Көп қоректі зиянкестер.Шегірткелер және оның негізгі түрлері

I.Кіріспе бөлім.
II.Негізгі бөлім.
2.1. Жалпы көпқоректі зиянкестер туралы түсінік.
2.2. Шегірткелер және оның түрлері.
2.3. Зияны және күресу шаралары.
III. Қорытынды бөлім.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Көп қоректі зиянкестер– адам мен жануарлар организмінде әр түрлі ауру қоздырғышын таратып, өсімдіктерді зақымдайтын жәндіктер мен жануарлар тобы. Ауыл шаруашылығы зиянкестері – егістік пен табиғи өсімдіктерді зақымдап, түрлі аурулар таратады. Мысалы, қырыққабатты – қырыққабат ақ көбелегі мен қырыққабат қара күйесі, асқабақты – ұсақ шыбындар, қызылшаны – қызылша бүргесі, баялды (баклажан) мен картопты – колорадо қоңызы зақымдайды. Жиі кездесетін түрлері: шаянтәрізділер, көп аяқтылар және өрмекшітәрізділер. Көптеген дақылдардың өнімдеріне үлкен зиян келтіретін көпқоректілер: шегірткелер, шілделіктер, күздік көбелек, шалғын көбелегі, шыртылдақ қоңыз, қара қоңыз, т.б. Зиянкестер – өздерінің биологиялық ерекшелігімен, түрлерінің көптігімен, өсімталдығының жоғарылығымен және өсіп-өну процесінің шапшаңдығымен ерекшеленеді. Зиянкестердің таралуы және олардың кешенді түрлерінің бірлестігі, бір егістікте қалыптасуы, қоршаған ортаның жағдайына және сол ортаға бейімделуіне байланысты.
Астық дақылдарының зиянкестері астық өнімдерін күзде тасығанда және қыста сақтау кезінде зақымдайды. Бұларға өрмекшітәрізділер (мысалы, астық кенесі, т.б.), қоңыздар (мысалы, астық қоңызы, астық тескіші, астық сүлікшесі, бізтұмсық қоңыздар, т.б.), көбелектер (мысалы, астық сұр көбелегі, дән қоңыр көбелегі, т.б.), құстар (мыс., көгершін, үй торғайы, т.б.) жатады. Кенелер, қоңыздар, көбелектер – арпа, бидай, сұлы, күріш, жүгері, т.б. дақылдардың жапырағын, сабағын зақымдап, дернәсілдері өсімдіктің дәнімен қоректенеді. Бұдан астық дақылдарының өнімі кемидіӨсімдік жемісі мен тұқымының зиянкестері – буынаяқтылардың үлкен бір тобы. Бұлар өсімдіктің гүл бүршігін, бүрін, тұқымын, дәнін жеп қоректенеді. Бұл топқа: жапырақ ширатқыш, қосқанаттылар (жапырақ шыбыны, галлицалар), жарғаққанаттылар, қоңыздар жатады. Зиянкестер жыл бойы жиналатын тұқымның жартысына жуығын жеп, шаруашылыққа 25 – 50%-ға дейін шығын келтіруі мүмкін.
Орман зиянкестері – орман ағаштары мен бұталарын зақымдайтын жануарлар. Бұларға негізінен кенелер, көпаяқтылар, бауыраяқты ұлулар (шырыш), жәндікқоректі сүтқоректілер (кірпі, көртышқан, жертесер, т.б.), тышқандар, жұпаяқтылар (қабан, бұғы, бұлан, т.б.), жыртқыштар (түлкі, қоңыр аю) және құстар (тоқылдақ, қайшыауыз) жатады. Зиянкестер ағаштың жапырағын, бұтағын, гүлін, жемісі мен тұқымын жеп, діңін тесіп, тамырларынан шырынын сорады. Зақымданған ағаштар өсуін тоқтатып жеміс салмайды. Олар бірте-бірте өз тіршілігін жояды.
1. Матпаева Б.Б., Тілменбаев Ә.Т.Ауыл шаруашылығына пайдалы жәндіктер.-Алматы:Қайнар,1973.
2. Матпаева Б.Б. Ауыл шаруашылық дақылдарының зиянкестерімен биологиялық күрес тәсілдері.-Алматы: Қайнар,1983.
3. Агибаев А. Ж. ,Тулеева А.К., Сулейменова З.Ш « Ауылшаруашылық дақылдарын зиянкестер мен аурулардан қорғау»
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіБӨЖТақырыбы:  Көп қоректі зиянкестер.Шегірткелер және оның ... ... ... Т. ... ... 2015жЖоспар:I.Кіріспе бөлім.II.Негізгі бөлім.2.1. Жалпы көпқоректі зиянкестер туралы түсінік.2.2. Шегірткелер және оның түрлері.2.3. ... және ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі.КіріспеКөп қоректі зиянкестер -  адам мен жануарлар организмінде әр ... ауру ... ... ... ... ... мен ... тобы. Ауыл шаруашылығы зиянкестері  -  егістік пен ... ... ... ... ... ... Мысалы, қырыққабатты  -  қырыққабат ақ көбелегі мен қырыққабат қара күйесі, асқабақты  -  ұсақ шыбындар, қызылшаны  -  ... ... ... ... мен картопты  -  колорадо қоңызы зақымдайды. Жиі кездесетін түрлері: шаянтәрізділер, көп ... және ... ... ... ... ... зиян келтіретін көпқоректілер: шегірткелер, шілделіктер, күздік көбелек, шалғын көбелегі, шыртылдақ қоңыз, қара қоңыз, т.б. Зиянкестер  -  ... ... ... түрлерінің көптігімен, өсімталдығының жоғарылығымен және өсіп-өну процесінің шапшаңдығымен ерекшеленеді. Зиянкестердің таралуы және олардың кешенді түрлерінің ... бір ... ... ... ... жағдайына және сол ортаға бейімделуіне байланысты.Негізгі бөлімАстық дақылдарының зиянкестері астық өнімдерін күзде ... және ... ... ... ... Бұларға өрмекшітәрізділер (мысалы, астық кенесі, т.б.), қоңыздар (мысалы, астық қоңызы, астық тескіші, астық сүлікшесі, бізтұмсық қоңыздар, т.б.), ... ... ... сұр ... дән қоңыр көбелегі, т.б.), құстар (мыс., көгершін, үй торғайы, т.б.) жатады. Кенелер, қоңыздар, көбелектер  -  ... ... ... ... ... т.б. дақылдардың жапырағын, сабағын зақымдап, дернәсілдері өсімдіктің дәнімен қоректенеді. Бұдан астық дақылдарының өнімі кемидіӨсімдік жемісі мен тұқымының зиянкестері  -  ... ... бір ... ... ... гүл ... бүрін, тұқымын, дәнін жеп қоректенеді. Бұл топқа: жапырақ ширатқыш, қосқанаттылар (жапырақ шыбыны, галлицалар), жарғаққанаттылар, қоңыздар жатады. Зиянкестер жыл бойы ... ... ... ... жеп, ... 25  -  50%-ға дейін шығын келтіруі мүмкін.Орман зиянкестері  -  ... ... мен ... ... ... Бұларға негізінен кенелер, көпаяқтылар, бауыраяқты ұлулар (шырыш), жәндікқоректі сүтқоректілер (кірпі, көртышқан, жертесер, т.б.), тышқандар, жұпаяқтылар (қабан, бұғы, бұлан, т.б.), ... ... ... аю) және құстар (тоқылдақ, қайшыауыз) жатады. Зиянкестер ағаштың жапырағын, бұтағын, гүлін, жемісі мен тұқымын жеп, діңін тесіп, тамырларынан шырынын сорады. ... ... ... тоқтатып жеміс салмайды. Олар бірте-бірте өз тіршілігін жояды. Ұн мен жарма ... ... ... ... ... және ... да ұн тағамдарын дұрыс сақтамаған жағдайда жәңдіктер пайда болып, бүлдіреді, сапасын кемітеді. ... ... ...  --  ... кеміргіштері. Ол ұзындығы 2 -- 3 мм, қызыл қоңыр, қоңыр не ... ... ... ... ... үркіткен кезде қимылсыз қалады. Күн жылығанда жылына 4 рет, ... ... Оның ... ... ... печеньені, макарон тағамдары мен жарманы, кептірілген көкөністер мен жемістерді бүлдіреді, олар ұнмен де қоректенеді (олардан бөлінген сұйықтық ... ұн ... ... қоректік зиянкестер шегірткелер және негізгі түрлері. Биологиясы, экологиясы және Қазақстанда таралуы және күрес шаралары.1524050165Шегіртке  --  ... ... ... тармағына жататын үйірлі шегірткелердің бір тобы. Қысқа мұрттылардың ең маңызды тұқымдасының бірі  --  нағыз ... Және де ... ... ... ... Өзінің жақын туыстары қара шегіртке мен көк ... ...  -  ... ұзындығының жартысындай болатын қысқа мұртшасы . Қазақстан ландшафтасының әртүрлі және жерінің кең байтақ болуына байланысты , шегірткенің 271 түрі ... ... ... және саяқ ... деп ... ... ... ( ұшпа , шөл , қызылшегіртке және т.б ) саяқ шегірткелерден ...  -  ... ... ... үлкен топтар құрып , бірнеше жүздеген , мыңдаған гектар ... ... , бір күн ... ... ондаған километр жерге орын ауыстырады. Мысалы, шөл шегірткесінің үйірі 2400-км  - ден астам ашық теңіз үстінен ұшып өтіп , ...  -  ... ... ... ... ... . ... зиянкес азия шегірткесі ұзақ қашықтықтарға ұша алмайды. ... ... бір ... 80-120 км ... ұша алады. Бұл түрдің тұрғылықты мекендері  -  ... ... ... мен Балқаш , Алакөл , Зайсан көлдерінің жағалауларындағы сазды жерлердің қалың қамыстары . Жаздың екінші жартысында ... ... ... майдың соңында шығады , 35-40 күннен кейін ... Азия ... ... өз ... 300 г көк жем жейді , ал бір аналықтың ... бір ... екі ... жететін жемді жейді . Негізгі қорегі қамыс болғанына қарамай , үйір 1-2 сағат ішінде мыңдаған астық алқабын жоқ қылып ... , ... ... ... , ... , ... және тағы ... қоректеніп , біршама зиян келтіреді.Қазақстанда Сырдария, Іле, Алакөл, Зайсан көлі, Каспий теңізінің қамысты жағалауын жайлатып ... ...  -  ... ... аса ... ... ... шегірткенің аналығынан бір жазда өрбиген ұрпақтары 2 қойды тойдыратын азықты жояды. Ал олардың ... мен ... 1  -  ... ... гектарды жеп қояды. - демекші, жұмысшылар олардан қорғану шаралары жасайды. Шегірткелердің қоймақалтасын құрту керек, ол үшін шегірткелер дамитын су ... ... ... жүрген жолына ор қазады. Шегірткелерді жою үшін ... ...  -  ... жәрдемші. Ол күніне 200 шегіртке жей алады, ал балапаны 15  -  20 ... ... ... түрлері: сұр, қанатсыз саяқ шегіртке, көшпелі шегіртке, көк шегіртке, шырылдауық қара шегіртке. Қанатымен  аяғымен ... ... бір ... ... Шегірткені артқы аяғынан ұстамаңдар, ұстасаңдар аяғы жұмылып қалады да, өзі қашып кетеді. Кесіртке жауынан осылай ... ... ... шаруашылығына өте қауіпті бунақденелілердің бірегейі - азиялық шегіртке. Жәндіктердің санына және шоғырлануына байланысты шегірткелердің үйірлі және саяқ түрлері ... ... ... ... ... ... - ... (кулига), ересектерінің жинақталуынан үйір түзеді. Сөйтіп бұлар бір жерден екінші жерге топтасып көшелі. Саяқ шегірткелер мекенінен ұзақ ... - ... ... ... ... ... шегіртке)  -  өте қауіпті, зиянкес жәндік. Көкқасқа ... ... бір ... ... ... екі ... ... азықты жояды. Ал олардың жаушоғылдары мен үйірлері 1 - 2 ... ... ... ... ... ... тып-типыл етеді. Жаушоғыл түзетін қанатсыз дернәсілдер жаяу шегіртке деп ... ... ... ... ... кездескен өсімдік атаулыны жайпайды. Сөйтіп бір жерден екінші жерге көшелі. Бунақденелілер буынаяқтылардың түрді ең көп қамтыған үлкен ... ... ... ... ... өмір сүрелі. Олардың 6 аяғы бар. Денесі айқын үш бөлікке: бас, көкірек және ... ... ... деп ... Өзге ... айырмашылығы - бір немесе екі жұп қанаттары бар. Сондықтан ұша алады. ... ... де ... ... жүйесі - күрделі. Жүйке жүйесі жоғары деңгейде дамыған. Жұтқыншақ үсті жүйке жасушасының түйіні - ми. ... үш ... бар. ... алдыңғы, ортаңғы және артқы бөліктерден құралады. Жұтқыншақ асты ... мен ... ... ... екі жұп ... - ганглий (гр. ганглион - бұдырмақ, ісік) түзе ді. ... ... ... жетілген. Күрделі және жай құрылысты көзі бар. Қантарату жүйесі - ашық ... ... ... ... ... Ауыз ... құрылысы сан алуан. Бунақденелілердің демтүтікті жүйесі жақсы жетілген. Демтүтіктер дененің екі қапталындағы 10 жұп ... ... ... - демтесіктер арқылы сыртқа ашылады. Бунақденелілер демтүтіктің жәрдемімен тыныс алады. ... ... - ... ... өте ... ... - мальпиги түтікшелері. Бунақденелілер үш түрлі жолмен дамиды. Олар дара жынысты. 152403810Даму түрлері: тура даму (жұмыртқа ... шала ... даму ... дернәсіл  -- > имаго), толық түрленіп даму (жұмыртқа  -- > ...  -- > ...  -- > ... ... ... ... солтүстігінде таралғандары: итальяндық прус-Calliptamus italicus italicus L.кресті кішкене саяқ шегіртке-Dosiosturus brevicolis Ev., ақжолақты-Chortippus albomarginatus D.G.,кресті-Pararcyptera ... ... scalaris ... ... ... ... шегірткелер-Euchorthippus pulvinatus F.-W.және басқалар.Азиялық шегірткенің-Locusta migratoria migratoria L. тұрақты қоңыстары ... ... ... ну қамсыты жерлер,  осы жерлерден олар басқа алыс өңірлерге ... ... ... ... Thunb. ... оңтүстігінде таралған(Оңтүстік Қазақстан,Жамбыл облыстары).Азиялық, мароккалық,итальяндық шегірткелер, анда-санда тұрандық және шөл далалық шегіркелер кезеңдік өзгерістерге ұшырайды. ... ... ... бір ... метрде жүз және одан да көп дернәсілдері болады. Үйірлі шегірткелердің сандары көбейген кезде, алғашқыда дернәсілдердің жиынтығы (кулиги), кейін олардан шегіртке ... ... ... ... ... құм ...  -  итальяндық прус шегірткесі кең таралған. Олардың дәнді- дақылдарды, көкөністер мен бау- бақшаларды, жайылымдар мен ... ... ... ... Шегіртке зиянкестері күн ысыған сайын өсімдіктерден мол ылғал алу үшін ... көп ... ... ... ... беткі қабаты қызғанда ғана жер бетіне шығады. Жанданғанда ересек шегірткеге ұқсас келеді, тек ... ... ... даму ... 30-40 күнге созылып ересек қанаты шегірткеге айналады. Даму кезінде дернәсіл 4-5 рет түлеп, 4-5 жас өседі. ... ... олар ... олардың саны бір шаршы метрде жүз және одан да көп болады. Үйірлі шегірткелердің сандары көбейген кезде, алғашқыда дернәсілдердің ... ... ... ... үйірлері пайда болады.Жылына бір рет ұрпақ береді.Шегіртке көбіне адам баласы мекендейтін, техника бара алмайтын, мал көп ... тың ... ... ... ... ... ... тамырларының арасына өздерінен бөлініп шығатын сұйық затпен топырақты қатайтып, күбірше жасап, оған жұмыртқа салады. Ол күбірше шегіртке тұқымының ... ... ... қолайлы. Қатты ыстықты және құрғақшылық жылдары шегірткенің топырақ бетіне салған жұмыртқалары кеуіп қалса, салқында және ылғал қоры мол болғанда ... ... ... ... инфекциялардан өледі. Шегіртке дернәсілдеріне уақытылы өңдеу жұмыстары жүргізілмесе, алдағы жылдарда мыңдаған гектер ... ... ... жіберуі мүмкін. Саны көбейген жағдайда егістіктер мен жайылымдарға, жер бетіндегі биомасса бөліктеріне қатты зиян келтіреді. Күніне ондаған шақырымға ... ұшып ... ... Шегіртке- жарық сүйгіш зиянкес болғандықтан, түнгі мезгілде елді- мекендердегі, көшедегі жарықтарға ұшып ... ... ... - ... класының тікқанаттығылар отрядының нағыз шегірткелер тұқымдасының өкілі. Шалғындар мен далаларды мекендейді. Ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестері. Шала түрленіп ... ... ... ұшпа ... (locusta ...  -  ... ... нағыз шегірткелер тұқымдасына жататын жәндіктер. Олардың мұртшалары қысқа, есту мүшесі құрсақ бөлімінің бірінші сегментінде орналасқан. Үстіңгі қанаттары қатқылдау және олар ... ... ... Ал ... қанаттары жарғақты әрі жалпақтау болып келеді. Аталықтарының дене тұрқының ұзындығы 35  -  50 мм, ... 45  -  55 мм. ... ... ... ... қанаттарына үйкелеп дыбыс шығарады. А. ұ. ш. Солт. Африка мен ... ... ... ... ... көл жағалауларындағы ылғалды жерлерге жұмыртқа салады. Көктемде одан шала түрленіп дамитын қанатсыз, дене мөлшері кіші дернәсілдер тобы шығады. Олар  ... деп ... 4  -  5 рет ... соң ... шегірткеге (имагоға) айналады. Жаушоғыл шегірткелер жолындағы жасыл өсімдіктерді тып-типыл етіп жайпап, бір жерден екінші жерге ... ... Топ ... ... ... өз дене салмағынан 10 есе артық қоректі пайдаланады. А. ұ. ш-нің ... тобы  деп ... ... бұл тобы да өте ... А. ұ. ... ... көбірек жұмыртқа салатын аймағына Сырдария өңірі, Атырау және Батыс Қазақстан облыстарының қамысты ... ...  -  ... ... ... ... жатады. А. ұ. ш-нің көптеп көбею жағдайы әрбір 7  -  10 жылда байқалып ... ... 100 жыл ... ... ... ... 9 рет қайталанған. 1995  -  2001 жыл аралығында көбеюі ерекше ... Бұл ... 10 млн. га ... ... ... зор ... ... Бұларға қарсы мех., агротех., хим. және биол. күрес әдістерімен қатар адонис, ... ... ... римон препараттары қолданылады. Көкқасқа шегіртке.Бұл бірқатар тікқанаттылардың ... ... ... ескі ... түрлі жағдайлар салдары кезінде тез өсіп-өнуге,үйір болып топтасып,алыс сапарларға ұшуға өте қабілетті. Олар ауылшаруашылықтың қауіпті жауы болып табылады,сондықтан ... ... ... бағзыдан жеткен естеліктер апат пен обырлықтың бейнесі ретінде сипаттайды.Ескі ... ... және шөл ... ... ... тән ең маңызды ерекшелік-оның ірі шоғыр құрай ... Бұл ... ... ... ... өзгеріске ұшырайды. Мәселен, азиялық көкқасқалардың аз мөлшері жасыл немесе сары ... ... және ... ... ... ... көкқасқалармен күресу мүмкін емес. Бірақ оның көбеюінің алдын алуға болады,ол үшін ... ... ... ... ... ... ... құрту қажет. Бірақ ірі шоғыр құрайтын көкқасқалардың денесінде ашық қара және жирен дақтар пайда болады,бүкір арқалары ... ... ... ... ... ... да өзгереді. Дернәсілдер қалай болса солай жайылып кетпей,орын-орнына тығыз қатар(кулига)болып тұра қалады.Әр жәндік көршісіне қарап бет түзейді.Зияны:Тіпті осы ... ... ... жолында кезіккен егістікті және жайылымды жайпайтыны сонша,дернәсілдердің өзі ашқарақ қалыпқа түседі. Алайда ең қорқынышты оқиға кезекті түлеуден кейін ... ... ... көкқасқаға айалуынан басталады. Ол жолай желмен қосыла ұшып,жүздеген шақырымдарды басып өтеді.Шегіртке келтіретін шығын айтарлықтай бір ... ... аса ... емес ... 1 мың тонна балаусаны жапырып кетеді.Мароккалық шегіртке Оңтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстарында ғана кездеседі.Көктемде күбіршектерге 24,6 мың га жер ... оның 8,17 мың ... ... ... ... ... 1 шаршыға 0,5 тен 5 данаға дейін , ал ... ... ... ... ... ... 1 шаршыға 10 данаға дейін тіркелді.Күбіршектердің физиологиялық жағдайы жақсы.Бір ... 21  -  37 ... ... ... ... 2,7  -  6,0 % ды ... Қазақстан облысында көктемгі ауа райының жағдайы (көктемнің құрғақтығы және ертелігі) мороккалық шегіртке дернәсілдерінің жұмыртқадан бірмезгілде және біркелкі жарып шығуын қамтамасыз ... ... ... 3  -  6 ... басталды, бұл былтырғы жылмен салыстырғанда 10 -12 күнге ерте.Жұмыртқадан жаппай жарып шығу 8  -  13 ... ... саны ... 8  -  10 ... ... шаралары.Шегірткелерге қарсы күресу шараларын олардың сандарына бақылау жасаудың нәтижесіне қарап пайдаланады.Алдын алу шараларының маңыздысы ерте көктемде шегірткелер табылған ... ... ... ... ... ... ... шөптерді тісті немесе бізтұмсықты тырмалармен өңдеу. Сонымен бірге танап аралықтарын, танаппен ... тың және егін ... ... де өңдеу қажет. Егін алқаптарында жою шаралары инсектицидтермен  бойынша (Қосымшаны қараңыз)саяқ шегірткелерге қарсы 8-10дернәсіл/м2, үйірлі ... ... 5 және одан да көп ... ... ... Дернәсілдерді есепке алу жұмыстарын таңертеңгілікте немесе кешкілікте маршрутпен жүріп 100метр сайын әрқайсысы 1м2  алаңқайда көзбен шолып жүргізеді немесе ... ... ... ... шегірткені есептеп,кейін 1м2 қанша болатындықтарын анықтайды. Егер бір станцияны мекендеген шегірткелердің түрі көп болса,жұмыртқалардан әр ... ... және ... әр ... ... ... ұзақ уақыт әсер ететін  инсектицидтерді пайдаланған дұрыс.Химиялық өңдеу жұмыстары дернәсілдер қанаттанғанға ... ... ... ... Әрбір нақты жағдайға байланысты жаппай,бөгеу және локальды өңдеу жұмыстары ... ... ... дәрі ... жердің жалпақтығы 40-100м шамасында болуы керек.Бұзаубастар.Бұзаубас (Gryllotalpіdae)  -  түзу қанаттылар отрядына ... ... ... ... 2 түрі ... ... Бұзаубас (Gryllotalpa gryllotalpa) және біртікенекті Бұзаубас (unіspіna). Бұзаубастар дымқыл топырақты, ойпаңды жерлерде ... ... ... ... артқыларына қарағанда едәуір қысқа. Жаздың жылы кездерінде індерін топырақтың үстіңгі қабатына таяу, ал ... 1 м ... ... ... Даму ... бір ... аса уақытқа созылады. Жұмыртқаларын тереңдігі 10  -  20 см қазылған інге салады. Эмбрионалдық дамуы 10  -  15 күн. Олар ... ... ... және ... ... ... ... жою үшін жүгері, қара бидай, арпа, сұлы дәндерінің уландырылған еліктіргіштерін топыраққа ... ... ... ... ... дақылдардың қатар аралығы өңделеді. Күздің бас кезінде Бұзаубастар қыста мекендейтін телімге тереңд. 70 см ... ор (70x70 см) ... ... ... ... ... төмендеген кезде көңді шығарып, жиналған Бұзаубастарды жояды.Бұзаубас - қара шегірткеге жақын, ұзын мұртшалы тікқанатты жәндіктер ... ... Бұл ірі ... алдыңғы аяқтары жақсы жетілген, қазуға жақсы бейімделген, сондықтан латынша аты - ... ... деп ... ... қоңыр түсті, ұзындығы 3,5 - 5 см, денесі қалың ұсақ жылтыраған түктерінің арқасында жібек тәрізді жылтырайды. Ылғалды топырақтарда, көбіне өзен ... өм ір ... ... ... ... құрттарымен және жәндіктер дернәсілдерімен қоректенеді. Көбею кезінде жабайы және мәдени өсімдіктердің тамырында 5 - 10 см ... шар ... ұя ... Жаз ... бір ... ... 600 ... немесе дернәсілдері болады. Мәдени өсімдіктердің тамырларын зақымдап, бау - бақшаларға зиянын тигізеді.Шекшектер.Құрғақшылық жылдары сандары өте көп ... ... ... ... ... және жеміс ағаштарына зиян келтіреді.Антеналары денелерінен ұзын,үлкен жәндіктер. Жылына бір рет ұрпақ береді.Топырақта,өсімдіктерде және олардың ұлпаларында жұмыртқалары қыстайды. Аса зияндылары-жасыл ... ... L.) және сұр ... verrucivorus L.) шекшектер.Шілделіктер.Орташа және үлкен, жалпақ денелі жәндіктер.Түнде тіршілік етеді.Топырақ ... ... ... ... ... ... көкөністердің,майлық дақылдардың,дәнді дақылдардың,бүлдіргеннің жапырақтары мен сабақтарының төменгі бөліктерін жейді.Өсімдіктерге зиян келтіретіндері-далалық (Grillis desertus Pall.) және ... ... Lattr.) ... ... ... сүдігер жырту және отамалы өсімдіктердің қатар аралықтарын өңдеу арқылы бұзаубастардың, шекшектердің және шілделіктердің көбеюіне жол бермеуге болады.Көкөніс өсірушілер бұзаубастармен ... үшін ... ... ... ... ... отрядына жататын көп қоректі зянды жәндіктер Ауыл шаруашылығы дақылдарына зиян келтіретін көп қоректі жәндіктердің түрлері Brachicera  -  қысқамұрттылар ... ... ...  -  ... шегірткелер тұқымдасына, Dolichocera  -  ұзынмұрттылар отряд тармағына, Tettigoniidae  -  шекшек ... ...  -  ... ... ... жатады. Зиянды шегірткелер. Қазақстанның солтүстігінде таралғандары: итальяндық прус  -  ... italicus italikus L. ... ... саяқ шегіртке  -  Dociosturus breviocolis, ақ жолақты  -  Chortippus albomarginatus D.G. және басқалар. Азиялық шегірткенің ... ... ... ... ... ну ... ... осы жерлерден олар басқа алыс өңірлерге тарала алады. Мароккалық шегіртке  -  Dociostaurus maroccanus Thunb. ... ... ... ... ... ... Азиялық, мароккалық, итальяндық шегірткелер, анда-санда тұрандық және шөл далалық шегірткелер кезеңдік ... ... ... ... ... денесі, секіруге қолайлы артқы аяқтары, кеміргіш ауыздары, қатты дамыған алдыңғы кеудесі, жіңішке үстінгі қанаты, жалпақ, желдеткішке ұқсас жиналатын ... ... ... бір ұрпақ береді. Ұрғашы шегіртткенің арнаулы бөліп шығаратын сұйық ... ... ... ... ... тың ... жайылымдарда, құмдардың шетінде және т.б. жерлерде жұмыртқа күйінде қыстайды. Шегірткелер жұмыртқалардан әр мезгілде шығады. Дернәсіл ересек шегірткеге ... боп ... ... 30-40 күн ... Даму ... дернәсіл 4-5 рет түлеп, 4-5 жас өтеді. Дернәсілдер және ересек шегірткелер әр түрлі өсімдітерді ... ... ... ... ... көкөністерді, жайылымдар мен шабындықтарды. Олар құрғақшылық кезінде, табиғи өсімдіктер күйіп кеткенде өте қауіпті. Тым көп көбейген жағдайда егістіктер мен ... ... зиян ... ... жер бетіндегі биомасса бөліктерін құртып жібереді. Шегірткелердің көп жылдық динамикасында циклдік байқалады  -  қатты көбеюлері мен ... ... ... отырады. Күресу шаралары.Шегірткелерге қарсы күресу шараларын олардың сандарына бақылау жасаудың нәтижесіне қарап пайдаланады. Алдын алу шараларының маңыздысы ерте көктемде ... ... ... танаптарды біз тұмсықты немесе дискілі тырмалармен, ал көп жылдық шөптерді ... ... ... тырмалармен өңдеу. Сонымен бірге танап аралықтарын, танаппен ... тың және егін ... ... де ... ... Егін алқаптарында жою шаралары инсектицидтермен саяқ шегірткелерге қарсы 8-10 дернәсіл/м2 , үйірлі шегірткелерге қарсы 5 және оданда көп дернәсіл/м2 ... ... ... ... алу ... ... ... кешкілікте маршрутпен жүріп 100 метр сайын әрқайсысы 1м2 алаңқайда көзбен шолып жүргізеді немесе рамканың ... ... ... шегірткені есептеп, кейін 1м2 қанша болатындықтарын анықтайды. Егер бір станцияны мекендеген шегірткелердің түрі көп болса, жұмыртқалардан әр мезгілде шықса және ... әр ... ... ... ұзақ ... әсер ... ... пайдаланған дұрыс. Химиялық өңдеу жұмыстары дернәсілдер қанаттанғанға ... ... ... ... ... ... ... жағдайға байланысты жаппай, бөгеу және локальді өңдеу жұмыстары жүргізіледі. Бөгеу мақсатымен өңдегенде дәрі шашылатын жердің ... 40-100 м ... ... ... ... Жердің астында тіршілік етеді. Орта жастағы дернәсілдері және ересек жәндіктері жердің астында 1м дейінгі тереңдікте тіршілік етеді. өмір сүру циклі 1 ... көп ... ... ... ...  -  ... айында ұрғашылары 10-20 см тереңдікте, арнаулы ұяларға 150-300 ... ... ... ... ... ... ... топырақтың үстіңгі қабатында жолдар салады, 50-ден аса өсімдіктің тамырын, сабақтарының жер асты бөлігін, ... және ... жеп зиян ... Олар ... ... ... негізінен көкөніс алқаптарын мекендейді. Жылы жайларда темекінің, ... және т.б. ... ... өте көп зиян ... Көп ... ...  -  кәдімгі (Gryllotalpa) және бір тікенекті (Gryllotalpa unispina Sauss.) ... ... ... ... сандары өте көп болғанда егінге, көкөніс дақылдарына, майлық дақылдарға және ... ... зиян ... ... денелерінен ұзын үлкен жәндіктер. Жылына бір рет ұрпақ береді. ... ... және ... үлпаларында жұмыртқалары қыстайды. Шілделіктер. Орташа және үлкен, жалрақ денелі жәндіктер. Түнде тіршілік етеді. ... ... ... жарықтарда нимфалар (ақырғы жастағы дернәсілдер) қыстайды. Ылғалды, суармалы жерлерде көкөністердің, ... ... ... ... ... ... мен сабақтарының төменгі бөліктерін жейді. Күресу шаралары. Ерте күзде сүдігер жырту және ... ... ... аралықтарын өңдеу арқылы бұзаубастардың, шекшектердің және шілделіктердің көбейуіне жол бермеуге болады. Көкөніс өсірушілер бұзаубастармен ... үшін ... ... пайдаланады. 3. Қатты қанаттылар (Coleoptera) отрядына жататын көп ... ... ... ... ... ... қоңыздардың ең қауіпті және көп тараған түлері Coleoptera  -  отряды, Poliphaga  -  отряд тармағы, ...  -  ... ... Tenebrionidae  -  қараденелілер, Scarabalidae  -  тақта мұртты қоңыздар тұқымдастарына жатады. Шыртылдақ ... ... 5  -  15 мм. ... кеудесі қозғалғанда шырылдаған дыбыс шығарады. 2-4 апта өмір сүреді. Қоңыздың зияндылығы жоқ. Жұмыртқасын топыраққа салат. Бір ... ... ... ... 30 -500 ... Дернәсілдері қыстайды. Дернәсіл 13 бөліктен тұрады. Сыртқы қатты қабығы ... және ... ... ... сымға ұқсатады. Басы, үш жұп аяқтары жақсы дамыған, түсі сары қоңыр. Дернәсіл 3-4 жыл өмір ... ... ... ... ... Ауыл ... ... қсіп келе жатқан тұқымымен, олардың тамырларымен қоректенеді. Топырақ құрғап кеткенде өсімдіктердің етті бөліктеріне кіріп алып қоректенеді. Қараденелілер. Баяу жүретін, тустері ... ...  - ... ... Көп түрлері өанаттары бірігіп кеткендіктен ұша алмайды. Дернәсілдерінің алдыңғы жұп ... ... ... доға ... Дернәсілдері жылдам өсіп жетіледі. Далалық және кең кеуделі шабан қоңыздары мен жүгерінің қара денелілерінің дернәсілдері өсімдіктердің жер астындағы мүшелерін, тұқымды ... ... ... ... зиянды, олар отамалы өсімдіктердің өскіндері мен көкөніс өсімдіктерінің көшеттерін зақымдайды. Тақтамұрттылар. Денелері ұзын, қысқа. Мұрттары жалпақ. Дернәсілдері жуан, етті. ... ... ... көп ... тамырларының етті ұлпаларын зақымдайды, ал түйнек тамыр жемістілер үшін өте қауіпті. Дернәсілдері өсіп келе ... ... ... ... қоңыздың өзі ғана зиянды. Негізінен өскіннің жер ... ... ... ... ... қоңызы, жетісулық мәрмәр қоңыз,маусым қоңызы отамалы, көкөніс және жеміс-жидек өсімдіктерінің негізгі зиянкестері. Олардың дернәсілдері топырақта 2-3 жыл өмір ... ... жер ... ... ... Күресу тәсілдері. Күзде терең сүдігер жырту,тыңайтқыш салу, жазда отамалы өсімдіктердің қатар аралықтарын бірнеше рет өңдеу, арамшөптермен ... ... ... ... көп қоректі қатты қанаттылардың санын азайтуға болады. Дернәсілдердің саны 1 м2 5-10 дана ... ... ... отырғызуға болмайды. Олардың орнына аз зақымдалатын бұршақ тұұымдастарды, қарақұмықты өсіреді. Қара денелі қоңыздардың саны 1 м2 2-3 дана және одан ... ... ... улайды. 4. Қабыршақ қанаттылар отрядына жататын көп қоректі зиянды жәндіктер ... ... әр ... ... Frenata  -  ... ... ...  -  түнгі көбелектер немесе үкі көбелектер және ...  -  қ ан ... ... ... ... Түн ... ... орташа мөршерлі, жайылған қанаттары  -  20-45 мм. Толық денелі. Көп ... ... ... ... ... ... өздеріне тән суреттері бар. Суреттердің пішіндеріне қарап үкі көбелектердің түрлерін анықтауға болады. Көбелектер негізінен ымырт түсе және ... ... ... ... ... бар ... қоңыр немесе жасыл түсті болады. Үш жұп кеуде аяқтарынан басқа 3-5 жұп құрсақ аяқтары болады. Тіршілік етулеріне, ... ... ... ... және ... ... ... болып бөлінеді. Кеміргіш көбелектер топырақтың жоғарғы қабатында жасырын өмір сүреді. Олар қоректеніп ... ... ... ... ... ... жүгері, қызылша, картоп, мақта, темекі, көкөніс, бақша т.б. дақылдарының мөлшерін кеміріп зақымдайжы. Түн көбелектердің жұлдыз құртттары ... ... ... ... ... ... 6 жастық кезені болады. Көктемде олар қуыршақтанады. Ересек жәндіктері жұмыртқалары сабақтың негізне, төменгі жапырағына, топырак бетіндегі өсімдік ... ... ... 3-4 рет ... ... Жұлдызқұрттар топырақ денгейіндегі сабақтарды, тұқымын, жас өскінін кеміреді, тамыр жемістерде, түйнектерде кеміріп, қуыс жасайды. Жерүстілік ... ... ... ... ... ... мүшелерімен қореқтенеді. Көбінесе жоңышқаны, ноқатты, темекіні, қызанақты, жүгеріні және ... ... ... Бұл ... ... түрлері жатады: мақта (Helicoverpa armigera Hbst.) гамма (Autographa gamma L.), беде (Discestra trifolii Hufn.), кіші жерүстілік немесе карадрина (Spodoptera exigua Hb.). ... ... ... ... ... ... жумырткасын (1-3тен) жапырақтарға, шанақтарға және гүлдеріне салады. Жұлдызкұрттың бірінші ұрпағы арамшөптерде, жоңышқада, ноқатта, темекіде, қызанақта, ... ... ... ... және ... ... ... ұрпақтар жұмыртқа салады. Жылына 3-4 ұрпақ дамиды. Мақтаның ... ... ... ... мен ... ... ... қатты зақымдайды. Қан көбелектер. Шалғын көбелек ауыл шаруашылық дақылдарының ең қауіпті зиянкестерінің бірі. Жазғы мезгілде оның саны ... және ... ... ... өсімталдығы өте жоғары. Жұмыртқаларын өсімдік жапырағының төменгі беткі қабатына салады. Жұлдыз құрттары 5жас өседі. Олар комағай болып көп ... Қант ... бір және көп ... ... ... басқа),жүгеріні, тарыны және басқа да өсімдіктерді катты зақымдайды. Олар өсімдіктердің жерүстілік генеративті және вегетативті мүшелерін кеміріп ... ... ... ... ... шырмалайды. Бидай көбінесе шалғын көбелектің негізгі азықтық өсімдіктері жетіспегеннен соң зақымданады.2-3 ұрпақ беріп дамиды.Ересек жұлдызқұрттар топырақтың ... ... ... ... Сабақ немесе жүгері көбелегі (Ostrinia nubilalis Hb.).Ересек жәндіктерде жыныстық диморфизм анық байқалады.Жұлдызқұрттың түсі сұрғылт ... ... ... ... бар. Дене ... дейн.Жұлдызқұрт өсімдік сабағында қыстайды. Тіршілік кезеңінде 2 ұрпақ дамиды.Мәдени және жабайы өсімдіктер зақымданады.Көп зиян жүгері мен күнбағысқа келтіреді. Өсімдік ... ... ... ... қуыс ... ... ... тесіктерден сыртқа үгітілген ұлпа шашылады. Кейн сабақ сынады. Зиянкестің дамуына ылғал өте ... ... ... ... ... тән ... картоп дақылында саны-5-10,астық дақылдарында 2-3,қызылша,жүгері,мақтада 0,5-2 жұлдызқұрт/м2 астам болса байкалады.Жерүстілік түн ... зиян ... ... шегі,карадринаның 1-3 жұлдызқұрт болса, шалғын көбелек 10-20 жұлдызқұрт/м2, сабақ көбелектің 10 ... 5 ... ... ... ... саны ЭЗШ ... ... болса,жұлдызқұрттарды төменгі жастарында химиялық не болмаса биологиялық препараттармен жою ... ... ... ... ... алу, жұлдызұұрттарының санын азайту үшін арамшөптермен жүйелі түрде күресу,топырақты ерте терең сыдыра жырту,отамалы ... ... ... ... қажет. Маусым кезеңінде өсімдіктерді суарған жағдайларда да кеміргіш көбелектердің жұлдызқұрттарының саны азаяды. Сабақ көбелектермен күресу үшін өсімдіктерді төмен шабу қажет (10 см ... ... ... ... ... ... ... арамшөптерді танаптан танаптан шығарып жояды. Маусымды колонизация әдісімен трихограмма (Тrichogrammatidae-тұқымдасы) көбелек құрттарының ішкі паразитін есебімен 60-80 мың дара/га 2 ... ... ... ... ... ... денесі,секіруге қолайлы артқы аяқтары,кеміргіш ауыздары.қатты дамыған алдыңғы кеудесі,жіңішке үстіңгі қанаты,жалпақ,желдеткішке ұқсас жиналатын қанаттары болады. Жылына бір ... ... ... ... ... шығаратын сұйық затымен қатайған топырақтан жасалған күбіршеде тың жерлерде, жайылымдарда,құмдардың шөтінде және т.б. жерлерде жұмыртқа күйінде қыстайды.Шегірткелер жұмыртқалардан әр ... ... ... ... ұқсас болып туады.Дернәсіл 30-40 күн дамиды.Даму кезеңінде дернәсіл 4-5рет түлеп,4-5жас өтеді.Дернәсілдер және ересек шегірткелер әр ... ... ... дақылдарды, майлық дақылдарды,көкөністерді,жайылымдар мен шабындықтарды. Олар құрғақшылық ... ... ... ... өте ... көп ... ... егістіктер күйіп кеткенде өте қауіпті.Тым көп көбейген жағдайда ... мен ... ... зиян келтіреді, олардық жер бетіндегі биомасса бөліктерін құртып ... көп ... ... циклдік байқалады-қатты көбеюлерді мен депрессиялық жайлар кезектесіп отырады.Әдебиеттер тізімі:1. Матпаева Б.Б., Тілменбаев Ә.Т.Ауыл шаруашылығына пайдалы жәндіктер.-Алматы:Қайнар,1973. 2. ... Б.Б. Ауыл ... ... ... ... ... ... Қайнар,1983.3. Агибаев А. Ж. ,Тулеева А.К., Сулейменова З.Ш >  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көп қоректі зиянкестер шегірткелер және негізгі түрлері7 бет
Көп қоректі зиянкестер шегірткелер және негізгі түрлері туралы7 бет
Көп қоректі зиянкестер шегірткелер және негізгі түрлері туралы ақпарат8 бет
Көп қоректі зиянкестер шегірткелер және негізгі түрлері туралы мәлімет10 бет
Айқышты саяқ шегіртке.Биологиясы,зияны,зиянды фазасы,таралуы,есептеу әдістемесі10 бет
Зиянды жәндіктер (зиянкестер)10 бет
200 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы28 бет
300 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы18 бет
OpenFOAM пакетің қолданып, көпфазалы ағындарды модельдеу22 бет
«Көпмүшеліктер мен комплекстік сандар »6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь