Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы

Түркітанудың қалыптасып дамуының алғышарттары. Түркі тілдерінің даму тарихындағы кезеңдер.Жеке түркі тілдерінің қалыптасуына көп ғасырға созылған көші қон (миграция)әсер етті.4ғ қазіргі батыс Моңғолиядан Донға,Қара теңіз жағалауына дейін көшіп қонған түркі тайпасы,Ғұн одағы ыдыраған соң,тарих сахнасына бұлғарлар мен хазарларды, 9ғ печенектер мен оғыздарды алып келді.Түркі тайпаларының ішінде ең күштісі де,ықпалдысы болған қыпшақтар 11ғ Балқаш пен Ертістен бастап,Прут өзеніне дейінгі ұлан байтақ өлкеде көшіп қонған.Түркі ру тайпалары тураы алғашқы мәлімет біздің жыл санауымызға дейінгі дәуірде жазылған қытай жылнамаларында берілген.Одан кейінгі көне армян,көне еврей,көне грузин,араб жаылнамалары мен тарихи жазбаларында ертедегі түркі тайпалары туралы дерек табылады.10ғ бастап түркә тайпалары туралы мәлімер орыс жылнамасы мен жазбаларында кездесе бастайды.Алайда,түркі тайпаларының тілі,әдебиеті,тарихы туралы толығырақ мәліметті Орхон Енисей жазба ескерткіші материалына,әсіресе 11ғ атақты ғалымы М.Қашқаридың «Диуани лұғат ит түрк» атты кітабынан аламыз.Түркі тілдері де басқа тілдер сияқты өзінің басынан пайда болу және қалыптасу кезеңдерін өткізді.Түркі тілдес тайпалардың,тайпа одақтарының жазба ескерткіштері біздің заманымыздың 5-6 ғ басталады.Мұндай жазба ескерткіштер Қазақстан жерінде де болған.Көрнекті түркітанушы Н.А.Баскаков Түркі тілдерінің даму тарихын мынадай кезеңдерге бөледі:1)алтай д,;2)ғұн д,;3)көне түркі д,;4)орта түркі д немесе түркі тайпаларының дамуы мен қалыптасу дәуірі;5)жаңа түркі дәуірі немесе түркі халықтарының қалыптасуы мен даму дәуірі;6)ең жаңа дәуір немесе түркі тілдерінің Қазан төңкерісіне дейінгі дәне одан кейінгі даму д,; Түркі тіллдері дамуының Алтай дәуірі уақытын дәл айту мүмкін емес,белгісіз уақыттан б.з.д. 3 ғ дейінгі кезеңді қамтиды.Алтайтанушы ғалымдар бұл кезеңді екі дәуірге бөледі:1)Орал Алтай тілдерінің ортақ дәуірі, бұл көптеген ру мен тайпа тілдерінің бөленбеген кезеңі;2)Орал және Алтай семьяларының бір бірінен бөліну кезеңі,бұдан соқ түркі,моңғол,тұңғыс манчжур және корей жапон тілдері тармақтарына бөліну дәуірі.
        
        СЕМЕЙ қаласының Шәкәрім атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІФилология факультетіСТУДЕНТТІҢ ӨЗДІК ЖҰМЫСЫ                                                  ...  ... ... ... ... Орыс ... ... байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихыОрындаған: Ерболат ЕркебұланҚ-413 топ2015 ... ... ... ... ... ... даму тарихындағы кезеңдер.Жеке түркі тілдерінің қалыптасуына көп ғасырға созылған көші қон (миграция)әсер етті.4ғ қазіргі батыс Моңғолиядан Донға,Қара ... ... ... ... ... ... ... одағы ыдыраған соң,тарих сахнасына бұлғарлар мен хазарларды, 9ғ печенектер мен оғыздарды алып келді.Түркі тайпаларының ... ең ... ... ... ... 11ғ Балқаш пен Ертістен бастап,Прут өзеніне дейінгі ұлан байтақ өлкеде көшіп қонған.Түркі ру тайпалары ... ... ... ... жыл санауымызға дейінгі дәуірде жазылған қытай жылнамаларында берілген.Одан ... көне ... ... ... ... мен тарихи жазбаларында ертедегі түркі тайпалары туралы ... ... ... ... ... ... мәлімер орыс жылнамасы мен жазбаларында кездесе бастайды.Алайда,түркі тайпаларының тілі,әдебиеті,тарихы туралы толығырақ мәліметті Орхон Енисей жазба ескерткіші материалына,әсіресе 11ғ атақты ... ...  атты ... аламыз.Түркі тілдері де басқа тілдер сияқты өзінің басынан пайда болу және қалыптасу кезеңдерін өткізді.Түркі тілдес ... ... ... ... ... заманымыздың 5-6  ғ басталады.Мұндай жазба ескерткіштер Қазақстан жерінде де болған.Көрнекті түркітанушы Н.А.Баскаков Түркі тілдерінің даму тарихын ... ... ... ... ... ... ... түркі д немесе түркі тайпаларының дамуы мен қалыптасу дәуірі;5)жаңа түркі дәуірі немесе ... ... ... мен даму ... жаңа дәуір немесе түркі тілдерінің Қазан төңкерісіне дейінгі дәне одан кейінгі даму д,; Түркі тіллдері дамуының Алтай ... ... дәл айту ... ... ... б.з.д.  3 ғ дейінгі кезеңді қамтиды.Алтайтанушы ғалымдар бұл кезеңді екі дәуірге бөледі:1)Орал Алтай ... ... ... бұл көптеген ру мен тайпа тілдерінің бөленбеген кезеңі;2)Орал және Алтай семьяларының бір бірінен бөліну кезеңі,бұдан соқ ... ... және ... ... ... тармақтарына бөліну дәуірі.Көне түркі ескерткіштері мен түркітану ғылымы бағытына байланысты А.С. ... Ғ. ... М. ... Б. Сағындықұлы, Б. Базылхан т.б. еңбектері.Руникалық жазуларды жинау, бастырып жариялау, әр түрлі тілдерге аудару, филологиялық талдаулар ... ... ... ... және күні ... ... ... те келеді. Бұл мәселе бойынша қазақстандық ғалымдар С.А. Аманжолов, Ғ.Ғ. ... Ғ. ... және ... ... ... шәкірттері  -  Е. Саурықов, Қ. Малғаждаров, О. Сапашев сияқты қазақ тілі ... да өз ... ... ... ... А.С. ... пікірінше, көне түркі руникалық жазуы арғы ата-бабаларымыздың 1500 жыл бойы қолданған төл жазу екендігін ешқандай ... ... ... мен Білге қағанға арналған ескерткіш жайында ғалым А.С. Аманжолов: Ғылым саласында ашылған бұл жаңалық  -  тіл білімінің ... ... ... ... ... ... келтіруде мықты қазық болды. Осыдан бастап түркітану ғылымының негізі қаланып, оның өріс алуында жаңа кезең басталды. Ғалым Ғ. Айдаровтың ... ... ... және ... жазба ескерткіштерінің түрі туралы сөз қозғаудан бұрын, онда ... ... ... айта ... ... ... ... ең алғашқы алфавит осы жазулар алфавиті болып есептелінеді. Руникалық көне ... ... ... 35 әріп бар. ... тыс төрт ... ... кейбір дауыссыздардың тіркесін (ЛТ  -  w , НИ  -  F, НТ  -  O, НЧ  -  W , РТ V) беру үшін ... ... ... оңнан солға қарай оқылады деп А.С. Аманжоловтың  ... ... ... РТ дыбыс тіркесінің V таңбасы Ғ. Айдаровтің  еңбегінде баш деген ... ... ... ... Үйгінекейдің  деген поэмасын профессор Ә. Құрышжанұлы, Б. Сағындықұлы 1985 жылы қазақ тіліне ...  ... ... ... ... тілін зерттеумен де көптеген ғалымдар айналысты.Түркітану ғылымының Орал-Алтай дәуірі. Алтаистика ғылымының қалыптасуы. Алтай тілдер семьясының туыстығы туралы ғылыми дәйектемелер мен ... ... ... ... ... дәуірі  теориясы өткен ғасырдың орта кезінен бастап қалыптасты. Оны қалыптастырушылар неміс ғалымдары В. Шотт және М.А. Кастрен. Бірақ бұл ... ... ... болған тұжырым әріректен, ХVІІІ ғасырдан басталады. І-Петр заманында болған Швед соғысында тұтқындалып, ұзақ жылдар Сібір өлкесінде Швед армиясының офицері Ф.Ю.фон ... ... ... ... мен Азияның солтүстік және шығыс бөлігі атты еңбек жариялайды. Осы ... ... ... түркі, монғол, тұңғыс-манчжұр тілдері о баста бір негізден тараған туыстас, төркіндес тілдер дейді де, оларды  ... ... ... ... ... ... ғалымдары Ф.Ю.фон Страленбергтің осы пікірін теориялық жақтан тереңдете түсіп және аталған тілдер құрамына угро-фин, самоди ... де ... ...  деген ат береді. Кейініректегі зерттеушілер бұл топқа, семьяға жататын тілдер үстіне корей, ... ... де ... жүр (Е.Д. Поливанов, Г.Й. Рамстедт т.б.). Өз ... де, ... де бұл ... ... ... да оны ... да біраз бар. Әсіресе  теориясын мақұлдамаушылар тым көп.Қазіргі уақытта Алтай тілі теориясы  деген атпен көптеген ... ... Оның ...  -  тіл біліміндегі тарихи салыстырмалы ... ... ... Алтай семьясына жататын тілдердің бір-бірімен туыстық жақындықтарын айқындау.Алтаистиканың халықаралық комитеті бар. Бұл комитет жыл сайын  атты ... ... ... ...  -  ... ... және фин-угор, жапон, корей т.б. тілдердің шығу тегін, туыстық ... даму ... ... кең ... зерттейтін жалпы тіл білімінің салыстырмалы дербес саласы. XVIII ғасырдан  туралы алғашқы ... ... ... ... В. ... Ф.Е. ... ... Бетлингк, Г. Винклер,Араб тіл біліміндегі жаңа теориялық тұжырымды қазақ ғалымы проф. Б. Базылхан ұсынды. Оның  деп ... ... ... (қазақ, моңғол) тілдерін және тұңғыс-манчжұр, жапон, корей тілдерін тарихи-салыстырмалы әдіспен зерттеуі нәтижесінде мынандай қорытынды тиянақталды: о ... ... бір ... тіл ... Осы ... ... ... алтай төркіндес түркі, моңғол, тұңғыс-манчжұр, жапон, корей тілдері эволюциялық дамудың үш дәуірін ( дәуірін;  дәуірін;  ... ... ... ... дербес тілдер деңгейіне жетті. Зерттеуші ғалымдар түркі, ... ... ... ... ортақтығын, жалпы зандылықтарын тілдің нақтылы фактілерімен айқындап, дәлелдеп келеді. Соның ... ... ... ... жүйесіндегі түбір және қосымша морфемалардың сәйкестігі ең өзекті, басты туыстық қатынастардың ... ... ... Ал бұл тілдерге жапон, корей (Э.Г. Азербаев, С.А. Старостин т.б.) және фин-угор (М. Рясянен, Х. Паасонен, Б. ... Б. ... Д. ... Дж.Г. ... т.б.) ... ... ... америкалық майя, кечуа, сиу т.б. тілдердің (С. Викандер, М. Арибжанов, А.Г. Каримуллин т.б.) төркіндестігі, туыстығы жайында қызықты да соны ... ... ... ... ... тілдері жайындағы пікірлер тыңғылықты шешілген теория емес, ғылыми абстракция, болжам ғана. Сондықтан оны ... да ... деп ... Гипотеза  -  грек сөзі, мағынасы болжам, жорамал.Түркі халықтарының мәдениетінің тарихында елеулі орын алатын ескерткіштер  -  көне ... ... ... ... ... ... биіктігі мен өнер көкжиегінің кеңдігі жазу мәдениетімен тығыз байланысты. Түркі ... ... ... ... орын ... ...  -  көне ... руникалық яғни тасқа және басқа заттарға қашалып, жазылып сақталған  жазулар. Бұл жазулар тобына Орхон, Енесей, Талас өзендері жағалауында табылған көне ... ... ... ... Жазу ... бір ... ... этникалық топтың атымен аталғанымен оны барша халық бірлесе ойлап шығармайды. Халық ішіндегі белгілі бір данасы, дарын иесі жасайды да, ... ... ... тілінің руникалық жазуын 1893 жылы алғаш танып оқыған Дания ғалымы, Копенгаген университетінің салыстырмалы тіл білімі кафедрасының ... ... ... Петер Томсен (1842-1927 жж.). Алдымен В.Л. Томсен жазудың оңнан солға қарай жазылғанын айқындайды. Содан соң жазбада барлығы 38 әріп, яғни ... ... ... Үшінші кезекте дыбыстардың дауыстысы мен дауыссыз түрлерін, олардаң қалай орналасатынын ашуды көздейді. Орхон жазуын танып оқуда жазу жазылған ... ... бір ... жазылған қытай тіліндегі аудармасы көп жеңілдік береді. Өйткені ... ... ... ... 1894 жылы В.В. ... В.Л. ... пікіріне сүйене отырып, мәтінді латын әліппесімен жазып бастырады, орыс тіліне аударады. Кейініректе Орхон ескерткіштерін проза үлгісінде орыс ... ... ... П.М. Мелиоранский, С.Е. Маловтар да айналысты. Бұл ескерткішті поэзиялық туынды деп тауып, оны алғаш рет орыс тіліне өлеңмен аударған адам ... ... ... ... ... ... И.В. Стеблева. Оның аудармасы Поэзия тюрков VІ-VІІІ веков деген атпен 1965 жылы ... ... ... ... ... мен ... және Тоныкөктің ерлік, білгірлік істері, олардың түркі халықтарын бір хандық туы ... ... ... жаугершілік жорықтарын эпикалық, көркемдік тәсілмен баяндайды. Зерттеушілер бұл ескерткішті VІ-VІІІ ғасырдағы түркілердің поэзиясы, олардың әдеби үлгілерінің ... ... ... деп ... Бұдан кейін руникалық жазуларды жинау, бастырып жариялау, әр түрлі тілдерге аудару, филологиялық талдаулар жасау жұмыстары қарқынды жүргізіледі және күні ... ... ... те келеді. Бұл мәселе бойынша қазақстандық ғалымдар С.А. Аманжолов, Ғ.Ғ. Мұсабаев, Ғ. Айдаров және олардың бағыттарын жалғастырушы ...  -  Е. ... Қ. ... О. ... ... ... тілі ... да өз үлестерін қосуда.		Түркітану ғылымының негізі қаланып, оның өріс алуында жаңа кезең басталғандығы жайлы академик А.С Аманжоловтың ... ... ... А.С Аманжоловтың Түркі филологиясы және жазу тарихы атты еңбегі. Алфавиттік жазудың пайда болу тарихы, шығу тегі өте күрделі де, шешілмеген ... ... ... ... жазу  -  ... жүзі ... қол жеткен орасан зор табысы болса, бұл мәдени мұраға біздің ата-бабаларымыз да өзіндік үлес қосып, ... ... ... ... Алғашқы әріп жазуының бір тармағы  -  руникалық көне түркі алфавиті болып табылады. Бұл алфавитпен жазылған ескерткіштер  -  көне ... ... ... тіл ... мен ... өресінің ауыз толытырып айтарлықтай көрсеткіші (Аманжолов А.С. Түркі филологиясы және жазу тарихы.  -  ... 1996.). Ерте ... ... ... ... ... оның ... ерекшеліктері мен тарихын назардан тыс қалдыруға болмайды. Бұл ретте, алдымен жазу қолтума ма, немесе өзге ... па, ... бір ... ... ... бере ала ма, қандай тілдік өзгерістерге ұшыраған дегендей мәселелерге ерекше ... ... ... ... ғалым А.С. Аманжолов: Осы ескерткіштердің бүгінде мәлім болған аймақтары: Сібірдегі ... Лена ... ... Моңғолиядағы Орхон, Онгин, Селенга өзендерінің өзендерінің алқабы, Орта Азия мен Қазақстандағы Талас пен Сыр ... ... пен Іле ... ... айқындалып отыр. Мұндағы жазу таңбаларын ғалымдар алғашқы табылған жердегі өзен аттарымен Орхон-Енисей жазуы немесе ... ... ... ... ... руналарына біршама ұқсаса болғандықтан, оның  таңбаларына балап  деп атап кетті,  -  дегенді айтадыХV ғасырдан ... ХХ ... І ... ... ... ... ... Түркі халықтары дамуының бесінші сатысы жаңа түркі дәуірі деп аталады. Бұл дәуір шамамен ХV ғасырдан бастап, ХХ ... І ... ... аралықты қамтиды.Аталмыш дәуірде түркі халықтары моңғол шабуылына, яғни ХІІІ ... ... ... айырылып, даму қарқыны төмендеп, тоқыраушылыққа ұшырап, кері кету, әлсіреу, ыдырап бөлшектену жағдайында жетті. Оның ең негізгі бір ...  -   ХІІІ ... ... ... ... ... ... душар болуы. Экономикалық жағынан да, мәдени-рухани жағынан да түркі халықтарына қарағанда дамудың төменгі ... ... ... жаулап алған елдерде олардың дамуына ауыр зардаптарын тигізді. ... ... ... ... ... кері ... ... мәдени орталықтарды қиратты, өртеді. Орта Азия мен Қазақстандағы  даңқы бүкіл әлемге әйгілі болған Сауран, ... ... т.б. ... ... ... ... өртенді, туыстас-төркіндес тайпалардың біртұтас халық болып қалыптасуына кесірін тигізді. Ел ішінде алым-салық, тонау-талау кең етек алды, халық ... ... ... дәуірінде түркілердің ортақ одақтары ыдырап, қазіргі түркі халықтары, олардың тілдері бір-бірінен жекеленіп, ... ... ... ... қалыптасты. Мысалы: бұрынғы қыпшақ-бұлғар тайпасы татар, башқұрттілдері ... екі ... ... қыпшақ-ноғай тайпасы ХV ғасырдың өзінде-ақ қазақ, ноғай, қарақалпақ халықтары болып бөлінді, т.б. ... жеке ... ... ... бірге олардың тілдері де жіктелді.Тарих ғылымы Қазақстанның Ресейге қосылуын 1731 жылдан бастайды. Осы мезгілден ... ... ... ... аймақтарында бекіністер, қамалдар, қалалар салудан бастайды: Ертіс өзені бойынан 1715 жылы Омбы, 1718 жылы  ... 1720 жылы ... 1752 жылы ... XIX ... бас ... Ақмола, Көкшетау, Қарқаралы, Жетісу, тағы басқа бекіністер, қамалдар, қалалар салынды. ... ... ... өз ... ... үкіметінің ең сенімді қанды шоқпарлары болған қазақтар болды. Қазақ даласының ең шұрайлы жерлері жергілікті халықтан күшпен тартып алынып, ауып келген орыс ... ... ... ... ... ... қай-қайсыларының болса да көздейтін түпкі мақсаттары  -  отар ... ... ... ... ... ... рухани байлығының салт- санасынан жұрдай ету, оларды ... ... ... ... ... сөз етуге тұрарлық тарихы жоқ жабайы, төмен етіп көрсету, сол арқылы өздерінің билеп-төстеуін, үстемдігін, ... ... іске ... ... ... даму тарихынан белгілі.Отарлау саясатынан туған мұндай озбырлық әлі де жойыла ... жоқ. ... тың ... ... мәселесіне байланысты Н.С. Хрущевтің қазақ даласына басқа ... ... мол ... ... ... ... әдет-ғұрпы, тілі мен діні, салт-санасы санамалы жылдар ішінде күшпен өзгертілді, жойылды. Ертеде басталған ... ... ... арқасында кеңестік құрылыс жылдарында өз дамуының шыңына көтерілген озбырлықтарды көре біліп, оған ... ... ... ... ұлт ...  ... жаламен жазаланып, келмеске кетіп жатты. Кейбір мәліметтерге қарағанда, айтылғандай жаламен атылған озық ойлы қазақтар саны 22 мың, ал ұзақ ... бойы ... ... ... 49 мың ... ХV-ХХ ... аралығының тілдік жазба ескерткіштері мол. Олардың алдыңғы дәуір ескерткіштерінен негізгі ерекшелігі  -  ертедегі ... ... ... ... түркілік ортақ тілде жазылмай, негізінде, қазіргі түркі халықтарының әрқайсысының өзіндік сөйлеу тілінде айтылып, жазылып сақталуында. Жаңа дәуірде түркі халықтары өздерінің ... ... ие ... ... жекеленіп, бөлінгендерін ескерсек, олардың тілдік деректерінің әр ... өз ... ... ... өз ... ...  -  заңды құбылыс.  
        
      

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы8 бет
Түркітануға кіріспе15 бет
Орта ғасыр философиясының жалпы сипаттамасы және ерекшеліктері7 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Түркітаным тарихы туралы қысқаша мәлімет6 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері.20ғ басындағы түркітану тарихы6 бет
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
1.Руникалық көне түркі жазба ескерткіштері. 2.Түркітанушы қазақ ғалымдарының еңбектері11 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь