Өсімдіктерді сауықтыру

Өсімдіктер - тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі топтың бірі (біріншісі - жануарлар). Құрлықтың барлық жерінде өседі, суда кездесетін түрлері де бар.
Өсімдіктерді сауықтыру.
Көптеген пайдалы өсімдіктер толып жатқан вирустар, бактериялар және саңырауқұлақтар қоздыратын ауруларға шалдығады. Соның зардабынан жыл сайын олардың өнімі төмендеп, сапасы нашарлайды. Клондық микрокөбейту кезінде стерильденген экспланттарды асептикалық жағдайда өсірудің арқасында өсімдіктер бактериялық және саңырауқұлақтық патогендерден сауықтырылады, бірақ сыртқы залалсыздандыру эксплантты вирустан тазарта алмайды.
Вирустармен әдеттегі химиялық әдістермен күресуге болмайды, себебі олардың тіршідік әрекеті өздері ішіне енген қожа өсімдік жасушаларының метаболизмімен тығыз байланысты. Қазіргі уақытта 600-ден астам фитопатогендік вирустар белгілі. Олар адамға қауіпсіз болса да, екпе өсімдіктерді зақымдап, ауыл шаруашылығына үлкен зиян келтіреді. Мысалы, вирус ауруларының әрекетінен түсім шығыны картопта 25-88%, жүзімде-60% дейін, шиеде-35-96%, қара өрікте-5-95%, алмада-66% төмендейді де, ақырында бұл өсімдік сорттарының азғындауына әкеліп соғады. Мысалы, Францияда картоптың Бельде-Фонтанэ деген бағалы сорты вирусқа шалдығу себебінен мүлдем жоғалып кетті. Мұндай мысалдар басқа өсімдіктерде де кездеседі. Апикальдық меристеманы өсіру. Вирустар қоздыратын аурулармен күресудің негізгі жолы, ол аурудан таза, сауықтырылған көшет алу. Соңғы кезде вирусы жоқ картоп және басқа вегетативтік жолмен көбейетін өсімдіктерді алу үшін апикальдық меристеманы өсіру әдісімен бірге термоөндеуді, хемотерапияны және вирустарды сарапқа салуды табысты қолданылады. Әдеттегі вирустан құтылу әдістерінен апикальдық меристеманы өсіру әдісінің негізгі айырмашылығы мынада. In vitro жағдайында регенерант өсімдіктері алынғанда, олар инфекцияға шалдықпайды. Бұл әдістің негізін қалаған француз ғалымдары П.Лимассе мен П.Корнуе. олар 1949 жылы көрсеткендей теңбіл кеселді темекінің жапырақтарында вирустың концентрациясы өсімдіктің ұшына жақындағанда төмендеген. Өркен ұштарының, яғни апикальдық меристемалардың жартысында вирус тіпті болмаған. Апикальдық меристеманы өсіру әдісін вегетативтік жолмен көбейетін өсімдіктерді бірінші пайдаланған 1952 жылы Г.Морель мен К.Мартин. олар бұл әдісті нарғызгүлді (георгин) теңбіл вирусынан сауықтыру үшін қолданған. Вирустардың меристема ұлпасында көбеймеуінің себептері жөнінде әр түрлі пікірлер бар. Бір зерттеушілер болса меристемада вирустардың болмауын олардың бір жасушамен екінші жасуша арасында баяу қозғалысымен түсіндіреді. Себебі меристемада өткізгіш жүйесі жоқ, ал плазмодесмалар көлемі өте кішкене. Басқалары болса, бұл фактіні меристемаларға тән ерекше вирустық нуклеопротеидтің синтезін тежейтін метаболизммен түсіндіреді. Жылумен өндеп, меристеманы өсіру арқылы алынған материалды вирустың бар-жоғын міндетті түрде тексеру керек. Ол үшін түрлі әдістер қолданылады: вирустық ауруды айқындаушы өсімдіктер; серологиялық әдістер; электрондық микроскоппен қарау және иммуноферменттік талдау.Вируспен зақымдалған өсімдіктен бөлінген шырынды жапырақтарына тамызғанда, кейбір өсімдіктер аураға тез шалдығады. Олар вирустың жұққанын арнайы сезімталдық реакция арқылы көрсетеді. Бұл әдіске көп уақыт және көп еңбек жұмсалады. Арнайы өсімдіктерді өсіретін теплица қажет және оларды өсіретін маман керек. Бұдан басқа, әдістің сезімталдығына түрлі факторлар әсер тетеді, жауап реакция білінгенше бірталай уақыт кетеді. Қорытындысында, бұл әдіс өндіріс масштабында көптеген өсімдіктерді жылдам және тиімді талдауға жарамайды.Электрондық микроскоп арқылы өткізген талдау қымбатқа түседі және ұзақ уақыт өтеді. Бұл әдіс ғылыми зерттеулер үшін, мысалы вирустарды бөліп шығарғанда, жаңа вирустарды алғашқы рет анықтағанда қолданылады.
1) Валиханова Г.Ж.Өсімдіктер биотехнологиясы. Алматы, ЖШС Дәуір, 2009.5-17бет.
2) Антипова Л.В., Жаринов А.И. Қолданбалы биотехнология. - ВГТА, 2001.4-23бет.
3) Валиханова Г.Ж. Өсімдіктер биотехнологиясы – Алматы, 2005.3-41бет.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... ... ... ... ... С.Д.Семей 2015Өсімдіктер - тірі организмдер дүниесіндегі негізгі екі топтың бірі (біріншісі - жануарлар). ... ... ... ... суда кездесетін түрлері де бар.Өсімдіктерді сауықтыру. Көптеген пайдалы ... ... ... ... бактериялар және саңырауқұлақтар қоздыратын ауруларға шалдығады. Соның зардабынан жыл сайын олардың өнімі төмендеп, сапасы нашарлайды. Клондық микрокөбейту кезінде стерильденген экспланттарды ... ... ... ... ... ... және саңырауқұлақтық патогендерден сауықтырылады, бірақ сыртқы залалсыздандыру эксплантты вирустан тазарта алмайды. Вирустармен әдеттегі ... ... ... болмайды, себебі олардың тіршідік әрекеті өздері ішіне енген қожа ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта 600-ден астам фитопатогендік вирустар белгілі. Олар адамға қауіпсіз болса да, екпе ... ... ауыл ... үлкен зиян келтіреді. Мысалы, вирус ауруларының әрекетінен түсім шығыны картопта 25-88%, жүзімде-60% дейін, шиеде-35-96%, қара өрікте-5-95%, алмада-66% төмендейді де, ақырында бұл ... ... ... ... ... ... Францияда картоптың Бельде-Фонтанэ деген бағалы сорты вирусқа шалдығу себебінен мүлдем жоғалып кетті. Мұндай ... ... ... де кездеседі. Апикальдық меристеманы өсіру.  Вирустар қоздыратын ... ... ... жолы, ол аурудан таза, сауықтырылған көшет алу. Соңғы кезде вирусы жоқ картоп және басқа вегетативтік жолмен көбейетін өсімдіктерді алу үшін ... ... ... ... ... термоөндеуді, хемотерапияны және вирустарды сарапқа салуды табысты қолданылады. Әдеттегі вирустан құтылу әдістерінен апикальдық меристеманы өсіру әдісінің негізгі ... ... In vitro ... ... ... ... олар ... шалдықпайды. Бұл әдістің негізін қалаған француз ғалымдары П.Лимассе мен П.Корнуе. олар 1949 жылы көрсеткендей теңбіл кеселді темекінің жапырақтарында вирустың ... ... ... жақындағанда төмендеген. Өркен ұштарының, яғни апикальдық меристемалардың жартысында вирус тіпті болмаған. Апикальдық меристеманы  өсіру ... ... ... көбейетін өсімдіктерді бірінші пайдаланған 1952 жылы Г.Морель мен К.Мартин. олар бұл әдісті нарғызгүлді (георгин) теңбіл вирусынан сауықтыру үшін қолданған. Вирустардың ... ... ... ... ... әр түрлі пікірлер бар. Бір зерттеушілер болса меристемада вирустардың болмауын олардың бір жасушамен екінші жасуша арасында баяу қозғалысымен түсіндіреді. ... ... ... ... жоқ, ал ... ... өте ... Басқалары болса, бұл фактіні меристемаларға тән ерекше вирустық нуклеопротеидтің синтезін тежейтін метаболизммен түсіндіреді. Жылумен ... ... ... арқылы алынған материалды вирустың бар-жоғын міндетті түрде тексеру ... Ол үшін ... ... ... ... ауруды айқындаушы өсімдіктер; серологиялық әдістер; электрондық микроскоппен қарау және иммуноферменттік талдау.Вируспен зақымдалған өсімдіктен бөлінген шырынды жапырақтарына тамызғанда, кейбір өсімдіктер аураға тез ... Олар ... ... ... ... реакция арқылы көрсетеді. Бұл әдіске көп уақыт және көп еңбек жұмсалады. Арнайы өсімдіктерді өсіретін теплица қажет және ... ... ... ... ... ... ... сезімталдығына түрлі факторлар әсер тетеді, жауап реакция білінгенше бірталай уақыт ... ... бұл әдіс ... масштабында көптеген өсімдіктерді жылдам және тиімді талдауға жарамайды.Электрондық ... ... ... ... қымбатқа түседі және ұзақ уақыт өтеді. Бұл әдіс ғылыми зерттеулер үшін, мысалы вирустарды бөліп ... жаңа ... ... рет ... қолданылады.Ауыл шаруашылық практикасында көбінесе серологиялық әдістері қолданылады. Олардың негізінде организмнен тыс антигендер мен ... ... ... ... ... ... шыныда өсімдіктің тазартылмаған сөлінің бір тамшысы антисыворотканың бір тамшысымен қосылады. Жасушаның органоидтарында абсорбцияланған вирустар оларды серологиялық ... ... ... ... ... пайда болады. бірақ бұл әдістің анықтау сезімталдығы төмен болғандықтан, оны тек қана жапырақтарда жоғары концентрацияда жинақталатын вирустардв анықтау үшін ... ... ... ... ең ... сезімталдығы жоғары әдәсі, ол иммуноферменттік анализ. Жоғары сезімталдық пен жфлдамдықтан басқа бұл әдістің тағы бір артықшылығы бар. Талдау үшін ... кез ... ... ... материал өте аз мөлшерде жұмсалады. Бірақ бұл әдістің жаппай ... ... ... ... иммунодиагностикумдардың жетіспеушілігімен шектеледі. Қазіргі кезде вирустарды анықтайтын нуклеин қышқылдардың молекулалық будандастыруына негізделген әдісі жете зерттеліп дайындалған. Шамасы, болашақта бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... таратылу үшін түрлі дақылдардың миллиондаған өсімдіктерін вирустарға тексеруден өткізу керек, ал ол үшін диагностиканың ... ... ... сол ... автоматтандыру керек болады.  Картоптың вирусы жоқ көшет материалын алу технологиясы түйнектерді жылумен өндеуден басталады. Көпшілік мақұлдаған гипотеза бойынша, ... ... ... көбеюінің тежелуі зат алмасудың өзгеруімен байланысты. Түйнектерді вирустың түріне қарай 7 күннен 7 аптаға дейін жылумен өндейді. Сонымен бірге ... ... ... ...  өсімдіктердің өсу қарқынын арттыратын заттармен өнделеді. Меристемалары бөліп алу үшін ақшыл, ұзындығы 3-5 см ... ... ... жуып-шайып, стерильдеп, бокстың ішінде олардың апекстерін бөліп алады. Іс ... 50-100 мкм ... ... ... алу ... ... ... онымен бірге алғашқы жапырақ бастамалары алынады, сонда оның көлемі 500 мкм жетеді. Осыған бола экспланттың ішінде ... ... ... бірақ оның есесіне апекстың өсуге қабілеті артады.   Апекстер агарланған қоректік ортада өсіп, ... ... 0,3-0,5 см  ... пайда болған соң, оларды одан да жақсы өсу және тамырлану үшін жаңа ... ... ... 5-7 жапырағы шыққан соң, өсімдіктерді қалемшелеп, әрқайсысын құрамы бұрынғыдай қоректік ортаға пробиркаларға отырғызады. Бір қалемшені ... ... үшін  алып ... ... жоқ өсімдіктер сауықтырылған линияның негізін салады. Вирустан тазартылған өсімдіктердің көбеюін жылдамдату үшін ... ... ... ... ... меристемамен салыстырғанда едәуір тез дамиды, сонымен бірге тамырлары мықты және жапырақтары мол болады. пробиркаларда микроқалемщелеу арқасында 2-3 айдың ішінде 2-3 мың ... ... ... ... осы өте ... нәзік өсімдіктер (суперсуперэлита) ұзақ мерзім сақталу үшін тоңазытқышқа салынады немесе теплицада ... ... ... осы ... өте маңызды және оған бар ықыласты аудару қажет. Қолайлы жағдайларда бір сортты сауықтыру үшін 40 ... ... алу ... ... in vitro ... 7-8 айдың ішінде 30-40 мың түйнек алуға болады. сауықтырудың тиімділігі көбінесе сорттың ерекшеліктеріне, вируспен зақымдану деңгейіне, маусымның ... ... ... ... өсіп ... ... суперэлитаны құрайды, оларды бөлек ұстап, кейін арнайы көбейтеді. Сонда алынған элиталық өсімдіктерді өндірістік көшеттікте көбейтіп, шыққан түйнектерді (тұқым ... ... ... ... ... ... ... 5-6 жылдан кейін сорт қайта зақымданады, демек жаңа сауықтырылған көшет материалдары ылғи ... ... ...  ... ... ... ... мақсатымен картопты микротүйнектермен көбейтудің жылдамдатқан әдісінің технологиясы дайындалған. Өсімдіктерді микроқалемшелеп, қалемшелерді түйнектерді пайда болғызатын ортаға ... ... ... дем беру үшін төмен температурамен (10-15°С) өндейді. Сонымен ... ... ... ... ... болады. микротүйнектер жақсы сақталады және көбейтуге қолайлы.Соңғы кезде картопты сауықтыру үшін каллустарды пайдаланады. Каллусты қайта-қайта жаңа ортаға ... оның ... ... ... ... ... ... вирустары жоқ регенерант өсімдіктері шығады. Дәлелденгендей, кейбір сорттарды сауықтыру үшін осы әдіс апикальдық меристеманы өсіруге қарағанда ... ... ... ... алынған каллустарында морфогенез процестері тез өтеді.Жылумен өндегенде өсіп келе ... ... ... ... ... күшті тежеледі, сондықтан жаңадан пайда болған меристема жасушаларында вирустың болмауы мүмкін. Жылумен ... ... болу үшін ... ... ... температурада (30-40°С) өсуге жақсы жағдай жасап ұзағырақ ұстау қажет. Сол кезед жаңадан өсіп ... ... ... ... алас болады. Бірақ барлық өсімдіктер ұзақ мерзімді жылумен ... ... ... өсуі ... болады және басқа да жағымсыз өзгерістер байқалады. Танаптық және жеміс-көкөніс дақылдарын сауықтыру үшін термоөндеу, ... ... және ... ... ... сұрыптау тәсілдері қосыла аралас қолданылады. Вирус жұққан өсімдіктерді айқындау. ... ... ... ... ... ... ... вирустың бар жоғын міндетті түрде тексеру керек. Ол үшін әр түрлі әдістер қолданылады:* Вирустық ауыруды айқындаушы ... ... ... ... ... ... тану және ... талдау. Картоптың вирусы жоқ көшет материалдарын алу технологиясы  ... ... ... ... ... мақұлдаған гипотеза бойынша вирустврдың 34-400 С температурасындакөбеюінің тежелуі зат алмасудың өзгеруімен байланысты. Түйнектерді вирустың ... ... 7 ... 7 аптаға дейін жылумен өңдейді. Сонымен бірге түйнектер вирустарды тежейтін, бірақ өсімдіктердің өсу қарқынын арттыратын заттармен өңделеді. Меристемаларды бөліп алу үшін ... ... 3-5 см ... ... ... ... ... бокстың ішінде олардың апекстерін бөліп алады. Соңғы кезде картопты сауықтыру үшін каллустарды ... ... ...  - ... ... ... көшіргенде вирустардан тазарады, морфогенез процестері кезінде вирустары жоқ регенеран өсімдік алынады. Өсімдіктердің ұштарынан ... ...  ... ... тез ... ... таза ... алу табысты болуы мына шарттарға байланысты:* Өсімдікті жылумен өңдеу мүмкіншілігі * Меристеманы өсіру мүмкіншілігі* ... ... ... ... ... ... тестің болуы.* Сауықтырылған материалдарды толық оңашалау жағдайында өсіріп көбейту* Сауықтырылған материалдың ... жыл ... ... ... мөлшері жыл сайын алғашқы материалды жаңартуға жеткілікті болуы керек.Вирустары жоқ көшеттерді шығару технологиясы бірқатар көкөніс , жемшөп, ... ... және ағаш ... ... үшін ... бастапқы өсімдікпен генетикалық жағынан бірдей болады. Клондық микрокөбейту әдісінде дағдылы вегетативтік жолмен көбейтумен салыстырғанда бірталай артықшылықтары бар. Оның ішінде ең ... ... ... өте ... және ... ... ... микроорганизмдерден тазарту. Клондық микрокөбейту әдістері іn vitro ... ... ... ... өсіруге және басқа экспланттардан өсіруге негізделген.Жасанды тұқым деп- даму кезеңдері бірдей жасанды қабықшалармен қапталған, эмбриоидтарды айтады. ... ... және ұзақ ... ... ... ... сақтауын қамтамасыз етеді.Бірінші типтегі өсімдіктер тұтас өсімдікте бұрыннан бар меристемаларды (сабақтың ұшы, қолтық және ... ... ... ... ... ... ... болған бұл өсімдікттер генетикалық жағынан ата-аналық формаларымен бірдей, себебі меристемалар ... ... ... тұрақтылығын сақтайды. Өсімдіктің екінші типі бүршіктер мен эмбриоидтардың пайда болуын индукциялау арқылы алынады. Бүршіктер мен эмбриоидтардың ... ... ... ... ұпаларынан (репродуктивтік мүшелер ұлпаларынан, эпидермистен, субэпидермалық ұлпалардан, жапырақ қабыршағы мезофилінен т.б.)2.	эксплант клеткаларынан түзілген ... ... ... ... ... ... клондау арқылы микрокөбейтудің барлық процесстерін 4 кезеңге бөлуге болады:1.	Өсімдіктерді бастапқы ұлпалардың экспланттарын in vitro ... Бұл ... ... ... инфекциядан таза ұлпаларды өсіріп, олардың тіршілігін сақтап, экспланттардың тез өсуіне қол жеткізу керек. Өсімдіктерді ... ... ... ... ... таңдап алудан басталады, бұл кезде донорлық өсімдіктің өсу фазасы және өсу ... ... ... ... ... яғни ... ... клеткалар (инициальдар) санын көбейтіп, олардын өркендердің пайда ... ... ... ... ... ... және оларды сақтау. Бұл кезде тамыр жүйесінің қалыпты өсуіне тлық ... ... ... ... тамыр пайда болуына жауапты фактор ауксин қосылады. Одан кейін өсімдіктерді топыраққа отырғызуға дайындау ... ... ... үшін төмен температуражағдайына ауыстырады. Онда өсімдіктің өсуі тежеліп, оны ұзақ уақыт сақтап, қажет уақытта пайдалануға болады. 4.	Өсімдіктерді топыраққа ... ... ала ... ... бейімдеу жұмыстары жүргізіледі, олардың патогендік микрооргнаизмдерге және сыртқы ортаның қолайсыз факторларына тұрақтылығын арттырады. Әдетте ауа ылғалдылығын жоғарылатады және жарық ... ... ... ... ... автотрофты қоректенуге көшеді. Бұл барлық жұмыстың жетістікке жетуін қамтамасыз ететін өте маңызды кезең, аса ұқыптылқты талап етеді, сонымен бірге осы ... ... ... көп ... ... ... ... нәтижесі өсімдіктің генотипіне, жасына, экспланттың тегіне, қоректік ортаға, өсіру жағдайларына байланысты. Бұл әдіс қымбат және көп еңбекті қажет етеді, сондықтан ол ... ... ... ... және ... жолдармен көбеймейтін өсімдіктерді көбейту үшін пайдаланылады. Сонымен бірге бұл әдіс ... ... екі ... ... ... түрлеріне дайындалған, ал өндірістік технология ретінде біртіндеп өріс алып келеді.Пайдаланған әдебиеттер:* Валиханова Г.Ж.Өсімдіктер биотехнологиясы. Алматы, ЖШС ... ... ... Л.В., ... А.И. ... биотехнология. - ВГТА, 2001.4-23бет.* Валиханова Г.Ж. Өсімдіктер биотехнологиясы  -  Алматы, 2005.3-41бет.  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өсімдіктерді сауықтыру туралы13 бет
Өсімдіктер және жануарлар экологиясы5 бет
Автолиздің ерте мерзімдегі жылқы және қой еті өнімдерінің технологиясын дайындау62 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Катонқарағай ауданы2 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының рекреациялық ресурстарына табиғат компоненттерінің ықпалы55 бет
Сүт индустриясы4 бет
Тарбағатай14 бет
Қылқан жапырақты өсімдіктер мен қылқан жапырақты ормандардың табиғаттағы және халық шаруашылығындағы маңызы. Орманды қорғау11 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь