Дәнді дақылдарды сақтау

КІРІСПЕ
Өнімді сақтаудың қысқаша тарихы
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Өнімді сақтаудың Я.Я. Никитинский жасаған негіздері (принциптері)
2.2. Астық сақтаудың негізгі тәсілдері
2.3. Сақтау кезінде астықта болатын шығындар
ҚОСЫМША БӨЛІМ
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Адамзат өсімдік өнімдерін, тіпті жабайы өсімдік дәндерін азық ретінде пайдаланғаннан бастап, оны сақтаумен айналысып келеді. Өсімдік дәндері, әсіресе, мәдени дақыл дәндері жылдың бір мезгілінде ғана өнім беретіндіктен және сол өнімді жыл бойы тұрақты түрде бір қалыпты тұтыну қажет болғандықтан өнімді сақтау мерзімін арттыруға, оның сапасын жетілдіруге бағытталған жұмыстар жүргізілген. Азықтың бұл түрін сақтау үшін әр түрлі жер асты қамбалары, ағаштан, тастан жасалған жер бетіндегі қоймалар пайдаланылады. Оларға мүмкіндігінше қолайлы жағдай жасау арқылы сақтау мерзімін арттырып отырды. Ол туралы мәліметтер археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу барысында көптеп табылған. Солардың бірі ретінде осыдан 700 - 800 жыл бұрын Қап тауында жер астына көмілген жалпы сыйымдылығы 750т болатын, көлемі әр түрлі 80-нен астам қыш құмыраларды айтуға болады. Құмыралардың кейбірінде бидай мен арпа дәндері сақталып қалған. Бұл құмыралардың ерекшеліктері - арнайы саз балшықтан жасалып, отқа күйдіру арқылы ылғал өтпейтін затқа айналдырып, ішіне кептірілген, таза дәндерді салған соң құмырадағы ауаны шығару арқылы ауасыз орта жасалып, аузы нығыздалып жабылған. Осылайша дәннің сақталуына қолайлы жағдай жасаған.
Египетте Таяу Шығыс елдерінде де дәл осындай тәсілдермен өнімді сақтау жүзеге асырылып отырған. Осыған ұқсас деректерді көптеп келтіруге болады.
Кейіннен көптеген ғылымның, оның ішінде, математика, физика, химия, микробиология, т.б. ғылымдардың дамуы әсерінен өнімді сақтау ғылыми жолға қойыла бастады. XIXғасырдың ортасында сол кездегі ғылым жетістіктерін пайдалана отырып, механикаландырылған силос типтес элеваторлар салынды. Олардың алғашқысы Американың Чикаго қаласында 1839 жылы іске қосылды. Көп уақыт өтпей мұндай элеваторлар Еуропа елдерінде, Ресейдің портты қалаларында да салына бастады.
Қазақсытанда элеватор құрылысы 1920 – 1930 жылдары басталса, ірі элеваторлар 1950 жылдардың ортасында, яғни, тың игеру жылдарында салынды. Осы жылдары өнімді сақтаудың ғылыми базасын қалыптастыру мақсатында ғылыми зерттеу институттары ашылып, лабораториялар іске қосылды. Жоғары оқу орындарында осы салада маман кадрлар дайындау қолға алынды.
1. Әрінов Қ.Қ. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау. Астана, 2001
2. Жанабаев Қ.Ш. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы. Алматы, 1994
3. А.И. Стародубцева, В.С. Сергунов. Практикум по хранению зерна. Москва, 1987
4. Б.А. Карпов. Технология послеуборочной обработки и хранения зерна. Москва, 1987
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ УНИВЕРСИТЕТІСӨЖТақырыбы: Дәнді дақылдарды сақтауОрындаған: Ахыметбек СТоп: АГ  -  ... ... - ... сақтаудың қысқаша тарихыНЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1. Өнімді сақтаудың Я.Я. Никитинский жасаған негіздері (принциптері)2.2. Астық сақтаудың негізгі тәсілдері2.3. Сақтау кезінде астықта болатын шығындарҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... тіпті жабайы өсімдік дәндерін азық ретінде пайдаланғаннан бастап, оны сақтаумен айналысып келеді. Өсімдік дәндері, әсіресе, мәдени дақыл ... ... бір ... ғана өнім ... және сол ... жыл бойы тұрақты түрде бір қалыпты тұтыну қажет болғандықтан өнімді сақтау мерзімін арттыруға, оның ... ... ... ... ... ... бұл түрін сақтау үшін әр түрлі жер асты ... ... ... ... жер ... қоймалар пайдаланылады. Оларға мүмкіндігінше қолайлы жағдай жасау арқылы сақтау мерзімін арттырып отырды. Ол туралы мәліметтер археологиялық ... ... ... ... ... ... ... бірі ретінде осыдан 700 - 800 жыл бұрын Қап тауында жер ... ... ... ... 750т ... ... әр түрлі 80-нен астам қыш құмыраларды айтуға ... ... ... ... мен арпа дәндері сақталып қалған. Бұл құмыралардың ерекшеліктері - арнайы саз ... ... отқа ... арқылы ылғал өтпейтін затқа айналдырып, ішіне кептірілген, таза дәндерді салған соң құмырадағы ... ... ... ... орта ... аузы ... ... Осылайша дәннің сақталуына қолайлы жағдай жасаған.Египетте Таяу Шығыс елдерінде де дәл осындай тәсілдермен өнімді сақтау жүзеге ... ... ... ... ... көптеп келтіруге болады.Кейіннен көптеген ғылымның, оның ішінде, математика, физика, химия, микробиология, т.б. ғылымдардың дамуы әсерінен өнімді сақтау ... ... ... ... ... ... сол ... ғылым жетістіктерін пайдалана отырып, механикаландырылған силос типтес элеваторлар салынды. Олардың алғашқысы Американың Чикаго ... 1839 жылы іске ... Көп ... өтпей мұндай элеваторлар Еуропа елдерінде, Ресейдің портты қалаларында да салына ... ... ... 1920  -  1930 ... ... ірі ... 1950 жылдардың ортасында, яғни, тың игеру жылдарында салынды. Осы жылдары өнімді сақтаудың ғылыми базасын қалыптастыру мақсатында ... ... ... ашылып, лабораториялар іске қосылды. Жоғары оқу орындарында осы салада маман кадрлар ... ... ... ... ... профессор Я.Я. Никитинский жасаған негіздері (принциптері)Кез келген өнімді сақтау онда болатын физиологиялық - ... ... ... ... ... ... асырылатыны белгілі. Осы саладағы ғылым мен өндірістің жетістіктерін зерттеп, оларды бір жүйеге келтіре отырып, ... Я.Я. ... ... бірнеше түршеден (модификациядан) тұратын келесідей төрт негіз қалады:1. Биоз2. ... ... ... Биоз - ... ... ... ... Биоз негізі өнімді тірі немесе жартылай тірі күйінде сақтауға бағытталған. Ол екі ... ... - ... ... ... ... құсты, балықты, басқа да тірі организмдерді күту, баптау, тасымалдау, яғни тұтынғанша тірі ... ... ... ... деп ... ... ... қасиетін пайдаланып, қолайсыз жағдайға бейімдерін қалдыру арқылы сақтау мерзімін арттыру.2. Анабиоз "Ан" жалғауы биоздың жоқ екендігін білдіреді. Дегенмен, анабиозды ... ... ... деп ... Ол ... түршеден тұрады:Термоанабиоз - өнімді төменгі температурада сақтау. Төменгі температура деңгейіне байланысты екіге бөлінеді: 1) психроанабиоз - ... 0 С-қа ... ... ... ... 2) ... - өнімді 0 С-тан төменгі температурада мұздатып сақтау.Ксероанабиоз - өнімді толығымен ... ... ... сақтау.Осмоанабиоз - өнімдегі осмостық қысымды арттырып (тұз немесе қант қосу арқылы) ... - әр ... ... қосу ... өнім ... арттырып сақтау.Наркоанабиоз - өнім құрамына анестезиялық заттарды қосу ... ... 3. ... ... ... ... ... жағдай жасау, зияндыларын жою. Бұл негіздің екі түршесі бар:Ацидоценоанабиоз - негізінен сүт қышқылы бактериясын пайдалану.Алкоголеценоанабиоз - этил спиртін бөлетін ... - ... ... ... - ... стерилді (тіршіліксіз) ортаға айналдыру. Абиоздың негізгі түршелері:Термоабиоз - өнімді жоғары температурада өңдеу. Жоғары ... ... ... ... ... 1) ... - ... 100 С-қа дейінгі температурада өңдеу. Негізінен сүт өнімдері мен сыра қайнатуда қолданылады; 2) стерилдеу - өнімді ... ... ... өңдеу. Консерві өндірісінде қолданылады.Химабиоз - өнімді химиялық заттармен өңдеу.Мехабиоз - ... әр ... ... ... ... ... ... айналдыру.Лучабиоз - өнімді әр түрлі сәулелерді ( ультракүлгін, инфрақызыл, ... т.б) ... ... ... ... ... ... Астықты сақтау тәсілдері мен ережелері оның физикалық және физиологиялық қасиеттеріне негізделген. Алайда, сақтауды ... ... ... ... ... қасиетінің маңызы мен мәнін білу жеткіліксіз. Астық массасы мен қоршаған ортаның байланыстарын дұрыс пайдаланғанда ғана ... ... ... ... ... ... мен ... мерзіміне әсер ететін маңызды факторлар: астық массасы мен қоршаған ортаның ылғалдылығы; астық ... мен ... орта ... ... ... ауа алмасу (аэрация) процесі. Аталган факторлар сақтау ережелерінің негізін құрайды.Кез келген шаруашылықта сақтау тәсілін таңдау барысында төмендегі жағдайлар ... ... ... ... ... пайдаланылатын қойманың типі, оның сыйымдылыгы;* шаруашылықтың техникалық мүмкіндігі;* партия астықты пайдалану мақсаты;* қоймаға салған астықтың ... ... ... тәсілінің экономнкалық тиімділігі.Ең тиімді әрі өнім сапасын қалыпты деңгейде ұстап тұратын сақтау тәсілі болып - ... ... ... ... ... ... ... кептірілген астықты салқындатып сақтау.Ауылшаруашылық өнімдерін сақтаудың тәсілдері өте көп. Олардың ішінде, ... ... ... ... үш ... жиі ... Олар:* астықты құрғатып (кептіріп) сақтау;* астықты салқындатып сақтау;* астықгы ауасыз (оттегісіз) ортада сақтау.Астықты құрғатып сақтау. Бұл ... Я.Я. ... ... бойынша ксероанабиозға негізделген. Өнім құрамындағы ылғылдың мөлшерін төмендете отырып құрамындағы тірі ... ... ... ... ... мен ... ... процесі тоқтап, көпшілігі мұндай ортаға төзімсіздік танытады.Астықты кептіріп сақтау тәсілі ежелден қолданылып келе ... өнім ... ... ... ... қасиеттерін сақтап қалатын, ұзақ уақыт сақтауда тиімділігі жоғары тәсіл болып табылады. ... ... улы ... ... ... құрғақ астықты бір орыннан қозғамастан астық қоймаларында 4-5 жылға дейін, элеватор силостарында 2-3 жылға дейін сақтайды. Жақсы кептірілген астықты ... ... алыс ... ... болады.Дегенмен, ылғалдылығы қауіпті деңгейден төмен астықтар дұрыс қарамау салдарынан бұзылуы мүмкін. Оған себеп - ... аз ... ... ете алатын жәндіктер мен кенелердің көбеюі. Бұндай астықты зиянкестер тіршілігін тоқтататын температуралық деңгейге дейін белсенді желдету арқылы міндетті ... ... ... ... ... тағы бір себебі - құбылмалы ауа райы ... ... ... ... ... ... ... кептіру тәсілі олардың сорбциялық қасиетіне негізделген. Дәннің ылғал бөлу мүмкіндігі оның ... ... мен ... байланысты болады. Кептірудің барлық тәсілдерін келесідей екі топқа бөледі::: арнайы жылуды қолданбай кептіру;:: арнайы жылуды қолданып ... ... ... ... ... сіңіру қасиеті жоғары заттарды пайдалану арқылы негізгі өнімнің ылғалдылығын төмендетуге бағытталған. Шаруашылық жағдайында осы ... ... ... ... ... ... сульфаты, хлорлы кальций, т.б. қолданылады.Бұршақ тұқымдастары дәндерін кептіруде химиялық тәсіл болып табылатын натрий сульфатын пайдалану тиімді. ... ... ... қолдану алдындағы ылғалдылығы 2-5% аралығында. Ол бойына 10-15 есеге дейін су сіңіре алады. Алдымен, кептіруге арналған дәннің ылғалдылығын анықтап, қажетті ... ... ... ... ... дәнге келесі салмақта натрий сульфатын қосу ұсынылған:-дәннің ылғалдылығы 20% болғанда, ... 60 кг ... ... ... 25% болғанда, тоннасына 120 кг натрий сульфаты;-дәннің ылғалдылығы 30% болғанда, тоннасына 180 кг натрий сульфаты.Кептіруді үсті жабық, тегіс жерде мезгіл-мезгіл ... ... ... тиегішпен араластыру арқылы жүзеге асырады. Кептіру мерзімі дәннің бастапқы ылғалдылығына байланысты 5-10 тәулік ... ... ... ... соң ... ... ... өткізіп ажыратады.Астықты күн көзінде кептіру ауа райы қолайлы өңірлерде, көлемі аз ... ... ... ... ... ... Бұл ... ылғал жайманың беткі қабатынан бөлінеді де төменгі қабаттағы ылғал мөлшері ... ... ... ... ... жұқа ... ... соғүрлым жақсы кебеді. Ол үшін оңтүстікке қарай шамамен 6°-қа көлбеу, асфальтталған тегіс жерге ... ... ... ... Ол қалыңдық астық дақылдарында 15-20 см, бұршақ тұқымдастарында 10-15 см, тарыда 4-5 см ... ... ... 2-3 ... уақыт салып араластырып тұру қажет.Арнайы жылуды қолданып кептіру тәсілі  болып табылатын ауа температурасын жоғарылату арқылы оның жылу сыйымдылық қасиетін ... ... Осы ... ... әр ... ... кептіргіштер қолданыдады. Астық кептіргіштердің төмендегідей үш түрі бар, одардың кейбірінің сипаттамалары кестеде көрсетілген.* шахталы, кептіру мүмкіндігі 8-16 ... ... ... ... 4-8 ... еденді, кептіру мүмкіндігі 15-30 т/сағ.Астық массасын жоғары температурадағы ауамен араластыру ... ... ... сол астықтың бастапқы ылғалдылығын, пайдалану мақсатын, кептіру агентінің температурасын және кептіру ұзақтығын білу қажет. ... ... әр ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар. Солардың бірі - қыздыру температурасы. Астықтың ішкі қабатына берілетін температура ... ... ... ... ... ... ... ал жоғары температурада астық сапасы (әсіресе, тұқымдық материалда) өзгереді.Астықты қыздырылған ауамен кептіруде белсенді желдетуге арналған бір камералы ... екі ... ... ... пайдаланылады. Бұл қондырғылардың бір шетіне ауаны ысытатын жылу ... ... ... ... ... ... ... арнайы желдеткіштің көмегімен астық қабатына күштеп ендіреді.Астықты салқындатып сақтау. Астық компоненттерінің көпшілігі төменгі температураға ... ... ... олар ... ... ... да тоқтататындықтан астық сапасында көп өзгеріс болмайды. Сақтаудың төменгі температурасына байланысты тәсілдерді Я.Я.Никитинский термоанабиозға негіздеген.Астық массасын ... екі ... ... ... Ол ... ... ... жолмен салқындату;* белсенді (активті) жолмен салқындату.Пассивті салқындатуда астықты орнынан қозғамайды, оның ішкі қабатына салқын ауа ... ... ... салқын кездеріндегі ауаны қойманың есік, терезелерін ашып ішкі ауамен ... ... ... салқындатуға астықты аударыстыру, астық тазалағыш машиналардан өткізу, жоғарыдан төмен қарай сапыра төгу, ... ... ... қондырғылардың көмегімен астықтың ішкі қабатына салқын ауаны күштеп ендіру, т.б. жатады.Астықты ауасыз ортада сақтау. Сақтаудың бұл тәсіл өнімнің ішкі қабатындағы ... ... ... ... ... ... ... процестерді тежеуге негізделген. Микроорганизмдер мен зиянкестердің көпшілігі оттегіні қажет ететіндіктен олар тіршілігін ... ... ... ... ... ... ауасыз ортаны келесі үш тәсілдің бірімен қалыптастырады.* Астық массасындағы тірі компоненттердің тыныс алуы барысында көмір ... ... ... ... ... ... ... Астық массасына оттегіні ығыстырып шығатын әр түрлі газдарды (көмір ... ... ... т.б.) ... ... ... ... массасында ауасыз орта (вакуум) жасау.Бұл тәсілдің кеңінен қолданылмау себебінің бірі - қоймаларда ... ... ... ... ... және ауасыз ортада дәндердің өнгіштік қасиетін жоғалтуы.2.3. Сақтау кезінде астықта болатын шығындарАуылшаруашылық өнімдерін қоймада сақтау ... ... ... ... және механикалық ( физикалық ) деп екі топқа бөледі. Биологиялық шығындарға: - тыныс алудан;- өнуден;- микроорганизмдердің дамуынан;- жәндіктер мен кенелерден;- ... ... ... ... болатын шығындар жатады.Механикалық шығындарға: - сынудан;- езілуден;- желге ұшудан;- үгітілуден;- шашылудан;- ... ... ... жатады.Аталған шығындардьщ ішінде міндетті түрде болатын, табиғи шығын болып есептелінегін шығын - тыныс алудан болатын шығын. ... ... ... ... ... ... ... салдарынан, дұрыс сақталмаудан, басқа да салғырттықтан болады.Тыныс алудан болатын шығын барлық дақылдарға тән ... Ол ... ... зат ... кебу ... байланысты жүреді. Сонымен қатар, сақтау барысында қоспадан тазалау жұмыстары да астықтың бастапқы (қабылдау ... ... ... әсер ... қабылданған астық салмағының табиғи кемуін анықтауды төмендегі тәртіппен жүргізеді:1) Астықты қабылдау және өткізу барысында анықталған ылғалдылық көрсеткіштері бойынша партия астықтың ... ... ... Ол ... астық салмағы мен өткізілген астық салмағын ылғалдылық көрсеткіштеріне көбейту арқылы есептеледі.2) Осы тәсілмен орташа ластылық анықталады.3) Анықталған ылғалдылық пен ластылық ... ... ... кемуін есептейді.4) Қалған, жетіспейтін астық салмағы мемлекеттік жүйеде ... ... ... дақыл дәндерінде болатын табиғи шығын мөлшерімен анықталады.ҚорытындыҚорытындылай келетін болсам, астық ... ... ауыл ... одан әрі ... ... ... ... адам мен жануарлардың тағамы үшін ең қажетті өнім. Осыған қарамастан астықты сақтау ауыл шаруашылығындағы басқа өнімдермен салыстырғанда қиын болып ... және де ... ... және ... ... ... ... етеді. Тәжірибелер көрсеткендей, астық өнімдерін сақтау және шығынды азайту жөніндегі сұрақ әлі де өз шешімін тапқан жоқ. Мұның барлығы ... ... ... дамуын қажет етеді, сонымен қатар, ауыл шаруашылығындағы құрылғылар мен жабдықтарды жаңарту, ғылыми зерттеулерге жол ашу керек. Астықты жинағаннан кейін оны ... ... үшін ең ... ... ... ... ... сақталатын өнімдердің табиғатына байланысты шығындарды азайту  -  ол ... ... ... ... ... зат алмасуды бәсеңдету керек. Бұл мәселе астықты сақтауға дайындаудың әр ... ... ... ... жасалу арқылы шешіледі. Бұл үшін астыққа арналған қоймалар, элеваторлар, әр түрлі дәнді дақылдардың ... сай ... және ... жабдықтармен қамтамасыз етіледі. Дән ылғалдылығын керекті мөлшерге келтіру үшін оны желдетіп, салқындатып отыру ... ... ... ... Қ.Қ. ... шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау. Астана, 20012. Жанабаев Қ.Ш. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін ... ... ... 19943. А.И. Стародубцева, В.С. Сергунов. Практикум по ... ... ... 19874. Б.А. ... Технология послеуборочной обработки и хранения зерна. Москва, 1987  
        
      

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәнді дақылдарды сақтаудың ерекшеліктері6 бет
Астық түйірдің және дәнді дақылдардың жалпы сипаттамасы жайлы мәлімет5 бет
Дәнді дақылдарды өңдеу5 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
"агрономиялық терминдерді пайдалана отырып ауыспалы егістерді жіктеу"4 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері жайлы10 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарын ажырату белгілері5 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері12 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері жайлы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь