Лингвомәдениеттану ғылым саласы ретінде мақсаты мен міндеттері

Лингвомәдениеттанудың зерттеу нысаны – қайсібір этнос болмысындағы белгілі бір халық жайындағы мәдени ақпараттарды жеткізуші тіл, ұлттық материалдық, рухани мәдениет және адамзат арасындағы өзара байланыс, қарым-қатынас болып табылады. Ол этнолингвистика, әлеуметтік лингвистика пәндерімен сабақтас. Бұл ретте В.Н.Телия лингвомәдениеттануды этнолингвистика пәнінің бір бөлігі ретінде қарағанымен екеуі екі бөлек ғылым салалары деп біледі.
Шетел ғалымы В.Айсманн (W.Eіsmann): «Американдық лингвист Г.Б.Пальмердің (G.B.Palmer) түсінігінше, мәдени лингвистика этнолингвистиканың әртүрлі дәстүрлерді когнитивті лингвистикамен біріктіреді, бұл Ресейдегі этнолингвистикалық тұжырымдамалармен (Н.И.Толстой және оның мектебі), М.М.Копыленко, және фразеология саласындағы В.Н.Телия және оның ғылыми семинары) дәл ұштасып отыр» [1, 44б.], - деп тұжырымдайды.
Әлеуметтік лингвистика, психолингвистика, статолингвистика, паралингвистика сияқты этнолингвистика да – «этностаным мен тілтаным» ғылымдарының ортақ мәселесі шеңберінде, түйісу нәтижесінде пайда болған жаңа сала. Оның теориялық негізі еуропада неміс ғалымы Вильгельм фон Гумбольдт еңбектерінен бастау алып, Америкада - Ф.Боас, Э.Сепир, Д.Уорф; Ресейде – Д.К.Зеленин, Н.И.Толстой, Е.Ф.Карский, А.А.Шахматов, А.А.Потебня, А.Н.Афанасьева, А.И.Соболева т.б. ғалымдардың еңбектерінде, ал қазақ тіл білімінде этнолингвистиканың ғылыми-теориялық алғышарттары Ә.Т.Қайдар, М.М.Копыленко, Е.Жанпейісов, Р.С.Сыздық, Н.У.Уәлиев, Ж.А.Манкеева, Г.Н.Смағұлова, т.б. сияқты ғалымдардың еңбектерінен өз жалғасын тапты.
Этнолигвистиканың негізін салушылардың бірі Н.И.Толстой этнолингвистика мен оның тіл мен этносты зерттеудегі рөлі туралы айта келіп: «Этнолингвистикалық сипаттағы еңбектердің негізі, тіл – мәдениеттің құрамдас бөлігі ретінде әрі мәдениеттің жалпы құбылыстары арқылы сипатталуы мүмкін екендігі және сипатталуы болып отыр» [2, 19б.], - деген пікір айтады.
Қазақ тіл білімі үшін этнолингвистика қазіргі таңда зерттеуді қажет ететін ғылым саласы. Тіл арқылы мәдениеттану аспектілері қазақ тіл білімінде үстіміздегі ғасырдың сексенінші жылдарынан бастап ғылыми тұрғыдан дәлелдене бастады. Қазақ тіл білімінде мұндай мәселелердің зерттеу аясының кеңейіп, толыға бастауы осы салада өзіндік бағыты, мектебі қалыптасқан Ә.Т.Қайдардың есімімен байланысты. Этнолингвистика – этнос пен оның тілінің байланысын зерттеуден туындаған ғылым саласы. «Бұл», - дейді академик Ә.Т.Қайдар - «этнос пен оның тілі арасындағы табиғи тұтастықты саналы түрде сарапқа салып мойындау, этнос жоқ жерде тіл болмайды, тілсіз этнос болмайды деген қағиданы нақтылы зерттеуге өзек ету деген сөз». Сонымен қатар Ә.Т.Қайдар «этнос», «тіл» деген ауқымды, кең ұғымдарды нақтылап, «этнос болмысы, тіл әлемі» деген термин ұғымдарды қолдануды ұсынады [3, 19б.].
1. Леонтьев А.А. Взаимодействие культуры и языков. Языковое сонание и образ мира // Язык и сознание: парадоксальная рациональность. -М., 1993.
2. Толстой Н.И. Этнолингвистика. -М., 1993.
3. Қайдар Ә.Т. Қазақ тілінің өзекті мәселелері. -Алматы: Ана тілі. 1998.
4. Сүлейменова Э.Д. Тіл білімі сөздігі. -Алматы: Ғылым, 1998.
5. Қайдар Ә.Т. Этнолингвистика // Білім және еңбек. 1985.
6. Қайдар Ә.Т. Этнолингвистика // Білім және еңбек. 1985.
7. Телия В.Н. О специфике отображения мира психики и знания в языке. // Лингвокультурологическая специфика сравнительных оборотов. -М., 1987.
8. Маслова В.А. Лингвокультурология. -М.: Academia, 2001.
9. Тхорик В.И. Языковая личность (лингвокультурологический аспект): дисс. ... докт. филол. наук. –Краснодар: Куб.ГУ, 2000.
10. Воробьев В.В. Лингвокультурология (теория и методы). -М.: Издательство Российского университета дружбы народов, 1997.
11. Алдашева А. Аударматану: Лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер: филол. ғылым.докт. ...дисс.:-А., 1999.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСРСП №1Тақырыбы: Лингвомәдениеттану ғылым ... ... ... мен ... ... А. ... Калиева С. Е.СЕМЕЙ 2015      ... ... ...  -  ... ... болмысындағы белгілі бір халық жайындағы мәдени ақпараттарды жеткізуші тіл, ... ... ... ... және ... ... ... байланыс, қарым-қатынас болып табылады. Ол этнолингвистика, әлеуметтік лингвистика пәндерімен сабақтас. Бұл ретте В.Н.Телия лингвомәдениеттануды ... ... бір ... ... ... ... екі бөлек ғылым салалары деп біледі.Шетел ғалымы В.Айсманн (W.Eіsmann):  [1, 44б.], - деп ... ... ... ... ... паралингвистика сияқты этнолингвистика да  -   ғылымдарының ортақ мәселесі шеңберінде, түйісу нәтижесінде пайда болған жаңа сала. Оның ... ... ... ... ... ... фон Гумбольдт еңбектерінен бастау алып, Америкада - Ф.Боас, Э.Сепир, Д.Уорф; Ресейде  -  ... ... ... ... А.А.Потебня, А.Н.Афанасьева, А.И.Соболева т.б. ғалымдардың еңбектерінде, ал қазақ тіл ... ... ... ... Ә.Т.Қайдар, М.М.Копыленко, Е.Жанпейісов, Р.С.Сыздық, Н.У.Уәлиев, Ж.А.Манкеева, Г.Н.Смағұлова, т.б. сияқты ғалымдардың еңбектерінен өз жалғасын тапты.Этнолигвистиканың негізін ... бірі ... ... мен оның тіл мен ... ... рөлі ... айта келіп:  [2, 19б.], - деген пікір айтады.Қазақ тіл білімі үшін ... ... ... ... ... ететін ғылым саласы. Тіл арқылы мәдениеттану аспектілері қазақ тіл білімінде үстіміздегі ... ... ... ... ... тұрғыдан дәлелдене бастады. Қазақ тіл білімінде мұндай мәселелердің зерттеу аясының кеңейіп, толыға бастауы осы салада өзіндік бағыты, мектебі ... ... ... ... ...  -  ... пен оның ... байланысын зерттеуден туындаған ғылым саласы. , - дейді академик Ә.Т.Қайдар - . Сонымен қатар Ә.Т.Қайдар ,  ... ... кең ... нақтылап,  деген термин ұғымдарды қолдануды ұсынады [3, 19б.].           ... ... - ... ... ... Америка үндістерінің тіл ерекшеліктерін зерттеуден келіп шыққан ғылым ... Тіл ... ...  [4], - деп ... Кең ... ...  -  мәдениетті, халық психологиясын, мифологияны тіл арқылы зерттейтін кешенді пән. Оның нысанына тіл мен мәдениеттің арақатынасы ... ... ... ... ... ... белгілер жүйесі деп танудан туындайтын мәселелерді шешу және т.б. мәселелер кіреді. Оның төңірегінде екі маңызды бағыт қалыптасты. ...  -  ... ... В.В.Иванова, Т.В.Гамкрелидзе сынды ғалымдар қолдаған тілді этникалық жағынан қарастыру бағыты ... ... ... В.Н.Топоров, Т.В.Цивьян, Т.М.Судник, Н.И.Толстой, оның мектебі ұстанған этностың материалдық және рухани мәдениетін қалыптастыру бағыты. Н.И.Толстойдың көзқарасы ... ...  -  ... ... яғни халықтық рәсімдердің дүниедегі тілдік көрінісін ашу. , - дейді ол,  [2, ...  [5, 475б.], - деп ... ... ... Бұл саланың ерекшелігіне әрі қарай:  [6, 18б.], - деп өз ойын одан әрі жалғастырады. Ғалым бұл ... ... ... ... ... қазіргі тілдік материалдарды тарихи тұрғыдан қарастырса, лингвомәдениеттану тілдік деректерді өткен күн тұрғысынан да, қазіргі уақыт межесінен де рухани мәдениет ... ... Бұл ... ... әр ... ... бар. В.Н.Телия лингвомәдениеттануға:  [7, 21б.], - деп анықтама берсе, В.А.Маслова: , - ... ... ... ... ... да өз алдына мақсат-міндеттері бар екендігін, ол  да, қазіргі заманның да тілдік ... ... ... ... ... да атап ... [8, 11б.]. ... шығатын қорытынды, этнолингвистика халықтардың генетикалық туыстығын, биллингвизм мәселелерін, тіл дамуындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... мәдениет жүйесін қарастырады деп түйіндеуге болады. Оның лингвомәдениеттанудан өзгешелігі  -  ... яғни ... ... ... ... тайпа тілін зерттеуге негізделген. Екеуін салыстыра отырып қараған мәселелерді ғалым В.И.Тхориктің пікірімен дәлелдеуге болады:  [9, с.66].  ... мен ... тіл мен ... ... байланысын зерттеу бағытындағы ғылым салалары болғанымен, өзіндік ұқсастықтары мен ерекшеліктері де бар. Ол ... ... ... ... табылады:- этнолингвистика  -  этностаным мен тілтаным ғылымдарының түйісуінен туындаған сала;- этнолингвистика мәдениеттің материалдық жағына көбірек мән ... ... ... рухани жақтарына көбірек көңіл бөледі;- этнолингвистика жеке бір этностың этномәдени жағын қарастырса, лингвомәдениеттану салыстырмалы-салғастырмалы түрде зерттеуге ойысады;- этнолингвистика ... бір ... және ... ... ... ... ... бірліктерді зерттесе, лингвомәдениеттанудың өзіндік мақсат-міндеттері айқын, қазіргі заманның да тілдік айғақтарын рухани мәдениет арқылы қарастырады; - лингвомәдениеттанудың басқа ғылым саларынан ...  -  кез ... ... ... ... және ... деректерді бірдей қарастыруы;- лингвомәдениеттануға проспективтілік тән болса, этнолингвистика ретроспективті, тайпа, халық тілдерін зерттеуге ... ... ... ... бұл екі ... ... тұстары да бар: - екі пәннің міндеті  -  ... ... ... тілдік көріністердің түп төркінін айқындау болып табылады;- екі пән де ұлттық тіл мен ұлттық мәдениеттің бір-біріне ықпалынан ... - екі пән де ... ... тіл мен ... ... байланыстыра отырып зерттеуді мақсат етеді. Тіл, мәдениет және этнос байланысына ХІХ ғасырдың басында ... ... ... Гриммдер, кейіннен ХІХ ғ. 60-70 жылдары Ресейде Ф.И.Буслаев, А.Н.Афанасьев, А.А.Потебня сияқты ғалымдар зер салған болатын. Бұл идея ... ... ... алып, оның пікірі бойынша, тіл  -  ,  деген ұғымдар ... ХХ ... ... ... ... ... секілді белгілі ғалымдар бастауымен бірнеше ғылыми орталықтар қалыптасты. Атап айтқанда, Н.И.Толстойдың этнолингвистика ... ... ... ... ... т.б. Олардың зерттеулерінде тіл  -  ... ... ... ... ... ... ... және этникалық дүниетанымды орнықтырушы құрал.Лингвомәдениеттану тілдің мәдениеттегі көрінісін зерттейтін тіл білімінің жаңа саласы ... ... ... ... Атам заманнан бері қалыптасқан ұлт мәдениетінің тереңде жатқан ұлттық мәдени құндылықтарын көрсету лингвомәдени ғылыми ... ... ... ... ХХ ... аяқ шенінде Мәскеуде лингвомәдениеттанымдық мәселелермен шұғылданатын төрт арнаулы мектептің іргесі ... 1. Әр ... ... мәтіндердің мәдени мазмұнын тарихи аспектіде қарастыратын Ю.С.Степанов мектебі;2. Әр түрлі уақыт кезеңіне қатысты халықаралық ... ... ... ... ... ... бірліктерді лингвомәдениеттанымдық аспектіде қарастыратын В.Н.Телия мектебі;  4. В.В.Воробьев, В.М.Шаклеин т.б. ғалымдарының Е.М.Верещагин мен В.Г.Костомаров концепциясын дамытуға ... ... ... ... университетінің лингвомәдениеттану мектебі.    Лингвомәдениеттанудың негізгі екі даму кезеңін атап көрсетуіміз тиіс. Бірінші кезең  -  ... ... ... т.б. ... ... даму кезі ... екінші кезең  -  лингвомәдениеттанудың өз алдына жеке сала ретінде ... ... ... ... ... ... ... бағыттары қалыптасты.а) жеке әлеуметтік топтарда, этностарда;ә) диахрониялық лингвомәдениеттану, яғни этностың белгілі бір уақыт ішіндегі лингвомәдени жағдайының өзгеруін зерттеу; б) салыстырмалы ... әр ... жеке ... ... ... ... ... салғастырмалы лингвомәдениеттану; г) сөздіктер жасаудағы лингвомәдени лексикография. Лингвомәдениеттану соңғы уақытта да қазақ тіл  ... ... ... дамуда. Айталық, А.Алдашева, А.Д.Сейсенова, Г.Н.Смағұлова т.б. еңбектерінде бұл ... ... ... ... ...  -  ... адам ...  арасындағы қарым-қатынастың мәдени мазмұнын зерттеу. Лингвомәдениеттануда: мәдени сема, мәдени фон, мәдени концепт, мәдени коннотация т.б. сынды терминдер негізгі ... ... ... Бұл ... ... келесі тарауда сөз етіледі. Сондай-ақ бұл ғылым ... ... діл ... ... аумағы, мәдениет түрлері, өркениет сияқты терминдерді қамтиды. Лингвомәдени талданымның мақсаты - фразеологиялық                                                                                                   ... шығу ... ... ... ... бере ... жасалуындағы, қалыптасуындағы себептілік пен жағдаяттарын анықтау. Демек бұл этимологиялық талданымнан бөлек дүние деген сөз. Лингвомәдени талдауда Н.Г.Брагина жалпы мәдени ... әр ... ... ... ... таба ... ... тәсілде жанды және жансыз метафораға бөлу шарттылығы, лингвомәдени талданым этимологиялық талдаудан өзгеше, оның ...  -  ... ... шығу ... ... ... конструктылардың қалыптасу шартын анықтау сияқты позицияларды ұсынады. Сонымен бірге:  [9, 132б.], - деп мәдени құндылықтарды лингвомәдениеттанымдық тұрғыдан жан-жақты ... ... ... ... ... түп ... ... этимологиялық талданым қандай қажет болса, халықтың рухани және материалдық мәдениетінен хабардар ... ... ... ... ... ... ... ашуда, оларды жүйелеп талдауда лингвомәдени талданым сондай қажет екендігін айта кету қажет.Лингвомәдениеттануда тіл мен мәдениет ... ... ... ...  -  ... ... пайда болды. Бұл терминді алғаш ұсынған В.В.Воробьев болатын. Оның пікірінше:  [10, 97б.]. Оған В.Н.Тхорик те мынадай ой айтады:  [9, ... тілі ... ... ... ... оның пайда болуы мен өмір сүруінің алғы шарты болып табылады. ... ... ... ... ... ақын-жыраулардың шығармаларында және басқа да дереккөздерде сақталған этноатаулар сияқты басқа да бірқатар тілдік бірліктерде де ұлттық мәдениеттен ақпарат беретін нышан ... ... ... тілдік бірліктердің бірінде имплицитті түрде (жасырын, байқалмайтын); екіншісінде эксплицитті (ашық) түрде тілдегі кейбір тұлғалардың сыртқы нысанының өзі  ... ... тән ... ... ... ғана ... [11, 135б.]. ... лингвомәдениеттану  -  тіл мен мәдениеттің өзара байланысының тілдегі бейнесін сипаттайды. Ол бұл ... , -  деп ... ... ... ... А.А. ... ... и языков. Языковое сонание и образ мира // Язык и сознание: парадоксальная рациональность. -М., 1993.2. ... Н.И. ... -М., 1993. 3. ... Ә.Т. ... ... ... ... -Алматы: Ана тілі. 1998. 4. Сүлейменова Э.Д. Тіл ... ... ... ... 1998. 5. ... Ә.Т. Этнолингвистика // Білім және еңбек. 1985.  6.  ... Ә.Т. ... // ... және ... 1985.7. ... В.Н. О ... ... мира психики и знания в языке. //    Лингвокультурологическая специфика ... ... -М., 1987.  8. ... В.А. ... -М.: ... 2001. 9. ... В.И. Языковая личность (лингвокультурологический аспект): дисс. ... докт. филол. наук.  - ... ... 2000. 10. ... В.В. ... ... и ... -М.: Издательство Российского университета дружбы народов, 1997.11. Алдашева А. Аударматану: Лингвистикалық және ... ... ... ғылым.докт. ...дисс.:-А., 1999.  
        
      

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Міржақып Дулатұлы шығармаларындағы «Ғаламның тілдік бейнесі»24 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
Заңдылық, құқықтық тәртіп және тәртіп4 бет
Антропонимика мен лингвомәдениеттанудың сабақтастығы11 бет
Когнитивтік лингвистиканың тарихи танымдық негіздері48 бет
Қазіргі қазақ тілінің жаңа бағыттары негізіндегі лингвомәдениеттану мәселесінің зерттелуі115 бет
Ұлттық әшекей бұйымдардың тілдегі көрінісі50 бет
«Аққу» концептінің лингвомәдени ерекшелігі59 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь