бір-біріне ... ... ... ... ... ... тұруы керек. Содан ... ... ... ... тілі ... бір ... ... келесі
серіктеске барады. Сонан соң осы көрініс қайталанады. Осымен жаттығу
аяқталып, қатысушылар өз ... ... ... ... жеке ... тосқауылдарды жеңуді талап
етеді. Топтың барлық мсүшелері өздерін шаршаған және ... ... ... ... ... ... келесі жаттығуларды немесе
олардың біреуін орындатуға болады: А) бәрі ... дем ... мен оны ... ... ... барлыгы бірге тебінуі, бір мезетте қолы жұдырықтап
сілкуі;
В) Барлығы ... бар ... а-а-а деп ... ... сәттерді еске түсіру ұсынылады:
а) жаттығудың басында және аяғында өзінің күй-жағдайы қандай болғанын;
б) не айтқысы, қандай әрекет жасағысы келгенін;
в) бір-біріне ... ... ... ... ... ... серіктесің не туралы ойлағанын болжамдап айтып бер.
Талқылау барысында бір-біріне талап қою немесе ақыл ... ... ... ... ... ... ойынның мәнін түсіндіреді: Қазір арамыздағы бір
адам осы ортадан сыртқа шыға тұрады: Ол бөлмеге тек біз ... ... ... адамдардың бесеуі ойынға қатысатын әр адамның мінез-құлқын
бағалауға әділқазылар құрамын ... ... ... адам ... ... Ол ... өзінің және біздің халық аралығындағы
шынайы қатынасты дамытуға белгілі үлесін ... ... адам ... ала ... қай ұлт өкілі екенін таныстырады.
Арамыздағы бір адам сол қонақты алып жүруші және оның тілмашы ... ... алып ... Ары ... әр адам ... қол ... одан бір ... әңгімелесіп, қалайда оның уақытты көңілді, қызықты өткізуіне өз
үлесін қосады.
Әділқазылар алқасы бір-бірімен ... ... ... қай ... ... ... салқындық көрсетіп, қысылатын болса, оған ұпайды
төмен қояды. ... ... ... бағаларының орта
арифметикалық көрсеткіші анықталып, әр қатысушының бағасы шығарылады.
Талқылау:
- Қарым-қатынас қандай қиындықтарға тап болды?
- Егер осы ... ... Сіз ... ... ... ... ... Мінез-құлқыңыздың бағытын өзгертер ме едіңіз?
8-ші жаттығу. «Таңдау»
Топ мүшелері орындарынан тұрады. Орындықтарды екі жақтағы қабырғаға
тізбектеп орналастыру қажет. ... ... ... түсіндіреді:
«Сіздер ұрпаққа таралған, ата-бабамыздың ғасырлар бойы ... ... ... мен ... сан ... ... ... олардың кейбіреулерін оқып беремін. Егер оның мазмұнынен
келіссеңіздер оң жақтағы ... ... ал ... -сол ... ... ... ... қалмауы керек. Сіз жауаптың тек ... ... ... ... керек».
1. Жер тағдыры - ел тағдыры.
2. Әр адам өз халқының жасаған қателеріне кішкене болсада ... Бір ... ... ... ... түсінуі оңай.
4. Жаңбырсыз жер жетім. Басшысыз ел жетім.
5. Бірлік бар жерде тірлік бар.
6. Адамның ... оның ... ... ... Есің бар да ... тап.
8. Адам өзін қандай да бір халықтың бөлігі ретінде сезінуі қажет.
9. Ер - елдің қорғаны.
10. Әрқашан адам өз ... ... ... қажет.
11. Халықтар арасындағы өзара ұғыну, олардың қандай дінге ... ... ... ұл ... ... ... қыз өсер.
13. Өз халқының өмірдегі салт-дәстүрін, әдеп-ғұрыпын ұстауға ... не ... ... соны ... Жер ... - гүл, ел ... - ... Наннан үлкен ұлық жоқ.
17. Өз халқының өмірдегі салт-дәстүрін, әдеп-ғұрыпын ұстауға тырысу
керек.
Қатысушылар екі топқа бөлініп, талқылау жүргізіледі. ... ... ... ... ... мағнасын түсіндіруді талап етеді.
Мұндай жаттығу ішкі бағыттың анықталуына, өз ойын басқаларға жеткізе ... ... ... ... ... ... аукционы».
Жұптық жұмыс. Бір топ мүшесіне мүсіншінің ролін атқару тапсырылады, ал
екіншісі - ... ... ... ... ... ... тек ... мүсінді үндемей жасап шығарады. Мүсін өнерін көпшілікке көрсету
үшін жұмыстың ең соңғы, шешуші ... есте ... ... ... ... ... ... Мүсінді көрсету кезеңінде топ мүшелері қай
ұлттың мүсіні немесе қай үлттың өкілдері екенін табады. Сонан кейін ... ... ... ... ... Материал «икемді» ме?
- Мүсінші қолының ұстау, тию қасиеті қандай?
- Мүсінді қабылдаудағы субъективтілікке назар аудару: ... сол ... ... қандай сезім туды?
- Сіздің денеңіз әрқашан Сізді таңдай ма?
- Ден өз ... өмір ... ... ой ... болады ма?
- Басқа қандай өз ұлтыңыздың ерекшеліктерін мүсінде байқадыңыз?
Осы сияқты ойындарды ... ... ... жасқаншақ, топтағы
балалармен тіл табыса алмай ... ... ... ... қарым-қатынасқа икемділігін тәрбиелеуге мол мүмкіндік ... өз ... ... нәтижесіне сүйене отырып ойын
тренингтерін жиі ұрындастырып тұрғаны орынды.
Бастапқы ойын тренингтерін ... ... жас ... ... ... ... Ал екінші, үшінші ... ... ... ... де ... ... өте ... Өйткені адам
өз өмірінде неше түрлі жас ... ... ... мен ... ... өмір ... ... жұмыс топтары, көшедегі топтар аралас
жастағылар ... ... ... осы ... де ... ... қажет.
Жүргізілген жан-жақты зерттеулер нәтижесінде 7 сынып оқушыларының мінез-
құлық ... ... ... орай ... ... ... міндетіміз -
мінез-құлқында ерекшелігі байқалған оқушылармен коррекциялық жұмыс ... ... ... ерекшелігінің негізгі көрінісі - көкіректік,
яғни, эгоизм екендігі диагностика барысында ... Ал ... ... ... ... ... ... түрімен,
байлығымен, өз кемшілін жасырумен және көпшілік орта ыңғайына байланысты)
сипатталды. Коррекциялық топ құрмас бұрын, ... ең ... ... өткіздік. Ол фазада ... ... ... келесі
міндеттер атқарылады:
1. Оқушылардың коррекцияны қажеттілігін сезінуін ... ... ... ... ... әр ... ... қауіпсіз
жағдайда сезінуін қамтамасыз ету;
3. Топты ішкі қайшылығын сыртқа шығаруға ... ол үшін ... ... ... ... ... жақындастыру.
Бұл фазада топ қалыптастырып, бір-бірімен змоционалдық жақындық ... ... ... Осы адаптация барысынан өткеннен соң
коррекцияны міндетті түрде керек деп ... ... бір ... ... Бұл ... ... коррекциялық жұмыс сыныптағы
ішкі қарама-қайшылықты жоюға бағытталды.
Психокоррекциялық топтағыларға ... ... ... ... ... орташа үлгеріммен аяқтайды. Бірақ, сабак үлгерімі өте нашар, оқу
қиындығы барлық пән бойынша ... ... ... оның ... ... ... ШТУР ... тест умственного развития)
және таным процестерін зерттеуге арналған (зейін, ес ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесі
Назымның танымдық процестерінің біршама дефектілігін, ақыл-ой әрекетінің
төмен деңгейін көрсетті. Интелектуалдық дамуының жалпы ... ... ал ... ... ... қатары бойынша нәтижесі норманың
төменгі шегіне жақын (сөздік ... ... ... ... ... ... мен ... мектеп тақырыбы бойынша жазған шығармасынан
да байқалады. Мысалы, онымен жасалған «идеалды мектептің сабақ кестесінде»
мектеп бағдарламасының дене ... мен ... ... ... ... ... ... оның іс-әрекетін бақылау барысында баланың мінез-
құлық реакциясында айналадағылармен қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... анық ... салада
соншалықты мазасыздану көрінбейді. Өйткені оның қайырымдылығы, мінез-
құлқының үйлесімділігі, ... ... ... ... ... ... ... болады. Динараның анасымен әңгімелесу барысында оның
оқуындағы қиындықтарының себебі анықталады. Анасының айтуы ... ... ... ... ... ... бастаған, бірақ логопедке бармаған.
Сондықтан да, оның ... есту және ... да ... нақ ... ... ... байланысты болуы мүмкін. Мектепке түскеннен
кейін мұғалім тарапынан ешқандай шағым ... оқу ... оның ... ... оның ... т.б. ... ... деп түсіндірілген.
Қорытынды: Назымның оқу мазмұнын меңгерудегі қиындықтары ол 1 сыныпқа
барған күннен басталған, ... ... оның ... ... ... ... ... әсер еткен.
Ата-аналарға келесі кеңестер беріледі:
Әлі де болса баланы логопедке көрсету керек, онымен зейін, ес, ойлауын
дамытуға ... ... ... ... ... процестерін
керек, сонымен қатар, жалпы баланы қызықтыратын әрекеттердің барлығына мән
беріп, баламен көп айналысу керек, үй ... ... ... ... ... ... керек.
7 сынып оқушысы Айданаға «Оқу және қарым-қатынас қиындығын анықтау үшін
жүргізілген зерттеу» протоколы:
Айдана «4» пен ... ... ... оқушылардың қатарында. Бірақ соңғы
уақыттары математика пәнінен ... ... ... өзін ... ... ... зерттеу барысында оның таным процестерінін
көрсеткіштері нормаға сай екендігі анықталды.
Таным ... ... ... ... ... ... таным
процестерін зерттеуге арналған ... ... ес ... ... ... ... ... сонымен қатар интеллектуалдық
қабілеттерді зерттеуге арналған әдістемелерді ... ... ... ... ешқандай дефектілер жоқ екені анықталды. Ақыл-ой
әрекеттерінің деңгейі нормада, ... ... ... деңгейі
ортадан жоғары. Айзенктің вербалдық интеллектіні ... ... ... ... 150 ден ... ... сөйлесу барысында оның ұялшақ, меланхолик
көрсеткіштері анық байқалатын, ... және ... ... ... ... ... ... норма дисперсиясында
яғни, балаға мінез – құлықтың тұрақтылығы тән.
Әйтсе де, Айдананың ата-анасымен әңгімелесу ... оның ... ... ... ... ... ... өзінен
кіші сіңлісіне қарауға тура ... Оның өз ... ... болмаған, сондықтан ол өз-өзімен қалып ... ... оқу ... ... Айданаға қиынға соқпаған. Оның
үндеместігі ... ... және оны ... ... ... ... түсіндірілерді. Айданада қарым-қатынас
қиындығы ерте сәбилік кезеңде қалыптасқан.
Ата-аналарға келесі ... ... ... ... оны ... ... ... болған
оқиғаларды күделікті айтқызыуға және басқалармен бірге болуға қызығушылығын
тудыру үшін ... бос ... көп ... ... оны ... паркке, зоопаркке және тағы басқа орындарда болуына)
мүмкіндік беруі керек екені түсіндірілді. ... ... ... аса ... ... қатарластарын үйіне жиі шақырып, баласына
мейрамдар ұйымдастыруы қажет. Сонымен ... ... ... ... ... кеңейтуге, үндеместігін жоюға ... ... ... ... ... ... Мұхаметжанға «тереңделіп ... ... ... ... ... оқушылардың қатарында. Мүғалімдер
пікіріне ... ол ... ... өзін өте жоғары бағалайтын
көкірек бала. Осы жағдайларға ... ... және ... ... ... ... Осы шағымдардың негізделе жүрғізілген
психологиялық зерттеулер нәтижесі бұл ... ... ... ... ... ... ... (Айзенк, Векслер
әдістемелері бойынша) нәтижесі бойынша, оның ... ... ... ... ... әрекетінің деңгейі жоғары, интеллектуалдык
қабілеті және ... ... ... ... үстінде, үзілістерде
Мұхаметжанның іс-әрекетін бақылау барысында қарым-қатынас жасауына кедергі
келтіретіндей мазасызданудың оншалықты жоғарылығы байқалмағанымен, ... ішкі ... бар ... ... ... ... ... мінез-құлықтың біршама үйлесімсіздігі, қатарластарымен қарым-
қатынас жасау барысында ... ... ... және ... пайда болып отыратындығы байқалды.
Мұхаметжанмен жүргізілген жеке әңгіменің нәтижесінде оның мұндай мінез-
құлқының негізгі ... ... яғни оның ... екі ... оның ... ... ... бөлек, нағашыларының
қолында тұратындығы анықталды. Оның семьясы туралы сұрап қалады-ау деген
қорқыныш ... ... ... ... ... Сонымен қатар, Мұхаметжанмен жүргізілген «өзіме хат» ... ... ... оны ... ... ... ... бағалайды деген пікірдің тұрақты орын ... ... хат ... ... ... ... ... өзін-өзі сендіріп
қойған пікірін өзі мойындайды. Олай болса айналасындағылардың ... ... анық ... ... бар ... оның ... ... Мұхаметжанның негізгі проблемасы оның семьясына ... ... ... ... ... өзін қайта тәрбиелей алуға қабілеттілігін ... ... ... оқушының өзіне тікелей берілді. Ең алдымен ... ... ... ... оларға обьективті түрде қарау, ата-анасымен
барлығы бірге тұрған бақытты кездерін ... ... ... алу, ... өмір сүріп жатқан тек қана ол емес, ондай жағдай кез-келген
тіпті идеалды семьялардың ... де ... ... ... ... өз семьясы туралы ... ... ... ... ... екені түсіндірілді. Ата-анасының ажырасып кеткеніне бала
ешқандай кіналы емес екенін және оның жағдайын басқаларда түсіне алатындығы
туралы көп ... ... бала ... ... ... ... шектелінудің қажеті жоқ екендігін түсіну арқылы ... ... ... ... ... ... және ... берудің нәтижелері.
Жүргізілген жан-жақты зерттеулер нәтижесінде 7 «А» сынып оқушыларының
мінез-құлық ерекшелігі ... ... орай ... ... негізгі
міндетіміз - мінез-құлқында ерекшелігі байқалған оқушылармен коррекциялық
жұмыс жүргізу. Сынып ... ... ... ... - ... ... эгоизм екендігі диагностика барысында
анықталды. Ал ... ... ... себептермен (табиғи ерекшелігімен,
сыртқы түрімен, ... өз ... ... және ... орта
ыңғайына байланысты) сипатталды. Коррекциялық топ құрмас бүрын, оқушылардың
ең алдымен бағдарлау ... ... Ол ... еркін қарым-қатынас
қалыптасып, келесі міндеттер атқарылады: 1. Оқушылардың коррекцияны
қажеттілігін ... ... ету; 2. ... ... ... әр
қатысушы өзін-өзі қауіпсіз жағдайда сезінуін қамтамасыз ету; 3. Топты ішкі
қайшылығын сыртқа ... ... ол үшін ... емес ... ... ... ... Бұл фазада топ қалыптастырып,
бір-бірімен эмоционалдық жақындық ... ... ... ... ... ... өткеннен соң коррекцияны міндетті ... ... ... ... бір ... топқа біріктірдік. Бұл топппен
жүргізілген коррекциялық ... ... ішкі ... ... аз ... ... ... жұмыс тақырыбы бойынша жүргізілген зерттеулер нәтижесінде
келесі қорытынды жасадық.
1. Психологиялық кеңес беру және психокоррекция ... ... ... ... А.А.Бодалев, В.В.Давыдов, И.В. Дубровина,
А.В.Забрамная, Ю.М.Забродин т.б. психологтін осы қызметінің ... оны ... ... ... ... ... психологтың
психологиялық кеңес беру және психокоррекция жасау жұмысының технологиясы
мен мазмұны әлі толық анықталмаған. ... ... ... ... ... ... және отбасындағы қарым-қатынасының
бұзылуымен байланысты көрініс беретін дезадаптациялық мінезден ... ... және ... ... ... ... ... Балалардың дезадаптациясы жиі көрініс беретін жеткіншек жас ... ... ... көмек көрсетудің қажеттілігін туғызатын
себептерді зерттедік» Оларды талдау ... үш ... ... ... ... отбасындағы теріс мінез стереотиптерін мектепте көрсету;
Б) кішкентай кезінен өзімен қатарлармен ... бос ... ... мүмкіндік болмағандықтан баланың шектеліп қалуы;
В) ата-аналарының арасындағы негативтік қарым-қатынас.
3. психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізу технологияларын
талдау ... ... ... ... және ... ... ... жерлері бар ... ... ... және жеке даралық касиеттерді коррекцкялауға арналған көптеген
жаггығулар, дамыту тестілері және ойындар ... ... ... ... ... анық ... ... талапқа сай келтіру
жолдарын пациентке үйретуге мүмкіндік туады.
4. Психокоррекциялық жұмыстардың бірінше ... ... ... ... ... оның ... ... түрлері мен оған негіз болған себептерді анықтап алу ... ... ... ... байланысты іріктелініп
алынады.
5. Психокоррекция топтағы коррекциялық ойындар және жеке дара
жүргізілетін ... ... беру ... ... ... ғана ... өз ... толық орындайды.
6. Дипломдық жұмыста жинақталған әдіс-тәсілдерді және коррекциялық
ойындарды білім беру ... ... ... ... ... құрал
ретінде пайдалануына болады.
Әдебиеттер тізімі.
1. Абеуова И.А., Дусманбетов Ғ.А., Махаманова М.Н., Шерьязданова Х.Т.
Психологическая служба в вузе. Алматы, 2004.
2. Абрамова Г.С. ... ... М. ... ... Ә. ... ... Алматы, 1996.
4. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., ... ... А. ... ... В 2 т. М., 1982.
6. Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического исследования. М.,
1984.
7. Битянова М.Р. Практическая психология. М., ... ... С. ... ... ... ... Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000. Ю.Бэрон Р., Ричардсон Д.
Агрессия. С-Пб,. 1998.
11.Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. М., 1991.
12.Бернштейн К.А. ... по ... ... и ... ... 1966.
13. Венгер А.Л. Схема индивидуального обследования детей детей школьного
возраста. (Для психологов-консультантов), М., 1989.
14. ... А. ... ... ... М. ... ... и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо и др. М.,
1984.
16. Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., ... ... Р.М. ... ... ... М., ... ... Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. М.,
1991.
19. ... Ю.З. ... ... дети. М., 1991.
20. Диагностика готовности детей к обучению в школе — анализ поведения. М.,
1993.
21. Дьяченко О.М. Об ... ... ... ... у детей. Ж.
«Вопросы психологии», 1988, № 16.
22. Добсон Дж. Непослушный ... Под ред. ... М, ... ... Е.А., ... Т.М. Личность: конфликт, гармония. Киев, 1989.
24. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
25. Драгунова Т.В. Проблема ... в ... ... Ж. ... 1972, № ... ... И.В. Настольная книга школьного психолога. М., 1996.
27. ... А.Б. ... о ... и ... ... М., ... ... Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
29. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы. 1970.
30. ... А.С. ... ... ... (социальный и личностные
типы общения, их профессиональные, познавательные и генетические
аспекуты). Ростоз-на-Дону, 1976.
31. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
32. Зинченко В.П., Смирнов С.Д. ... ... ... ... Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
34. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
35. Козлоб Н.И. Как ... к себе и ... или ... ... ... ... М., ... Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для ... М., ... ... Э., Смит Л. ... ... Питер, 2001.
38. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
39. Матейчик 3. Родители и дети. Книга для учителя. М., ... ... А.В. ... ... С-Пб., 2000.
41. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған
психодиагностикалық қызмет. Алматы, 2004.
42. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік психология.
Шымкент, ... ... Т.А. ... ... ... Л., 1983.
44. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., ... ... ... и ... ... школьников 13-17 лет. Под
ред. И.В.Дубровиной, Б.С.Кругловой. М., 1998.
46. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. М. ... ... А.А. ... в практическую психокоррекцию. М., 2000.
48. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. ГІсихологический слозарь. М., 1990.
49. Популярная психология для родителей. Под ред. ... ... ... К.К. Психологический практикум. М., 1980,
51. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
52. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ... ... ... ... А.В. ... и ... М., ... Рогов Е.И. Настольная кыига практического психолога. М, 1996.
55. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
56. Римский С, ... Р. ... ... М., ... ... Л.Д. ... ... Ростов-на-Дону, 2002.
58. Семья в лсихологической консультации. Под ред. ... М., ... ... Е.В. ... открывает мир. М., 1991.
60. Снайдер Д. Практическая психология для ... VI., ... ... Т. ... ... ... 1993.
62. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М., 1961.
63. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова.
М., 1990.
64. Херсонский Б.Г., ... С. В. ... и ... ... ... ... ... Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
66. Холмогоров А.Б. ... ... ... в ... ... М., 2000.
67. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. М., ... ... А.И. ... возрастной психологии. М., 1987.
69. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., ... ... А.П. ... ... М., ... Чирков Р.И. Оценка школьной зрелости ребенка. М., 1993.
72. Эльконин Д.Б. Детская психология. М., 1990.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы татулығы бағдарламасы136 бет
Педагогикалық зерттеулер әдістемесі» электронды оқулығын жетілдіру92 бет
13 жас дағдарысы10 бет
Бастауыш класс оқушысының оқу іс-әрекетінің құрылысы7 бет
Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау82 бет
Дамуында кемістігі бар жеткіншектермен педагогикалық-психологиялық жұмыс77 бет
Жас ерекшеліктері туралы ұғым7 бет
Жас өспірімдік кезең9 бет
Жасөспірімдік кезең және одан өту жолдары6 бет
Жасөспірімдердің есірткі қолдануына қарсы кеңес берудің психологиялық маңыздылығы89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь