ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті

1. ХХ ғасыр басындағы тарихи.әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері
2. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында
3. Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату
Қазақ даласының Россияға қосылуы XIX ғасырдың орта кезіде аяқталды. XX ғасырдың басы–қазақ халқының тарихында бүкіл қоғамдық ой-пікірдің өрлеуіне м.мкіндік туып, ресей патшалығы әдейі тұмшаланған ой-сананың ояну дәуіріне жол ашқан кезең. Ендеше ұлттық сананың ең өнімді саласы–әдебиеттің, қоғамдық сананың көрсеткіші баспасөздің бұл кезеңде күрт алға басуы –табиғи заңдылық. Бұл тұста Абайдың нақты жалғасы іспетті Шәкәрім мен дүниеге абайдан кейін келсе де, еңбегі ерте жарық көрген Мәшһүр Жүсіп Көпеев шығармашылығы өзінің кемел шағына жетіп, шырқау бигіне көтерілсе, Ахмет, Міржақып, Сұлтанмахмұт, Мағжан, Бернияз, т.б. тәрізді алыптар әдебиет айдынында бой көрсетіп, биікке көркемдік сипаттағы дүниелерін жариялай бастады. XIX ғ-ң екінші жартысындағы қазақ ағартушылары мен ақын жазушылары аңсаған ілім-білімді үйренуге үндеу–XX ғасырдың бас кезінде біршама нәтижесін беріп, алдыңғы қатардағы қазақ азаматтарын елді ояту, азаттыққа қол жеткізу мақсатына жетеледі. Оқыған зиялылар арсынан ел бағытын айқындар сара жолды жаңылмай нұсқап, адастырмас даңғылға алып шығуы ұмтылған жаңа тұлғалар шоғыры таныла бастады. Сол көш бастаушылардың алдыңғы қатарында қазақ ақын-жазушылары да болғаны талассыз шындық.
Патшалық Ресейдің отарлық езгісінде қиын да күрделі өмір сүрген қазақ халқының әлеуметтік тұрмысы XX ғасыр басында тіптен қиындап кетті. Ұланғайыр өлкені сүлікше сорған Ресей билеушілері обыр құлқынның қамы үшін тізгінді неғұрлым қыса ұстап, тежеп отыруды оңтайлы көріп, саяси-әкімшілік қысымды күшейтк түсті. Бірақ қашанда әрбір нәрсенің екі жағы болатыны секілді өмір өз заңдылығымен алға дамып, Россияға бодан болудың да екі жақты әсері болды. Оны ешқашан жоққа шығара алмаймыз. Бірі зорлық-зомбылық, езіп қанау болса, екінші жағы Қазақстанға көз алартушылар сиреді, мардымсыз болса да өндіріс орындары ашылды. Қазақ жұртына батыстық ілімнің жарығы шашырып, ағарту ісі жандана бастады. Тарихи дамудың сол бір кезеңінде замана ағысын аңдаған, жеткілікті дәрежеде білімі бар азамаииар ел арасында көптеп кездесетін. Бұл тұстағы, яғни XX ғасырдың бас кезіндегі мәдени-әлеуметтік дамудың бір көрінісін қазақша кітаптардың көптеп шығып, ел арасына кеңінен тарауы аңғартса керек.

Кеңес өкіметі орнауымен бір мезгілде мәдениетті қайта құру шаралары біртіндеп жүзеге асырыла бастады. Елде ағарту ісін дамытуға баса назар аударылды. Қазақтың ұлт зиялылары шығармашылық тұрғыда табысты еңбек етіп, мәдени құрылыс барысын жеделдетуге зор үлестерін қосты.
Қазақ тіліндегі окулықтар жазылды. Мұндай окулықтардың авторлары қазақ зиялыларының өкілдері - А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, С. Сейфуллин болды. Алгебрадан қазақ тіліндегі бірінші мектеп оқулыгын Қаныш Сәтбаев, географиядан - Әлихан Бөкейханов, Қазақстан тарихынан профессор Санжар Асфендияров ңурастырды. 1929 жылы араб жазуы негізіндегі қазақ әліпбиінен латын әліпбиіне көшу жүзеге асырылды.
1. Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. – Алматы: Атамұра, 2005. – 336 б.
2. Баласағұн Ж. Құтты білік. Аударған және алғысөзі мен түсініктерін жазған А.Егеубаев. – Алматы: Жазушы, 1986. – 616 б.
3. ХІХ ғасыр әдебиеті. (Құр. Х.Сүйіншәлиев). – Алматы: Ана тілі, 1992. – 224 б.
4. Кенжебаев Б. ХХ ғасыр басындағы әдебиет. – Алматы: Білім, 1993. – 248 б.
5. ХХ ғасыр басындағы әдебиет. Хрестоматия. – Алматы: Білім, 1994. – 352 б.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университетіҚазақ әдебиеті  кафедрасыСӨЖТақырыбы: Орындаған: Қабаева Н.К.Тексерген: ... ... ... ... ХХ ... ... ... жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері* Қазақ зиялылары ұлт қамы ... ... ... ... мен ... бірлігін ажыратуХХ ғ басындағы тарихи әлеуметтік жағдай және оның қазақ әдебиетінің дамуына тигізген ...  ... ... қосылуы XIX ғасырдың орта кезіде аяқталды. XX ... басы - ... ... ... ... қоғамдық ой-пікірдің өрлеуіне м.мкіндік туып, ресей патшалығы әдейі тұмшаланған ой-сананың ояну дәуіріне жол ашқан ... ... ... ... ең ...  саласы - әдебиеттің, қоғамдық сананың көрсеткіші баспасөздің бұл кезеңде күрт алға басуы  - табиғи заңдылық. Бұл ... ... ... ... іспетті Шәкәрім мен дүниеге абайдан кейін келсе де, еңбегі ерте ... ... ... ... ... шығармашылығы өзінің кемел шағына жетіп, шырқау бигіне көтерілсе,  ... ... ... ... ... т.б. ... ... әдебиет айдынында бой көрсетіп, биікке көркемдік сипаттағы дүниелерін жариялай бастады.  XIX ғ-ң екінші жартысындағы қазақ ағартушылары мен ақын ... ... ... ... үндеу - XX ғасырдың бас кезінде біршама нәтижесін беріп, алдыңғы қатардағы қазақ азаматтарын елді ... ... қол ... ... ... Оқыған зиялылар арсынан ел бағытын айқындар сара жолды жаңылмай нұсқап, ... ... алып ... ... жаңа ... шоғыры таныла бастады. Сол көш бастаушылардың алдыңғы ... ... ... да ... ... ... Ресейдің отарлық езгісінде қиын да күрделі өмір сүрген қазақ  халқының ... ... XX ... ... тіптен қиындап кетті. Ұланғайыр өлкені сүлікше сорған Ресей билеушілері обыр құлқынның қамы үшін тізгінді неғұрлым қыса ұстап, ... ... ... ... ... ... ... түсті. Бірақ қашанда  әрбір нәрсенің екі жағы ... ... өмір өз ... алға ... ... ... ... да екі жақты әсері болды. Оны ешқашан жоққа шығара алмаймыз. Бірі ... езіп ... ... ... жағы Қазақстанға көз алартушылар сиреді, мардымсыз болса да өндіріс орындары ашылды. Қазақ жұртына батыстық ілімнің ... ... ... ісі ... ...  Тарихи дамудың сол бір кезеңінде замана ағысын аңдаған, жеткілікті дәрежеде білімі бар азамаииар ел арасында көптеп кездесетін. Бұл тұстағы, яғни XX ... бас ... ... ... бір ... ... кітаптардың көптеп шығып, ел арасына кеңінен тарауы аңғартса ...    ... ... ... бір ... ... қайта құру шаралары біртіндеп жүзеге асырыла бастады. Елде ағарту ісін дамытуға баса назар аударылды. ... ұлт ... ... ... ... ... ... мәдени құрылыс барысын жеделдетуге зор үлестерін қосты.Қазақ тіліндегі окулықтар жазылды. Мұндай окулықтардың авторлары қазақ зиялыларының ... - А. ... Ж. ... С. ... ... ... ... тіліндегі бірінші мектеп оқулыгын Қаныш Сәтбаев, географиядан - Әлихан Бөкейханов, Қазақстан тарихынан профессор ... ... ... 1929 жылы араб жазуы негізіндегі қазақ әліпбиінен латын әліпбиіне көшу жүзеге асырылды.XX ғасырдың бас кезі қазақ әдебиеті тарихындағы ... ... ... ... ... ... әдеби тілінің негізі қаланып, жаңа стильдік формалар пайда болды, қазақ жазушылары жаңа ... ... ... Осы ... Спандияр Көбеевтің шығармашылығы тән. С.Көбеевтің шығармашылық жолы орыс жазушыларының шығармаларын казак тіліне аударудан басталды. С. Көбеевтің И. Крыловтан ... ... ... 1910 жылы ... ... 1913 жылы ...  романы қазақ әдебиетінің тарихындағы елеулі оқиға болды.XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетінің көрнекті тулғаларының бірі Султанмахмут Торайгыров еді. Ол ауыл ... және ... ... ... ... алды. 1913-1914 жылдары С. Торайғыров  журналында өзінің негізінен ... ... ... ... ... ... мен ... жариялады. Ол сол кезде  романын жаза бастады.Қазақ әдебиетінде көрнекті қазақ ақыны, журналист, ... ... ... ... елеулі із қалдырды. Ол атақты ақынның отбасында дүниеге келіп, медреседе, екі сыныптық орыс-қазақ училищесінде ... ... ... ,  ... ... 1914 жылы М. ... ...   поэмасын қазақ тіліне аударды. Оның кызметіндегі ... сала - ... ... еді. Ол  ... бас ... болды. Журналдың шыға бастауы сол кездегі Қазақстанның мәдени өміріндегі елеулі құбылыс саналады.XX ... бас ... аса ... әрі ... ... ... бірі ... түркітанушы-ғалым, аудармашы, педагог, көсемсөзші, қоғам қайраткері - Ахмет Байтұрсынов болды. Өз уақытында ол ... пен ... ... құрбаны болып, жарты ғасырдан астам уақыт бойы есімі еске алынбай, Қазақстан тарихындағы лайықты орнын ала алмай келді. Ол отаршыл ... ... ... ... үшін ... ... айдалған ықпалды ру басшысының отбасында дүниеге келді. ... ... ... ... ... ... білімін жалғастыру үшін Орынборға аттанды. 1895 жылдан бастап А. Байтұрсынов педагогикалық және әдеби ... ... Оның ... ... өз ... ... ... бағытталды. Оның өзі қазақ қоғамының ой-өрісі терең, зиялы бөлігінің өкілі еді. Оның тұңғыш ақындық еңбегі - қазақ тіліне аударылған И. А. ... ... ...  --   ... ... 1909 жылы ... жарық көрді, бірнеше рет қайта басылып шығып, қазақтардың арасында кең ... Бұл ... оны ... ... ... ... ақын, аудармашы, азамат ретінде танытты. 1911 және 1914 жылы Орынборда  атты ... ... жеке ... ... ... ... ... жалпыға бірдей ағарту жұмысын жүргізу мен жалпы адамзат мәдениетінің жетістіктерін меңгеру арқылы жүзеге асыруға болатынын терең түсінді. Қазақ ... ... ... ... ол тілтану жөнінде мақалалар мен оқулықтар, кейінірек ғылыми жұмыстарын жазды. ... тілі ... ... ... ... ... оны әр ... шұбарланудан тазартуды жақтады. А. Байтурсыновты қазақ тілтану ғылымының ... ... ... ... ол ... ... ... араб жазуын бейімдеді. 1913-1917 жылдар - А. ... ... ... ... Ол сол ... ... ... Орынборда шығып тұрған жалғыз  газетінің редакторы болды. Мүнда ол окырмандарды халықтың бай рухани мұрасымен таныстыра отырып, оны ... ... ... ... кемелденуге шақырды. Халық ағарту, әдебиет пен тілтану мәселелеріне арналған көптеген мақалаларын жариялады.Мемлекет және қоғам қайраткері Әлихан Бөкейханов қазақ ... ... ... ... рөл ... Оның қызметі сан кырлы болды. Ол орман ісі, экономика, тарих, мал шаруашылығы, этнография, ауыз әдебиеті жөнінде бірқатар ғылыми мақалалар жазды. ... ... ... ... ... ол ез ... М. Лермонтов, А. Чехов, В. Короленко, Л. Толстой, А. Пушкиндермен катар В. Скотт, У. Теккерей, Ч. Диккенс т. б. есімдерін жиі еске алып ... Оның ... осы ... ... ... қамтылып, шығармаларынан кейбір үзінділер де келтірілді.Әлихан Бөкейханов Абай шығармашылығын терең зерттеді, біріжші болып Абайдың өлеңдері мен қара ... ... ... шығарды.XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетіндегі ірі тұлғалардың бірі - Міржақып Дулатов. М. Дулатов бастапқыда ауыл мектебінде, соңынан білімін орыс ... ... ... ... ... Қажырлы еңбегінің арқасында ол орыс тілін кемеліне келтіре меңгерді, орыс және ... ... ... ... М. ... ақын әрі ... өлең жинақтары мен бірінші қазақ романы -  ... ... ... ... ... орыс ... мен ... қоғамы тарапынан жоғары бағаланды. М. Дулатов А. ... М. ... И. ... Ф. ... ... қазақ тіліне аударды. Ол қазақ әдеби тілінің ... ... әрі ... болды, өз шығармаларында жаңа сөздер мен түсініктер енгізді.XX ғасырдың бас кезінде талантты казак жазушысы әрі драматургі ... ... ... жолы басталды. Ол ауыл мектебін бітіріп, білімін орыс-қазақ мектебінде жалғастырды, 1914 жылы ... ... ... ... Оның ... ... ... уакытта жазылды.  Дегенмен,  Ж. Аймауытов 1917 жылдың өзінде  журналының жұмысына да араласты.Мағжан Жүмабаевтың шығармашылығы қазақ поэзиясында ерекше орын ... М. ... ... ағартушылык ойының неғұрлым белсенді әрі жарқын идеологтарыньщ бірі болды. Ол 1925 ... ... ... ... карсы болып, ұлттык рухты оятуға, бостандыкка үмтылуға бағытталған шығармалар жазды.  Мағжан өлең жазуды 14 жасынан ... оның ... ... жөне ... тілінде шығатын барлық газеттер мен журналдарда жарияланып түрды. 1912 жылы Қазанда оның өлеңдерінің  атты ... шық- ты. М. ... - ... ... ... ... талантты ақын. Қазақ өлең өнеріндегі жаңа поэзиялык формаларды ... оньщ ... ... ... Ңазақ, араб, парсы, түрік тілдерін, басқа да түркі ... ... ... меңгерген ол бозбала кезінен бастап-ақ Абай мен Махамбет поэзиясының мектебінен өтіп, өзінің ақындық өнерін дамытуда кол жеткен табыстарымен тоқталып ... жоқ. ... ... ... ... ... оның шығармашылығына тыйым салынды. М. Жүмабаев түтқын- ... ... ... соңынан Соловкидегі лагерьге жіберілді. 1938 жылы ату жазасына бүйырылды.Қазақ баспасөзінің қалыптасуыМәдениеттің дамуына осы уақытқа дейін елеусіз жағдайда болған баспа ісін ... қою ... бір ... ... ... ... баспасының гүлдене бастаған уақыты XX ғасырдың бас кезіне тура келді. Бұл ... ... ... шығару Семей, Омбы, Орал сияқты мәдени орталықтарда қарқынды дамыды. XIX ... ...  мен  атты екі ... ... ... 1905 ... ... бірқатар жаңа газеттер мен журналдар пайда болды. 1907 жылы қазақ зиялыларының бір тобы Петербургте редакторы Әбдірашид ... ...  ... ... ... Бұл ... екінші нөмірінде М. Дулатовтың  деген мақаласы жарияланды. Патша тыңшылары газетті  үндеу ретінде қарап, ... ... 1907 жылы ... Троицкіде бірінші нөмірі шығысымен тыйым салынған  жарық көрді.Оқу ағарту мен ... ... ... арасында насихаттау мен бастауыш білім беру жүйесін ...  ... , ,  ... ... рөл атқарды. 1911 жылы Троицкіде  журналының бірінші нөмірі жарық көрді. Журналдың редакторы мен ... дем ... ... ... ... ... ... дамуы мен қазақ әдеби тілінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Онда ауыз әдебиеті, этнография, тарих жөніндегі зерттеу мақалалар жарияланды. Сол ...  ... ... ... мен ... ашу, ескі мектеп- терге реформа жасауды насихаттады. Журналда ... және ... ... аударылған шығармалар, мысалы: Фирдаусидің  жарияланды. 1911 жылдан бастап редакторы Сағынгерей ... ...  ... шыға ... ... ... мақалалардан басқа қазақтар мен ноғайлардың халық әдебиеті жөніндегі зерттеу мақалалары да жарияланды. Ұлттық ... ... ... мен ... ... ... ... Ахмет Байтұрсыновтың редакторлығымен шығып тұрған  газеті ерекше рөл атқарды. Газеттің негізгі міндеттері қазақ халқының ... ... ... ... тілі мен әдебиетін дамыту болды. Газет беттерінде Ә. Бөкейхановтың ауыз ... мен А. ... ... тілі мен ... ... ... еңбектеріне көп орын берілді.1913 жылы қыркүйектен Петропавловскіде татар және қазақ тілінде  атты газеті шыға бастады. Оған жылдың соңында  үшін ... ... 1916 ... 1917 жылдың соңына дейін Ташкентте К. Тоғысов басшылық жасаған апталык  газеті шығып тұрды. 1917 жылғы Ақпан ... ... әр ... ... бірқатар газеттер мен журналдар шыға бастады: маусым айынан бастап Семейде  апталық басылымы,  ... ... мен  ... ... -  газеті, Ташкентте пантүріктік жене жәдит бағытындағы екі басылым - бас ... ... ... ...  мен  ... Ақмолада   
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Xx ғасыр басындағы қазақ әдебиеті3 бет
XX-ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт зиялылары24 бет
Жүсіп Баласағұнның және хіх-хх ғасыр басындағы қазақ әдебиеті өкілдерінің шығармашылығындағы замана бейнесі9 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің тарихы6 бет
ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті және аударма саласының дамуы мен зерттелуі80 бет
Ғасыр басындағы қазақ әдебиеті мен қазақ баспасөзінің, интеллигенцияның қалыптасуы21 бет
ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы21 бет
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь