Біріккен кәсіпорын

МАЗМҰНЫ:

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

I. ТАРАУ. БІРІККЕН КӘСІПОРЫННЫҢ МӘНІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
1.1. Біріккен кәсіпорынның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Біріккен кәсіпорынның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

II. ТАРАУ. БІРІККЕН КӘСІПОРЫННЫҢ ЕСЕП ЕРЕКШЕЛІГІ
2.1. Айналымнан тыс активтер мен тауар.материалдық
жинақ есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2. Қаржы инвестициясының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3. Меншікті капитал, табыстар мен шығыстар
есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4. Дебиторлық берешектер мен міндеттемелер
есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

III. ТАРАУ. БІРІККЕН КӘСІПОРЫННЫҢ АУДИТІ
3.1. Аудиторлық тексеру және салықтық есептеу
кезіндегі ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2. Аудиттің міндеті, әдістері мен талдауда аудит
үшін маңызды нәрселер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.3. Аудиттеу кезінде тексерілетін ақпараттың
көздері мен басшылыққа алынатын
нормативтік актлер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ

Бюіріккен кәсіпорын дегеніміз екі немесе одан да көп тараптардың бір экономикалық ұйымға біріккен шаруашылық жүргізуші субъект болып табылады және олар бірлескен қызмет туралы шарт негізінде құрылады. Олардың еліміздің нарықтық экономика жағдайында алатын орны ерекше. Себебі қазіргі таңда елімізде біріккен кәсіпорындар, әсіресе шетел кәсіпорындары өз қызметін жүзеге асыруда. Оны біз 2004 жылғы 1 қаңтардағы көрсеткіш бойынша дәлелдей аламыз. Мұнда Республикамызда Ресей, Түркия, Герман, АҚШ, Қытай, Ұлыбритания, Иран, Оңтүстік Корей және сол сияқты өзге де 81 ел арқылы құрылған 1388 шетел және біріккен кәсіпорындар болды. Сондықтан осы көрсеткіштерге сүйене келе, біріккен кәсіпорындардың еліміздегі ескеріпғ, дипломдық жұмысымды «Біріккен кәсіпорынның есеп ерекшелігі мен аудиті» деп алдым. Себебі бірлескен кәсіпорындар еліміздің экономикасына жыл сайын елеулі өзгерістер енгізіп, қазіргі таңда өзекті болып отыр.
Бұл дипломдық жұмысымды жазу мақсатым біріккен кәсіпорындарыдың бухгалтерлік есеп ерекшеліктерінің Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп жөніндегі» заңдылығына, ал аудиторлық тексерудің Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» заңдылығына сәйкес дұрыс жүргізілуін, өзге шаруашылық жүргізуші субъектілерден ерекшелігін, елімізде елетын орнын көрсету болып табылады.
Осындай мақсаттарға жету барысында алдыма мынадай міндеттерді қойдым:
• Біріккен кәсіпорынның мәнін көрсету;
• Біріккен кәсіпорынның құрылымын көрсету;
• Біріккен кәсіпорынның есеп ерекшелігін көрсету;
• Біріккен кәсіпорынды аудиторлық тексерудің ерекшелінгін көрсету
.
Дипломдық жұмысты зеріттеудің нысандары
Дипломдық жұмысты зеріттеу әдістері
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ
............................................................................
...................................
ТАРАУ. БІРІККЕН КӘСІПОРЫННЫҢ МӘНІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
1.1. Біріккен ... ... ... ... ... ... КӘСІПОРЫННЫҢ ЕСЕП ЕРЕКШЕЛІГІ
1 Айналымнан тыс активтер мен тауар-материалдық
жинақ есебі
...............................................................
...............
3 Қаржы инвестициясының есебі............................................
1. Меншікті ... ... мен ... ... ... мен ... ... КӘСІПОРЫННЫҢ АУДИТІ
3. Аудиторлық тексеру және салықтық есептеу
кезіндегі ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... мен басшылыққа алынатын
нормативтік ... ... ... екі ... одан да көп ... бір
экономикалық ұйымға біріккен шаруашылық жүргізуші субъект болып табылады
және олар ... ... ... шарт ... ... ... нарықтық экономика жағдайында алатын орны ерекше. Себебі қазіргі
таңда елімізде біріккен кәсіпорындар, әсіресе ... ... ... ... асыруда. Оны біз 2004 жылғы 1 қаңтардағы көрсеткіш бойынша
дәлелдей аламыз. Мұнда Республикамызда Ресей, Түркия, Герман, АҚШ, ... ... ... ... және сол ... өзге де 81 ел ... 1388 шетел және біріккен кәсіпорындар болды. Сондықтан осы
көрсеткіштерге сүйене келе, ... ... ... ... ... «Біріккен кәсіпорынның есеп ерекшелігі мен аудиті» деп
алдым. Себебі бірлескен кәсіпорындар ... ... жыл ... ... ... ... таңда өзекті болып отыр.
Бұл дипломдық жұмысымды жазу мақсатым біріккен кәсіпорындарыдың
бухгалтерлік есеп ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... ал ... тексерудің Қазақстан
Республикасының «Аудиторлық қызмет ... ... ... ... өзге ... ... ... ерекшелігін, елімізде
елетын орнын көрсету болып табылады.
Осындай мақсаттарға жету ... ... ... міндеттерді қойдым:
• Біріккен кәсіпорынның мәнін көрсету;
• Біріккен кәсіпорынның құрылымын көрсету;
• Біріккен кәсіпорынның есеп ... ... ... кәсіпорынды аудиторлық тексерудің ерекшелінгін көрсету
.
Дипломдық жұмысты зеріттеудің нысандары
Дипломдық жұмысты зеріттеу әдістері
Тарау. ... ... мәні мен ... Біріккен кәсіпорынның мәні
1.2. Біріккен кәсіпорынның құрылымы
Компаниялардың бірігуі: Қазақстан және МСФО
Қазақстан Республикасы заңдылығын ... ... ... ... ... ... халықаралық стандартын пайдалану сұрақтары
маңызды болып отыр. 24.06.02 жылы ... есеп ... ... ... 01.01.03 жылы ... ... ... ірі) ұйымдарға
МСФО қабылданса, 01.01.04 жылы барлық қалған ұйымдарға ... ... ... ... ... МСФО ... ... тұрақтылығы ірі өнеркәсіптік және қаржылық
топтардың және ... ... ... ... ... Бұл
құбылыс банк секторының дамуында анық ... ... ... банктердің саны күрт төмендеп ... және оны ... бірі ... ... ... Соған байланысты компанияларды
біріктіру есебі қазіргі таңда маңызды болып отыр. Осындай ... ... ... де есептің негізгі жағдайлары ашып көрсетілген, ал егжей-
тегжейлі сұрақтар МСФО-ға тіркелген қосымшада ... ... ... ... есебін біріктірудің екі әдісі бар: сатып
алу және мүдделердің ... алу – бұл ... бір ... ... компания сатушы компанияның
таза активтері мен ... ... ... алу ... ... бірігуі – бұл бірігіп отырған компаниялар акционерлері
жақтарының бірді біреуі сатып алушы ретінде ... үшін ... ... ... ұзақ ... ... қол жеткізу үшін оның біртұтас
таза активтер мен операцияларына ... ... ... МСФО-ға сәйкес барлық біріккен компаниялардың ... ... ... ... бұл ... ... компанияны анықтайды. Бақылауға
мүмкіндік алу біріккен компанияның біреуі екіншісінің дауыс беру құқы бар
акцияларының жартысын сатып алу ... ... ... ... ... акция пакетінің мүмкін еместігі көрсетілмеуі керек. ... ... ... ... ... басқаруға сол компанияны дауыс
құқы бар акцияларының жартысынан көбін иемденбесе, сатып алушы компанияны
анықтау ... ... Егер ... ... біреуі бірігу
нәтижесінде мыналарды иемденсе:
a) өзге инвесторлармен келісу арқылы дауыс құқы бар акциялардың ... ... мен ... ... өзге ... ... және ағымдағы
саясатын анықтай алса;
c) басқа компанияның басқарудың талдамалы органдарын немесе ... ... ... ... мен араластыру құқығы болса;
d) басқа компанияның ... ... ... ... ... ... жоғары дауыс алу құқығы болса.
Кейбір жағдайларда сатып алушы ... ... ... ... оның ... ... болады:
a) бір компанияның құны басқа компанияның құнынан жоғары болады. Бұл
жағдайда үлкен компания ... ... ... ... ақша ... ... құқы бар жай ... алмастыру жолымен
компания біріге алады. Бұл жағдайда ақша қаражатын беретін жақ сатып
алушы болып табылады;
c) ... ... ... ... басқару кадрларын іріктеуде
бір компанияны басқаруда үстем ету мүмкіндігіне әкеледі. Бұл жағдайда
үстем етуші компания сатып алушы ... ... алу ... ... өзге активтерді сатып алу сияқты компанияны
сатып алуда да дәл есептеуге әкеледі. Сатып алу өзге ... ... мен ... ... алмастыратын операция болып
табылғандықтан, дұрыс болып ... және ... ... ... үшін ... ... Сатып алу әдісі сатып алу құныны есебінің
негізі ретінде қолданылады және оны ... ... ... ... ... ... алу әдісін қолдануда сатып алу күнін анықтау маңызды. Сатып алу
күні компанияның сатып алушыға таза активтері мен ... ... ... күні мен сатып алу әдісін бастап қолданған күні ... ... ... компания операцияларының нәтижелері сатып алушының
қаржылық есептілігіне сатып алынған күннен, яғни сатып алынған компания
сатып ... ... ... ... ... бастап қосылады. Қызмет
бойынша сатып алу күні ... оның ... ... табу ... және ағымдағы саясатын басқару құқын алған күн болып табылады. Сатып
алушыға ... ... ... ... ... шарттары
қанағаттандырылғаннан кейін ғана жүзеге асады. Бірақ бұл операциялар сатып
алушының басқаруына нақты ... ... ... ... ... ... ... алынған компаняның қорытындысы туралы пайдасы мен
зияндарын сатып алған күннен бастап есептілігіне енгізеді және сатып ... ... және ... ... ... ... сатып алынған
компанияның активтері мен міндеттемелерінің сәйкестілігін баланста көрсетуі
қажет. Сатып алу құны оның бастапқы құны бойынша есептелінеді, ал ... ... ақша ... немесе оның ... не ... таза ... басқаруды сатып алушыға сатып алушыны алмастырған
өзге операцияларға сатып алумен тікелей байланысты кез-келген ... ... алу ... ... ... ... Б банкінің 94% акциясын сатып алады. А компаниясы 01.02.02
жылы Б компаниясының иесіне 500 000 мың ... ... ... алу ... ... құны 550 000 мың теңге құрады.
Б банкінің таза активін сатып алу күні.
|10.02.02 жылы сатып алынған таза активі ... мың ... ... ақша ... және Ұлттық банктегі |250 000 ... | ... ... ... |110 000 ... ... ... |600 000 ... ... ... |120 000 ... де активтер |120 000 ... ... |(550 000) ... де берешектер (кредитор) |(100 000) ... ... ... ... үлесі |33 000 ... ... үлес ... таза ... |517 000 ... сатып алу құны |500 000 ... ... |17 000 ... ... ... мың ... * 6% = 33 000 мың теңге. Сатып
аланған күнгі төленген нақты сома мен таза ... ... ... ... ... ... табылады. Гудвиллдың амортизациясы 20 жылдан
аспайды.
Сол сияқты сатып алу керісінше Б ... ... ... үшін ... ... ... ... жүзеге асырылады. Қазіргі ... ... ... құны мен актив құнының арасындағы айырмашылық А
банкінің қосымша төленген ... ... ... ... мен ... ... компанияның активі мен міндеттемелері біріккен ... мен ... ... ... меншікті капитал
Бөлек меншікті капитал мүдденің ... ... ... ... ... ... компанияның шығарған акциясының номиналдық және
белгіленген құнында негізгі капитал мен қосымша ... ... ... бөлінбеген табысы немесе жетіспеушілігі бірігіп, ... ... ... ретінде танылады. Номиналдық және
бөлінбеген сомада ... ... ... ... көлемі
бөлек біріккен компанияның негізгі ... ... ... ... Артығы бірінші біріккен пәрменді ... ... ... табыстан ұсталынуы керек.
Біріккен компанияның қаржылық есептілігі
Бірігу үшін ... ... ... ... ... ... есептік кезеңнің басында бірігетін болса, сол ... ... ... ... ұсыну керек. Есепті кезеңдегі операциялар
нәтижесі бірігудің басынан соңғы күніне дейін біріккен және осы ... ... ... операциялардың біріккен бөлек компаниялардың нәтижелерін
қосады.
Кезеңнің басында бөлек компанияның ... ... мен ... ... сол күні ... компаниялармен ұсынылуы керек.
Өткен жылы жеке компанияның қаржылық есептілігі мен қаржылық ақпараттары
ақпараттар ұсыну үшін ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілік пен қаржылық ақпарларда бұрынғы жеке
компаниялар біріккендігі ... ... ... нақты, анық көрсетілуі
қажет.
Мүдденің бірігуі әдісі бойынша бірігуге мысал
Компанияның меншікті капиталының бірігуі
|Баланс баптары |А ...... ... ... ... капитал |180 00 |250 0000 |400 000 ... |50 000 |50 0000 |100 000 ... ... |100 000 |20 000 |120 000 ... ... ... ... |300 000 |320 000 |620 000 ... ... ... ... ... ... таза ... меншікті |
|р |активінің үлесі |активінің ... ... үлес |
| |Мың ... |Мың ... |Мың ... ... акционер|225 000 |75 |0 |0 |225 000 |36,3 ... ... |13 |20 000 |6,25 |60 000 |9,7 ... ... 000 |12 |50 000 |16,6 |85 000 |13,7 ... акционер|0 |0 |250 000 |78,125 |250 000 |40,3 |
| |300 000 |100 |320 000 |100 |620 000 |100 ... ... ... ... және ... ... акционерлердің үлесі
Әрбір акционерлердің үлесі анықталғаннан кейін олардың үлесі бойынша
акционерлерде бар ... жаңа ... ... қажет. Жаңа
акционерлік капитал әрқайсысы 1 мың теңге номиналдық құнан тұратын 400 000
акциядан тұрады ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... саны ... % ... ... ... |36,3 ... ... |38 800 |9,7 ... акционер |54 800 |13,7 ... ... ... |40,3 |
| |400 000 |100 ... бойынша есеп әдістерін анықтауда негізгі кезеңдерді ... қай ... ... ... ... ... ... Жалпы барлық
жағдайда да сатып алушыны анықтау мүмкіндігі бар және тиісінше ... ... ... қажет, тек айрықша жағдайларда ғана мүдделердің бірігу әдісі
қолданылады.
Аблахат Кебиров
Ernst & Young Kazakhstan
Компаниясының аудит бойынша менеджері
«Ваш ... №4 ... 2003ж., 11 ... ... ... ... қатысқандық) туралы есеп беру
(ҚЕХС 31)
Бірлескен кәсіпорын – екі немесе оданда көп тараптар экономикалық
қызметті, оған ... ... ... ... ... ... ... келісім.
Бақылау – пайда алу мақсатындағы экономикалық қызметтің қаржылық және
операциялық саясаттарын басқарудың мүмкіндігі.
Бірлескен бақылау – келісімшарттық ... ... ... ... ... ... – бұл кәсіпорынның экономикалық қызметінің қаржылық және
операциялық саясаттар бойынша шешімдері ... ... ... ... ... ... және бірлесіп бақылаудың да қажеті жоқ.
Бірлескен қызметтің қатысушысы – ... ... ... ... ... ... кәсіпорындағы тарап.
Бірлескен кәсіпорындағы инвестор – кәсіпорынға бірлесіп бақылау
жүргізуге қатыспайтын ... ... ... ... – есеп пен есеп берудің әдісі. Ол ... ... ... ... ... ... шығыстарына қатысушылардың үлесі бірлескен қызметке қатысушылардың
қаржы есептемесіндегі ұқсас ... мен ... ... ... оның
қаржы есептемесіндегі жекеленген жолдармен беріледі.
Үлестік қатысу әдісі – есеп пен есеп ... ... Ол ... ... субъект үлес алғашқыда бастапқы құн ... ... соң ... ... ... таза активтеріндегі
сатып алудан кейін болатын қатысу үлесінің өзгерісіне түзетіледі. Пайда мен
залал туралы есеп беру ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бірлесіп бақыланатын қызмет (операциялар)
Бірлесіп бақыланатын операцияның формасында ұйымдастырылған бірлескен
қызметтің қатысушысы өзінің жеке қаржы есептемесі мен ... ... ... тану ... Бақыланатын активтер мен қолдағы міндеттемелер;
Өтелген шығындар және бірлескен қызметпен байланысты тауарларды ... ... ... ... ... ... ... қаржы есептемені жасау ... ... ... өзі ... ... мер міндеттемелерді, бірлескен
қызметтің нәтижесіндегі өтелген шығындар мен табыстар үлесін ... да ... ... ... ... ... мен біріктіру
бойынша басқа да операциялар қажет болмайды (3-слайд).
Бірлесіп бақыланатын активтер
Бірлесіп бақыланатын ... ... ... қызметтің қатысушысы өзінің жеке қаржы есептемесінде мыналарды
тануы ... ... ... активтердегі өз үлесін;
2. қолдағы кез-келген міндеттемелерді;
3. біріккен кәсіпорындағы міндеттемелердегі өз үлесін;
4. өткізуден ... ... ... ... ... ... өзінің үлесімен бірге бірлескен кәсіпорын өніміндегі
өз үлесін пайдалану;
5. бірлескен кәсіпорындағы өзінің үлесіне қатысты өтелген шығыстарды.
Активтерді ... ... ... ... ... қатысушыларғы бөлінген және өтейтін шығыстардың дербес есебін
ұйымдастырады.
Бірлесіп бақыланатын субъектілер
Бірлесіп бақыланатын субъектілер – бұл ... ... өз ... ... ... немесе басқа да ... ... ... кәсіпорын. Бірлесіп бақыланатын субъектілердің
қатысушысы бірлесіп бақыланатын субъектілердегі инвестициялардың есебін
өзінің есеп ... ... есеп ... ... отырып
жүргізеді. Бірлесіп бақыланатын субъектілердегі бухгалтерлік есепті
ұйымдастыруды, қаржы ... ... және ... жүйелеуді жеке
жүргізеді. Субъектіні бірлесіп бақылау ... ... ... шоғырланған қаржы есептемесін әзірлеуге стандарттармен
үйлесімді шоғырландыру әдісі анықталады.
Үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... бірлесіп бақыланатын субъектілердегі
міндеттемелердің тиісті үлесін және бақыланатын активтердің тиісті үлесін
қамтиды. ... ... мен ... ... шоғырланған есеп беруі
бірлесіп бақыланатын субъектілердегі кірістер мен шығыстар үлесін қамтиды.
Үйлесімді шоғырландыру әдісін ... ... ... ... ... үлесін көрсетудің екі шешімін тапты. Ол – бірлескен қызметке
қатысушылардың ... мен ... ... ... үлесін жолма-жол жинақтау арқылы немесе активтердегі,
мендеттемелердегі және кірістер мен шығыстардағы ... ... ... ... жекеленген баптар бойынша жеке көрсету
жолдары.
Ұйғарымды баламалы ...... ... есебі» атты 28 халықаралық сатндартқа ... ... ... ... ... ... ... шоғырландыруға арналған
жұмыс кестесі түрінде ресімделген есеп айырычсуда келтіріледі:
Жұмыс кестесі
Кірістер мен ... ... мен ... есеп ... ... ... атауы ... ... |
| |ның есеп ... |у |есеп |
| ... ... есеп | ... |
| | ... | | |
| | ... |К | |
| | |ы |ң ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... сатудан түскен табыс | | | | | | ... ... ... бақыланатын| | | | | | ... мен ... | | | | | | ... ... өзіндік құны | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... мен ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... қор | | | | | | ... алу | | | | | | ... ішінде: бірлесіп бақыланатын| | | | | | ... мен ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... қор | | | | | | ... соңындағы тауар-материалды | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... мен ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... қор | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... ... таза ... | | | | | ... ... ... шығыстар | | | | | | ... ... ... таза | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... ... ... атауы ... ... |
| |ның есеп ...... |
| ... ... есеп | |беру |
| | ... | | |
| | ... |К | |
| | |ы |ң ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... қор | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... ... | | | | | | ... кезеңнің бөлінбеген табысы | | | | | | ... | | | | | | ... ... мен | | | | | | ... ... | | | | | | ... мен шығыстар (пайда мен залал) туралы шоғырландырылған есеп
беру
Бас компания мен еншілес компанияның кірістері мен ... ... ... ... ...... ... жолма-жол жинақтау.
Топ ішінде есеп айырысу мен топ ішіндегі операциялар бойынша қалдықтар,
оның ішінде тауарларды (жұмыс, ... ... ... ... шығыстар
және дивиденттер шоғырландырылған қаржы есептемесін беруді жасау барысында
толық есептен шығарылуы тиіс. Тауар-материалды қорлар мен ... ... ... ... ... құнына кірген топ ішіндегі операциялар
бойынша өткізілмеген табыс толық есептен ... Топ ... ... ... ... шығынның орны толтырылуы мүмкін
болмаған жағдайдан басқа уақытта активтердің баланстық құндарын ... ... ... ... ... баптарын жолма-жол жинақтау
бойынша процедуралар клтірідген. Ондағы :
БТ – бас компания табысы;
ЕТ – еншілес компанияның табысы;
ЕУТ – топ ... ... ... ... компанияның табысы;
БУТ – топ ішіндегі операция бойынша бас компанияның табысы;
БУӨ - топ ... ... ... бас ... ... өзіндік құны;
ЕУӨ - топ ішіндегі операция бойынша еншілес ... ... ... ... – топ ... ... бойынша сатып алынған бас компанияның
тауарлы-материалдық ... – топ ... ... ... ... ... – топ ішіндегі операция бойынша өткізілмеген табыстың салық
тиімділігі;
ТД – топ ішіндегі есеп ... ... ... – еншілес компанияның меншікті капиталындағы бас компанияның
тиісті қатысу үлесін білдіретін ... ... ...... ... іскерлік бедел;
БК – бас компанияның кредиторлық берешегі (міндеттемесі);
ЕК – еншілес компанияның кредиторлық берешегі (міндеттемесі);
УК – топ ... есеп ... ... ...... компанияның меншікті капиталындағы азшылық үлесі;
БК – бас компанияның меншікті капиталы;
ЕК – ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кестесіндегі дүзету
жазбасы былайша болады:
1. топ ... есеп ... ... ... және ... есептен шығаруды:
1) «Топ ішіндегі есеп айырысу бойынша кредиторлық берешек» (ТҚ)
баланстың бабының дебиті; «Топ ... есеп ... ... ... (ТД) ... бабының кредиті;
2) Еншілес компанияның меншікті капиталындағы бас ... ... ... мен еншілес компанияның акциясындағы бас
компания инвестициясының баланстық құндарын есептеп шығаруды;
3) Баланстық құн ... - ... ... ... бас ... ... ... (ЕКИ)
пропорционалды «Еншілес компанияның меншікті капиталы» ... ... ... компанияның меншікті капитаындағы тиісті үлестің
баланстық құны мен сатып алуға ... ... ... ... (Г) («Жағымды немесе жағымсыз іскерлік
бедел») баланстық бабының дебиті немесе кредиті;
5) Жұмсалған шығынның баланстық құны бойынша – ... ... ... (ЕКИ) ... ... кредиті;
6) Кірістер мен шығыстар туралы есеп беруді біріктіру бойынша жұмыс
кестесіндегі түзету жазбасы былай болады (төменде ... ... ... Топ ішіндегі операция бойынша кірістер мен шығыстарды ... ... ... ... ... ... (жұмыс, қызмет) түсетінтабыс» (ЕУТ) транзиттік
бабының дебиті – 20 000 ... ... ... ... ... құны» (ЕУӨ) транзиттік бабының кредиті – 15 000 теңге, «Тауарлы-
материалдық ... (БУҚ) ... ... кредиті – 5 000 теңге.
Бұл түзету жазбасы топ ішіндегі ... ... ... ... ... ... береді әрі өткізілмеген табыстың сомасына
тауарлы-материалдық қорларға кірген өткізілмеген табыс топ ... бір ... ... ... ... компанияның бас компанияның мекен-
жайына жөнелткен тауарлы-шоғырландырылған қаржы есептемесі ... ... ... ... да ... ... баланстық құнының шамасы
өткізілмеген табыстың шамасына түзету ... ... ... құн ... ... ... мен шығыстар туралы есеп берудің қалған баптары
жолма-жол жиынтықтау жолымен біріктіріледі.
Топ ішіндегі операция бойынша ... ... ... ... ... (5 000*30%) – «Табыс салығы ... ... ... ... ... және ... ... табыс салығы» баланстық баптың
дебиті бойынша корреспонденциясымен мерзімі ұзартылған салық тиімділігін
тануды да талап ... мен ... ... мен ... туралы есеп беруді
шоғырландыру
| | | | ... |
| | | ... ... ... |Бас ... ... ... |шоғырланды|
| | ... ... |
| | | ... сома ... ... (жұмыс, қызмет) |БТ |ЕТ |БТ + ЕТ |БТ + ЕТ ... ... ... | | | | ... ... мен еншілес |ЕУТ | | | ... ... | | | | ... ... қызмет) | | | | ... ... ... | | | | ... қорытындысы | | | | ... ... |БӨ |ЕӨ |БӨ + ЕӨ |БӨ +ЕӨ ... құны | | | | ... ... мен ... |ЕУӨ | | | ... арасындағы | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... құны | | | | ... табыс |БУТ |ЕУТ | | ... ... |БКШ |ЕКШ |БКШ + ЕКШ |БКШ + ЕКШ ... ... дейінгі | | | ... ... ... | | | ... |
|Табыс салығы бойынша | | | ... ... | | | ... |
| | | | ... |
|Салық салынғаннан кейінгі | | | ... ... ... | | | ... |
| | | | ... ... ... кәміл операция бойынша кірістер мен шығыстарды есептеп
шығарушы түзетуші жазба
|Бап ... |Бас ... ... ... ... |
| ... ... | ... |
| | | | ... | | | ... |
| | | | ... |
| | | |Д |К | ... ... ... |БТ |ЕТ | | |БТ + ЕТ ... ... табыс | | | | | ... ... мен ... | |ЕУТ |ЕУТ | | ... ... | | | | | ... ... қызмет) | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... |БӨ |ЕӨ | | |БӨ + ЕӨ ... құны | | | | | ... ... мен ... | |ЕУӨ | |ЕУӨ | ... ... | | | | | ... бойынша | | | | | ... ... | | | | | ... құны | | | | | ... табыс |БУТ |ЕУТ | | ... |
| | | | | ... ... ... |БКШ |ЕКШ | | |БКШ + ЕКШ ... ... ... | | | | ... |
|таза табыс | | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... | | | | ... |
| | | | | |- ВРПН ... ... ... | | | | ... ... табыс | | | | ... ... мен ... ... есеп ... шоғырландырудың жұмыс кестесі
|Бап атауы |Бас ... ... ... |
| ... ... ... |кейінгі |
| | | ... | | ... сома ... сома |
|Ұзақ мерзімді активтер |БА |ЕА |БА + ЕА |БА +ЕА ... ... (А) | | | | ... ... |БҚ |ЕҚ | | ... компания мен еншілес |БУҚ | |БУҚ - |БУҚ - ӨТ ... ... | | ... | ... ... | | ... (ӨТ) | ... қорлар | | | | ... ... есеп ... |ТД | |ТД | ... ... берешек | | | | ... ... |ЕКИ + Г | |ЕКИ + Г | ... (ЕК) | | | | ... (Г) | | | |Г ... ... ... | | | ... ... | | | | ... қорытындысы |Σ |Σ | |Σ ... ... (К) |БК |ЕК |БК + ЕК |БК + ЕК ... ... есеп айырысу | |УК |УК | ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | |АУ ... ... (К) |БК |ЕК = ЕКИ |БК + ЕКИ + ... |
| | |+ АУ | | ... ... | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... және О қорытындысы |Σ |Σ | |Σ ... ... есеп ... есептен шығарушы түзетуші жазба
|Бап атауы |Бас ... ... ... |
| ... | ... |
| | ... ... | |ния | ... ... | | |Д |К | ... мерзімді активтер |БА |ЕА | | |БА +ЕА ... ... | | | | | ... | | | | | ... |БҚ |ЕҚ | | |БҚ + ЕҚ ... | | | | | ... ... мен ... |БУҚ | | ... |БУҚ - УӨТ ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... есеп ... | | |1)ТД | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |ЕКИ + Г | | ... | ... (ЕК) | | | |3)Г | ... ұзартылған табыс | | |6)ВРПН | ... ... | | | | | ... ... |Σ |Σ | | |Σ ... (Г) | | |3)Г | |Г ... берешек (К) |БК |ЕК | | |БК + ЕК ... ... есеп ... |УК |1)УК | | ... кредиторлық | | | | | ... (УК) | | | | | ... ... | | | |4)АУ |АУ ... ... (К) |БК |ЕК = ... | |БК |
| | |ЕКИ + |4)АУ | | |
| | |АУ | | | ... және О қорытындысы |Σ |Σ | | |Σ ... мен ... ... ... есеп беру: топ ішіндегі
операциялар бойынша түзетуші жазба
Өткізілген тауардың өзіндік құнын есептеу ... ... ... ... тауар-материалдық қор есебі мынадай формулада
ұйымдастырылады:
|Өткізілген тауардың Жыл ... Жыл ... ... құны = ... қоры – ... ... ... ... қоры ... мен ... туралы есеп беруді шоғырландыру барысында
компанияның арасында орын алған операциялардың ... жою ... ... ... мен ... компанияның арасында тауар-материылдық қорды
өткізу бойынша операциялар орын алған болса, онда топ ішіндегі операциялар
негізінде ... мен ... жою ... ... ... ... керек:
«Сатып алуды» жасаушы «Өткізген тауардың (жұмыс, қызмет) өзіндік құны»
бабы бойынша кредит «Тауарды (жұмысты, қызметті) ... ... ... ... ... ... ... қорытынды» жасаушы «Сатылған тауардың (жұмыстың,
қызметтің) өзіндік құны» бабы ... ... ... ... ... ... ... өткізілмеген табысындағы
- «Тауар-материалды қорлар» баланстың бабы бойынша кредит болады.
Егер топ ішінің тауарларын өткізу бойынша ... ... ... ... ... онда жыл ... өткізілмеген тауарлар қалдығының
өткізілмеген табысын мынадай жазбамен түзету қажет.
«Жыл басындағы қорытынды» жасаушы «Сатылатын ... ... ... құны» бабы бойынша кредит, ал «Бөлінбеген табыс» ... ... ... ... әдістері бойынша тауар-материалды қорлардың есебін
ұйымдастыру кәміл фактосы бойынша тауардың қозғалысы жөніндегі операцияны
бейнелеу ... ... ... ... құнын тікелей анықтауға
мүмкіндік береді. Кірістер мен шығыстар туралы есеп беруді шоғырландыру
барысында топ ... ... ... ... мен ... ... мынадай түзетуші жазбаны жүргізу қажет:
Дебит «Тауарды (жұмысты, қызметті) сатудан түскен табыс»
Кредит «Өткізілген тауардың (жұмыстың, ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп беру: шоғырлану процесі
Еншілес компанияның акциялары сатып алынған ... ... ... ... ... Бас және еншілес компаниялардың активтерің, міндеттемелерін ... ... ... ... жол ... ... ... Топ ішіндегі есептеу бойынша дебиторлық және кредиторлық ... жою ... ... жазбаларын жасау;
3. Еншілес компанияларға салынатын инвестицияның баланстық құнын және ... ... ... өзіндік капиталына тиісті қатысу
үлесін шығару жөніндегі түзету ... ... Бас ... тиесілі емес еншілес компанияның өзіндік капиталындағы
азшылық үлесті анықтау;
5. Бас ... ... ... ... салғанда, баланстық
құнынан артық шығын шамасын анықтау;
6. Еншілес компанияның активтері мен ... ... ... ... ... меншікті капиталға еншілестің тиісті қатысу үлес
мөлшеріне арнап түзеу;
7. Іскерлік бедел шамасын (гудвилл) анықтау.
1-кесте
Бухгалтерлік балансты ... ... |Бас ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | | ... | | ... сома ... ... |2 |3 |4 |5 ... ... басқа)|БА |ЕА |БА + ЕА |БА + ЕА ... | | | | ... ... ... ... |ТД | |ТД | ... берешек (ТД) | | | | ... ... |ЕКИ + Г | |ЕКИ + Г | ... (ЕКИ) | | | | ... (Г) | | | | ... ... (К) |БКК |ЕКК |БКК + ЕКК |БКК + ЕКК ... ... есептеу бойынша | |ТК |ТК | ... ... (ТК) | | | | ... ... (А) | | | |А ... капитал (К) |БКК |ЕКК = ЕКИ |БКС + ЕКИ + ... |
| | |+ М | | ... ... ... ... ұқсас баптарын жол сайын қосындылау
бойынша рәсімдер (процедуралар) келтірілген, мұнда:
БКА – бас ... ...... ... ... – топ ... есептеу бойынша дебиторлық берешек;
ЕКИ – еншілес компанияға инвестициялар, еншілестің меншікті капиталына
бас компанияның тиісті қатысу үлесін көрсетеді;
Г – ... ... ... ... – бас компанияның кредиторлық берешегі (міндеттемелері);
ЕКК – еншілес ... ... ...... – топ ... есептеулердегі кредиторлық берешек-алашақ;
А – еншілес компанияның меншікті капиталындағы азшыылықтың үлесі;
БКК – бас компанияншың меншікті капиталы;
ЕКК – ... ... ... ... қаржы есептемесі біртұтас компания ретінде топ ... бас және ... ... ... активтері мен
міндеттемелерінің жиынтықталған мөлшері болып табылады. ... ... ... ... мен бас ... ... ... шамасымен теңестіріледі.
Еншілес компанияның меншікті капитбалы «Еншілес ... бабы ... бас ... баланс активінде көрсетілетін,
еншілестің меншікті капиталына бас компанияның тиісті ... ... ... ... ... ... Бірақ еншілес капиталдың мөлшеріне
азшылықты білдіретін, басқа акционерлердің инвестициясының ... ... ... бас ... ... ... ... активтерді
қалыптастыру көзі құрамында да, шоғырландырылған баланста да ... ... ... ... ... еншілес компания активтерін бағалаудың
күмәнсіз анықтық принциптерін жүзеге асыру үшін олардың ... ... ... Активтерді бастапқы тану оларды сатып алуға ... құны ... ... ... ... ... алу
күніндегі қаржы есептемесін шоғырландыру процесінде еншілес компанияның
активтерін бағалауды еншілес компаниялардың ... ... ... ... құнының, олардың баланстық құнынан ауытқуына байланысты сайма-сай
үйлескен шамасына орай түзету қажет.
Егер еншілес ... ... ... ... шыққан шығындар
олардың баланстық құнынан артса, ауытқулар әдетте гудвилл, жағымды ... ... ... ... ... сатып алу жөнінде шыққан
шығындар құнының баланстық құннан ауытқыған барлық сомасы ... ... ... болып ұғындырылмайды. Жағымды іскерлік беделдің мөлшерін анық
бағалау үшін ауытқу ... ... ... ... мен құнына дейін
түзетуді ескере отырып, анықтау ... ... ... ... мен ... баланстық құнын түзету талап етіледі.
Активтер мен міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... үлесіне сайма-сай үйлескен ... ... ... ... шығаратын түзету ждазбалары
|Бап атауы |Бас ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | | | ... | | | ... ... | | |Д |К | ... ... |БА |ЕА | | |БА + ЕА ... (А) | | | | | ... ... ... |ТД | | |1) ТД | ... ... ... | | | | ... | | | | | ... ... |ЕКИ + Г | | ... | ... (ЕКИ) | | | |3)Г | ... (Г) | | |3)Г | |Г ... алашақ-берешек|КБК |КЕК | | | ... | | | | | ... ... ... | |ТК |1)ТК | | ... ... | | | | | ... (ТК) | | | | | ... ... (А) | | | |4) А |А ... ... (К) |БК |ЕК = ЕКИ +| ... |БК |
| | |А | |4)А | ... балансты шоғырландыру бойынша жұмыс кестесіндегі түзету
жазбаларының мәні ... «Топ ... ... ... кредиторлық алашақ-берешек (ТК)» баланс
бабының бдебиті, «Топ ішіндегі ... ... ... ... ... ... кредиті;
2. Бас компания инвестициясының баланстық құнын еншілестің акциясына және
еншілестің меншікті капиталындағы бас компанияның ... ... орай ... компанияның меншікті капиталы» баланс бабының ... (ЕКИ) ... ... бас компаниясының қатысу үлесіне сайма-
сай үйлесуі – баланстық құны ... (Г) ... ... дебиті немесе кредиті (жағымды немесе
жағымсыз іскерлік бедел) – еншілес ... ... ... ... баланстық құны мен сатып алуға кеткен шығындар арасындағы
айырмаға;
«Еншілес компаниялар акцияларына ... ... ... кредиті
(ЕКИ) – шыққан шығындардың баланстық құны бойынша.
3-кесте
Актив құнын түзете отырып шоғырландыру
|Бап атауы |Бас ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | | | ... | | | ... ... | | |Д |К | ... ... |БКА |ЕА ... | |БА + ЕА + ... (А) | | ... | |АҚТ |
| | | ... | | |
| | | ... | |
|Топ ішіндегі ... |ТД | | |1) ТД | ... ... | | | | | ... (ТД) | | | | | ... ... |ЕКИ + БК +| | ... | ... (ЕКИ) |Г | | |3)Г | |
| | | | ... | ... (Г) | | |3)Г | | ... |БК |ЕК | | |БК + ЕК ... (К) | | | | | ... ... ... | |ТК |1)ТК | | ... кредиторлық | | | | | ... (ТК) | | | | | ... ... (А) | | | |4) А |А ... ... (К) |БК |ЕК = ЕКИ ... | |БК |
| | |М |4)М | | ... ... ... отырып, шоғырландыру
|Бап атауы |Бас ... ... ... |
| ... ... ... |кейінгі |
| | | | ... | | | ... ... | | |Д |К | ... ... |БА |ЕА | | |БА + ЕА + ... (А) | | | | |АҚТ ... ішіндегі есептеу |ТД | | |1) ТД | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |ЕКИ + АҚТ | | ... | ... |+ Г | | |3)Г | |
| | | | ... | ... (Г) | | |3)Г | |Г ... |БК |ЕК ... | |БК + ЕК - |
|алашақ-берешек (К) | | | | |АҚТ ... ... ... | |ТК |1)ТК | | ... ... | | | | | ... (ТК) | | | | | ... ... (А) | | | |4) А |А ... ... (К) |БК |ЕК = ЕКИ ... | |БК |
| | |М |4)А | | ... есептік күндегі бас және еншілес компанияның бухгалтерлік
балансын шоғырландыру процесіне бірнеше кезең кіреді:
1. бас және ... ... ... міндеттемелерінің және
меншікті капиталының ұқсас баптарын жол сайын қосындылау;
2. Топ ... ... ... дебиторлық және кредиторлық берешекті
жою жөніндегі түзету жазбаларын жасау;
3. ... ... ... ... бас ... тиісті қатысу
үлесі мен еншілес компанияға салынатын инвестицияның баланстық құнын
шығару жөніндегі түзету жазбаларын жүргізу;
4. Бас компанияға ... емес ... ... ... ... ... ... Еншілес компанияның активтері мен міндеттемелерінің баланстық құнын
түзету мөлшерін олардың ағымдағы ... ... ... амортизациялау;
6. Іскерлік беделдің (гудвиллдің) шамасын амортизациялау.
3, 4 – кестелерде бухгалтерлік баланстың ұқсас баптарын, сонымен бір
уақытта ... мен ... ... ... ... ... ... дейін түзете отырып, жол сайын ... ... ... ... мұнда:
АҚТ – актив құнын түзету;
МҚТ – міндеттемелерін құнын түзету.
5-кесте
Табыс пен шығындар (пайда мен залал) туралы ... ... ... |Бас ... ... |Түзетуден |
| ... ... ... ... |
| | | ... | | ... сома |лған сома |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |БТ |ЕТ |БТ + ЕТ |БТ + ЕТ ... ... | | | | ... ... табыс | | | | ... және ... ... | |ЕТ (ВДД) | | ... ... | | | | ... ... өткізуден| | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... |БӨҚ |ЕӨҚ |БӨҚ + ЕӨҚ |БӨҚ + ЕӨҚ ... | | | | ... және ... ... | ... ... | ... операциялар | | | | ... ... ... | | | | ... құны | | | | ... ... |БЖТ |ЕЖТ | ... |
| | | | ... ... ... |БКШ |ЕКШ |БКШ + ЕКШ |БКШ + ЕКШ ... ... ... таза| | | ... ... | | | ... ... ... бойынша шығыстар| | | ... |
| | | | ... ... | | | |– ЖТСШ ... | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... ... | | | ... |
|таза табыс | | | ... ... | | | |- ЖТСШ ... ... жасалған, операциялар бойынша кіріс пен шығыстарды
шығаратын түзету жазбалары
|Бап атауы |Бас ... ... ... |Түзетуден|
| ... ... | ... |
| | | | ... | | | ... |
| | | | ... |
| | | |Д |К | ... ... ... |БТ |ЕТ | | |БТ + ЕТ ... ... ... | | | | | ... компания мен еншілес | |ЖЕТ |ЖЕТ | | ... ... | | | | | ... (жұмыс, қызмет) | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... |БӨҚ |ЕӨҚ | | |БӨҚ + ... құны | | | | | ... ... мен ... | ... | ... | ... арасындағы | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... құны | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... ... | | ЖТСШ ... |
|шығыстар ... | | ... ... ... | | ... |- ЖТСШ |
| ... | | ... | |
| |бас | | ... | |
| ... | | ... | |
| ... | | | ... мен ... ... есептерді шоғырландыру (пайда мен залал)
|Бап атауы |Бас ... ... ... |
| ... ... ... |кейінгі |
| | | ... | | ... сома ... сома ... ... активтер |БА |ЕА |БА + ЕА |БА +ЕА ... ... | | | | ... қорлар |БҚ |ЕҚ | | ... ... мен ... |БУҚ | |ВЗМ - |БУҚ - ӨТ ... ... | | ... | ... ... | | ... (ӨТ) | |
|тауарлы-материалдық қорлар | | | | ... ... ... |ТД | |ТД | ... дебиторлық берешек | | | | ... | | | | ... ... |ЕКИ + Г | |ЕКИ + Г | ... (ЕК) | | | | ... (Г) | | | |Г ... ... (К) |БК |ЕК |БК + ЕК |БК + ЕК ... ... есеп ... | |ТК |ТК | ... кредиторлық берешек | | | | ... ... | | | |АҮ ... ... (К) |БӨК |ЕК =ЕКИ +|ӨК + ЕКИ + АҮ| |
| | |АҮ | | ... пайда | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... -|
| | | | ... |
|Өткізілмеген табыс | | |ӨТ |ӨТ ... ... ... ... ... ... ... |Бас ... ... ... ... |
| ... |компания | ... |
| | | | ... | | | ... |
| | | | ... |
| | | |Д |К | ... ... ... |БА |ЕА | | |БА + ЕА ... ... | | | | | ... ... |БҚ |ЕҚ | | |БҚ + ЕҚ ... ... мен ... |БУҚ | | ... |БУҚ – УӨТ ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... есептеулер |ТД | | |1)ТД | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... компаниядағы |ЕКИ + Г | | ... | ... (ЕК) | | | |3)Г | ... (Г) | | |3)Г | | ... ... (К) |БКБ |ЕКБ | | |БКБ + ЕКБ ... ішіндегі есептеулер | |ТК |1)ТК | | ... ... ... | | | | ... | | | | | ... ... ... | | | |6) РПН | ВРПН ... | | | | | ... үлесі (АҮ) | | | |4)АҮ |АҮ ... ... (МК) |БМК |ЕК = ЕКИ ... | |БК |
| | |+ АҮ |4)АҮ | | |
| | | ... | | ... ... | | | | |УӨТ ... ... ... ЕСЕП ЕРЕКШЕЛІГІ
2.1.Айналымнан тыс активтер мен тауар-материалдық жинақ есебі
Материалдық емес активтер
Материалдық емес активтер - өндірісте ұзақ мерзім пайдалануға болатын
(бір ... ... ... негізі жоқ ақшаға жатпайтын, бірақ қандайда
бір бағаға, құнға бағаланатын болғандықтан субъектіге үнемі қосымша табыс
(пайда) ... ... ... Бұл ... ... болады, кәсіпорын
тарапынан бақылауда болып, оны пайдаланудан кәсіпорын ... ... ... Бұл ... ... ... да тән. ... материалдық емес активтерін физикалық негізсіз және ... ... ... емес активтер құрамына кіргізуге болады.
Мысалы, біріккен кәсіпорынның жабдықтары технологиялық басқаруға
арналған компьютерлік бағдарламамен қамтамасыз етіліп, ... ... ... ... Бұл ... ... жабдықпен бірге негізгі құрал
құрамына енеді ме немесе материалды емес ... ... ... ме, ... түрде анықталуы керек.
Біріккен кәсіпорынның материалдық емес активтеріне: лицензиялық
келісім; компьютерлік бағдарламамен ... ... ... ... ... ... тауарлар белгісі, фирмалық атаулар, ноу-хоу,
табиғи ресурстарды пайдалану құқығы және тағы басқалар жатады.
Біріккен кәсіпорынның материалдық емес ... ... ... ... мен адамдардан ақыға сатып алынған
материалдық емес ... ... ... ... алуға жұмсалған
нақты шығындардың сомасымен көрсетеді;
2. Кәсіпорынға өтеусіз келіп түскен материалдық емес ... ... ... ... ... ... ретінде құрылтайшыдан келіп түскен
активтер есепте тараптардың келісімімен белгіленген құн
бойынша көрсетіледі.
Біріккен шаруашылық ... ... емес ... ... Республикасы бухгалтерлік есебінің 28-стандартына ... ... ... ... ... ... бас ... бірінші “Айналымнан тыс активтер” - деп аталатын бөлімнің 10-
бас шотының ...... ... ...... 103-шот – Патенттер, 104-шот – Ұйымдастырру шығындары, 105-шот –
Гудвилл, 106-шот – Басқадай ... емес ... – деп ... ... ... емес активтердің біріккен кәсіпорынға келіп түсуі мен
шығуы бір данада жасақталған №1 ... ... емес ... ... ... материалдық емес активтердің дәл атауы, ... ... ... түскен) күні, объектінің сипаттамасы, бастапқы құны,
амортизация нормасы көрсетіледі.
Біріккен кәсіпорынның ... емес ... ... ... етілгенде (сатылғанда, өтеусіз берілгенде) акт екі ... ... және ... ... ... ... ... есеп материалдық емес активтерді есепке алудың №2 МЕА нысанындағы
инвентарлық карточкасында жүргізеді. Инвентарлық карточкалардың деректерін
материалдық емес ... ... алу ... ... ... емес ... ... ай басындағы және соңындағы қалдықтары,
ай ішіндегі қозғалысы келтіріледі. Есеп ... ... ... машинограммада жасалды.
Біріккен кәсіпорынға материалдық емес активтердің келіп түсуі.
Басқа заңды және жеке ... ... ... ... ... емес ... келісім құнына (ҚҚС-сыз) Д-т 101-103,106 К-т
671, ҚҚС сомасына Д-т 331 К-т 671, ... ... ... Д-т 633 К-т ... ... ... Д-т 671 К-т 441, 431, 451, 452жазулары жазылады.
Материалдық емес ... ... өзі ... (бағдарламалық
қамтамасыз ету, интеллектуалды құн объектісін құру, сауда ... ... ... құнына Д-т 901 К-т ... ... Д-т 902 К-т 681, ... ... ... ... К-т 635, материалдық емес активтерді жасау жөніндегі шығындарға Д-т 900
К- т 901, 902, 903, ... ... емес ... ... ... ... ... кезде) Д-т 102, 106 К-т 900 жазулары жазылады.
Біріккен кәсіпорындардың материалдық емес ... ... ... оның түрі мен оны ... айналысатын бөлімшеге
байланысты 92, 93-бөлімшелердің шоттарында ... ... ... материалдық емес активтердің жарғылық
капиталға салым ретінде түскенде мәлімделген жарғылық капиталдың ... ... 511 К-т 501-503 ... ал ... ... ... емес ... Д-т 101-103, 106 К-т 511жазуы жазылады.
Шаруашылық ... ... ... ... ... сәйкес – шаруашылық субъектілері жарғылық капиталға
салым ретінде аластатылған құқықты енгізуге құқылы. Олар ... ... ... ... ... ... бойынша (жалдық пайызды қоса)
қысқартылған түрде бағаланады. Үйлерді, ғимараттар мен жабдықтарды уақытша
пайдалану құқы құнының ... ... ... бұл ... Д-т 106 К-т ... ... ... пайдалануға алынған үйлердің, ғимараттардың және
жабдықтардың өзі ... тыс ... ... ... ... ... тегін келгенде Д-т 101-103, 106 К-726, 727 болады. Жыл
соңында Д-т 726, 727 К-т 571 ... ... ... материалдық емес активтерінің ... ... ... жарғылық капиталына салынса материалдық
емес активтердің баланстық құнына Д-т 841 К-т 101-103, ... ... ... Д-т 111-113, 116 К-т 101-103, 106, ... ... Д-т ... К-т 721, ҚҚС сомасына (айырмашылықтан) Д-т 821 К-т 633, жыл ... ... ... ... Д-т 571 К-т 841, 842, ... кірістің
артуына Д-т841, 821 К-т 571 жазулары беріледі.
Моральдық ... және ... ... ... ... ... материалдық емес активтердің есептен шығарылғанда материалдық
емес активтердің баланстық құнына Д-т 841 К-т ... ... ... ... Д-т 111-113, 116 К-т 101-103, 106, жыл ... Д-т 571 ... жазулары жазылады.
Сатуға байланысты материалдық емес ... ... ... емес ... ... құнына Д-т 841 К-т 101-103, 106,
бұрын есептелген тозудың сомасына Д-т 111-113, 116 К-т 101-103, ... ... ... ... ... Д-т 301 К-т 721, ҚҚС
сомасына: Д-т 301 К-т 633, ҚҚС бюджетке төленгенде Д-т 633 К-т 441, ... ... ... Д-т 431, 441, 451, 452 К-т 301, жыл ... Д-т 571 ... зиян шеккенде Д-т 721 К-т 571 жазулары жазылады.
Өтеусіз берілсе баланстық құнға Д-т 841 К-т 101-103, 106, ... ... ... ... Д-т 111-113, 116 К-т 101-103, 106, ... Д-т 821 К-т 633, жыл ... Д-т 571 К-т 841, 821 ... кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызмет процесінде
материалдық емес ... ... ... ұшырайды.
Есептелген тозудың мақсаты – пайдаланудың белгіленген мерзімі ішінде
тозуды өндіріс пен айналымның шығындарына қосу есебінен олардың құнын ... ... ... ... емес активтердің амортизациясын
есепке алу үшін 11-“Материалдық емес ... ... ... көзделген. Бұл шоттар пассивтік әрі реттеуші
сипаттағы шоттар. ... ... ... ... емес
активтер амортизациясының (тозуының) ай басындағы қалдығын, ай ... және ... ... ... қалдығын көрсетеді, ал 111-116
шоттарының дебеті бойынша МЕА амортизациясының (тозуының) есептен шығарылуы
(кемуі) көрсетіледі.
Біріккен ... ... емес ... ... ... ... есептелген нормалар және МЕА болжамды ұтымды пайдалану
мерзімі бойынша ай сайын ... ... ... мерзімін анықтау
мүмкін емес. МЕА бойынша ... 10 ... ... ... ... қызметінен аспайтындай болып белгіленеді.
Мысалы: Субъект ЭЕМ-ге бағдарламалық қамтамасыз ету сатып алды, құны
120,0, ұтымды пайдалану ... 5 жыл (60 ай) ... ... ... ... нормасы 120,0 / 60 = 2 000 теңге немесе 1067 (2
000*100/120,0). МЕА оларды пайдалану мерзімі ішінде кәсіпорынға белгілі ... ... ... ... ... МЕА құны ... өтелгеннен кейін
немесе актив табыс әкелуді доғарған сәттен бастап тоқтатылады. МЕА ұтымды
пайдалану ... ... ... ... амортизациясын өндіріс
немесе айналым шығындарына қосу тәуелді, демек оған кәсіпорын ... ... ... де тәуелді болмақ. МЕА амортизациясының есебі РТ №6-
нысанында ... ... ... ... ... НҚ бойынша тозуды есептеуге ұқсас көрсетіледі. ... ... Д-т 811, 821, 935 К-т 111-116 ... ... ... талдамалы есеп МЕА түрлері және ... ... ... тиіс.
МЕА түгендеген кезде кәсіпорынға меншік құқына тиесілі МЕА нақты ... ... ... ... ... мен мерзімділігі, материалдық
емес активтердің тозуын есептеудің дұрыстығы, моральды ескірген активтердің
бар-жоғы тексереді.
Бастапқы құжаттамада МЕА ... ... ... ... ... құны, ұтымды пайдалану мерзімі, тозу ... ... ... МЕА ... ... ... өзінің бар-жоғын және пайдаланудағы кәсіпорынның құқын растайтын
құжаттардың қолда барын ... ... ... ... ... ... (НҚ, ... өнімдер және басқалар) сатып алады, сондай-ақ пассивтер кәсіпорынның
балансы бойынша 6 000,0 теңге құрады. Активтерді ... ... ... нақы бағасы бойынша құрылтайшы 6 000,0 түсім түсіреді. ... ... одан тыс ... ... ... сатқан кезде сатып алу
құны 10 200,0 теңге құраған. Активтің ... ... мен ... ... ... ... алынған түсімнің арасындағы айырма сомасы
“фирма бағасын” немесе гудвиллді құрайды.
Сатып ... ... ... шынайы құнынан артық 4200,0 төледі.
Дәлелдемелері сатып алынған кәсіпорын ... ... ... қайсы
бір нысанына ие болған, кәсіпорынды сатып ... ... ... ... ішкі
немесе сыртқы нысанына ие болған, сатып алушы ... ... ... ... ... оның ... кеңінен танымал және сұранысқа ие,
кәсіпорында білікті қызметкерлер бар, ... ... ... ... ... ... ... лицензиялар бар, кәсіпорын сатып алынатын
материалдық ресурстарды өткізу нарқына жақын орналасқан болып табылады.
I. ... ... ... заңды тұлға мәртебесін, дербес немесе жеке
балансын сақтайды. Сатып алынған кәсіпорынның активтерінің құны ... ... ... Д-т 562 К-т 441, ... ... алу ... ... активтерінің құнынан арту сомасына Д-т 105 К-т 441, 10 ... ... ... ... ... ... ... МЕА
тозуына есептеу жүргізіледі 4200,0/120 ай= 35,0 (ай ... Д-т 935 ... ... К-т 115 – 35,0, егер ... да бір ... байланысты
гудвиллді есептелген амортизация сомасы оның құнын жаппаса, онда ... ... ... бұл орайда Д-т 821 К-т 105 және жыл ... ... К-т ... ... Нұсқа
Жұмыс істеп тұрған кезінде сатып алынған кәсіпорын заңды ... ... оның ... мен ... ... ... ... қосылады. Баланста көрсетілген құнға Д-т 562 К-т441 – 6 000,0
млн.теңге, кәсіпорынды ... алу ... ... барлық активтерінің
құнынан арту сомасына: Д-т 105 К-т 441 – 4200,0, ... ... ... ... акт бойынша қабылданды Д-т 10, 12, 20, 22, 32, 33, 40, 44,
45 және т.б. бөлімшелер К-т 562 – 6 000,0, ... ... ... ... акт бойынша қабылданды Д-т 562 К-т 11, 13, 50, 56, ... 63, 65, 66, 67, 68 және т.б. ... – 6 000,0, 10 жыл ... ай
сайын есептелген амортизация: Д-т 935 К-т115 – 35,0, 10 ... ... ... ... Д-т 115 К-т 105-4 – 200,0 ... жазылады.
Бедвилл жағдайында сатып алынған кәсіпорын құны 10 000,0; 7 000,0
сатып алынған, бедвилл – 3 000,0 Д-т 562 К-т 441 – 7 ... 562 К-т 727 – 3 ... ... Д-т 727 К-т 571 ... ... есебі
Біріккен кәсіпорынның негізгі құралдар есебі Қазақстан Республикасының
бухгалтерлік есеп жөніндегі 13.11.96 жылғы №3 ... ... ... ... ... ... қаулысына сәйкес №6 “Негізгі құралдар есебі”
бухгалтерлік есеп стандарты бойынша реттеледі.
№6 БЕС бойынша біріккен кәсіпорынның негізгі ... – бұл ... ... ... ... саласында, сондай-ақ өндірістік емес
салада (материалдық емес өндіріс саласында) ұзақ ... бойы (1 ... ... болатын материалдық активтер. Біріккен кәсіпорынның негізгі
құралдарына мыналар жатады: ... ... ... ... ... ... және шаруашылық құрал-саймандар, үлкен
және өнім беретін малдар, ... ... мен ... да ... ... ... ... сипатына қарай біріккен кәсіпорындардың
негізгі құралдары былайша бөлінеді:
• өндірістік – бұл ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар.
• Өндірістік емес – бұл – тұтыну мақсатындағы негізігі құралдар.
Тиістілігі бойынша негізгі ... ... ... ... ұзақ ... ... пайдалану сипатына қарай біріккен
кәсіпорынның негізгі ... ... және ... ... ... бойынша негізгі құралдар инвентарлық және ... ... ... мен ... түрлері бойынша негізгі құралдар осы қорлардың
қатысуымен ... өнім ... ... ... жатқызылған экономика
саласы мен қызмет түріне жатады. Өнеркәсіп саласына экономикалық ... ... ... ... ... ... ... негізгі
қорлар жатады.
Біріккен кәсіпорынның негізгі құралдарының есебін дұрыс ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Негізгі құралдарды ақшалай өлшеммен бағалау олардың көлемін, құрылымын,
тозуын ... ... ... жоспарлауға мүмкіндік береді. №6 БЕС бойынша
бастапқы, ... ... ... сату ... және жою ... ажыратуға
болады.
Біріккен кәсіпорынның негізгі құралдар бухгалтерлік ... ... ... ... алу сәтінде көрсетіледі. Оған барлық қажетті нақты
өндірістік шығындар, негізгі құралдарды ... және ... алу ... ... ... алу кезінде төленген өтелмейтін салықтар мен алымдар,
жеткізу, монтаждау, орнату, ... қосу ... ... ... ... ... үшін ... активті жұмыс жағдайына келтіруге
байланысты басқа да шығындар жатады.
Жер учаскесінің бастапқы құнына мыналар шотта көрсетілген сату бағасы,
жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... ресімдеу бойынша заңгердің көрсеткен қызметін төлеу, ... ... ... ... ... ... жөніндегі шығындар (үйлерді
бұзу, тазалау, тегістеу) кіреді.
“Альтаир” ЖШС-і аумағында 1 200 000 теңгенің құрылысы ... ... ... ... ... ... жөніндегі агенттің көрсеткен
қызметінің құны – 23 000 теңге, шарт жасау жөніндегі ... ... құны – 15 600 ... ... бұзу ... 35 000 теңге, үйді
бұзудан алынған табыс 12 300 ... ... ... және ... ... 7 000 теңге.
Учаскенің бастапқы құны: 1 200 000 + 23 000 + 15 600 + (35 000 – ... + 7000 = 1 268 300 ... ... Д-т 121 (жер) К-т ... есеп айырысу). Сатып алынған жабдықтардың бастапқы құнына
сатып алу ... ... ... ... ... ... ... жабдықтың пайдалануға жарамдылығын тексеру мақсатында
сынақтан өткізу шығындары қосылады.
Біріккен кәсіпорынның негізгі ... ... ... ... ... (қозғалысы) (НҚ) №1 ... ... Ол ... ... ... құралдардың құрамына есептеу
үшін, олардың пайдалануға берілуін ресімдеу үшін, негізгі ... ... ... ... ... ... құралдардың қоймадан
(запастан) пайдалануға беру үшін, сондай-ақ ... ... ... НҚ ... шығарып тастау үшін пайдаланады. Негізгі құралдарды
қабылдау ресімдеген кезде басшы тағайындаған қабылдау комиссиясы әрбір жеке
объектіге бір дана акт ... НҚ ... ... ... ... ... жасауға шаруашылық бұйымдарын, құрал-саймандарын,
жабдықтарын есепке алған кезде, егер бұл ... ... ... бірдей болса және бір күнтізбелік айда қабылданған болса, рұқсат
етіледі. Акт ресімделгеннен ... осы ... ... ... ... ... ... Оған бас бухгалтер қол қояды және
субъект басшысы немесе соған өкілетті адам бекітіледі. НҚ ішкі ... ... акт екі ... ... НҚ ... ... ... акт үш данада жасалады, оның екеуі өткізуші ... ... ... ... мен ... ... ... екіншісі есеп айырысу-төлем
құжаттарына қоса беріледі), үшіншісі НҚ қабылдайтын тұлғаларға ... ... ... мен ... “жас өсімдіктер” тобына есептеуді,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... дейін)” тобына ауыстыруды көпжылдық өсімдіктерді қабылдау
және пайдалануға беру ... ... Акт ... кейін
техникалық құжаттармен бірге бухгалтерияға тапсырылады.
Біріккен кәсіпорынның негізгі құралдардың есебі ... ... ... ... ... бастапқы бағасымен немесе ағымдағы
құнымен (негізгі құралдар ... ... ... ... ... тозу ... есепке алуға пассивтік 131-134-шоттар арналған.
Үйлер мен жеңіл ... ... ... ... ... Д-т ... К-т 671, тозу ... (егер пайдалануда болған объектілер сатып
алынса) Д-т 122-124 К-т 131, 133 – 100,0, ... қоса ... ... ... Д-т 124 К-т 671 – 50,0, жеткізушілер мен мердігерлер
алдындағы берешек өтелгенде Д-т 671 К-т 431, 441, 451, 452 – 350, 0 ... Егер ... алу бір ... және бір ... ай ... онда бухгалтерлік жазбаны 671-шотта көрсетпестен ... яғни Д-т 122, 124 К-т 431, 441, 451, 452, тозу ... ... ) Д-т 122, 124 К-т 131, 133. Бұл ... бұзу ... ... ол ... нәтижелерінде көрсетілмейді. Өзге қалалық есеп ... ... ... ... ... ... ... егер
үйлер мен автомобильдер жаңа болса, онда тозу операциялары болмайды. Егер
НҚ нарықтықтық бағасы бойынша сатып алынса, онда ол НҚ ... құны ... ... ... басқа НҚ (бухгалтерлік жазбаларды ақша шоттарымен
жасауға болмайды, өйкені ... ... ... ҚҚС ... ... ҚҚС-
сыз салық шот-фактураларына сәйкес келісім құнына Д-т 123-125 К-т 671 ... ... шот ... ҚҚС ... Д-т 331 К-т 671 – 45,0; ... сәті ... ... берешекті кемітуге ҚҚС-ты жатқызу сәті болып
табылғанда Д-т 633 К-т 331 – 45,0; ... ... ... ... К-т 431, 441, 451 – 360,0 жазуы ... Егер ... ала ... ... ... ала төлемнің сомасына Д-т 351 К-т431, 441,
451, 452 – 360,0; НҚ ... ... Д-т 123, 125 К-т 671 – 300,0; ... Д-т 331 К-т 671 – 45,0; ҚҚС ... алу Д-т 633 К-т 331 – ... ... ... ала төлемдерді) есепке алу: Д-т 671 К-т 351 ... жазу ... НҚ ... ... ... ... онда ... былайша кіріске
алады: Д-т 122-125 К-т 727 – 1200,0. Егер табыс ету ... ... ... онда ... ... Д-т 122-125 К-т 727 – 400,0; тозу
сомасына: Д-т 122-125 К-т 131-134 – 800,0 ... ... Ал ... құралдар атқарушы үкімет органдарынан субсидия түрінде алынса, Д-т
122-125 К-т 726 – 1млн ... ... ... НҚ ... ... тозу құны ... Онда баланстық құнына Д-т 122-125 К-т 726
– 600,0; тозу ... Д-т 122-125 К-т 131-134 – 400,0 ... ... қорытындысы бойынша 7-бөлімнің шоттарында көрсетілген табыстар жиынтық
табыстың ... ... Д-т 726, 727 К-т ... ... капиталға салым ретінде келіп түскенде
мәлімделген ... ... ... Д-т511 К-т 501-503
– 5 млн теңге; Жарғылық капиталға салым ретінде ... ... ... ... Д-т 122-125 К-т 511 – 3500,0 болады. Егер
пайдалануда болған НҚ ... ... және ... ... құнына сай келсе, онда баланстық келісімді ... 122-125 К-т 511 – 2300,0; тозу ... Д-т 122-125 ... – 1200,0; ... ... салымның қалған
сомасына Д-т 101-103, 201-205, 208, 221-223, 106, 431, ... 452 К-т511 – 1 500,0 ... ... ... ... НҚ келіп түскенде ... ... алу ... Д-т 801 К-т 222 – 1200,0; ... ... ... келісім құнына (салық шот-
фактурасына сәйкес) Д-т 301 К-т 701 – 1500,0; ҚҚС сомасына
(салық ... ... Д-т 301 К-т 633 – ... ... ... ... құжаттарда тозу сомасы
көрсетілсе) Д-т 122 К-т 671 – 1500,0; Тозу ... ... ... Д-т 123 К-т 132 – ... ... ... алынған салық шоты бойынша) Д-т 331
К-т 671 – 225,0; ҚҚС ... алу: Д-т 633 К-т 331 – ... ... ... алу: Д-т 671 К-т301-1 – 800,0
(1500,0+300,0); жыл ... ... ... ... ... Д-т 571 К-т801 – ... ... жиынтық табысты арттырады д-т 701 К-т571 – 1500,0.
Аталған ... ... ... ... ... ...... жазылады.
НҚ түгендеу кезінде анықталған артықшылықтары (келіп
түскен кезде кіріске ... Д-т 122-125 К-т ... ... кірістеледі.
Инвентарлық объект НҚ есебінің объектісі болып табылады, яғни оған
тиесілі бейімдеулері және керек-жарақтарымен бірге аяқталған құрылғы ... ... зат ... ... ... бір ... ... арналған. Инвентарлық объектіге инвентарлық нөмір тағайындалады.
Объектінің нөмірлеуін әдетте реттік-сериялық жүйе ... ... ... үшін ... ... дейінгі ғимараттарға 0300-ден 0499-
ге дейінгі нөмірлер бөлінген.
Инвентарлық нөмірлер НҚ №1 ... және НҚ ... бары ... ... алу ... барлық тіркелімдер мен ... ... ... ... ... бетондарды бекіту, бояу жағу
немесе басқадай ... ... ... ... ... болған барлық кезеңіне сақтайды, ал ол ... ... ... ... ұзақ ... бойы (5 ... дейін ) қайтадан нөмір
қоймайды. Бухгалтерлік есепте НҚ әрбір объекті бойынша бүтін теңгеге дейін
дөңгелектелген сомамен ескеріледі.
Негізгі құралдарының саны көп және ... қол ... ... ... яғни НҚ ... есебі инвентарлық карточкаларда
жүргізіледі. Олар ... ... ... ... ... және ... ... шаруашылық мақсаты бір және ... , құны ... және бір ... бөлімшеде тұрған басқа
заттарды қоспағанда, әрбір инвентарлық объектіге ашылады.
Ай ішінде 4-бөлімнің карточкалары ... ... ... ... айналымдармен салыстырғаннан кейін кортотеканың тиісті
бөлімдеріне орналастырылады.
Нормалар еңбек құралдарының экономикалық мақсатты ... ... ... Олар ... құралдар өтелуінің нормативтік мерзімін
көрсетеді. ... ... ... құралдардың ұзаққа шыдамдылығы мен
физикалық тозуына байланысты. Мұның өзі ... ... ... және материалдық-заттық ерекшеліктеріне пайдаланудағы негізгі
құралдардың нақты жасына, қолданыстағы еңбек құралдарының моральдық тозуына
байланысты анықталады.
Автомобиль ... ... ... амортизациялық аударымының
нормасы 1000 км жүрістің баланстық ... ... ... мүмкін. Жыл
бойы әрбір айдағы амортизациялық аударымдардың мөлшерін анықтау негізгі
құралдар ... ... айда ... ... сондай-ақ негізгі
құралдардың толық амортзациясына нормативтік қызмет мерзімінің аяқталуына
байланысты белгіленген нормаларға дүзетілген амортизация ... ... ... ... ... ... кезде, соңғы
жылды қоспағанда, жою құны ескерілмейді. ... ... ... ... жою ... ... кемітілуі үшін ішкі қажеттікпен шектелген болады.
Бірккен кәсіпорындарда амортизациялық аударымдар әрбір есепті ... ... ... ... шығындар ретінде танылады. Амортизацияның әр түрлі
әдістерің қолданылады және оны ... ... алуы есеп ... ... ... ... сәйкес өзіне тиесілі
үйлерді, ғимарттарды, жабдықтарды, көлік құралдарын және инвентарларды
басқа ... ... ... ... ... ... ... немесе қарызға беруге, егер ... және ... ... ... ... ... ... есептен шығаруға
құқылы. Кәсіпорындардың, цехтар мен басқа ... ... және ... ... ... ... физикалық және
моральды тозуы бойынша таратылған кезде; табиғи апаттардың, ... ... ... ... ... ... ... ақау ретінде шығарып тастағанда; шаруашылық аралық дәне ... ... ... ... шығару арқылы өтеусіз бергенде.
Сыйлағанда, табыс еткенде (сатқанда), өткізгенде және айырбастағанда ... ... ... ... (объект қайта жабдықталғанда және
жаңартылғанда) болады. Ғимараттар, жабдықтар және ... да ... ... ... ... жұмыспен өтегеннен кейін, физикалық тозуы
салдарынан толық ескірген ... үй, егер бұл ... ... экономикалық жағынан тиімсіз немесе мүмкін емес болса және оларды
басқа шаруашылық субъектілерге өткізу немесе сату ... ... олар ... ... ... есептен шығарылады.
НҚ №4 нысандарындағы актілерде жасалған ... ... ... ... ... күні, пайдалануға берілген уақыты, объектінің
бастапқы ... ... ... тозу сомасы, жөндеулердің саны
көрсетіледі. Акт кәсіпорын басшысы ... ... ғана ... ... Актінің келесі жағында объектіні ... ... мен НҚ ... ... ... ... түсімі
көрсетіледі. Материалдық құндылықтарды қоймаға өткізу ... ... алу ... ... ... ... ... Негізгі табыннан жануарлардың жарамсызын шығаруды ... ... ... ... ... (бір ... №57-нысан,
топқа №57а-нысаны).
Негізгі құралдарды жұмыс жағдайында ұстау үшін оларды мерзім сайын
жөндеу ... ... өзі НҚ ... ... тозуы біркелкі
еместігіне байланысты болады. Бухгалтерлік есеп ... ... ... мен оның құны ... ... ... ... қаражаттарға бақылау жасауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұйымдастыру-
техникалық белгілері бойынша жөндеу, яңғни ... ... мен ... ... болып бөлінеді.
Бір жылдан артық мерзім сайын ... ... ... ... алмастырылатын немесе тозған барлық тетіктері мен
жерлері қалпына келтірілетін, агрегат ... және ... ... ... ... мен ... ... күрделі жөндеуі болып
саналады. Машинаның агрегаттарына ... ... ... ... ... ... ... Үйлер мен ғимараттардың
күрделі жөндеуі әдетте жөнделетін объектілерді шамалап қайта ... ... ... ... конструкциялар мен тетіктер алмастырылады.
Шамалап қайта құру немесе ... ... ... ... №6 ... НҚ объектілерінің бастапқы құнын өсіру кейінгі күрделі ... ... күйі ... жағдайларда ғана жүргізіледі. Мұндай
кезде оның бастапқы бағалаудың нормативтік көрсеткіштері: ... ... ... артады. Объектінің техникалық күйін сақтау және ұстау
мақсатында НҚ жөндеуге жұмсалған шығындар ... ... ... ... ... ... ағымдағы шығындар ретінде танылады.
Мысал: автомашинаның бастапқы құны 1 500 000 теңге, ... ... 8 жыл, ал 5 ... ... автомашинаға құны 2 900 000 теңге болатын
жаңа қозғалтқыш орнатылады, оң жақ қапталы 45 000 ... ... ... ... ... ... 2 ... артады, сөйтіп 2
900 000 теңге сомасындағы шығындар ... ... ... ал 45 ... ... ... ... ретінде танылады.
Ағымдағы жөндеу НҚ жұмыс жағдайында ұстау үшін оның тозған тетіктерін
алмастырудан немесе түзетуден тұрады. Оны НҚ ... ... НҚ ... ... ... ... ... жүзеге
асырылатын жоспарлы-ескерту жөндеуінің маңызы зор болмақ. ... ... ... ... ... ... көлемі мен өзіндік
құнын ... ... ... ... мақсатқа сай
пайдаланылуына бақылау жасауды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... НҚ ақау ... Оның ... НҚ жөндеу жүргізуге норяд-тапсырыс жасалады.
Кәсіпорынның жөндеу цехтарына (ЖЦ, РМН, РСУ) ... ... ... ... каточкалар ашылып, онда жөндеудің шығындары жинақталады. Жөндеу
жұмыстары аяқталғаннан кейін №2 нысаны бойынша объектілер тапсырыс ... ... НҚ ... ... ... алуды бақылау
мақсатында №6 нысанындағы инвентарлық карточкаларды объектілерді жөндеу
кезінде ... ... ... ... ... ... бұл бөлімнен НҚ топтары бойынша картотеканың тиісті
бөлімдеріне көшіреді.
Өндірістік ... ... ... ... шығындарды есепке алу
үшін 934-шот қолданылады. Жалпы шаруашылық мақсаттағы НҚ, жөндеу шығындары
821-шотта, тауарларды сататын ... ... ... НҚ ... шығындары
811-шотта көрсетіледі. Қажет болған жағдайда жөндеуге жұмсалған шығындарды
өнімнің, жұмыстың және қызметтің құнына ... ... ... ету ... ... ... ... мен оның ұзақтығына жұмсалатын
шығындардың жылдық сметасына орай ай сайын аударымдар жасап, жөндеу ... ... ... ... мен ... есеп ... сәйкес
кәсіпорындар мен ұйымдар нақтылы қолда бар негізгі құралдарды айқындау және
оның ... ... ... мақсатында мерзім сайын түгендеу жүргізіп
отырады.
№ 24 «Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру » ( БЕС-24) ... ... ... түгендеу жүргізу мерзімін кәсіпорын өзі белгілейді.
Бухгалтерлік есеп пен есеп беру ... ... ... ... ... субъектісі жылына кем дегенде бір рет мүліктер мен
қаржылық міндеттемелерге түгендеу жүргізеді. ... ... ... ... техникалық құжаттардың қолда бары мен
жағдайы және жалға берілген немесе субъект жалға не ... ... НҚ ... ... бары ... Құжатта жоқ болса олардың алынуын
немесе ресімделуін қамтамасыз ету керек.
Бухгалтерлік есептің тіркелімдерінде немесе ... ... және ... ... ... дүзетулер мен растаулар енгізілуі
керек. Түгендеуді ... үшін ... ... қызметкерлеріне,
бухгалтерия қызметкерлерінің міндетті түрде қатысуымен комиссия құрылады.
Есепке қабылданбаған объектілер, оларды сипаттайтын ... ... ... жоқ ... дұрыс көрсетілмеген объектілер анықталған
жағдайда, комиссия ... ... осы ... ... ... мен ... ... инвентарлық тізімдемеге және
инвентарлық карточкаға ... ... ... ... анықталған бағалау
қолданыстағы бағалар мен өндіріс жағдайлары ... ... ... ... осы объектілердің қашан салынғанын немесе сатып
алынғанын, ... ... ... ... ... оны ... ... Негізгі құралдар объектінің негізгі мақсатына сәйкес
атаулары бойынша инвентарлық тізімдемеге ... ... ... тыс ... болған негізгі құралдар
кәсіпорыннан уақытша шыққан сәтке дейін түгенделеді. Пайдалануға жарамайтын
және қалпына ... ... ... түгендеу тізімдемесіне енбейді.
Түгендеу комиссиясы мұндай объектілерге пайдалануға енгізілген мерзімі мен
осы объектілердің ... ... ... ... отырып,
жекеленген тізімдеме жасайды. Меншіктң НҚ түгендеумен қатар жалданған және
жауапты ... НҚ ... Осы ... ... әрбір шаруашылық
субъектісіне (жалға беруші) жекелей ... ... ... ... ... ... жауапты сақтауға алынғандығын ... ... ... Онда белгіленген мәліметтерден басқа,
шаруашылық субъектісінің атауы, жалдау немесе ... ... ... ... бір ... жалға берушіге жіберіледі. Түгендеу нәтижесін
анықтау үшін бухгалтерияда “НҚ түгендеу нәтижелерін салыстыру ... Оған ... ... ... ... ... комиссиясы отырысының хаттамасын шаруашылық субъектісінің
басшысы түгендеу аяқталғаннан кейінгі 10 күннен ... ... ... ... ... айда ... тиіс.
1. Ескерілгені белгілі болған НҚ объектілерінің құны тозу сомасына Д-т
122-125 К-т131-134 – 120,0, ... ... Д-т 122-125 К-т 727 ... ... ... ... ... есептелген
тозудың сомасына Д-т 131-134 К-т 121-125, баланстық құнына Д-т 334 /
кемшілік және жоғалту К-т 122-125, егер ... адам ... ... өтеп ... бас тартса Д-т 821 К-т 334 / кемшілік және жоғалту –
350,0 болады.
2. Егер ... адам ... ... сот ... бойынша кінәлі болып
танылса НҚ баланстық құнына Д-т 333 /материалдық залалды өтеу ... ... К-т 334 / ... және ... – 35,0; ... ... нарықтық және баланстық құндарының ... Д-т 333 ... ... өтеу ... есеп ... К-
т 611; кемшілікті өтеу шамасына қарай Д-т 451, 681 К-т ... ... өтеу ... есеп ... бірге Д-т 611 К-
т 727 жазулары жазылады.
Тауарлы-материалдық қорлар
Өндіріс процесіне еңбек құралдармен қатар еңбек заттары да қатысады.
Өндірістік қорлар – бұл бір ... цикл ... ... ... ... ... ... жұмыстың, қызметтің өзіндік
құнына көшіріп, оның материалдық негізін құрайтын еңбек ... ... ... ... ... №7 ... қорлардың есебі” БЕС-ына сәйкес ұйымдастырылады, онда стандарт
әрекетінің аясы, ТМҚ өлшемдері, ТМҚ өзіндік құны, ТМҚ ... ... есеп ... ... ... ... дұрыс және тиімді ұйымдастыруды қамтамасыз ету үшін
материалдық тауардың бірегей номенклатурасын әзірлеу; ... ... ... және ТМҚ-ды кіріс ету және ... ... ... ресімдеу тәртібін сақтау; бастапқы құжаттардың ... ... ... ... ... ... ... түгендеу жүргізу;
бухгалтериядағы материалдардың есебі учаскесін компьютерлендіру қажет.
Біріккен кәсіпорындарда өндірістік қорлар финкционалдық бағыты бойынша
былайша бөлінеді:
1. Шикізаттар мен ... ... ... ... ... мен ... ... Отын;
a) Технологиялық (технологиялық мақсат үшін);
b) Қозғалтқыш (жанармай);
c) Шаруашылық (жылу үшін).
4. Ыдыс және ыдыс материалдары
a) Қызмет мерзімі мен құнына байланысты НҚ ... ... ... инвентарлық ыдыс;
b) өндірістік қорлардың құрамында ескерілетін инвентарлық емес
ыдыстар.
5. Қосалқы бөлшектер, тозған тетіктер мен ... ... және ... ... ... Өзге материалдар;
7. Құрылыс материалдары.
Біріккен кәсіпорындардың материалдық қорлардың барлық түрлерінің есебі
20-“Материалдар” бөлімшесінің ... ... ... ... мен ... шоты, 202-“Жартылай фабрикаттар және
конструркциялар мен тетіктердің ... ... ... 204-
“Ыдыс және ыдыстық материалдар”, ... ... ... ... 207-“Өңделетін материалдар”, 208-“Құрылыс ... ... ... ... құндылықтарды дұрыс есепке алу
үшін материалдардың әзірленген номенклатурасы болуы керек.
Материалдар ... – бұл ... мен ... ... ... ... материалдың әрбір түріне номенклатуралық нөмір
белгіленіп, дәл және тұрақты өлшем бірлігі ... ... ... ... ... есепте ескерілетін бағасы қойылады.
Номенклатуралық тізілім – номенклатура бағалық деп, ал ... ... ... деп ... ... ... бірлігі мен бағасын ТМҚ-дың қалдығы ... ... ... ... мен ... ... Талдамалы
есепте материалдық құндылықтар нақты есептік бағалар ... ... ... ал жинақтамалы есеп пен есеп беруде нақты өзіндік құны
бойынша ескеріледі.
Біріккен кәсіпорындарда материалдық ресурстардың нақты ... ... ... ... ... ... ... алынған үшін пайыз төлеуді
қоса алғанда, сатып алу шығындары; коммерциялық, делдал ... ... ... ... ... ... тауар биржаларының қызмет
құны; кедендік баж; басқа ұйымдардың күшімен жүзеге асырылған тасымылдау,
сақтау, жеткізу шығындарына ... ... ... сәйкес тарифтің артық төленген сомаларын қайтару және сол
сияқты ... ... ... ... ... кәсіпорындарда қорлардың талдамалы есебі жоспарлы-есептік
бағасы бойынша ... онда ... ... ... құн осы ... ... ... нақты өзіндік құнының есептік бағасы бойынша
құннан ... ... Бұл ... ... өзі ... ... көлік-әзірлеу шығындарының жоспарлы мөлшерін ескере отырып
дайындайды. Көлік-әзірлеу шығындары немесе ... ... ... (плюс-минус) материалдық құндылықтардың шығыны келісім ... ... ... ... ... ай ... есептен шығарылады.
Көлік-әзірлеу шығындарының немесе ауытқуларының пайызы олардың ай басындағы
қалдығы мен ай ішінде келіп ... ... ... ... қалдығының және ... ... ... ... ... сомасын бөліп, алынған нәтижені 100-ге көбейту жолымен
анықталады. Есептеп ... ... ... ... ... ... тиісті шоттарға есептен шығарады. Материалдар түрлері
немесе топтарының шығын көлеміне олар ... ... ... ... пайызын табу керек болса және жеткізушілермен тұрақты
байланыс ... ... ... ... ... бойынша өткен
айлардағы пайыздың қолданылуы мүмкін.
Біріккен кәсіпорындарда ... ... ... ... өзіндік құнын №7 БЕС бойынша анықтау ФИФО, ЛИФО, ... ... ... ... құн, ... баға ... ... жолымен жүзеге асырылады.
Материалдық қорлардың қозғалысын есепке алу бойынша типтік құжаттар
әзірленеді. Оларды уақтылы жазып, дұрыс ... ... ... пен осы ... ... , әрі ... пайдалануына бақылау жасауға
мүмкіндік береді. Субъектінің бас бухгалтері дұрыс құжат айналымын, ... ... ... ... ... жасалу, тексеру
және қабылдау ... ... ... ... ... ... ... байланысты барлық операциялар құжаттармен
ресімделеді. Материалдық құндылықтар біріккен кәсіпорынға әдетте жеткізу
шарты бойынша келіп түседі. Онда ... ... ... ассортименті,
жиынтықтылығы, сапасы, есептеулер мен жеткізу шартын бұзғаны ... ... ... ... ... алу үшін жеткізушіге немесе көлік ұйымына және
өкілетті тұлғаға бухгалтерияда сенімхат беріледі.
№2А нысанындағы материалдық ... алу ... және ... ... ... ... алу ... тіркейтін біріккен
кәсіпорындар қолданады. №2 нысанындағы сенімхатты қолданған кезде оларды
беру және алу ... ... ... ... тіркелінеді және №3
нысандағы журнал жүргізілмейді.
Материалдақ құндылықтардың келіп түсуі мыналармен ресімделеді:
1. №4 ... ... ... ... жеткізушілерден немесе
тысқары кәсіпорыннан өңдеуден келіп түскен қорларды есепке алу ... ... ... ... ... тұлға қорлар қоймаға келіп
түскен күні 2 дана етіп жасайды.
2. №5 нысандағы ... ... ... ... ... қоймасынан автокөлікке орталықтанған түрде
жеткізілген жағдайда жазып ... Оның ... ... жіберушіде
қалады. Екіншісі материалдық құндылықтарды ... ету үшін ... ... ... ... тасымалдағаны үшін көлік ұйымына шот
есебінде беріледі. Төртіншісі жолдама қағазға қоса беріледі.
3. №7 ... ... ... туралы акт жеткізушілердің жолдама
құжаттарының деректерімен салыстырғанда ... және ... бар ... қабылдауды ресімдеу үшін қолданады. ... ... ... түскен материалды қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... немесе мүддесі жоқ ұйым өкілінің міндетті ... акт 2 дана етіп ... ... ... ... актлер қоса берілген құжаттармен бірге былай
бөлініп беріледі: 1-ші данасын ... 2-ші ... ... ... ... ... ... үшін заң қызметіне береді.
4. Әзірлеу, сақтау және өндіру процесіне материалдық құндылықтардың
жетіспеушілігі мен ... ... акт ... Олар ... ... ... ... әзірлеу, сақтау және өндіру процесінде
тұрған материалдық қорлардың ысырабы анықталған жағдайда қаолданылады.
Акт қордың ... үшін ... ... есебінен шығаруға
және олардың құнын кінәлі тұлғаның есебінен өтетуге негіздеме болып
табылады. ... №7 ... ... қоса ... 2 ... және оған комиссия мен кінәлі адамдар қол қояды да: ... ... ... 2-данасы бөлімшеде қалады.
5. Материалдық құндылықтардың табиғи кему нормасы ... ... акт ... ... ... немесе тысқары
кәсіпорындардан өңделіп түскен қорларға ... ... ... кему ... ... ... қор ысырабын ресімдеу үшін
қолданылады. Акт №4 нысанындағы кіріс ... қоса ... ... ... ... ресімделген кезде акт
2 данада жасалады. Біреуі қоймаға, екіншісі бухгалтерияға беріледі.
6. ... ... ... ... ... ... пайдаланылмаған материалдардың қоймаға ... ... ... ... қоймасынан ТМҚ өнім әзірлеу үшін, әр түрлі ... ... ... сату үшін ... босатылады. Өндірісті босату
дегеніміз өнім әзірлеу, жұмысты орындау немесе қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... босату материалдың
ішкі қозғалысы ретінде қарастырылады. Цехтың сақтау орындары жоқ болса
материалдық ... ... ... ... өндіріс шығыны болып
саналады. Материалды өндіріске босатқан кезде белгілі бір ... ... ... ... көлеміне белгіленген шығыс
нормативтеріне сәйкес олар салмағы, ... ... ... ... әдетте, алдын ала белгіленген лимиттер шегінде жүзеге асырылады.
Лимиттеу ай басындағы және ... ... цех ... ... ... өндірістік бағдарламасының ... ... ... прогрессивтік нормаларына негізделу керек.
Лимиттеуді жабдықтау бөлімі немесе ... ... ... ... ... талап ету құқы ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың қоятын қолдарының үлгілері
алынады.
Шығыстар ... ... ... ... №8 ... ... ... өнімді әзірлеу
кезінде жүйелі түрде тұтынылатын қорларды босатуды
ресімдеу үшін қолданылады. Лимиттік-шектеу ... ... ... ... ... ... атауына екі дана етіп жасайды. Оның біреуі – ай
басталғанға дейін қорды тұтынатын бөлімге, екіншісі
қоймаға немесе ... ... ... ... ... материалдық құндылықтарды есептен шығаруға
арналған ... ... ... ... Осы карта
бойынша өндірісте пайдаланылмаған қорлардың ... Бұл ... ... ... ... ... тыс ... және басқасына алмастыруға тек кәсіпорын
басшысының өкімі бойынша рұқсат етіледі.
Лимит пайдаланып болғаннан ... ... ... ... ... ... ... №10 нысанындағы акт-
талап қорлардың белгіленген ... тыс ... ... ... ... Олар алмастырылған
кезде қорларды қоймадан есептен шығаруға негіз болып
табылады. Екі данада жасалып, біреуі – ... ... ... ... босатуға арналған №15А ...... ... ... ... және өз кәсіпорынның басқа аумақтарда
орналасқан шаруашылықтарына, ... өзге ... ... алу үшін ... ... ... ... сынығы туралы №7В
нысанындағы акт кәсіпорындағы бөлінудің, ... ... ... ... ... ... қорларды есепке алу үшін пайдаланады. Бүліну
туралы актіге комиссия қол ... Бір ... ... ... ... ... тұлғалардан есептен шығаруға
негіздеме болып табылады, екінші ... ... ... құрылысы кәсіпорындарының әзірлеу цехтарында,
тоқыма, аяқ киім және ... ... ... ... ... карталарында қойманың номері, тауы, номенклатуралық номері,
саны, ... ... ... коды ... аяқталғаннан кейін картада нақты алынған бұйымдардың саны,
оларға норма бойынша және нақты жұмсалған ... ... ... қаптау нәтижесі шығарылады;
f) жинақтаушы ведомостер. Материалдардың ... ... ... карточкаларында ресімдеуге
болады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... жағдайы ТМЖ-дың есебін дұрыс ұйымдастырудың
маңызды шарты болып ... ... ... ... ... ... еденшілермен, механизаця жабдықтарымен және салмақ
өлшейтін приборлардың қажетті мөлшерімен жабдықталуға тиіс.
Қойма ішінде материалдардың ... ... ... мен түрі белгілі бір
жерде сақталуға тиіс. Сақтайтын ... ... ... ... ... ... қоймада жұмыс істейтін материалды жауапты
адамдардың тізімі бекітіледі. Олармен материалдық ... ... ... ... есебін тікелей осы адамдар жүргізеді.
Материалдық құндылықтардың қоймалық есебі үш ... ... ... ... сандық-сомалық есеп әдісі, сальдолық (жедел-
бухгалтерлік)әдіс, материалдық есеп беру әдісі.
Қоймадан тізім бойынша келіп түскен құжаттар алдын ала ... ... ... ... ... ... деректері кәсіпорында
белгіленген есептік топтар бойынша топтастырылады. 20 және 22 ... ... ... ТМҚ-дың кірісі мен шығысы бойынша жүретін,
материалдардың талдамалы есебінің жинақтаушы ведомосте ... топ ... ... ... ... ... ... алынған ай басындағы
қалдық, құжаттарды өткізу тізілімінен ай ... топ ... ... ... ... тізілімінен ай ішіндегі топ бойынша ... ... ... ... ай соңындағы қалдық.
Жинақтау ведомосі бухгалтерия мен қойма есебінің деректерін салыстыру
үшін пайдаланылады. Қойма есебі материалдық талдамалы есебі карточкаларында
және қалдықтар ... ... ... ... деректер сәйкес келу
керек, өйткені қоймадағы жазулар бір ғана ... ... ... ... ... ... ... жауапты
адамдардың материалдық құндылықтардың ... мен ... ... ... ... ақшалай өлшемдегі қозғалысы” деген
№10 ведомосі жасалады. №10 ведомосі ... ... ... ... талдамалы есебінің көрсеткіштерімен ұштастыруға
арналған. ... ... ... ... құны ... ... ... топтардың кесімінде есептік бағалар бойынша
келтіріледі. ... ... ... ... ... материалдық
құндылықтардың нақты құнының олардың есептік ... ... ... ... ... №10 ведомость бірнеше бөлімнен тұрады: 1-
бөлім нақты өзіндік құн бойынша жиынтық деректер мен ай ... ... ... есептік құнын көрсетуге арналған. Бұл деректер №1, №3, №6,
№7, №10 журнал-ордерлерден көшіріледі. Мұнда жүктерді ... ... ... ... шығынын, теміржол алымдарына төлемді
және материалды сатып алу ... тыс ... ... шығындарды қоса
алғанда, материалдық құндылықтарды сатып алуға және ... ... ... Дәл осы ... ... ... ... алынған,
материалдық құндылықтардың нақты өзіндік құны және ай басындағы ... ... ... ... Оған ай ... ... ... материалдық
құны қосылады. Одан кейін нақты құнның есептік бағасы бойынша құннан
ауытқуының сомасы мен ... ... ... сомасы дегеніміз осы
көрсеткіштер арасындағы айырмасы, ауытқу пайызы – бұл ауытқу ... ... ... ... ... “+” ... “ - ” таңбасымен
болуы мүмкін.
№10 ведомосының екінші және одан ... ... ... ... жері ... ... ... және қалдығын ақшалай
өлшеммен көрсетуге ... Бұл ... ... есеп ... жинақтаушы ведомостерінің негізінде толтырылады, ал оларда -
материалдық құндылықтардың қозғалысы мен ... ... ... Тап осы ... олардың нақты өзіндік ... ... ... ... ... баланстық шоттарға есептен шығаруға
тиіс ауытқу сомаларының ... ... ... ... нақты
өзіндік құны есептік бағалар мен ... ... ... ... ... ... ... бөлу есепті кезеңнің соңындағы
материалдық құндылықтар қалдығының есептік ... ... ... сомасы
анықталады, қалған сома есептік ... ... ... есептен
шығарылған баланстық шоттар бойынша ведомостің басқа 845-шотқа – есептелген
пайыздар, 901-шотқа – әдетте, ... ... ... бөлінген
тәртіптерімен жүргізіледі:
Егер 921-шотқа көптеген материалдар есептен ... ... ... сомасы есептік бағасы бойынша ағымдағы айда осы ... ... ... ... №10 ведомосте өткен айда көрсетілген, сол айда
қолданылған ауытқу пайызын көбейту жолымен анықталады. Көптеген материалдар
жұмсап, үлкен ... өнім ... ... ... ... бар
субъектілер ауытқуды 921-шотқа көшіреді. Барлық қалған шоттарға ауытқулар
есептен шығарылмайды.
Жүкті қабылдаған ... ... ... ... онда ... акт негізінде Д-т 334 К-т 671 болып жазылады. Бұл ... ... ... ... көрсетіледі. Егер материалдық құндылықтардың
жетіспеушілігі шотты төлеуге келіскенге дейін анықталса, онда шағым сомасын
шотты ... ... ... кемітеді. Мұндай жағдайда жеткізушіге шағым
жасау жөніндегі операциялар №6 ... ... ... айда
келіп түскен, фактураланбаған материалдық құндылықтар фактураланғандарға
ұқсас түрде №6 журнал-ордерде әрбір ... ... ... ... қабылдауға арналған акт фактураланбаған жеткізілімдерді №6 журнал-
ордерге ... ... ... ... Бұл орайда “А” және “Б”
бағандарында тіркеу номері мен шот ... ... ... ... ... қойып шығады.
20-бөлімшенің дебеттелетін шоттарының бағандарында нақты құнның орнына
есептік бағасы бойынша келіп ... ... ... ... Бұл орайда шоттың сомасы бөлімінде “Н”әріпімен көрсетіледі. Бұрын
фактураланбаған ретінде қабылданған материалдық құндылықтарға шоттар ... ... құны ... ... ... есепке алу
жөніндегі дебеттік шоттардың бағандарына ... ... ... ... ... ... қарапайым жеткізілімді есепке алуға қабылданған
тәртіппен ... ... ... жазуларды фактураланбаған
жеткізілімдерге келіп ... ... ... жазулармен бір мезгілде
жүргізеді. №6 журнал-ордерде төлем мен есептен ... ... ... ... ... ... Төлем мен есептен ... ... ... ... жұмыстар мен қызметтердің қабылдануы туралы
деректер жазылатын жолдар бойынша, яғни жеткізушілерге немесе ... ... ... ... жерлерде көрініс табады. Шоттар
материалдық құндылықтар келіп ... ... ... ... шоттар
бойынша сома тиісті тіркелімдердің Д-т351, 352 ... ... ... ... құндылықтар деп ескерілген материалдық құндылықтар ... айда ... ... ... құны жай тәртіппен көрсетіледі. ... ... №6 ... ... К-т 671 ... жиыны
корреспонденцияланатын шоттар бойынша есептеліп шығарылады және ... ... ... ... ... ала ... кезінде
материалдарды өндіріске босату әзірленген лимиттер ... ... ... айға ... ... ... материалдардың
жекелеген түрлері бойынша белгілеген шығыс нормасын орындалған ... ... ... жолымен анықталады. Материалдерды шектен тыс
босату немесе материалдың бір түрін басқасына алмастыру жеке ... ... ... ... ... одан әрі ... үшін нормадан
ауытқуды ресімдеу құжаты, топтамалар бойынша қаптау есебі, инвентарлық
әдістері ... ... ... №29 ... ... нормамен
салыстырғандағы негізгі материалдардың шығысы туралы есеп ... ... ... ... ... №29 ... есеп беруде көрсетілген саны
жұмсалған материалдардың №19 нысанындағы ... есеп ... ... сәйкес келуге тиіс.
Құралдардың жағдайын жылдық есеп беруде объективті түрде көрсету үшін
жылына кем дегенде бір рет ... ... ... ... ... ауысқан кезде істі қабылдаған күні, құндылықтардың ұрлау, бүліну
белгілері ... өрт және ... ... ... ... ... ... ТМҚ-дың нақты қолда барын натуралды және құндық
өлшемдерін айқындау. Түгендеу процесінде: ТМҚ-дың ... ... ... және ... ... ... ... есебін жүргізудің тәртібі тексеріледі.
Түгендеу тексерудің көлеміне қарай жалпылама және талдамалы, уақытына
қарай – уақтылы және аяқасты болып ... ... ... ... немесе бас бухгалтері түгендеуді ұйымдастырады және оның
жүргізілуіне басшылық ... ... ... ... ... ... комиссия түгендеу жүргізу жөніндегі жұмысты жүзеге
асырады.
Түгендеуді жүргізу ... ... ... ... бойынша
ТМҚ-дың инвентарлық тізімі” (ИНВ. №3 ... ... ... тек толық құрамы материалдық-жауапты адамның қатысуымен
жүргізіледі. ... ... ... ... салмақ өлшеу және
шамалау жолдарымен анықталады.
ТМҚ-дың ... мен ... ... ... ... ... де ... ТМҚ-дың сақталу кезіндегі барлық кемшіліктер
мен артықшылықтар бойынша, сондай-ақ ысыраптар бойынша материалды жауапты
адамның ... ... ... Бұл ... түгендеу
нәтижелері бойынша шешім қабылдаған кезде ... ... ... ... ... ... ... онда
қойма шаруашылығының жағдайын инвентарлық тексеру ... және ... ... ету ... көрсетіледі.
ТМҚ-дың бүліну себептері, падаланылмайтын және ... ... ... оған ... ... ... ... жасалып, анықталған кемшіліктерді жою ... ... ... ... есебі
Біріккен кәсіпорындарда инвестицияның көзі болып жаңадан жасалған
қосымша құнның, яғни таза ... ... ... бір ... ... айтатын болсақ, инвестиция көзі – жаңадан жасалынған құн
немесе таза табыстың сақталатын ... ... ... ... ... кәсіпкерлер инвестицияны өзінің таза ... ... ... ... ол үшін сырттан несие алу арқылы
жасайды.
Біріккен кәсіпорындарда ... ... және ... ... екі ... бірімен-бірі бәсекелесуші емес, керісінше оларды бірін-
бірі толықтыратындар деп түсінген дұрыс. Бұған, яғни бұл ... түсу үшін ... ... қарастырайық.
Қандай да бір кәсіпкер құрылысты салу үшін қаржы керек ... ... ... ... ... ... болып табылады. Кәсіпкер бұл
құрылысты қаржыландыру үшін өзінің акцияларын ... ... ... ... ... бұл ... ... құрлысқа салған салымы нақты
инвестиция, ал қатысушының акцияны ... ... ... шығыны қаржылық
инвестиция болып саналады. ... ... ... қай ... ... ... ... салым салған саланы, өндірісті дамыту,
ондағы өндірілетін өнімдердің, ... ... ... ... яғни ... ... ... сай етіп сыртқы рынокта сата
алатын дәрежеге жеткізу, өндіріске жаңа ... мен ... ... ... табу ... ... ... иелену мерзіміне қарай қысқа мерзімдік және
ұзақ мерзімдік категорияларға жіктеледі:
Еншілес, тәуелді және ... ... ... ... есебі №13-Қазақстан Республикасы бухгалтерлік есеп
стандартына сәйкес “Инвестициялар ”- деп аталатын бөлімшесінің ... ... ... серіктестердегі
инвестициялар”, 143-“Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардағы инвестициялар”
шоттарында жүргізіледі.
Инвестициялар №14-“Инвестициялар” – деп аталатын бас ... ... ... ... ... алынған кезіндегі сатылып алу құнының
тиісті қаржылар есептелінген немесе ... ... ... ... ... ... кредитінде көрсетіледі, яғни бұл жағдайда
141, 142, 143, 144-шоттарының тиістісі дебеттелініп, 20, 12, 43, ... ... ... ... ... бақыланатын заңды тұлғалардың таза активіндегі инвестордың
үлесін қайта бағалаудан өзгеруіне байланысты инвестицияның өсуі 143, 144 ... ... ... 542 – шотта кредиттелінеді. Инвестордың
субъектілердің тапқан табысынан алатын ... ... ... өсуі 143,144 – шоттарының дебетіне, 871 – шоты ... Егер де ... ... таза ... азаюына
байланысты инвестрдың үлесі азаятын болса, бухгалтерлік есепте Д-т 871 К-т
143, 144 жазуы жазылады. Инвестрдың ... ... ... тиісті дивидентінің
сомасына 32,43,44 және 45 бас шоттарының ... ... ... – шоттарының тиістісі кредиттелінеді.
Инвестиция сатылғанда немесе басқа да жағдайларға байланысты есептен
шығарылғанда оның алдағы уақыттардағы құны 143,144 – ... ... 843 ... жазылады. Ал сатқаннан түскен табыс 32,43,44,45
– бас шоттарының тиістісінде дебеттелініп, 708 кредиттелінеді. ... ... ұзақ ... өзінің нақтылы құнынан жоғары бағамен сатып
алса, онда өзіне тиісті табысты әр уақытта ... ... ... мен ... ... ... айырмасына акцияның баланстағы құнын азайтып
отырады, бұл жағдайда Д-т 334, К-т 143,144 ... ... ... ... ... 334 К-т 708 болады. Егер субъект өзінің нақтылы құнынан төмен бағамен
сатып алса, онда ол ... ... ... әр бір есептеген сайын акцияның
сатылып алынған ... ... ... ... ... тиісті бөлігі
акцияның баланстағы құнына қосылып отырады.
Жоғарыдағы екі жағдайда да субъектінің акциядан алынатын ... ... ... ... ... ... ... немесе одан
кемітілетін акцияның сатылып алынған құнымен ... ... ... ... ... мерзімге қарай анықталады. Құнды қағаздардың
өтелетін мерзімінде олардың 141 – шотындағы құны ... ... ... ... ... сатқаннан алынатын табыс 303, 334, 431, 432, 441, 451,
452 және т.б. ... ... ... ... ... ... табыстар мен шығыстар есебі
Меншікті капитал есебі
Жалпы біріккен кәсіпорынның есебін жүргізу барысында ... ... ... ... яғни ... ... және оның ... мен
құрылымы бухгалтерлік баланстың активінде көрсетілсе, ол капиталдың
қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... құралдары мен айналымдағы қаржыларының құнынан құралады.
Біріккен кәсіпорынның меншікті капиталының көздері болып мыналар ... ... ... ... ... пайда. Біріккен
кәсіпорындардың өздерінің меншікті қаржыларынан басқа ... ... Ал ... ... қысқа және ұзақ мерзімді ... ... және ... ... ... қор ... иесі кәсіпроынның жарғысында қаралған қызметтерін
қамтамасыз ету үшін инвестицияланған қаржыларының сомасы болып саналады.
Жарғылық ... ... ... және басқа да
құрылтайшылық құжаттарында белгіленген, өкіметтің атқарушы ... Оның ... ... ... ... өзгерістер
енгізгеннен кейін ғана өзгеруі мүмкін.
Жарғылық капиталдың ... ... ... түрлері бойынша
акциялардың сандары, бір акцияның номиналдық құны, біріккен кәсіпорындардың
жалпы жиналысында ... ... ... ... ... ... ... акцияны сатып алатын мүшесіне ол акцияларды
кәсіпорынға немесе үшінші тұлғаға ... ... ... ... ... кәсіпорындардағы жарғылық капиталдың есебі: ... ... бар ... ... үлестер мен жарналар
”, -деп аталатын 50-“ Жарғылық қор” бас ... ... ... ... ... ... жарғылық қорды құрғанда,
содай-ақ қосымша эмиссия жасау арқылы жарғылық қор ... ... ... ... ... өсіргенде жарғылық қордың өскен
сомасына 511-шот дебидтелініп, 501, 502-шоттары кредиттелінеді.
Егер үлес ... мен ... ... өз ... ... ... ... 431, 432, 441, 451, 452- шоттардың тиістілері дебидтелініп,
511-шот кредиттелінеді.
Ал егер үлес ... мен ... ... өз ... ... ... негізгі құрал, материалдық құндылықтар және т.б. салатын болса:
10, 12, 20 және т.б. бас ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың қоғамдық жарғылық қорға қосқан үлестері мен
жарналарының сомасына 10, 12, 20, 43, 44, 45-бас шоттардың тиісті ... ... ... ... ... ... ... алынған акцияларының есебін жүргізу
үшін арналған. Бұл жағдайда, яғни субъект ... өз ... ... ... ... ... ... дебиттелініп, №4 “Ақша
қаражаттары” бөлімі шоттары және басқа да ... ... ... ... өз ... ... алып ... уақытта
501 немесе 502-шоттарының тиістісі айналымнан алынған акцияның құнына
дебиттелініп, 521-шот кредиттелінеді.
Осы айтылғандар мен ... ... ... ... шоттың
бөлімше шоттарында қоғамның өз акцияларын номиналдық бағасынан жоғары
бағамен сату барысында ... ... ... ал ... ... ... ақшаның құнсыздануына және т.б. жағдайларға байланысты ... ... ... ... басқа да активтерін қайта
бағалау нәтижесінде пайда болған капиталдың осы ... ... ... ... қоғам өз акцияларын номиналдық бағасынан ... ... ... ақша ... ... түсуіне қарай №4 бөлімі
шоттарының тиістілері дебиттелініп, ... ... Бұл ... ... ... ... акциларды олардың номиналдық
бағасынан төмен бағамен сатып алудан пайда ... ... сома ... ... ... инвестицияларын және басқа да активтерін
қайта ... ... ... ... ... ... ... және 543-шттарының тиістілері кредиттелінеді.
Сонымен қатар 541-шоттың кредитіне, ... ... ... ... қайта бағалау кезінде өскен тозу сомасы ... ... ... ... ... ... кеміген тозу сомасы
жазылады.
541-шотының дебетіне жазылатындар:
131-134-шоттардың кредитінен ... ... ... бағалау кезінде
өскен тозу сомасы;
• 561-шотының кредитінен негізгі құралдардың пайдалануына қарай оларды
қосымша бағаланған сомалары және ... ... ... қорлардың
пайдаланылған мерзімі ішінде бөлінбеген табысқа апарылмай қалған
қосымша бағасының сомасы;
• 121-125-шоттарының ... ... ... бұрынғы қайта
бағалау кезіндегі анықталған қосымша құны шегінде ... ... ... оның ... азаю ... ... дебитіне;
• 401-403-шоттаорының тиістілерінің кредитінен қаржылық инвестицияларды
бұрынғы қосымша бағалағанда алынған ... ... ... ... ... ... сомасы;
• 561 немесе 723-шоттардың тиістілерін кредитінен қабылданған есеп
саясатына ... ... ... ұзақ мерзімді қаржылық
инвестициялардың бұрынғы қосымша бағаланған ... ... мен ... да біріккен кәсіпорындар өздерінің таза
пайдасы есебінен ... ... ... ... ... ... ... мөлшері қоғамның жарғысында белгіленеді, бірақ-та ол
субъектінің жарғылық ... 10% кем ... ... ... ... ... ... басқа да жағдайларға
байланыст біріккен кәсіпорынның жарғылық капиталы ... ... ... ... сәйкес артп отыруға тиіс. Резервтік капиталдағы
жинақталған сома алдын ала ... ... ... ... жабу үшін ... ... ... капиталдағы жинақталатын
сомаларды жасау тәртібі акционерлік қоғамның ... ... ... жасалуына байланысты азаюы келесі есепті кезең ... ... ... ... тән етіп ... қалыптастыруды
қажет етеді. Біріккен кәсіпорындарда резервтік капиталдың есебі 55-бас
шотының:551, 552-бөлімше шоттарында есептелінеді.
Резервтік ... ... таза ... ... ... бухгалтерлік есепте: 561-шот дебиттелініп 551 немесе 552-шоттар
кредиттелінеді. Ал біріккен ... ... ... ... ... ... есепте: 551 немесе 552-
шоттарының тиістілері дебиттелініп, 561, 562, 566 ... т.б. ... ... ... ... немесе басқадай субъектілер
өздерінің тапқан таза пайдасының есебіне әртүрлі бағыттырға байланысты
қорлар құруына ... ... ... ... қор ... ... босағаннан кейін қайта қалыптастыру кәсіпорын үшін міндетті болып
саналынбайды. Ол аталған қорлардың есебін 552-шотта жүргізіледі.
Біріккен ... ... ... бюджетке төленетін
салықтарын және табыстың есебінен ... ... ... ... ... есепті жылдың “Бөлінбеген пайдасы” болып ... ... ... ... есебі 56-бас шоттың:
561 және 562-бөлімше шоттарында ... ... ... 561-шоты кредиттелінеді. Ал, керісінше, бөлінбеген ... ... осы ... ... зиян ... дебетіне жазылады.
Мысалы: 561-шотының дебитіне:
• 571-ші қорытынды табыс шотының кредитінен есеп беретін жылғы ... ... ... ... ... 551 және ... тиістілерінің кредитіне біріккен кәсіпорынының
жасаған резервке тиісті қордың сомасы;
• 662, 622 ... ... ... кредитінен акционерлерге
төленетін немесе төлеген дивидендтер сомасы жазылады.
Акционерлерге ... ... есеп ... ... ... сомасы 561-шотының дебитінен 522-шотының кредитіне апарылады.
Жалпы акционерлік қоғамның ... ... ... ... таза ... оның ... болып саналады. Кез-келген біріккен
кәсіпорын меншікті капиталының жалпы сомасы яғни ... ... ... ... ... ... алып
тастағандағы қалған сомасы субъектінің немесе акционерлік қоғамның
жарғысында ... ... ... ... ... ... ... Егер баланс активінің нетто сомасы қоғамның жарғысында
белгіленген ... ... кем ... ... ... ... төмен екендігін көрсетеді. Мұндай жағдайда біріккен
кәсіпорын жарғылық қорының мөлшері қайта қаралуға ... ... ... барлық біріккен кәсіпорындардың бухгалтериясында
жетінші “табыстар” және сегізінші “шығыстар” деп аталатын бөлім шоттары 571-
шотпен жабылуы тиіс, яғни бұл ... ... ... ... ... ... шоттарын жабу барысында бухгалтерлік ... 701 мен ... ... ... ... кредиттелінеді. Ал сегізінші
бөлім шоттарын жабу барысында ... ... ... дебиттелініп, 801
мен 845 аралығындағы шоттар кредиттелінеді. Осы операциялардың қорытындысы
бойынша 571-шотының дебиті мен ... ... ... ... сома ... ... ... біріккен кәсіпорынның ағымдағы жылы
зиян шеккендігі, ал кредиттік сома ... ... ... ... ... жылы өзінің істеген жұмысының қорытындысы бойынша
пайда тапқандығы болып табылады.
Егер біріккен кәсіпорын зиян ... ... ...... 571-шот кредиттелінеді. Ал егер пайда тапса: ... ... ... ... ... ... ... бұйымдар мен тауарларды
сатудан ... ... ... ... ... ... роялтилер және пайыз түрінде алынатын және тағы да ... ... Бұл ... ... қатарына біріккен кәсіпорындарға
келіп түскен, кіріс етілген және ... ... ... ... ... ... ... табыстар, алынған несиелердің және қарыздардың
қайтарылу жағдайлары ... ... ... ... ... емес ... алынған табыстардың қосындысы оның жиынтық
табысын құрайды. Ал бұл ... ... ... ... ... немесе алынуға тиісті өткізу құны бойынша бағаланады. Өткізу ... ... ... сатып алушының немесе пайдаланушының
арасындағы келісімшарт бойынша анықталады. ... ... ... ... ... ... ... субъектінің экономикалық
пайдаларды алу ықтималдығы болған жағдайда, кәсіпорын, ... ... ... ... ... ... ... нақтылы жұмсалған немесе күтіліп
отырған шығындар дұрыс бағаланған жағдай шарттары қанағаттандырылған ... ... ... мен қызметтерді айырбастау кезінде мәмле боынша
табыс танылмайды. Ұқсас тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... мен ... өткізу құны бойынша танылады ... Егер ... ... мен қызметтердің өткізу құны дұрыс
бағаланбайтын болса, табыс ... ... ... ... өткізу құны мөлшерінде танылады.
Қаржы есеп беру кезінде біріккен кәсіпорын түсініктеме жазба хатында
мыналарды ашып көрсетеді:
1. ... тану үшін ... есеп ... ... ... ішінде
қызметтер көрсету жөніндегі келісімдердің аяқталу кезеңдерін аяқтау
тәсілі
2. есепті кезең үшін ... ... ... ... ... соның ішінде: тауарлар өткізу, қызметтер көрсету, пайыздар,
роялти, дивидендтер нәтижесінде туындайтын табыстарды, олардың ішінде
тауарлар немесе қызметтер ... ... ... ... ... түріне енгізілген табыстар сомасын.
Біріккен кәсіпорындарда табыстардың есебі субъектілердің бухгалтерлік
есебі мен қаржы шаруашылық қызметі есептерінің бас ... ... ... – деп ... ... ... жүргізіледі. Бұл
бөлімнің шоттары тауарларды және басқа ... ... ... т.б. ... ... ... ... қатар сатылған
тауарларды қайтару және тауарларға берілген сату жеңілдіктері мен баға
жеңілдіктері ... ... ... ... ... ... бұл бөлімнің шоттары бесінші “меншікті капитал” ... ... ... ... шотына апарылып жабылады.
Біріккен кәсіпорындардың негізгі қызметтен алынатын табыстарының есебі
70-“Негізгі қызметтен түскен табыс”-деп аталатын бас шоттың ... Бұл ... өнім ... ... ... өздері
өндірген өнімдерін сатудан, орындаған жұмыстары мен ... ... ... ... ... негізгі емес қызметтерді атқаруы, жұмыстарды
орындау барысында алған табыстары 72 (негізгі емес қызметтен түскен табыс)-
деп аталатын бас ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтерін сатудан түскен табыстарының ... ... ... ... сатуы, өткізуі, есептен шығаруы
барысында алған табыстары есептелінеді. Құнды қағаздарды сатуы ... ... ... ... ... үшін ... есеп ... кестесіндегі 723-шоты қарастырылған. Кәсіпорынның пайыз және
дивиденд түрінде ... ... ... ... ... бағамының өзгеруі нәтижесінде оң бағамдық айырмашылықтан ... ... ... ... ... кәсіпорынға жоғарғы
өкімет органдарынан қайтарымсыз, ... ... ... заттардың, ақша
қаражаттарының және мүліктердің ... ... Ал ... ... ... ... басқа негізгі емес қызметтері болып саналатын
көрсеткен қызметтері мен атқарған жұмыстары нәтижесінде алған ... ... ... Кәсіпорынның мұндай табыстарына басқа заңды және жеке
тұлғалардан келіп ... ... емес ... ... ... ақша қаражаттары, айыппұлдар, өсімақылар және т.б. төлемдер
жатады.
Кәсіпорын материалдық емес активтерін, негізгі ... мен ... ... сатқанда және негізгі емес қызметінен алатын басқадай
табыстарына 30, 32, 43, 44, 45-бас шоттардың ... ... ... ... ... сатылғандығына қарай 721, 722 және 723-
шоттарының тиістісі ... ... ... ... мен ... ... шығып қалған қаржылық инвестицияларды қайта ... ... ... көрсетіледі.
Біріккен кәсіпорынның басқа заңды және жеке ... ... мен ... үшін алынатын пайыз түріндегі табыстарына, сондай-
ақ дивиденд түрінде ... ... ... дебиттелініп, 724-шоты
кредиттелінеді.
725-шоты кредиті бойынша 30,32, 35, 43, 44, 45, 64, 66 және ... ... ... дебитімен валюталар бағамының өзгеруі
нәтижесінде оң ... ... ... ... ... және ... ... бойынша 1, 2, 3 және 4-ші бөлімдері
шоттардың тиістісінің дебитімен корреспонденцияланады.
Шығыстар ... ... ... ... басқа да активтерінің
өзіндік құны, сондай-ақ оларды сату, есептен шығару барысында пайда болатын
шығындар ... ... ... ... боып табылады. Біріккен
кәсіпорындағы шығыстардың есебі 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86 және ... ... ... есептеледі.
Жоғарыда аталған “Сатылған тауарлардың өзіндік құны” бас шотына тиісті
801-шотының дебетімен кәсіпорын таурларды, дайын өнімдерді сатқан кезде ... ... ... ... ал ... орындалуы, қызметтердің
көрсетілуі барысында 90, 92-бас ... ... ... шоттары
кредиттелінеді.
811 және 821 активті шотының дедитіне 6-шы бөлімнің тиісті шоттарының
кредитіне ... ... мен ... ... ... ... ... демалыс уақыттарына есептелген ақылар,
бюджетке салық ретінде төленуге ... ... ... тыс ... ... ... ... көрсеткен қызметі үшін төленуге
тиісті сомалар және басқадай төленетін шығындар сомалары жазылады.
Біріккен кәсіпорынның банк немесе ... тыс ... ... үшін есептелетін пайызға ... ... ... ... ... ... ... емес активтерін,
негізгі құралдарын, құнды қағаздарын сатуға немесе ... ... ... байланысты шығындарды, сондай-ақ ақша құнының өзгеруіне байланысты
бағамдық ... ... ... т.б. 841, 842, 843, 844 және ... тиістілері дебиттелінеді, 10, 11, 12, 13, 14, 30, 32, 35, 40, ... 45, 64, ... ... ... ... бөлімше шоттары кредиттелінеді.
851-шоты кәсіпорынның таза табысын есептеу уақытындағы бюджетке
төленуге ... ... ... байланысты шығынды жинақтауға арналған.
Бұл шот дебеті ... 631 дәне ... ... 861, 862, 863 және ... ... ... осы шоттарының аттарына сәйкес жағдайларға байланысты шыққан
шығындары мен шеккен зияндарының ... ақша ... ... ... және т.б. ... ... шоттардың кредитімен
корреспонденцияланады. Ал мұндай ... ... ... ... үшінші немесе төртінші тарауларының тиісті шоттары дебиттелініп,
862-шоты кредиттелінеді.
871-шоттың дебиті және 14-бас шоттың ... ... ... ... ... ... үлестік қатысудан ... ... ... сомасы көрсетілсе, керісінше, ... ... ... ... 14-бас шотының бөлімше
шоттарының тиістісі ... ... ... ... ... 8-
бөлімнің шоттарында жинақталған шығынның жиыны осы ... ... ... дебитіне апарылады. Сөйтіп 571-шотында жыл бойы субъектінің тапқан
табысы мен шығындары ... таза ... ... Осы ... таза ... осы шоттың дебитіне 561-шотының кредитіне ... ... ... қалдығы дебитінде болса, яғни субъект жылды зиянмен
аяқтаған болса 571-шот кредиттелініп, 561-шот дебиттелінеді.
4. Дебиторлық берешектер мен міндеттемелер есебі
Дебиторлық берешектер ... ... ... есеп және ... ... ... 1996 жылғы №2 “Қаржылық есепті дайындау мен ұсынуға арналған
тұжырымдамалық ... ... ... қаулысына сәйкес “Дебиторлық
борыш” иелік ету құқықтарымен қоса заңды құқықтарына байланысты ... ... Бір ... астам уақыт бойы алынбаған дебиторлық борыштар ұзақ
мерзімді активтердегі “Ұзақ мерзімді дебиторлық борыштар” бабына ... ... ... ... ... ... аталған есептілік тіркелімдер ... ... ... №7 ...... ... №8 ... – 331, 332, 334-шоттарының және 35-бас шотындағы
бөлімше ... ... ... №8 ... қосымша ведомость –
35-бас шотындағы бөлімше шоттарының дебиті ... №10 ...... ... бөлімше шоттарының және 34-бас шотының ... ... ... №11 ... – 30бас ... ... шоттарының және
32-бас шотындағы бөлімше шоттарының кредиті бойынша.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың ... ... ... ... ... регистрлерден басқа
дебиторлық борыштардың ... ... ... ... ... ... анықтамаларды және тағы да басқа құжаттарды
қолданған дұрыс болып табылады.
Дебиторлық борыштар ... ... ... ... бас ... ... 3-“Дебиторлық борыштар”
бөлімінің 30, 31, 32, 33, 34, 35-бас шоттарында есептелінеді.
30-бас шоттың бөлімше ... ... ... ... ... ... ... қарыздары жайлы ақпараттарды қорытындылау үшін
арналған. Аталған бөлім 301, 302, 303-шоттары ... ... ... ... ... ... өнімдер, атқарылған жұмыстары мен
көрсетілген қызметтері үшін сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің банк
мекемесі ... есеп ... ... ... ... ... ... 30-“Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің ... бас ... ... ... ... ... ... сатып
алушылар мен тапсырыс берушілерге, тиеліп жіберілген тауарлар, атқарылған
жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін есеп ... ... ... К-т 701; тиеліп жіберілген тауарлар, ... ... ... ... ... ҚҚС-ны есептелгенде Д-т 301 К-т ... ... емес ... ... құралдар, бағала қағаздар
бойынша дебиторлық борыштардың пайда болуына Д-т 301, 302, 303 ... ... ... ... емес ... ... құралдар, бағалы қағаздар
бойынша ҚҚС есептелгенде Д-т 301, 302, 303 К-т 633; ... ... ... мен ... ... тиімді баға айырмашылықтарының пайда
болуына Д-т 301, 302, 303 К-т 725; ... ... ... Д-т
301, 302, 303 К-т727; сатып алушылардан оларға сатылған өнім, атқарылған
жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... Д-т ... 441, 451, 452 К-т 301; ... ... мен ... ... ... ... қайтарылған жағдайда Д-т 711 К-т 301, 302, 303; кейін
қайтарылған тауарларға жасалған сату және баға ... ... ... 713 ... 302, 303; ... ... мен өнімдерге есептелінген
ҚҚС сомасы Д-т 301, 302, 303, 321, 322, 323 К-т 633; ... ... ... мен тапсырыс берушілердің борыштары бойынша пайда болған
жағымсыз бағамдық айырмашылық ... Д-т 844 ... 302, ... ... сату мен сатып алу кезіндегі барлық қатынастар, ... ... ... ... мен сату және ... ... ... келісімшарттармен және т.б. құжаттар құқықтық
ресімделуі қажет. Келісімнің және соған ... ... ... ... ... ... келісімшартта тауарлардың сипаттамасы ... оның ... мен ... ... құны ... өтуі ... ... тұрақты, тұрақсыз және кезекті тұрақтылық (фиксация) болып
көрсетіледі.
Кейбір жағдайларда жабдықтаушы сатып алушыға ... ... үшін ... алады. Вексель өзінің иесіне міндеттеменің мерзімі
өткеннен кейін немесе мерзімінен бұрын вексельде ... ... ... ... ... құқық береді. Вексельдер эмитенттер бойынша қазынашылық
және жекеше; төлем түрі ... жай және ... ... ... қарай қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген; төлеу тәртібі
бойынша мерзімділік вексель және ұсынушылық вексель ... ... ... мен ... ... ... ... керек етеді.
Вексель берілген уақытынан бастап төлеу мерзіміне ... ... ... ... ... ... үшін ... заңды тұлғаға немесе жеке
тұлғаға берілуі ... банк ... ... алу үшін ... ... ... ... болып төлем мерзімі саналады. ... ... ... ... ... төлем мерзімдерінің
сақталуын қадағалап, оны бақылап отыруы ... ... есеп ... арнайы 302-шотында жүргізіледі. Бұл шотта сатушылардың сатып алушылар
және тапсырыс берушілер мен арадағы олардан ... ... ... ... операциялары жайлы ақпараттар жинақталады. Сатылған тауар, дайын
өнімдер үшін вексельдер алынғанда Д-т 302 К-т 301, 321, 322, 323; ... ... ... ... ... Д-т 431, 441, 451 К-т 302
болады.
Қазіргі таңда сатылған тауарлар мен ... ... үшін ... ... алмай немесе алынуға тиісті сомалардың бір бөгігі ғана өтеліп,
қалған бөлігінің алынбай ... ... жиі ... ... ... мерзім аралығында төлем жасай алмау фактісі ... ... ... ... ... ... ... қарызы үмітсіз қарыз ретінде есептен
шығарылып, белгілі бір уақыт өткеннен кейін бұл ... ... ... ... ... жазу жазылады: Д-т 311 К-т 301. Бұрын есептен
шығарылған дебиторлық қарыз сомасы есеп ... ... ... ... ол сома негізгі емес қызметтен түскен табыс есебіне танылады. Бұл
жағдайда бухгалтерлік есепте Д-т 431, 432, 441, 451, 452 К-т 727 ... ... ... субъектінің бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... резерв құрылғанда Д-т 821 К-т311;
• Күдікті қарыздар бойынша құрылған резервтің есебінен дебиторлық
борыштың ... ... Д-т 311 К-т 301, 302, ... ... ... ... резерв сомалары Д-т 821 К-т ... ... ... Бухгалтерлік баланста дебиторлық қарыз күдікті
қарыз бойынша жасалынған резерв сомасы алынып тасталып көрсетіледі.
Мысалы: ... да бір ... ... ... ... 200 ... ал күдікті қарыздары бойынша резерв сомасы 50 мың теңгені құрайды –
деп есептейік. Сонда қаржылық есеп беру ... ... ... 50 мың
теңге кезең шығындары ретінде танылады да ... ... ... сомасы 50 мың теңгеге азайтылып 150 мың ... (200 ... ... ... ... дебиторлық борышы” бас шотының
323-“Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың борышы” ... ... ... ... тұлғалардың дебиторлық борыштары жайлы
ақпараттар көрініс табады. ... ... ... ... шотын сипттай келе, бухгалтерлік есептің №15 “Бірлескен қызмет
бойынша қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... ... тұлға” сөзіне түсініктеме берілген. Айтылып
өткендей ... ... ... ... ... ... ... есептемесінде және біріктірілген ... ... ... ... ... көрсету қажет. Ол пропорционалды
біріктіру үшін есеп беретін форматтардың біреуін қолдану негізінде ... 32- бас ... ... ... ... бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалар үшін есеп айырысу шотынан және басқа субъектілердің ... ... ... Д-т 323 К-т 441; ... бақыланатын заңды
тұлғаларға кассадан ақша ... ... ... Д-т 323 К-т 451;
сатылған өнім, тауар, ... ... мен ... емес ... ... құнына бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың дебиторлық
борыштарының ... ... Д-т 323 К-т 701, 702, 703, 721, 722, 727; ... Д-т 323 К-т 633; ... валютадағы борыштар бойынша тиімді
бағамдық айырмашылық Д-т 323 К-т 725; ... ... ... ... борыштардың жабылуы Д-т 302, 431, 441, 451 К-т ... ... ... ... ... ... ... арқылы кредиторлық борыштардың есебінің жабылуы Д-т 641, 642, 643
К-т323; бірлесіп ... ... ... ... олардан ТМҚ-ды
жеткізу үшін алынған аванстар есебінен жабу Д-т 661, 662 К-т 323; шетелдік
валютадағы борыштар ... ... ... айырмашылық Д-т 844 К-т 323
шоттарымен корреспонденцияланады.
Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың ... ... ... дебиторлық борыштары 331, 332, 333, 334-шоттарында
есептелінеді.
Бұл шоттарда 30-бөлімшесінің ... ... ... ... ... ... ... ҚҚС” шоты сатып ... ... ... т. б. ... ... ... ҚҚС сомасы жайлы
ақпараттарды жинақтауға арналған. Алынған тауарлар, ... ... ... бойынша есептелінген қосылған құн салығы сомасына Д-т
331 К-т 671, 687, ... ... ... ... ... қаралған
жалға берген негізгі құралдары, берген несиелері мен қарыздары, алған
вексельдері үшін ... ... ... ... сондай-ақ салынған
инвестициядан алатын дивидендтерінің сомасы есептелінеді.
Осыған байланысты 332-шотына сәйкес ... ... ... ... берілген қарыздар бойынша пайыздарға Д-т 332 К-т ... ... ... ... ... Д-т 421, 422, 431, ... К-т 332бухгалтерлік жазулары жазылады.
333-шотта жұмысшылар мен басқа да тұлғаларға ... ... және ... шығындары үшін берілген сомалар, сонымен қатар
жұмысшылар мен қызметкерлерден олардың кәсіпорынға тигізген ... ... ... ... ... ... қажеттілігі
және қызметтегі іссапарлары үшін есеп беруге тиісті тұлғаларға ... Д-т 333 К-т 431, 441, 451; ... ... ... ... 333 ... 441, 451; ... кезеңге жоғалған, бүлінген
жетіспеушіліктерге кінәлі тұлға табылып және оның төлеуге тиісті сомасына ... 333 К-т 611; ... ... ... тұлғалар өздерінің борыштарын өтеген
уақытта Д-т 101-106, 121-126, 141-144, 201-206, 208, 222 К-т 333 ... ... ... ... ... ... ... сомаларының
пайдаланғаннан қалған қалдығы, жетіспеушілік бойынша кінәлі адамдардың
төлеген сомалары, жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... келіп түскенде Д-т 431, 441, 451, 681 К-т 333; есеп
беруге тиісті тұлғалардың кәсіпорынның ... ... ... Д-т 811, 821, 938, 948 К-т 333; ... ... ... материалдарды қайтаруға байланысты дебиторлық борыштың пайда болуына Д-
т 334 К-т202-206, 208; банктегі ... ... ... ... ... 334 К-т 431, 432, 441; құны ... ... ТМҚ, айналымнан тыс
активтер қоймаға ... ... ... ... мен ... ... болған, сондай-ақ арифметикалық қателіктерге Д-т
334 К-т671; ағымдағы жыл бойынша ... ... жал ... ... сондай-ақ өсімақыларға Д-т 334 К-т727; төтенше жағдайлардан
болған залалдардың орнын толтыру бойынша дебиторлық борыштың ... ... 334 К-т862 ... ... беріледі.
Сонымен қатар 334-шотта төленуге ... жал ... ... ... және ... тыс ... артық төленген сомалар,
жабдықтаушылар мен ... ... ... мен ... да ... деген шағым талап сомалары, ТМҚ-дың жетіспеушілігі, өсімақылар,
т.б. есептелінеді.
Сақтандыру полисін алу үшін есеп ... ... ... Д-т 341 К-
т 441, сақтандыру полисін алу барысында болған шығындар сомасы есеп беретін
уақытта Д-т 811, 821, 938, 948 К-т 341 ... ... ... үшін ... жал ... Д-т 342 К-т 731, 441, 451,
есепті кезеңге ... жал ... ... ... Д-т 811, ... 947 К-т 342 ... ... аванстар 351, 352-шоттарынан тұрады, бұларға байланысты
бухгалтерлік есепте ТМҚ-ды жеткізіп беру үшін, ... ... ... ... үшін ... аванстар Д-т 351, 352 К-т 423, 431,
441, 451; несие есебінен ... ... Д-т 351, 352 К-т 601, 602, ... ақша ... яғни ... түрінде берілген аванстар бойынша тиімді
бағамдық айырмашылықтардың пайда болуына Д-т 351, 352 К-т 725; бұрынырақта
аванс ретінде берілген ... ... ... ... Д-т
423, 431, 441, 451 К-т 351, 352; бұрынырақта ... ... ... тиісті қарыз сомаларды жапқанда Д-т 671 К-т 351, ... ... ... ... ... ... ... бас шоттар кестесінің
алтыншы міндеттемелер деп аталатын ... ... ... Бұл бөлімде 60-“несиелер”, 61-“Алдағы кезең кірістері”, 62-
“Дивидендтер бойынша есеп ... ... есеп ... ... ... ... есеп айырысу”, 65-“Бюджеттен тыс
төлемдер ... есеп ... ... ... ... есеп ... ... несиелік борыштар бойынша есеп
айырысу”-деп аталатын бас ... ... ... шоттары орналасқан.
Несие беру және оны қайтару тәртібі тиісті заңдарға сәйкес және
субъектінің ... ... ... да ... берушілермен жасалған
келісімшарты негізінде реттеліп жүргізіледі.
Біріккен кәсіпорындар банк мекемесінен несие сұрамастан ... ... ... оны ... ... мүмкіншілігін, әрбір
коммерциялық банктердің несие беру, өтеу, өсім пайызы ставкаларымен және
басқадай талаптармен танысып ... ала ... алуы ... алу үшін біріккен кәсіпорын банк мекемесі басшысының атына
өтініш береді. Бұл өтінішке қосымша өзіне ... ... ... ... ... мақсаты мен бағытын, өтеліну яғни қайтару мерзімін,
сонымен қатар осы несие сомасы ... ... ... үшін ... ... және т.б. құжаттар табыс етуі тиіс.
Жалпы біріккен кәсіпорындарға берілетін несие сомасы, банк ... ... ... ... ... ... несие бойынша
борышты және пайызды қайтару, өтеу үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын банк мекемесінен несие алған уақытында Д-т 441,
451, 671 К-т 601 ... ... Ал бұл ... ... ... уақытта Д-
т 601 К-т 441 жазуы жазылады. Осы ... ... үшін ... ... Д-т 831 К-т 684 ... ... Біріккен кәсіпорын бұл
міндеттемені төлеген уақытта Д-т 684 К-т 441 жазуы жазылады.
Шетелдік банктерден ... ... ... ... ... ... субъектінің бухгалтериясында Д-т 431, 432 К-т 601 болады. Ал бұл
несиені қайтарғанда Д-т 601 К-т 431, 432 ... ... ... ... есебі 611-шотта жүргізіледі. Біріккен
кәсіпорындар орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... бағамен сату арқылы таратуына болады. Бұл жағдайда сату
бағасы мен номиналды ... ... ... ... 611-шотының кредиті
бойынша есепке алынып, содан кейін құнның төмендеуіне қарай Д-т 611 К-т 723
жазуы жазылады. 611-шотта алдын ала ... ... және ... жол ... ... ... ... түскен ақша қаражаттары және жүк немесе
жолаушылар таситын көлік құралдары үшін күні ... ... ... ... ... ... ... келіп түскенде Д-т 431,
441, 451 К-т 611 жазуы жазылады. ... ... ... есепті айдың
табысы болып саналатын, бұрын яғни алдын ала алынған табыстар ... ... Д-т 611 К-т 704, 705, 706, 724, ... ... ... және т. .б ... ... адамдардан
өндіріп алуға тиісті мйындалған сомасына бухгалтерлік есепте Д-т 333 ... ... ... ... ... т.б. жетіспейтін құндылықтар
бойынша ... ... ... алынуға тиісті, яғни олардың төлеуге
тиісті берешек сомалары өтелуіне қарай: Д-т 431, 441, 451, 681 К-т ... мен ... ... тиісті дивидендтер брйынша есеп
айырысу есебі 62-бас шоттың бөлімше шоттарында ... ... ... ... Д-т 561 ... 562 ... 622 ... Заңды
және жеке тұлғаларға есептелініп төленетін ... ... ... ... ... ... ұсталынуға тиіс және одан әрі бұл сома салық
салуға жатқызылмайды. Ол Д-т 621, 622 К-т 634 ... ... ... Ал
салықты бюджетке аударған кезде Д-т 634 К-т 441болады.
Біріккен кәсіпорындардан – алынатын салықтар, мемлекеттік бюджетті
толықтырудың ... ... ... ... заңына сәйкес
мемлекеттік бюджеттің табыс бөлігіне қосымша жалпы мемлекеттік әлеуметтік,
заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы, ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардан ұсталатын табыс салығы
және ... ... мен ... ... ... ... ... қарыздардың есебі 643-
синтетикалық шотта жүргізіледі. Ірі кәсіпорындарда талдамалық шоттарында
дебиторлармен және ... есеп ... ... есебінің
карточкалары пайдаланылады. 641, 642, 643-шоттары бойынша карточкаларға,
тізімдеиелерге немесе машинограммаға жазу үшін ... түрі ... ... ... ... бола ... ... (тәуелді) кәсіпорыннан
бас кәсіпорынның алған материалдары мен сатып алынған ... ... 222 ... 642, 643 ... ал ... ... өнімдері, негізгі
құралдары және материалдық емес ... ... ... Д-т ... 101-106 К-т 641, 642, 643 ... Бас ... мен еншілес
серіктестіктер арасындағы есеп ... ... ... актлері
негізінде дебиторлық қарыз сомасының кредиторлық қарыз сомасымен жабылуы: Д-
т 641, 642, 643 К-т 321, 322, 323 ... 641, 642 және ... ... есеп жеке серіктестіктер бойынша жүргізіледі.
Біріккен кәсіпорындар өздерінің мүліктерін және жеке адамдарын,
әртүрлі ... ... ... келісімшарт жасасып, белгіленген
мөлшерде тиісті жарна төлеп тұрады. Мүлік пен жеке ... ... есеп ... ... ... ... ... және жұмысшы қызметкерлерін сақтандыру жарнасы есептелінгенде Д-
т 811, 821 К-т 651 жазылады. Зейнетақымен есеп ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар
шарттар бойынша жұмысшы жалдайтын тұлғалар, зейнетақы ... ... ... міндетті. Зейнетақы қорына белгіленген мерзімінде жарна
төленбеген жағдайларда кәсіпорын өсім ... ... ... лауазымды тұлғаларына мұндай жағдайда айыппұлдар салынуы
мүмкін. Жарна ... Д-т 681 К-Т 653 ... ... Ал ... ... ... ... кезде: Д-т 653 К-т 441 ... ... ... ... ... аударым қаражатын уақтылы
төлемегені үшін өсім сомасы көрсетіледі. ... ... ... үшін ... өсімақы сомасына: Д-т 821 К-т 653жазуы жазылады. Ал
бұл соманы төлеген кезде Д-т 653 К-т 441 ... ... ... ... жөнінде біріккен кәсіпорын тоқсан сайын есеп беріп
отырады. Зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... қалғанға дейін олардың табыстарының барлық
түрлерінен 10% мөлшерінде ұсталады. Барлық жарна ... ... ... ... төлеу мерзімі ішінде аударулары тиіс, бірақ келесі айдың10-
ынан кеш қалмауы керек.
Алдын ала келешекте ... ... ... ... және
көрсетілетін қызметтер үшін алынған аванстар бойынша есеп айырысу есебін
жүргізу үшін 661, 662-шоттары қолданылады. ... ... ... ... Д-т 431, 432, 441, 451, 452 ... 662 ... ... алушыларға босатылған тауарлар, көрсетілген қызметтер алдын ала
алынған аванстар сомасы шегерілгенде Д-т 661, 662 К-т 30, ... ... ... ... жазылады. Ал алынған аванс сомасының толық
падаланбағаннан қалған бөлігі қайтарылғанда Д-т 661, 662 К-т 431, 432, ... ... ... ... ... ... талдамалық
(аналитикалық) есебі әрбір аванс берген ... ... ... ... өнім ... ... ... делдалдық
ұйымдармен өзін керекті материалдық құндылықтар, техникалармен қамтамасыз
ету жөнінде келісімшарттар жасасады немесе ... ... ... ... ... ... және ... есеп айырысу есебі
671-шотында жүргізіледі. Бұл ... есеп ... ... деңгейіне және
нысандарына қарамастан жабдықтаушылардан алынған материалдар мен қосалқы
бөлшектер, олардың ... ... мен ... ... ... ... сомаларының есебі жүргізіледі. 671-шоттың ... ... ... ... бойынша жабдықтаушылардың
акцептелген фактура-шотына сәйкес есептелінген сомалар, ал бұл Д-т 671 К-т
43, 44, 45-бас ... ... ... ... және ... да ... ... төленген сомалар жазылады. 671-шоты бойынша есеп №6
журнал-ордерде жабдықтаушы-мердігерлердің әрбір ... ... ... Бұл ... жабдықтаушы-мердігердің шот-фактураларының
акцептелінуі, материалдық құндылықтардың, жұмыстар мен ... ... ... ... ... мәліметтер жазылады.
Келіп түскен шот-фактураларды алдымен үлгілі түрі М-1 “Келіп түскен”
журналына тіркеледі. Бұл ... ... ... ... ... келіп түсуіне бақылау жасалынады. Журналға жазылуға
тиісті ... ... ... ... ... кіріс
ордерлері, материалдарды қабылдау туралы ... ... ... ... құндылықтардың келіп түсуіне қарай жазып отырады.
Журналға тек ... ... ғана ... ... жазу үшін ... түрі М-7 ... қабылдау туралы актілер”
қолданылады, олар шот-фактуралармен ресімделген материалдар, ... ... ... ... ТМҚ-ға да жазылады. ... ... ... ... ... ... ... сторно етіліп, №6 журнал-ордерге ... ... ... ... бірақ айдың аяғына дейін кәсіпорынның қоймаларына
түспеген ТМҚ-дың ... ... ... талап тапсырмалары негізінде
№6 журнал-ордерге әдеттегі тәртіп бойынша жазу ... ... ... ... ... сомасын журнал-ордердің “Келіп түспеген
жабдықтаушы ... жүк ... ... ... ... ... ... жиынтықтарды шығарғаннан кейін жолдағы
ТМҚ құнын материалдық құндылықтар шоттарына жазады, олар ... ... ... жатқызылмаса да, жедел ескеріліп отырады.
Жабдықтаушылар және қызмет көрсетушілермен есеп ... ... ... ай ... ... бойынша талданған қалдықтар
көрсетеді. Талдамалық есептің құрылымы жабдықтаушылар және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасызету үшін
және есеп айырысуды жедел ... үшін құны ... ... іс жүзінде
алынбаған материалдық құндылықтар, көрсетілген қызметтер, орындалған
жұмыстар; ... ... ... ... есеп ... ... есеп айырысулардан топтардан қалыптасады.
Жабдықтаубшылармен және мердігерлермен есеп айырысулар есебі бойынша
алынған ТМҚ үшін акцептелген фактура-шоты сомасына Д-т 201-208, 222-223, ... 671; оған ... ҚҚС ... Д-т 331 К-т 671; ... қай ... ... ... Д-т 671 К-т 441, 431; шот-
фактура бойынша жабдықтаушыларға төленген ҚҚС ... ... ... осы
салықтың сомасынан шегерілгенде Д-т 633 К-т331; жабдықтаушылар мен қызмет
көрсетушілердің орындаған жұмыстар мен ... ... ... ... Д-т 126, 811, 821, 901, 921, 931, 934, 936,
941, 944, 945, 951 К-т 671; ... ... ... ... ... да ... жабдықтаушы мен қызмет көрсетушілердің шоттары
төленгенде Д-т 671 К-т 422, 421, 431, 432, 441, 451, 601, 602 ... ... ... ... ... ... ... аталатын шотта жүргізіледі. Алынған несие, жалдық
келісімшарт және ... ... ... бойынша төленуге тиісті
пайыздардың есебі ... ... ... ... аталатын
шотта жүргізіледі. Төленуге тиісті пайыздардың барлық түрлерін есептеген
кезде Д-т 831 К-т 684; есеп ... ... ... ... ... кезде Д-т 684 К-т 441 жазуы жазылады. Басқадай есептелінген
шығындардың есебі 686-“Басқа да ... ... ... ... Негізгі құралдарды жөндеу үшін арналған резервтер сомаларына
811, 821, 126, 934, 945 ... ... ... ... ... ... ... нақты шығындар, өнімнің өзіндік құнына қосылмайды,
керісінше оның ... ... Д-т 686 К-т 920, 671, т.б. ... ... ... мен ... төлемдердің есебі 687-
“Басқадай міндеттемелер”-деп аталатын шотта жүргізіледі. Мұнда банктегі
шоттарға қате ... ... Д-т 423, 431, 432, 441 К-т 687; ... ... ... қайтарғанда Д-т 423, К-т 423, 431, 432, 441
жазулары жазылады.
Жалпы табыстан ... ... ... ... сомасына 56,
55-бас шотының бөлімше шоттары ... 687 ... ... ... ... шығындар есептелінетін 811, 821, 937 және 947-
шоттарының дебиті бойынша есептелінген ағымдағы жалға ... ... ... ... ... басқадай кредиторлармен арадағы есеп
айырысу есебі жүргізіледі.
III. ТАРАУ. БІРІККЕН КӘСІПОРЫННЫҢ АУДИТІ
1. Аудиторлық тексеру және ... ... ... ... ... ерекшелігі
Материалдық емес активтер ұзақ мерзімді активтерге жататындықтан ... ... ... ... ... ... ... құралы болып табылады. Активтерді жасауға, құруға кеткен шығындарды
есептеуге болатын ... ... ... ... ... ... жатпайды. Материалдық емес активті есепке алуда біріккен
кәсіпорын ... ... ... ... емес активтердің болашақта
белгілі бір табыс ... ... мен ... ... ... мен ... ... жоғары болуы керек.
Материалдық емес активтердің басқа ... ... ... ... ... негізділігі, есепке алу кезіндегі бағалау және оның әрі
қарайғы қозғалысын дұрыс есептеу, амортизациялық шығындарды ... ... ... салуға әсері немесе салық есептеуге әсеріне байланысты болып
келеді.
Маетриалдық емес ... ... ... ... салықтың үш
түріне байланысты: корпоративтік табыс салығы, мүлік салығы, қосылған ... ... ... ... ... ... де байланыстылары бар.
Мысалы: лицензиялық алым, потенттік алым, заңды тұлғаларды тіркеу ... ... ... ... үшін ... салынатын база, яғни тұрақты
активтердің орташа жылдық құнының дұрыс ... және оның ... ... ... материалдық емес активтер және сатылған материалдық
емес активтерінің құнының құрамындағы ққс ... ... ... Кокорпоративтік табыс салығына байланысты салықтық ... ... ... , ... ... ... нәтижені және
салық салынатын табысты есептеуге тікелей ... ... ... емес активтердің қозғалысы құндық баланста дұрыс есептелінуі
керек. ... ... ... кодексінің нормаларына сәйкес:
1. алғашы іске қосылған материалдық емес активтер бойынша амортизация
нормасын екі ... ... ... ... емес ... ... ... шығарылған жағдайда құндық
баланстың қалдығы түгелімен шегерілімге жіберіледі;
3. Көлемі 100 айлық есептік көрсеткіштен кем ... ... ... ... ... Егер есептен шығарылған (сатылған,т.б.) материалдық емес активтердың
құны жыл басындағы ... ... ... ... ... ... жылдық табысты қосып салық салынады.
Негізгі құралдарды аудиттеу кезінде оның пайдалану мерзімі, өндірісте,
қызмет ету орындарында ... және ... ... ... ... ... оның ... қарастырылады. Негізгі құралдардың ішінде жер, өнім
беретін мал, музейлік құндылықтар, архитектура және өнер ... ... және ... да ... ... ... есепте негізгі құралдарға жер, ... ... ... ... және ... ... ... жатса, ал салықтық есепте
негізінен салалық пайдалану сипатына ... ... және кіші ... жіктеледі. Амортизация шығындары бухгалтерлік есепте амортизация
нормасы бойынша бес түрлі әдіспен есептелінсе, ... ... ... ... ... ... ... көлемінде және басқа
салықтық кодекс нормаларына сәйкес тек қана ... ... құн ... Ал негізгі құралдардың жөндеу шығындары бухгалтерлік және
салықтық есепте әртүрлі ... ... ... ... ... ... тиісті ерекшеліктер мыналарға байланысты:
1. бухгалтерлік есептегі ерекшелігі мүліктің негізгі ... ... ... негізі мен нақтылығына;
2. негізгі құралдардың қозғалысының дұрыс ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың амортизация шығындарының және жөндеу шығындарының
бухгалтерлік есепте дұрыс ... ... ... жою, ... ... ... ... есептеуге;
6. Салық салуға;
7. Негізгіқұралдардың тиімді пайдаланылуына.
Негізгі құралдарды ... ... ... негізінен
корпоративтік табыс ... ... ... ... жер және ... ... Ол ерекшеліктер негізгі ... ... ... ... ... баланс қалдығын, есепке алынған ққс,
негізгі құралдардың ... ... ... ... ... жер ... мен
көлік құралдарының салық салуға байланысты кейбір сипаттарын бөлектеп
есептепуге байланысты.
Тауар-материалды жинақтың тұрақты активтерде ... ... ... ... ... ... жұмыс, қызметтің құнына тікелей бірден ауыстырады.
Сондықтан ТМЖ-ты сандық және құндық есебін жүргізу, сақталынуын ... ... ... ... және ... да қасиеті, жинақтарының көлемі
бухгалтерлік есепте және біріккен кәсіпорынның қаржылық ... ... мәні бар. ... олардан кәсіпорынның шығарған өнімінің және
қызметінің көлемі, сатудан ... ... ... өнім мен ... ... ... ... Сонымен бірге ТМЖ-тың ... ... ... көлемі қаржы жағдайына, ақша ... ... ... тікелей әсер етеді.
ТМЖ-пен өндірісте пайдаланатын шығындар ... алу ... ... алу ... бұл ... ... іске ... өндіріске қажетті
тауарларды, материалдарды, шикізаттарды, қызмет түрлерін нарық кеңестігінде
іздеп, тауып, сатып алуға келісім жасалған уақыттан ... ол ... алу, ... ... және ... ... дейінгі аралықты
қамтитын кезең, процесс болып табылады. Сатып алу кезеңі ... ... бір ... ... алу, ... ... ... етеді. Бұл
шығындар тауар, материал, қызмет түрлерінің сатып алу құнымен қосылып ТМЖ-
ның ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ импортталатын ТМЖ-қа кеден шығындары ... ... ... ... ... ... тасымал, тиеу, түсіру
саудалық қосымшалар мен шегерімдер және басқада ... ... ... ... ... оны ... әдісін таңдау біріккен
кәсіпорынның есептеу саясатында белгіленеді, анықталады және ... ... оны ... ... ... ... ... бағалау,
бағалау әдісін пайдалану, өндірістік тасымал дайындау шығындары сатылатын
өнім, тауар, ... ... ... құны ... ... салынатын табыстың
көлеміне және бюджетке төленуге тиісті корпоративтік табыс салығының
көлеміне ... әсер ... ... ол шығындар ТМЖ-ты бағалау, бағалау
әдістерін ... ... ... тарапынан қатаң бақыланады,
тексеріледі.
Аудиторлық тексеру кезінде ескеруге тиісті ... ... бірі бұл – ... жыл ... ... ... түрде
түгенделуге тиістілігі болып табылады. Бұл ТМЖ қалдығының сақталынғандығын
есепте дәл ... яғни ... және ... да ... мен ... келесі есептілік мерзімге ауытқып, әсер етпеуі
қамтамасыз ету үшін іске асырылады. Аудиторлық тексеру ... ... ... ... ... мыналарға байланысты:
1. ТМЖ түрінің көптігі мен әртүрлілігі. Осыған байланысты сандық, құндық
есеп жүргізу, ... ... ... ... бағалау
әдістерінің әртүрлілігіне;
2. ТМЖ-тың сақталуының, түгенделуінің ТМЖ-қа материалды жауапты ... ... ... ... ... оны ... ... тиімді пайдалануының
қажеттілігінде, маңыздылығында, көлемінің оптималды болуында;
4. ТМЖ-ты есептеу, пайдалану, ... ... салу ... ... ... ... ... негізінен корпоративтір табыс
салығына, ҚҚС, акциз салығына, экспортқа шығатын шикі мұнай мен ... ... ... Оның ... ... ... ТМЖ-тың шығын
болған көлемін анықтау қажет. Әдеттегі ... ... ... әдіспен,
формулалармен анықталады. ТМЖ-тың шығындалуын, сатылуын есептеуде
пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... байланысты қосымша салықтық міндеттемелер пайда болады.
Инвестиция - кәсіпорынның негізгі кпиталына және ... ... ... және ... емес ... ... табу ... құнды қағаздарды, салымдарды, әртүрлі ... ... емес ... салу ... ... Ұзақ ... инвестиция
ұзақ мерзімде тұрақты табыс табу үшін ... ... ... ... ұзақ мерзімде бақылауға, басқаруға
алу үшін қолданады. Ондай ... ... ... ірі ... болуы керек. Ал
нақты немесе тікелей инвестиция инвестициялық табыс табу үшін ... және ... ... ... ... қаржы салу болып
табылады. Сондықтан ұзақ мерзімді инвестицияларды аудиттеу ... ... ... негізгі капиталын дамыту үшін
салынған салымдарының ерекшелігі қарастырылады.
Ұзақмерзімді инвестицияны салықтық есептеудің айрықша ... ... ... ... ... босатылған. Ал инвестициядан түскен
табыстар табыстың басқа түрлерімен бірдей ... ... ... ... ... ... ... дұрыс анықтау, есепте дұрыс көрсетілуі
мұқият тексерілуі керек.
Кез-келген біріккен кәсіпорын өз қызметін іске асырудың ... ... мен оның ... жеткізушілермен, мердігерлермен, сатып
алушылармен және тапсырыс берушілермен жұмыс жасайтын ... ... ... ... ... бюджетпен, банкпен,
инвесторлармен және басқа да субъектілермен есеп айырысу қарым қатынасына
түседі. Біріккен ... есеп ... ... ... ақша
төлеу, вексельдер мен өзара тауар қызмет алмасу жолдарымен де іске асыруы
мүмкін. Есеп айырысудағы ақша ... да ... ... ... ... ... бережақ) ақша қаражаты болып табылады. Сондықтан
да кез-келген алажақ немесе бережақ ... ... ад ... долады.
Жоғарыда аталған есеп айырысуға қатысушылардың және есеп ... ... ... тексеру кезінде ескеріліп, есеп
айырысудағы қателіктер мен ... де ... ... ... ... ... ... және бережақ қарыздарды мейлінше азайтып немесе төлеудің
мерзімінде іске асыруын ... ету ... ... ... ... ... ... немесе керісінше әсер етеді. Төлемнің
мерзімінде іске асырылуы, қарыздың көбеюі, ... ... ... ал ... ... болуына да әкеліп соқтыруы мүмкін.
Аудиторлық тексеру кезінде қателіктер мен кемшіліктерді ... ... және есеп ... ... ... жөнінде де ұсыныстар беруі
мүмкін. Есеп ... ... де ... ... ... бірі.
Алажақ қарыздарды салықтық есептеудің ерекшеліктері негізінен іссапар
және өкімдік шығындарды, қүмәнді қарыздарды болашақ кезеңнің шығындарын
есепке ... ... ҚҚС ... ... Бережақ қарыздарды салықтық
есептеудің ерекшеліктері негізінен күмәнді міндеттерді болашақ кезеңнің
табыстарын алған несиелер мен ... үшін ... ... ... мен ... бойынша бюджет алдындағы қарыздарды есептеуге
байланысты.
Ақша қаражаты қашан да ... ... ... жоғалу,
ұрлану, жасыру, заңсыз есептен шығару қателіктеріне ... ... бос ақша ... жоқ ... да немесе көп бос ақшаның болуы
да кездеседі. Ақша ... ... ... осы ... ақша ... ... ... ақшаның келу, түсу, жұмсалуы
көрсетіледі және де аудитордан жоғары ... ... ... ... ... ... меншікті капиталдың әрбір элементі бөлек
синтетикалық шоттарда есептеледі. ... ... ... ... және ... ... реттеледі, шектеледі, аудиторлық
тексеру кезінде олардың ... ... ... ... ... оның жеке ... ... капиталға салынатын
жарналарға ешқашанда салық салынбайды, сондықтан да меншікті капиталда
салықтық есептің ерекшелігі болмайды.
Табыстың толық ... ... ... және ... ... ... табуын қамтамасыз ету болып табылады. Табыс ішкі бақылау жүйесімен
қамтамасыз ... Оның ... ... ... сату ... ... түскен табысты көбейту алдын ала жасақталған, сату-сатып алу
келісімшартының сауатты дұрыс жасалуына да ... ... ... ... бартерлік операцияларды бухгалтерлік және салықтық есепте дұрыс
көрсету. Қорыта айтқанда ... ... – бұл ... ... ... ... жауапты участок, ол аудитордан жоғары
біліктілікті, тәжірибені талап етеді.
Табыстарды салықтық ... ... ... ... ... жалпы жиынтық табысты дұрыс есептеуге ... ... ... ... есепке алынатын табыстардың бәрі бірдей салықтық есепте
жылдық жиынтық ... ... ал ... ... есепте жылдық
жыйынтық табысқа бухгалтерлік есепте көрініс таппайтын кейбір табыс түрлері
де қосылады.
2. Аудиттің міндеті, тексеру ... мен ... ... ... нәрселер
Қандайда болмасын біріккен кәсіпорынды аудиттеудің міндеті мен тексеру
процедуралары, әдістері ... ... ... аудиттеудің
негізгізгі міндеті өзінің тұжырымы мен пікірін қалыптастыруы ... ... мен ... ... ... ... растау
немесе жоққа шығару болып табылады. Ал ... ... ... ... ... ... тәсілдерінен, жолдарынан
құралады. Аудитте тексеру әдістері қаржылық бақылаудың барлық түріне бірдей
пайдаланылмайды, сондықтан ... ғана тән ... ... ... ... әдістері әдетте таза, жеке-жеке емес, бірнеше әдіс қатар
бірігіп пайдаланылады. Аудиторлық тексеруде жұмыс түрлері әртүрлі ... ... ... ... мен ... әдістері шама шарқынша
әртүрлі болып келеді.
Материалдық емес активті аудиттеудің міндеті – қаржы ... емес ... және ... тозу ... байланысты
көрсеткіштердің шынайылығын, нақтылығын және негізділігін тексеру ... және оның ... ... 1)есепке алу, бағалау, пайдалану
мерзімін анықтау сияқты шынайылық заңдылығын, негізділігін ... емес ... және оның ... ... ... салықтық есептің дұрыстылығын тексеру; 3)қаржы есептемесі
көрсеткіштерінің бухгалтерлік есеп ... ... ... ... бар. ... емес активтерді аудиторлық
тексеру кезінде әртүрлі тексеру әдістері қолданылады. Оларға:
1. Материалдық емес активтердің есепке алынуының заңдылықтарына құқықтық
баға беру және ... ... ... ... ... ... Нақтылығын тексеру.
Аудиторлық тексеру кезінде аудит үшін материалдық емес активтердің
пайдалану тиімділігін, сондай-ақ қажетсіз басы ... ... ... ... емес ... ... анықтап, талдау жасау өте
маңызде.
Негізгі құралдардың экономикалық тиімділігін, пайдаланылуын талдауда
оларды сақтау мен ... ... ... ... ... оны
оңтайландыру немесе жарамсыз, қажетсіз болса артық негізгі ... ... ... Негізгі құралдарды оңтайландыру оларды тиімді
пайдаланумен қатар салық салуға әсер етеді. ... ... ... өнімділігі, қуат сыйымдылығы, қалдықсыз қызмет етуі, тағы ... ... ... ... ... ... тікелей әсер
ететін сипаттары да ескерілуі ... ... ...... ... ... ... тозу, құны, жөндеу шығындары жөніндегі көрсеткіштерінің толықтығы ... ... ... ... және ... есептеудің жайын
тексеру және негізгі құралдың пайдалану тиімділігін талдау. Негізгі
құралдардың ... , ... ... міндетіне сәйкес аудиторлық
тексерудің негізгі бағыттары мынадай:
1. Мүліктің ... ... ... ... алынуының негізділігін,
дұрыстығын тексеру;
2. Бухгалтерлік және ... ... ... ... қозғалысын,
жойылуын, жойылу нәтижелерін есептеудің дұрыстығын және ... ... ... ... және жөндеу шығындарының бухгалтерлік және
салықтық ... ... ... оның ... ... ... ... Қаржы есептемесі көрсеткіштерінің бухгалтерлік есеп регисторларының
мәліметіне сәйкестігін тексеру;
5. Негізгі құралдардың сақталуын тексеру және ... ... ... сияқты негізгі құралдарды да аудиторлық ... ... ... ... ... ... баға ... Біріккен кәсіпорынның ішкі бақылау және бухгалтерлік есептеу жүйесін
бағалау;
3. ... ... ... ... ... немесе іріктеп
құжат бойынша тексеру;
4. Нақтылығын тексеру.
Негізгі құралдардың экономикалық тиімділігін, ... ... ... мен ... ... ... ... құрамы, оны
оңтайландыру немесе жарамсыз, қажетсіз ... ... ... құралдарды
азайтып, ретке келтіру. Негізгі құралдарды оңтайландыру оларды тиімді
пайдаланумен ... ... ... әсер ... ... ... негізгі
құралдардың өнімділігі, қуат сыйымдылығы, қалдықсыз қызмет етуі, тағы ... ... ... көрсетілген қызметтің сапасына тікелей ... ... да ... ... ... аудиторық тексерудің міндеті – қаржы
есептемесінің ТМҚ-ға қатысты көрсеткіштерінің ... мен ... ... ішкі ... және ... ... ... бағалау,
сондай-ақ шикізат, ТМЖ-тың пайдаланылуының ... ... ... ... ... тексерудің бағыттары: қозғалысын есептеудің,
құжаттаудың және оны ... ... ... ішкі ... ... тиімділігін, сақталынған қалдықтарының нақтылығын, жинақ
көлемінің ... ... ... жағдайын тексеру. Сол сияқты
тауар-материалдық жинақты тексерудің ішкі бақылау және ... ... ... жаппай немесе іріктеп, құжат бойынша тексеру, нақтылығын
тексеру, мамандармен, материалды-жауапты адамдармен ... ... ... алу ... ... ... ... басқа да тексеру
әдістері қолданылады.
ТМЖ-ты талдау кезінде аудитор үшін ... ... ... ... оның ... қалдықтарының оңтайлылығын ... ... ... ... схемаларын талдап, оларға әсер
ететін факторларды анықтау маңызды болып табылады.
Ұзақ мерзімді қаржылық және нақты инвестицияларды ... ... ... ... ұзақ мерзімді нақты және қаржылық инвестициялар
бойынша көрсеткіштердің толықтығы мен шынайылығын тексеру, оның ... мен ... ... ... инвестициялық тиімділігін талдау.
Аудиттің міндетіне сәйкес тексерудің негізгі бағыттары мыналар ... ... ... инвестиция нәтижесінде сатып алынған активтеріне
меншік құқығын және инвестициялық шығындарды растауды ... ... ... ... активтердің бағалануын, оның дұрыс
құжатталынуын және есепте көрсетілуін тексеру;
3. Ұзақ мерзімді және ... ... ... ... ... мерзімді инвестицияларды аудиторлық ... ... ... ұзақ ... қаржылық және нақты инвестициялардың
заңдылығын, экономикалық негізділігін және ... ... ... құжаттарды экономикалық және құқықтық баға беру ... ... ... ... қатар қажет болған жағдайда инвестиция
салымдарына, оған ... ... ... түгендеу жүргізілуі мүмкін.
Түгендеу кезінде қаржылық ... ... ... ... ... ... ... тексеріледі. Ал ұзақ мерзімді нақты
инвестициялар инвестицияланған субьектіден салынған инвестициялардың ... ... ... ... ... алу жолымен тексерілуі керек.
Инвестицияның тиімділігін талдауда ... ... ... ... ... ... және ... тапқан табыс
пен басқа да пайдалар, ұтыстар маңызды болып табылады.
Есеп айырысу ... ... және ... қарыздарды аудиттеудің
міндеті – қаржы есептемесінің ... және ... ... ... ... ... ... мен шынайылығын
есепке алу ... ішкі ... және ... есептеу жүйесін
тексеру, сондай-ақ ... ... ... ... зеріттеп,
талдау. Осымен байланысты аудиттің бағыттыры мыналар болып табылады:
1. Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың аналитикалық есебінің ... ... ... сәйкестігін, бухгалтерлік баланста есепте
тұрған қарыздардың көлемінің шынайылығы мен негізділігін ... ... ... ... ... ал ... ... төленуінің
нақтылығын күмәнді қарыздар мен күмәнді ... ... ... және ... ... ... ... Алажақ және бережақ қарыздарды кәсіпорынның ағымдағы қаржылық жағдайын
зеріттеу және талдау.
Қарыздарды тексерудің тәжірибеде жиі құжаттың жарамдылығын, формальды,
арифметиаклық ... ... ... баланста есепте тұрған алажақ
және бережақ қарыздардың заңдылығы мен негізділігіне құқықтық баға беру,
растау, талдау, ішкі ... және ... ... ... ... ... және бережақ қарыздарды талдаудың негізгі мақсаты оның
кәсіпорынның ... ... ... ... сондай-ақ болашақта
тоқыраусыз, крезиссіз қызмет етуіне ... ... ... болып табылады.
Ақша қаражатын аудиттеудің міндеті – қаржы есептемесінің ... ... ... ... мен шынайылығын, сондай-ақ
ақша қаражатының жұмсалу заңдылығы мен тиімділігін ... ... ... тексерудің ақша қаражатын түгендеу, ақша қаражатының
жұмсалымының заңдылығын тексеру және жұмсалудың, пайдаланудың тиімділігін
тексеру бағыттары бар. Ақша ... ... ... де тексерудің түрлі
әдістері қолданылады, олар: нақтылығын тексеру, қозғалысын және ... ... ... ... ... кассалық, банктік және
валюталық операциялардың ақша қаражаты жұмысының ... ... ... ақша ... ... ақша ... ... талдау
немесе ақша қаражатының айналымдылығын талдау әдістері.
Ақша қаражаттарын тексеру кезінде аудит үшін ... ... ... ... ... ... алғашқы
құжаттардың дұрыс нормативтік талаптарға сәйкестігін тексеру маңызды болып
табылады. Банктік ... ақша ... ... ... көшірмесінің және соған сәкесті басқа да алғашқы құжаттардың
сәйкестілігін, шоттардың ашылу, ... ... ... ... өте ... ... ... Ал шетел валютасындағы ақша
қаражаттарының бағамдық айырмасын ... ... ... құжаттарға
сәйкестігін, толықтығын, дұрыс жүргізілуін анықтау маңызды болып ... ... ... ...... есептемесінің меншікті
капиталға байланысты толықтығы мен шынайылығын тексеру, капиталдың ... ... ... құқықтық баға беру. Меншікті капиталды
аудиторлық ... ... яғни ... ... қайта құрылу,
мемлекеттік тіркелу, қызмет ету заңдылығын тексеру, ... баға ... ... ... ... ... ... өзгерістердің
бухгалтерлік есепте көрініс табуының заңдылығын ... ... ... ... ... ... заңдылық актлеріне
сәйкестігіне құқықтық экспертиза жасау бағыттары бар. Меншікті капиталды
аудиторлық тексеру ... ... және ... ... әдісі
пайдаланылады. Ол – құжат бойынша тексеріп, құқықтық экспертиза жасау.
Меншікті капиталды талдауда меншікті капиталдың, оның ... ... ... ... ... яғни оның ... ... салмақтарына, таза активтер көлемінің меншікті капиталға ... ... ... капиталдың ең төменгі көлеміне сәйкесіне
баса назар аударылады.
Табыстарды аудиттеудің міндеті – қаржы есептемесінің көрсеткіштерінң
шынайылығы мен ... ішкі ... және ... есеп жүйесін
тексеру, сондай-ақ табыстардың құралуын талдау және олардың ... ... ... ... ... ... ... яғни табыстарды толық кіріске алуды қамтамасыз ететін ішкі ... ... ... ... ... шот-фактурада, т.б. табыстарды
есептеу жөніндегі алғашқы құжаттардың дұрыс жасақталынуы мен мерзімінде
есепке алынуын, ... ... және ... есептеудің
дұрыстығын және олардың сәйкестігін тексеру; табыстардың құрылымы ... ... және ... ... ... ұсыныс дайындау
бағыттыры бар. Табыстарды аудиторлық тексеру кезінде ... ... ... ... баға беру және ішкі ... мен бухгалтерлік
есептеу жүйесін бағалау әдістері қолданылады.
Табыстарды ... ... ... үшін табыстың салықтық кезең
ішіндегі тұрақтылығын қамтамасыз ету, ... өсу ... ... ... ... ... ... көзделген табыстың түрін көбейту
маңызды болып табылады.
3. Аудиттеу кезінде ... ... ... ... ... нормативтік актлер
Біріккен кәсіпорынды аудиторлық тексеру, оның барысы тексеру кезінде
жинақталған ... ... ... ... мен ... ... ... мәліметтер аудиторлық ұйымның сол
кәсіпорынмен қызмет атқкруына ... ... ... ... құжаттар, құжаттардың қөшірмесі, аудитордың жеке ... ... ... құралады. Аудитордың жұмысшы ... ... ... ... ... ... тексеру кезінде
анықталған дәлелдемелерді талдап, жүйелеп аудиторлық пайымдар жасау ... ... ... ... ... ... ... кейінгі бақылау кезінде алғашқы аудиторлық нәтижелерімен ... ... ... ... ... ... сәйкес
жүргізілетіндігін растау мақсатында қажет. Жұмысшы құжаттардың түрлері мен
мазмұны, басқа да жағдайлары 230 ... ... ... стандарттарында қарастырылған (1-слайд).
Әрбір елде аудиттің сол елдегі құқықтық негізі бар, олар ... ... ... ... ... ... негізінен құрайтын
нормативтік актлер үш деңгейге бөлініп қарастырылған:
Бірінші деңгейге “Қазақстан Республикасының аудиторлық қызмет туралы” ... Ол ... жылы ... соңқы өзгертулер мен дүзетулер
11.06.2003 жылы енгізілді. Мұнда аудиттің ... ... ... ... ... ... қағидалары, аудиторлық қызметті
атқарушы мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы аудиттің халықаралық
стандарттары кіреді. 2000 жылы ... ... ... ... конференциясында Қазақстан Республикасындағы ... ... ... және оны ұлттық стандарттар ... ... ... ... ... ... ... 46 халықаралық
стандарттан тұрады.
Үшінші деңгейге тексеру нәтижесенде аудиторлық Ұйыммен ... ... Ұйым ... ... кіреді. Мұндай стандарттардың
болуы мен құрамы аудиторлық қызмет нарқын кеңейтеді (2-слайд).
Біріккен ... ... ... ... ақпараттар мен
тексерілетін ақпараттың көздері әрбір ... ... ... ... ... ... құралдарды, материалдық емес активтерді,
тауар-материалды жинақтарды және т.б. аудиттеу кезінде ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түрін жеке-жеке
қарастырамыз.
Материалдық емес активтерді, негізгі құралдарды, тауар-материалдық
жинақты, инвестицияларды, есеп айырысуларды, ақша ... ... ... ... үшін ... есептемесінің көрсеткіштері мен
ақпараттық көздері тексеріледі.
Материалдық емес активтерді ... ... ... ... баланс, табыстар мен шығыстар туралы есептеме, ақша қозғалысы
туралы ... және ... ... ... ... есептеме
көрсеткіштері тексеріледі. Соның ішінде бухгалтерлік ... ... емес ... ... ... ... 020-
“Материалдық емес активтердің амортизациясы (111-116)”, 030-“Материалдық
емес активтің баланстық құны ... ... ... ... ... ... 160-“Төленбеген капитал (511)”, ... ... ... ... ал ... мен ... ... есептеменің
040-“Кезең шығыстары”, 041-“Сатудан түскен ... ... ... ... ... емес ... түскен табыс” жолдары
тексеріледі. Ақша қозғалысы туралы ... ... ... ... ... ... 051-“Материалдық емес активтерді сатып
алу” жолдары тексерілсе, ... ... ... ... ... ... ... 3-“Төленбеген капитал”, 7-
“Қосымша төленбеген капитал” графалары ... ... ... емес ... ... ... материалдық емес активтерге
байланысты алыс-беріс актлері, шотфактуралар, сату-сатып алу келісімшарты,
атқарылған ... ... акт, ... ... ішкі ... актісі,
сатылған материалдық емес активтерге шот-фактура мен алыс-беріс актлері,
есептен шығару актлері, ... ... мен ... ... ... ведомосы, №10 және №12 журнал-ордерлер мен
т.б. ... ... ... мен ... есеп ... емес активті аудиттеу кезінде ең алдымен №28 “Материалдық емес
активтерді есептеу”-деп аталатын ... ... ... ... және №38 ... емес ... ... Қаржылық
есептіліктің халықаралық стандарты (ҚЕХС) басшылыққа ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының “Бухгалтерлік
есеп және қаржы ... ... ... ... қатар патент туралы, сауда
белгілері туралы, авторлық және іргелес ... ... ... жер ... су ... ... ... табиғи байлықтарды
пайдалану құқығы, селекциялық жетістіктері туралы Қазақстан ... ... ... ... ... ... кезінде қаржы есептемесінің бухгалтерлік
баланс, табыстар мен шығыстар туралы есептеме, ақша ... ... және ... ... ... туралы есептеме көрсеткіштері
тексеріледі. Соның ішінде бухгалтерлік баланстың ... ... ... ... мен ... ... ... мен
жабдықтар (123)”, 044-“Көлік құралдары (124)”, 045-“Өзге де ... ... ... ... ... 050-“Негізгі құралдардың
тозуы (131-134)”, 060-“Негізгі құралдардың ... құны ... ... ... мен ... ... мен ... 064-
“Көлік құралдары”, 065-Өзге де негізгі құралдар”, 150-“Жарғылық ... ... ... ... ... ... сомасы,
барлығы”, 191-“Негізгі құралдарды қайта бағалау” жолдары болса, ал табыстар
мен шығыстар туралы есептеменің 020-“Сатылған дайын өнімнің ... ... ... ... 040-“Кезең шығыстарының барлығы”, 041-“Сату бойынша
шығыстар”, 042-“Жалпы және әкімшілік шығыстар”, 060-“Негізгі емес ... ... ... Ал ақша ... ... есептеменің 042-
“Негізгі құралдарды өткізу”, ... ... ... алу” жолдары
тексерілсе, меншікті капиталдағы ... ... ... ... ... капитал”, 3-“Төлендеген капитал”, 7-“Қосымша төленбегн
капитыл” графалары тексеріледі.
Негізгі құралдарды аудиттеу кезінде БЕҚС №6 ... ... ҚЕХС №16 ... ... БЕҚС №17 ... ... ҚЕХС ... Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, салық ... ... жер ... туралы, жылжымалы мүлікке құқықты
тіркеу туралы, жылжымалы мүлікті кепілге салуды тіркеу ... ... ... ... ... №1174, 1997 жылы ... ... қайта бағалау, индексация” туралы қаулысы қолданылады.
Тауар-материалды жинақты аудиттеу кезінде де ... ... ... ... мен ... ... ... ақша қозғалысы
туралы есептеме көрсеткіштері тексеріледі. Соның ішінде ... ... ... ... ... ... 102-“Аяқталмаған құрылыс (211-213)”, 103-“Тауарлар (221-223)” жолдары
болса, ал табыстар мен шығыстар туралы есептеменің 010-“Дайын ... ... ... ... ... 020-“Сатылған дайын өнімдердің
(тауар, жұмыс, қызмет) өзіндік құны”жолдары, ал ақша қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... жолдары
тексеріледі
Тауар-материалдық жинақты аудиторлы тексеру кезінде БЕҚС №7 ... ... ... ҚЕХС №2 ... ... ... есеп және ... есептемесі туралы” заңы, ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектінің есептеу саясаты, ішкі нормативтік құжаттары, т.б. ... ... ... ... ... де ... есептемесінің
бухгалтерлік баланс, табыстар мен шығыстар туралы есептеме, ақша ... ... және ... ... ... туралы есептеме
көрсеткіштері тексеріледі. Соның ... ... ... ... ... 071-“Еншілес серіктестіктердегі инвестиция (141)”,
072-“тәуелді ... ... ... ... ... ... инвестициялар (143)”, 074-“Басқадай
инвестициялар”, 075-“Ұзақ мерзімді қаржы ... ... ... ... ... және ... ... тұлғалардың кредиторлық берешектері” жолдары, ал табыстар мен
шығыстар туралы есептеменің ... емес ... ... ... ... Ал ақша қозғалысы туралы есептеменің 014-“Дивидендтер”, 015-
“Роялти”, 043-“Өзгелері”, 044-“Қаржы активтерін өткізу”, 053-“Өзге де ... ... ... ... ... ... сатып алу” жолдары,
меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есептеменің инвестицияның есептен
шығарылуы, ... ... ... ... қайта
бағалаудағы бағамдық айырмашылықтар графалары тексеріледі. ... ... ... ... ... ... ... шешімінің
көшірмелері, инвестициялау, сату-сатып алу, бірлескен қызмет атқару ... ... ... ... ... түгендеу
актілері, төлем құжаттары, құнды қағаздар, оның ... ... ... ... ... ... журналдарынан көшірме, бас
кітаптардағы №12 журнал-ордерлері тексеріледі.
Ұзақ мерзімді қаржылық және нақты инвестицияларды ... ... №8 ... ... ... БЕҚС №10 “Байланысты тараптар
туралы ақпараттар ашылып көрсетілімдері”, ҚЕХС №24 ““Байланысты ... ... ... ... БЕҚС №13 ... ... және еншілес кәсіпорындарға қаржы салымын есептеу”, БЕҚС №14
“Тәуелді ұйымдарға қаржы салымын есептеу”, БЕҚС №15 ... ... ... ... үлесін көрсету”, ҚЕХС №27 “Біріккен ... ҚЕХС №28 ... ... қаржы салымдарын
есептеу”, ҚЕХС №31 “Біріккен қызметке үлес ... ... ... ҚЕХС
№39 “Қаржылық инвестициялар туралы”, ҚЕХС №40 “Жылжымайтын ... ... ... “Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... ... ... тағы дабасқалары қолданылады.
Алажақ және бережақ қарыздарды аудиттеу кезінде бухгалтерлік баланстың
080-“Ұзақ мерзімді дебиторлық берешек, барлығы”, 081-“Алынуға тиісті ... 303)”, ... ... (302)”, 083-“Еншілес (тәуелді)
серіктестіктердің, бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың ... ... ... де ... ... ... 085-“Алдағы кезең
шығыстары (341-343)”, 110-“Қысқа мерзімді дебиторлық берешектер, барлығы”,
111-“Алынуға тиісті шоттар (301, 303)”, ... ... ... ... ... ... ... бақыланатын заңды
тұлғалардың дебиторлық берешектері (321-323)”, 114-“ Алдағы кезең шығыстары
(341-343)”, 115-“Алынған ... ... 116-“ Өзге де ... ... 230-“Қарыздар, барлығы”, 231-“Банк қарыздары (601)”,
232-“Банктен тыс мекемелерден қарыз (602)”, ... ... ... ... ... мен ... (601-603)”, 270-“Ұзақ мерзімді
қарыздардың ағымдағы бөлігі (601-603)”, 280-“Қысқа мерзімді кредиторлық
берешектер, барлығы”, ... ... ... мен ... (603,
671)”, 282-“Төленуге тиісті дивидендтер (621-623)”, 283-“ Алынған аванстар
(661-663)”, 290-“ Бюджетпен есеп айырысу (631, 633-639)”, 300-“ ... ... мен ... ... ... ... ... (641-643)”, 310-“Өзге де кредиттік берешектер және
барлығын есептеу”, ... ... мен ... (651, ... ... ... есеп ... (681)”, 313-“Өзгелері
(682-687)”, 314-“Алдағы кезең ... ... ... көлемі тексерілуі керек.
Алажақ және бережақ қарыздарды аудиттеу кезінде БЕҚС №2 ... және ... ... негізгі ашылып көрсетілімдері”, ҚЕХС ... ... ... Республикасының “Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... кодексі,
кәсіпорынның есептеу саясаты сияқты нормативтік актілерін басшылыққа ... ... ... кезінде қаржы есептемесінің ақша қозғалысы
туралы есептемесі тексеріледі. ... ... ақша ... ... ... және бухгалтерлік баланс. Бухгалтерлік баланстың 120-
“Қысқа мерзімді қаржы инвестициясы ... ... (411, ... 432, 441, 451, 452)” ... ғана ... Ал тексерілетін алғашқы
құжаттары кіріс касса ордерлері, шығыс касса ордерлері, төлем тапсырмалары,
банктердің мемориалдық ордерлері, ... ... ... ... ... кітабы, кассирдің есептемесі, касса ... ... ... ... есеп ... ... №1, №2 және №3 ... т.б. құжаттары болып табылады.
Ааудитор ақша қаражатын тексеру кезінде БЕҚС №4-“Ақша қозғалысы туралы
есептеме”, ҚЕХС №7-“Ақша қаражатының қозғалысы туралы есептеме”, БЕҚС ... ... ... ... ҚЕХС ... бағамы
өзгерісінің әсері” нормативтік актілерін ... ... ... ... ... “Бухгалтерлік есеп және қаржы есептемесі туралы”
заңы, азаматтық кодекс, салық ... ... ... ... ... салалық, рамкасыз заңдары, “Валюталық реттеу туралы”
заңы, “Төлемдер және ақша аудару ... ... ... және ... ... заңы, жекеленген мемлекеттік органдардың нормативтік актілері: 1)
Ұлттық банктің “Екінші деңгейлі банктердегі клиенттердің банктік ... ... және жабу ... ... ... 2) ... ... операцияларды жүргізудің ережелерін біріктіру
туралы” Ұлттық банктің қаулысы; 3) Қазақстан ... ... ... ... кассалық операцияларды жүргізудің
тәртібін беркіту ... ... 4) ... ... ... ... ... қолданудың тәртібін беркіту туралы” қаулысы
басшылыққа алынады.
Меншікті ... ... ... ... ... 150-
“Жарғылық капитал (501-5003)”, 160-“Төленбеген ... ... ... алынған капитал (521)”, 180-“Қосымша төленген капитал ... ... ... ... ... ... 191-“Негізгі
құралдар (541)”, 192-“Инвестиция (542)”, 193-“Өзге де активтер (543)”, ... ... (551, 552)”, ... ... ... зиян)
(561,562)”, 211-“Есептік жылдың (561)”жолдары және ... ... ... ... ... ... Ал тексерілетін алғашқы
құжаттарына құрылтай келісімшарты, жарғы, филиал және ... ... ... ... ... хаттамасы шешімі, акционерлер реестірінен
көшірме, жарғылық капиталға төленетін жарналарды растайтын ... ... ... ... ... және ... ... т.б.),
алдыңғы эмиссиялық орындардағы тұрақты есептемелері жатады.
Меншікті капиталды тексеру кезінде БЕҚС №4-“ ”, ҚЕХС №7-“ ”, БЕҚС №9-“
”, ҚЕХС ...... ... басшылыққа алады. Бұнымен қоса
Қазақстан Республикасының “Бухгалтерлік есеп және қаржы есептемесі туралы”
заңы, азаматтық ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының кейбір салалық, рамкасыз заңдары, “Валюталық реттеу туралы”
заңы, “Төлемдер және ақша аудару туралы” ... ... және ... қызмет
туралы” заңы, жекеленген мемлекеттік органдардың нормативтік актілері: ... ... ... ... ... ... банктік шоттарын
ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы” ... 2) ... ... ... жүргізудің ережелерін біріктіру
туралы” Ұлттық банктің қаулысы; 3) Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... беркіту туралы” бұйрығы; 4) Қазақстан Республикасының Үкіметінің
“Бақылау кассалық машиналарын қолданудың тәртібін беркіту туралы” ... ... ... ... ... ақпарат көздеріне тек
табыстар мен шығыстар туралы есептеме жатады. Тексеру ... ... ... ... ... ... ... өткізуден табыс”,
030-“Жалпы табыс (010жлы – 020 жолы)”, ... ... ... ... (03 жолы – 040 ... ... емес ... түскен табыс
(зиян)”, 070-“Салық салынуға дейінгі жай қызметтен түскен табыс (зиян) ... – 060 ... ... ... кейінгі жай қызметтен түскен табыс
(зиян) (070 жолы – 080”, ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар шот-фактуралар, накладнойлар, тауар-
көлік ... ... ... ... ... ... ... квитансиялар, касса кітабы, касса аппараттарының
машинограммасы, тауарлық ... ... ... ... ... бас ... №11 және №12 журнал-ордерлер, аналитикалық есеп
ведомостері, т.б. алғашқы құжаттар міндетті түрде тексеріледі.
Табыстарды аудиттеу кезінде аудитор БЕҚС №5 ... ҚЕХС ... ... ... БЕҚС №3 “Қаржы шаруашылық ... ... ... ҚЕХС №8 ... ... таза ... ... есептеу
саясатындағы мәнді қателіктер мен өзгерістер”, ... ... ... “Бухгалтерлік есеп және қаржы есептемесі туралы” заңы ... ... ... мен ... басшылыққа алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Республикамызда 01.01.2004 жылғы көрсеткіш ... 81 ел ... 1388 ... және ... ... ... жылы - 995)
болғанын көрсетіп кеткен болатынбыз. Олардың жарғылық қоры 57481,7 ... ... ... ... ... – 237; ... – 228, Германия –
116, АҚШ – 115, Қытай – 79, Ұлыбритания – 53, Иран – 45, ... ... ... ... – 35, ... - 33 ... құрылған. Ол резидент
еместердің шетел және біріккен кәсіпорындарының жарғылық қорына салған
салымдары 23061 млн ... ... ол бұл ... жалпы жарғылық
қорының 40,1% құралады.
Шетел және біріккен кәсіпорындағы жұмысшылардың саны 77,9 мың адамды
(48,3 мың адам – ... және 29,6 мың адам – ... ... ол 2002 ... ... 40%-ке ... Еңбекақы шығыны 17597,8
млн теңгені көрсетеді, демек бұрынғыдан 3 есе жоғары.
Өнім өндірумен 226 кәсіпорын немесе жалпры алғанда 16,3% (2002 жылы ... ... ... 18,7%) ... жылы ... және ... кәсіпорындар 165,7 млрд. ... ... ... ... ол ... ... ... 1,5 есе
жоғары болып отыр. Осы ... ... ... ... өндіру
31,1 млрд. теңгені құрап отыр, ал бұл өткен жылдан 1,6 есе ... ... ... ... кәсіпорындардың ішінде 146 (10,5%)
экспортқа тауарлар шығарады, 459 (33%) импорттық түсімдерді қабылдайды.
Шетел және біріккен кәсіпорындардың көлемі ... ... ... $ ... ... ... ... шикі мұнайдан (63,2%), анрациттен
(8,6%), алюминий оксидінен (8,9%) тұрады.
Импорт көлемі 1,8 есеге өсті, яғни 796,1 млн $ ... ... ... тамақ өнімдері, алкогольдік және алкогольдік ... 118,0 млн $ (23,6% ... ... ... ... және ... бөлшектері – 79,5 млн $ (10%), химия салалық
өнімдері – 67,4 млн $ (8,5%(, ... және өзге де ... – 55,1 млн ... ... ... ... жанар-жағармай, мұнай және сол сияқты басқа да
өнімдер 39798,8 млн теңге (27,9%) құрады, ... ...... ... (12,4%), ... ... – 15137,1 млн теңге (10,6%) болды.
Көріп отырғанымыздай өнім өндіру саласындағы кәсіпорындар үлесі жоғары
емес. өнімді сату-сатып алумен айналысатын ... көбі шет ... ... кәсіпорындар экспортқа негізінен шикізатты шығарса,
өз өндірісіндегі өнімдерін ішкі ... ... ... ... тұтынымдағы тауарларды өткізу үшін ішкі рынокқа импортталады.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 107 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XX ғасырдың 60 - 80 жылдардағы халықаралық қатынас. Біріккен ұлттар ұйымының рөлі17 бет
Бiрiккен ұлттар ұйымының трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциясы41 бет
Біріккен Араб Әмірліктеріндегі туризм35 бет
Біріккен кәсіпкерлік8 бет
Біріккен кәсіпкерлік жайлы22 бет
Біріккен кәсіпкерлік туралы39 бет
Біріккен маркетингтік коммуникация жүйесі37 бет
Біріккен сабақ23 бет
Біріккен сөздер27 бет
Біріккен терминдер жасаудағы сөз таптарының орны27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь