Философия, саясат, қазіргі заман. Т Мор мен Т Кампанелланың утопистік- социалистік ілімдері.Саяси және құқық сана мәселелері.Қазақстан тәуелсіздігінің нышандары.Саяси философияның қалыптасу ерекшеліктері.XX ғасырдағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси, философиялық ойлар

1.Философия, саясат, қазіргі заман
2. Т Мор мен Т Кампанелланың утопистік. социалистік ілімдері
3.Саяси және құқық сана мәселелері
4. Қазақстан тәуелсіздігінің нышандары
5. Саяси философияның қалыптасу ерекшеліктері
6. .XX ғасырдағы Қазақстандағы қоғамдық.саяси, философиялық ойлар
Әрбір философиялық дәстүрлер — белгілі бір дәрежеде әлеуметтік ұйымдарға, әлеуметтік болмыс пен адамның осы әлеуметтік ортадағы орны туралы мәселелерді зерттеудің қажет екендігіне назар аударады. Өз кезегінде мұндай қажеттілік осы әлеуметтік ұйымдардың саяси атрибуттарын талдауға негізделген.Саясат әлеуметтік қызметтің ерекше формасы ретінде — мемлекетпен бірге және басқару мен бағыну сияқты қатынастарды нақты шектеудің негізінде қоғамды азаматтық тәртіппен қамтамасыз етуге бағытталған биліктің иерархиялық жүйесімен бірге пайда болған.Саясат мәселесін философиялық тұрғыдан анықтау – барлық әлеуметтік-гуманитарлық бағыттағы пәндерді оқыту үшін теориялық-методологиялық негіз болып табылады. Саясат философиясының пәніне- әлеуметтік философиялық теориялардың аса жалпы көзқарастық, құндылықтық және методологиялық негіздемелерге қатысты саяси әлемнің универсалийлерін зерттеу жатады.
Жалпы, қазіргі заманғы саясат философиясындағы зерттеулердің төрт түрлі негізгі бағыттарын ажыратуға болады, олар:
Саяси онтология (саяси болмыс туралы ілім) – саясаттың жалпы обьективтік негіздерін, саясаттың қайта жаңарту мүмкіндіктерін анықтайды, саяси әлемнің бейнесін қалыптастырады, саяси болмыс мәселесін, саяси кеңістік пен уақыттың антиномияларын қарастырады;
Саяси антропология (саяси адам туралы ілім) – саяси адамның творчестволық мүмкіндіктерін, саяси әлеуметтену мәселелерін, құндылықтық мотивациясын, саяси және әлеуметтік мәдени бірегейлік мәселелерін зерттейді;
Саяси праксиология (саяси әрекет теориясы) – саяси әрекеттердің құрылысы мен функцияларын, саяси өзгерістердің шекаралары мен мүмкіндіктерін, дәстүрлі және модернизацияланған қоғамдағы саяси әрекеттердің мотивациясы мен динамикасын айқындайды;
Саяси эпистемология (саясат әлемін тану) – саяси шындықты танудың ерекшеліктерін, саясаттағы ұғымдар мен түсініктердің, рационалдық пен иррационалдықтың ерекшеліктерін анықтайды және саяси процесстерді зерттеудің жаңа постклассикалық әдістерінің қалыптасуын зерттейді. И.Канттың іліміне сүйенсек, саясат философиясы – жаңа заманғы барлық саяси құбылыстардың қайталанбас біртұтас синтезі және саясаттың реттеушілік идеясы оның нәтижесі деп айтуға болады.
Антикалық Грецияда қоғамның әлеуметтік-экономикалық және саяси ұйымдасуының негізгі формасы полис немесе қала-мемлекет болатын. Полистегі мемлекеттік және қоғамдық істер саясат деп аталатын. Платон өзінің «Диалог» деген еңбегінде «саясат дегеніміз — адамдарды басқару өнері» деп анықтаған Сократтың көзқарастарын келтіреді. Кейін Аристотель саясаттың міндеті – ол полис азаматтарын «жоғарғы игілікпен» қамтамасыз етуде деп анықтайды.
        
        Қазақстан Республикасының  Білім және Ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіСРО Тақырыбы: 1.Философия, саясат, қазіргі заман; 2. Т Мор мен Т ... ... ... ... 3.Саяси және құқық сана мәселелері; 4.Қазақстан тәуелсіздігінің нышандары; 5.Саяси философияның қалыптасу ерекшеліктері; 6.XX ғасырдағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси, ... ... Н.А. ... ... ... ... ... қазіргі заманӘрбір философиялық дәстүрлер  --  белгілі бір дәрежеде әлеуметтік ұйымдарға, әлеуметтік болмыс пен адамның осы әлеуметтік ортадағы орны ... ... ... ... екендігіне назар аударады. Өз кезегінде мұндай қажеттілік осы ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметтің ерекше формасы ретінде  --  мемлекетпен бірге және басқару мен бағыну сияқты қатынастарды нақты шектеудің негізінде ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған биліктің иерархиялық жүйесімен бірге пайда болған.Саясат мәселесін философиялық тұрғыдан анықтау  -  барлық әлеуметтік-гуманитарлық бағыттағы пәндерді ... үшін ... ... ... ...  Саясат философиясының пәніне- әлеуметтік философиялық теориялардың аса жалпы ... ... және ... ... ... ... ... универсалийлерін зерттеу жатады.Жалпы, қазіргі заманғы саясат философиясындағы зерттеулердің төрт түрлі негізгі бағыттарын ажыратуға ... ... ... (саяси болмыс туралы ілім)  -  саясаттың жалпы обьективтік негіздерін, саясаттың қайта жаңарту мүмкіндіктерін анықтайды, саяси әлемнің бейнесін ... ... ... ... ... ... пен уақыттың антиномияларын қарастырады;Саяси антропология (саяси адам туралы ілім)  -  саяси адамның творчестволық мүмкіндіктерін, саяси әлеуметтену ... ... ... ... және әлеуметтік мәдени бірегейлік мәселелерін   зерттейді;Саяси праксиология ... ... ...  -  ... әрекеттердің құрылысы мен функцияларын, саяси өзгерістердің шекаралары мен мүмкіндіктерін, дәстүрлі және модернизацияланған қоғамдағы саяси әрекеттердің мотивациясы мен динамикасын айқындайды;Саяси ... ... ... тану)  -  саяси шындықты танудың ерекшеліктерін, саясаттағы ... мен ... ... пен ... ... ... және саяси процесстерді зерттеудің жаңа постклассикалық әдістерінің қалыптасуын зерттейді.  И.Канттың іліміне сүйенсек, саясат философиясы  -  жаңа заманғы ... ... ... ... біртұтас синтезі және саясаттың реттеушілік идеясы оның нәтижесі деп айтуға ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және саяси ұйымдасуының негізгі формасы полис немесе қала-мемлекет болатын. Полистегі мемлекеттік және қоғамдық істер саясат деп ... ... ...  ... ...  деп анықтаған Сократтың көзқарастарын келтіреді.  Кейін Аристотель саясаттың міндеті  -  ол полис азаматтарын  ... ... деп ... ... ... өзінің этикалық-саяси ілімін қалыптастырды, онда ол өзінің мына көзқарастарын ... ... ... ... әрқашан үлкендерге құрметпен, халыққа әділеттілікпен және қайрымдылықпен қарайды деді. Конфуций ... ... ... өз ... мен атқаратын қызметтері болуы керек және әрқайсысының қоғамда алатын өз орны болуы керек, яғни әке әке орнымен, бала бала ... ... ... қарыс келмеуі керек деді. Конфуций отбасын  --  қоғамның ... ... ... Сондықтан, мемлекеттің идеалды басқарушысы өзінің бағыныштылары үшін ... ... ... ... ... ... дүниетанымындағы тағы бір келесі саяси ой  деп аталады. Легизм ертедегі конфуцийшылдықпен күресте дами отырып, олар саясат пен ... ... ... бір ... ... ... ... Легистердің пікірінше, мемлекет бағынушылардың мүдделерін көздеуге міндетті емес, ал халық болса басқарушылар үшін өзінің саяси мақсаттарына қол жеткіздірудің құралы ... ... ... ... ... ... ... нығайтып алу, бөгде жерлерді жаулап алу сиқты мақсаттар үшін). Халық құқықсыз, әлсіз болған сайын мемлекет күшті бола түседі деді ... ... ... ... ... ... ...  және   туралы ілімдері зор әсерін тигізді. Оның ойынша жер қаласында, яғни адамзат қоғамында ... ... ... пен ... белең алған, сондықтан адам  үміттенуі арқылы бұлардан құтқарыла алады деді. Фома Аквинский ... ... ... де ... ... ... отырып, мемлекеттік билік руханилыққа бағынуы керек деді. ... Фома ... ... мемлекеттің саясаты діннің негізінде құрылуы керек деді. Орта ғасырдың тағы бір ... ... ... ... Оның  ... ... елді басқарушы адамға деген көзқарастардан тұрады, бұл еңбектің мақсаты: зор ... ... ... ...  ... саясатты өз алдына дербес ғылым ретінде ажыратуға ұмтылды. Оның ойынша, саясат дегеніміз адамның ... ... ... ... ... өте ... орын алады.ХХ ғасырда философия, социология және психология сияқты әлеуметтік ғылымдардың  әртүрлі бағыттарының өкілдері саясаттың феноменін түсіндіруге ... ...   ... ... ... бұл билікке қатысуға немесе мемлекеттер арасындағы билік бөлінісіне ықпал етуге деген  ұмтылыс деді. Сондықтан, саясатпен айналысушылар ... өзге бір ... ... ... ретінде ұмтылады деді.Юнгтың пікірінше, саясат саналы үйлесімділік пен ... түрі ... ... санасыздық пен жеке психиканың даму кезеңдерінде пайда болады. Топтардың сана сезімдері мен олардың ... ... ... ... айырмашылығы, өз өзін белгілі бір топтың мүшесі ... ... ... мен ... арасындағы айырмашылықтар, заңды билікті мойындау,  нормативтік талаптар жүйесі мен күштерді саналы түрде қолдану сияқты жағдайлар саясаттың ... ... ... шарттары болып табылады. Қазіргі заманғы философиялық саяси ілімдерде  билікке қатысты қатынастармен байланыстырылады. ... кез ... ... ... ... оқиғаны саяси деп ойлайды, егер де ол  тек әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Д.Истон, Арон, Р.Далл саясатты саяси жүйенің шеңберінде, биліктік шешімдерді жүзеге ... ... ... ... ... кез келген билік ол басқарушылар мен бағынушылар арасында қалыптасатын әлеуметтік саяси қатынастардың сипатын бейнелейді деді. ... ... ... ... ... құралы ретінде мемлекеттік биліктің формасына байланысты. Саясатта үстемдік құрып тұрған билік жүйесіне тән мәдени-тарихи және ұлттық құндылықтар, саяси көзқарастар, ... және ... ... көрініс табады. Осыған сәйкес, саясат биліктің жүзеге асырылу тәсілі мен формасына байланысты авторитарлық және ... ... ... ... мәселесі жүйелі түрде М.Вебердің философиясында талданған. Ол саясатқа билік легитимдігі ұғымын енгізген болатын және биліктің легальды, ... ... ... ... ... бірге оның тұлғалық және формалдық-рационалдық түрлерін де ажыратқан болатын.  Басқарудың ... ... ... ... мақсат жатыр және мұнда билікті мойындаудың мотиві ретінде мүдделерді айтуға болады. Биліктің мұндай түрі үшін ... ... ... мен ... ... тән.  ... ... түріне келсек,  (харизма  -  батыр, жауынгер, қолбасшы сияқты лидерлердің ерекше, жеке қабілеттері деген мағынада)  -  бұл ... ... ... ... ... ... ... түріне келсек, мұндай билікке  қоғамдағы биліктік тәртіптің қасиеттілігіне деген сенім мен мемлекет ішіндегі байланыстардың ... тән. ... осы ... ... ... ... формаларын талдауғы мүмкіндік береді. Нақ осы контексте демократия мен ... ... ... өте ... ... ...  -  бұл ... билігі жүзеге асырылатын мемлекеттік құрылыстың формасы. Антикалық ойшылдар (Платон, Аристотель, Геродот) биліктің демократиялық түрін ... тең ... ... бар ... ұйым ... ... Барлығының және барлық азаматтардың, мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың  заңдылығы идеясының дамуы ... ... ... ... ... ... аса ... болған Токвильдің (1805-1859) концепциясында көрініс тапты. Токвиль демократия деп тек қоғамдық құрылысты ұйымдастырудың белгілі бір формасын айтпайды,  ... ... ... ... ... соған сәйкес процессті түсінеді. Демократияның философиялық негізі  -  еркіндік пен теңдіктің қатынасы әлеуметтік-саяси құндылықтар ретінде көрініс береді, ал бұл ... ... ... деп ... демократияның мемлекеттік институттарында шынайы жүзеге асырылады. Өкілдік демократия  құқықтық мемлекетте толық дамуға ие болады, құқықтық мемлекет мынадай ... ... ...  1. ол жоғарғы үкіметке ие; 2. бұл ... өз ... бар және адам ... ... қана қоймай, сонымен қатар оның бостандығын әртүрлі бюрократиялық қарсылықтардан да қорғайтын тұлғаның құқықтары биік дәрежеде сақталады; 3. азаматтардың құқықтарының ... ... ... ... ... ...  -  заң шығарушы билік, атқарушы билік және сот билігі; 4. әлеуметтік-экономикалық және мәдени сфераларда орталықсыздандыру (билік органдарының  ... ... ... ... қорғауды демократиялық ассоциацияладың өздері мойнына алады, олар-азаматтық және саяси ассоциациялар. Бұлар қоғамдағы әртүрлі ... ... ... ... өз ... ... және тәуелсіздікке деген құқықтарын басшылыққа ала отырып, қоғамдағы әртүрлі топтар мен орталық үкімет ... ... ... 5. ... ... ... асырылуына баспасөз еркіндігі де қызмет етеді; 6. еркіндікті дұрыс қолданудың мектебі түріндегі қорғаушы соттың ... ... ... ... ... ықпал етудің тәжірибесін меңгерген құқықтың жүзеге асырылуы: (Шумпетер, У.Ростоу және т.б.) ... ... ... ... теоретиктерінің пікірлерінше, дамыған демократияның осы аталған белгілерінің барлығы бұқара халықтың қоғамның саяси өміріне ... ... ... ... ғана ... ... ие бола түседі дейді.Ал тоталитаризмнің болса, тіпті өзгеше мәдени-өркениеттік сипаттамасы бар. ...  -  ... ... ... ... жалпы деген мағынаны білдіреді, бұл әрбір азаматтың қоғам өмірінің барлық саласы мемлекет тарапынан толық бақылауға ... ... ... ... ... ... өндіріс, экономика, бұқаралық ақпарат құралдары, білім, мәдениет тегіс бақыланады. Онда бір ... бір ... ... ... ... ... ең негізгі әлеуметтік күші ол  деревнялар мен қалалар люмпендігі, мысалы  --  (люмпен-пролетариат, люмпен-интеллигенция). Қоғамды люмпендендірумен қатар тоталитаризмнің ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің зорлық зомбылыққа негізделген  көрініс береді. Қоғамдық өмірдің мұндай  қоғамның люмпендендірілген бөлігімен белсенді жүзеге асырылатын тікелей террорлық ... ... ... ... ... ... ... формасы -тің моделін құрады, осыған сәйкес бүкіл қоғам белгілі бір ... ие ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарына, демократиялық ұйымдардың жұмыстарына тиым салынады, жазалау, қуғын-сүргін күшейеді, террорлық полициялық бақылау орнайды. Тоталитарлық қоғамның  оның ... ... ... ... ... көмегімен қолдау тауып отырған тоталитарлық мемлекеттегі милитаризацияланған қатынастардың бюрократияландырылуы әлеуметтік тәртіпті  ең маңызды да негізгі тәсілі болып қалмақ. Тоталитаризмнің екі ... ... бар, ...  оң ... (фашистік және ұлттық-социалистік) және сол экстремистік (сталлинизм идеологиясымен байланысты -тің ... ... ... та ... ... ... оның алуан түрлі формаларына барынша назар аударылады.ХХ ғасыр тарихы көрсеткендей, мемлекеттіліктің гуманистік негіздерінен тоталитарлық режимнің пайда болу ... ... ... Мұндай қауіпті болдырмау мүмкіндігі мемлекеттіліктің институттарын жаңадан дамыту, оның гуманистік потенциалын жаңадан жүзеге ...  ... ... ... қызметтің өте маңызды құралдарының біріне мифтер жатады. Әлеуметтің мифология ХІХ-ХХ ғасырларда  конституцияланған идеологиялық ... ... ... ... және бұл осы ... ... ... әлеуметтік мифтермен бұқара санасын манипуляциялаудағы саналы түрдегі қызмет. Әлеуметтік мифология өз кезегінде екі түрлі компоненттерден ... ... ... ... және ... санасында идеологиялық мифологемнің туған адаптациясы. Нақ осы сферада философиялық дәстүрдің негіздерін Шопенгауэр мен Ницшенің ілімдерінен табуға болады. Мысалы, Ницше  ... ... ... типі ... тек қана бұқаралық сананың тобырлық инстинктерін қалыптастырып қана ... ... ... ... сәйкес құлдық ойлаудың стилін қалыптастырады деді. Жалпы, әлеуметтік мифологияны философиялық ... ... ... ... ХІХ ... ... басталады. Ж.Сорель әлеуметтік мифологияны білімге емес, сенімге негізделген идеологияландырылған (таптық) сананың базистік құрылымы ретінде  ... ... ... ... нақ ... ... ... феноменіне қатысты әлеуметтік мифологияның артықшылығы мен ерекшелігі көрініс табады, әлеуметтік мифология рационалды-логикалық тұрғыдан препарацияланбайды және сынға да ... Т Мор мен Т ... ... ... ... мен ... идеалды мемлекет пен қоғам туралы пікірлері әлжуаздығына, қиялилығына қарамастан кейінгі социалистік ... ... әсер ... ... өз заңдылықтарына сүйеніп, түсіндіруге бағытталған Н.Коперниктің (1473-1543 ж.ж.) негізгі еңбегі  --   әлемнің күн ... ... ... негізінде Джордано Бруноның (1548- 1600ж.ж.) философиялық көзқарастары қалыптасты. Негізгі еңбектері: , , т.б.Бруноның ... ... тыс ... күш жоқ. Ол ... де, ... да ... ал қозғалыс оның өмір сүру тәілі. Табиғат өз заңдылығымен өмір сүреді. Әлем мен ... бір. Әлем  --  ... ... бастама), жалғыз ғана мәнділік. Сондықтан ол мәңгі және өзгермейді. Ал әлемге кіретін денелер сансыз көп, олар ... ... және ... ... ... заттар өшпейтін, мәңгі, қозғалыста бөлшектерден тұрады. Оларды Бруно  --  монада деп ... ... ... ... ғана емес, психикаға да қатысы бар. Ал психикалық құбылыс барлық заттарға тән болғандықтан әлемде жансыз денелер жоқ. Осыдан ... ... ... ... және ... көп ... түрлері болуы әбден ықтимал деген тұжырым жасайды. Бруноның көзқарасынан жүйеленген түрде қолданылған Демокрит пен Гераклиттің ... ... ... ... ... өрлеу философиясы антика философиясындағы гуманистік дәстүрді, ортағасырлық шығыс ... ... ... ... өз заманының талап- тілегінің қажетіне жаратып, жаңа заман ғылыми көзқарасының қалыптасуына зор ықпал етті. Өндірістік ... мен ... ... қарқынмен дамуына байланысты, қалыптаса бастаған қоғамның жаңа талап, сұраныстарын қамтамасыз етуге ескі ... ілім мен діни ... ... ... Жаңа ... жаңа ... ... жаңаша дүниетанымдық көзқарастар керек еді. Осы себептен ғылымның пайдалы деп табылған жаңа салалары тез дами ... ... ... ... т.б. ... ... қол жеткен табиғаттану, философия ғылымдарына үлкен әсер етіп, философияда механистік көзқарасты және метафизикалық ойлау тәсілін ... ... ... өмірді де, адам табиғатын механика тұрғысынан қарастыру әдетке айналды. Философияда механикалық, метафизикалық ... ... зор үлес ... ...  --  ағылшын философиясының негізгі өкілі, ғылыми ... ... ... ... қалаушы Френсис Бэкон (1561-1626 ж.ж.) еді. Негізгі еңбектері: , ,  т.б. Бэконның ілімінше, адамның ... ...  --  ... ... ... ... сырын, заңдылықтарын білген адам оларды өз қажетіне ... ... ал ... ... қарастыру арқылы түсінуге болады. 3.Саяси және құқық сана мәселелеріСаяси сана  --  өмірдегі саяси қатынастарды ... ... ... ... бұл саладағы іс-әрекеттеріне бағыт-бағдар беретін әлеуметтік сезімдер, түсініктер, көзқарастар жиынтығы.Яғни, адамдардың саяси ... ... ... Оған ең ... ... ... идеяларды, көзқарастарды, мақсат-мүдделерді ұғынуы, саяси билікке қатынасуы жатады. Олар адамның ... әр ... ... ... ... ... әсер ... сана деңгейлері:Саяси сана деңгейлері  --  қарапайым саяси сана және ... ... ... саяси психология және саяси идеология деген деңгейлерден ... ... ... сана ... ... ... күнделікті саяси өмірден туған әдет-ғүрып, дағды, дәстүрлі нанымдар, тағы сол ... ... Ол күн ... ... өмір тәжірибесін байқап, пайымдаудан пайда болады. Саясаттың тереңіне бойламай, себеп-салдарын сараламай, көбіне сыртқы белгілеріне ... ... ... ... ол ... ... ... сатысына жатады. Теориялық саяси сана жағдайлардың мән-мағынасын анықтап, оларды айтарлықтай жоғары дәрежеде теориялық түрғыдан жинақтап бейнелейді. ... ол ... мен ... ... болып келеді. Теориялық саяси сана қарапайым саяси сананың негізінде ... ... және олар ... ... ... Теориялық саяси сана стихиялық түрде туындамайды, оны арнайы дайындығы жоғары саяси сауаты бар ... ... ... ... ... ... ...  --  саясаттың институтционалдық емес элементі ретінде келесі функцияларды орындайды: когнитивті, яғни, саяси ... ... ... мен ... үшін ... ... ... жетілдіру мұқтаждықтарын көрсету; коммуникативтік, яғни, субъектілердің өзара және ... ... ... ... қарым-қатынасын қамтамасыз ету; идеялық, яғни, саяси әлемді өзінше түсінуге субъектілердің қызығушылық танытуын түсіндіруі. Қазіргі заманның елеулі ерекшеліктерінің бірі  -  ... ... ... даму ... түсуі, жалпы-адамзаттық қазыналарды ту етіп көтеріп, оларды басшылыққа алуы. Бұл ерекшеліктердің ойдағыдай өрістеп, жан-жақты өрбуінің кепілі  -  ... ... Ол ... ... ... ... оңды ... рөлін, қоғамдық топтардың саяси санасы мен қоғамдық ... әр ... ... ... ... ұстау ерекшеліктерін, қандай болмасын мемлекеттік құрылыстың, сондай-ақ белгілі бір саяси жүйенің сын-сипатын, өріс-өзгерісін, саяси процестің бағытын дұрыс түсінуге мүмкіндік береді.4. ... ... ... ... мемлекеттік рәміздері мен ұлттық валютасы ел Тәуелсіздігінің ... ... ... ... ... ... валютасы  -  теңге. Қазақстан теңгесі 1993 жылдың 15 қарашадағы Қазақстан Республикасы президенті ... ... ... ... ... ... ... теңгеге айырбастау 1993 жылы 15 қарашада сағат 8.00-де басталып, 20 қарашада сағат 20.00-де аяқталды. Ұлттық Банк бастапқыда 1 теңгені сол ... мың ... ... ... ... еліміздің саяси, әлеуметтік мәселелері және мемлекетаралық қатынастар ескеріліп 1 теңге 500 сомға ... ... ... ... ... күні 1 ... 4,75 ... болып бекітілді. 1994 жылы қағаз тиындардың орнына жезден жасалынған 2,5,10, 20 және 50 ... ... ... ... ... ... және монета түрінде айналысқа енгізілді. Қазір банкнот - Ұлттық Банктің Алматы ... ... ... ал ... - ... ... сарайында шығарылады.Ел Президентінің Жарлығымен 1997 жылдан бері 15 қараша төл валютамыздың туған күні әрі ... күні ... ... 2006 жылы 15 ... жаңа үлгідегі банкноттар айналысқа енгізілді.Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы  --  ортасында ... күн, оның ... ... ... ... ... тік бұрышты көгілдір түсті мата. Тудың сабының тұсында ұлттық өрнек тік жолақ түрінде нақышталған. Күн оның ... ... және ... ... ... ... түстес.Тудың көгілдір біртүстілігі, аспанның бұлтсыз таза күмбезін еске түсіріп, Қазақстан халқының бірігудің жоғары және ... ... ... ... Мемлекеттік жалаудың көгілдір аясы, Қазақстан халқының жаңа мемлекет құруға ұмтылу ниетінің тазалығы мен көтеріңкілігін көрсетуге шақырады. Өз сәулесіне шомылған ... Күн, ... пен ... білдіреді. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туындағы дала бүркіті қазақстандықтардың жомарттығы мен қырағылығын, пейілінің биіктігін танытады.  ... ... ... ... ...  -  Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Шәкен Ниязбеков.Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы  --  ... ... және ... түс ... ... ... бейнеленген, шаңырақты айнала күн сәулесіндей тарап уықтар шаншылған. Шаңырақтың оң жағы мен сол жағында аңыздардағы қанатты пырақтар бейнесі ... ...  --  дала ... ер-азаматтың сәйгүлiгi, желдей ескен жүйрiк аты, жеңiске деген жасымас жiгердiң, қажымас қайраттың, мұқалмас қажырдың, тәуелсiздiкке, бостандыққа ұмтылған құлшыныстың бейнесi. ... ...  --  ... ... кең ... ... Ол ұшқыр арманның, самғаған таңғажайып жасампаздық қиялдың, талмас талаптың, асыл ... ... ... ... ... ... Уақыт пен Кеңiстiктi бiрiктiредi. Ол өлмес өмiрдiң бейнесi. Бiр шаңырақтың астында тату-тәттi өмiр ... ... ... ... ... ... сан сырлы, алуан қырлы бет-бейнесiн паш етедi. Жоғарғы бөлігінде  -  бес бұрышты көлемді жұлдызбар. Бес ... ... ... тәжi ... ... адамның жол нұсқайтын жарық жұлдызы бар дегенді нұсқайды. Ал ... ...  ... жазу бар. Жұлдыздың, шаңырақтың, уықтардың, аңыздардағы қанатты пырақтардың бейнесі, сондай-ақ   деген жазу  -  алтын ... ... ... ... Елтаңбасының авторлары  -  белгілі сәулетшілер Жандарбек Мәлібеков пен Шот-Аман Уәлиханов.Бұрын  әні ретінде танымал болған ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылы 6 қаңтарда еліміздің Парламентінде бекітілді. "Менің ... ... ... ... рет ... инаугурация кезінде орындалды.Әнұранның әуені 1950 жылдардан бері Қазақстанның бейресми әнұраны атанған Шәмші Қалдаяқовтың "Менің Қазақстаным" әні болғанымен ... аз кем ... Әні  -  ... ... ... сөзі  -  Жұмекен Нәжімеденов пен Нұрсұлтан ... ... ... ... ... ... ... жартысында қоғам мен табиғаттың өзара қарым  -  қатынасы күрт өзгерістерге ұшырады. Адамның табиғатқа әсер етуі бұрынғыдан терең көлемді ... ие ... Бұл ... ... ...  -  техникалық прогресс адамдардың биосферадағы іс - әрекетінің аясын кеңейте түсуде. Ал оның аясына ... ... таяу ... де ене ... ... ... ресурстарын пайдалану туралы мәселе қарастырылуда.Ғылым мен техниканың күрт өсуіне байланысты адамдардың білім деңгейі мен кәсіптік ... де арта ... Енді өз ... шын ... мен шеберлерінің қолы жүрер сәті туды. Себебі, нарықтың заңы солай. Бұл үрдіс XXI ғасырда одан әрі ... ... XXI ... ... белгілері  -  жоғары технология, жаңа байланыс жүйелері, информатиканы дамыту. Осы жалпы бағыттан Қазақстанды тыс ... ... ... Сондықтан да:- электроника және физиканың оны қамтамасыз ететін тиісті бағыттары;- есептеуіш техника мен математиканың оны ... ... ... ... ... және оның ... XXI ... Қазақстан ғылымының жаңа салаларына жатады.Әрине, мұндай түбегейлі өзгерістер ... адам да оған ... ... ... ... Демек, ендігі жерде күнделікті күйбең тіршілікке алданып, ... ... ең ... бір ... ... ... ... кірісу керек, меңгеріп қана қоймай, оның ұңғыл  -  шұңғылын жетік ... өз ... ... ... адам ғана ... ... сай ... ете алады.Ғылыми техникалық революция қоғамға кері де әсер ете алады. Өйткені ол адам баласындағы табиғи бьастаулар мен қоршаған ортаның әдемілігін, ... ...  -  ... революцияның салдары тіл, дәстүр, мораль, адамгершілік сияқты дәстүрлі мәдениет ... әсер ... ... ... ... ... өзгертуде.Саяси сала қоғамдық өмірдің күрделеніп, ондағы әлеуметтік жіктелудің тереңдеп, әлеуметтік теңсіздіктің қалыптасуы ... ... ... Ол ... ... ...  -  ... реттелуімен тығыз байланысты, оның негізгі элементі билік ... ... ... ... ...  -  билікті өз пайдасына шешу, өзінің талап  -  тілегін жүргізіп отыруға мүмкіндік алу үшін ... мен ... ... ... ... іс - ... ... Бұл іс - әрекет адамдардың мүлдесі мен еркінің, эмоциясы мен ақыл  -  ... ... ... ...  -  бұл ... ... жүйесі. Саясаттың философиялық анықтамасының мәні осында.Саясат индивидтер мен ... ... ... әрекеттесуінің сферасы. Өйткені олардың меншіктік, құқықтық, адамгершілік, тағы да басқа ... ... ... ... ... да күрделі және шатасқан іс - әрекет, одан не нәрсе күту керек екенін айту қиын. Саясат  -  ... және ... ... өнері, сондықтан ол саналы іс - әрекеттер саласы. Саясатта ... іс - ... ... ... ... жету үшін көптеген қасиеттер қажет.Саяси билік  -  деп белгілі ... топ пен ... әр ... ... мен заңдардың, идеялардың, қатынастардың күшіне сүйене отырып саясатта өз еркін жүргізу қабілетін айтамыз. Билік ету дегеніміз  -  басқа ... іс - ... ... әсер ете ... өз мүддесін іске асыру. Саяси биліктің күре тамыры  -  ... ... ... ... Бұл күш ... ... пен ... орнатады.Саяси өмір қоғамның мүдделері бір  -  біріне қарама  -  ... ... ... қалыптасуы нәтижесінде өрбіп дамыған. Қоғам күрделене түсті, әлеуметтік мүдделерді өзара мәмілеге келтіру ... ... ... ... ... ... элитаға және бағынушыларға, бұқараға бөлінді. Саясаттың негізгі функциясы мемлекеттің көмегімен ықпалды топ пен таптың ... ... үшін ... ... басқару болды.Саяси сала  -  қоғамның әлеуметтік өмірінде туындап, дамып ... ... ... мен бейнесі.Саяси қажеттіліктер мен мүдделер - адамдардың ... ... ... ... Бұған меншіктік қажеттіліктер, олардың идеалы мен абыройы, ... ... ... ... сана ... саяси өмірінің рухани жағын бейнелейді. Оған саясат пен мемлекект ... ... ... мен ... ... жатады. Саяси сана жоқ жерде толық қанды саяси өмір де болуы мүмкін емес. Саясат туралы білім мен көзқарастарына ... ... ... оған ... ... ат салысуға, саяси фактілер мен құбылыстарға баға беруге мүмкіндік алады.Қоғамның саяси өмірін зерттей ... ... ... ... саяси мәдениетіне, лидерлер мен бұқараның өзара қарым  -  қатынасына, саясатқа қатысушылардың рухани деңгейіне ерекше көңіл аударады. Философия ... ... ... бастаманың жоғары деңгейін атап көрсетеді. Ол, сонымен қатар, қоғамның қаншалықты ... ... яғни ... ... ... бірдей ме, бірдей емес пе деген мәселелерге көңіл қояды. Саяси өмірідің институттарына әртүрлі партиялар, ... ... мен ... ... ... ... негізгі құралы мемлекет болып табылады.Саясат билікті сақтау, тұрақтау, функциясын орындап қана қоймай сонымен қатар қоғамда азаматтық келісім, ... ... да ... мақсатта іс - әрекеттің өркениетті формалары констуктивті диалог, ... ... ... ... ... те, екіжүзділік те, таза емес ойын да, жауыздық та, қаталдық та бар.Саяси қатынастар әлеуметтік топтар мен индивидтер арасында билік үшін ... ... ... ... мен ... іс - ... ... принциптер мен идеяларға сүйенеді.Ең алдымен, заңның үстемділігін барлық жерде қамтамасыз ете алатын нақты ... ... құру ...  -  бір ... Мұны ... асыру үшін мемлекеттік құрылымдардың өздері заңда белгіленген ережелер бойынша қимыл жасауы керек. Саяси процестің басқа субъектілеріне қойылатын талап та ... ... ... ... ... ... заңға сәйкес өмір сүріп үйренуге тиіс. Бұл толыққанды демократияға көшудің сара ... ... жаюы ... өмір ... мен ... ... ... басқа да іргелі құқықтардың іс асырылуымен тығыз байланысты.Орталық Азияда ... ... ... ұлғайып келе жатқанын еске ала отырып, халықтың аса күрделі ұлттық және ... ... ... ... ... ... дұрыс бағытта дамытып отыруымыз керек.Саяси жүйені демократияландыру сот ... ... ... ... ... органдарының өкілеттілігін кеңейту, сайлау процесін, азаматтық қоғам институттарын нығайту бағыттарын дамыту арқылы іске ... өте ... ... Ол ... сан ... даму ... ... материалдық - өндірістік, әлеуметтік  -  саяси, рухани  -  ... ... ... ... сан ... қажеттілік тудыратын орасан мол материалдық және рухани қазыналар туғызды. Бір адамдар әсем ... әуес ... ... ... ... ... ... дүкенінде көбірек болғанды ұнатады. Адамның қажеттілігі қарапайым ... ... ... ... сұранысқа дейін жетеді.Қоғамда белгілі бір әлеуметтік құрылым болады. Әлеуметтік құрылым ұғымы қоғамдық еңбек ... ... ... және ... ... деңгейіне байланысты қалыптасқан қауымдардың тұтастығы мен олардың өзара тұрақты қатынастарын білдіреді. Әлеуметтік құрылым қатарына адамдардың жас шамасына, жынысына, ұлтына, кәсібіне, ... ... тағы ... да ... ... ... топтары жатады. Бұл осы топтардың қажеттеліктері мен ... іс - ... мен ... ... ... Мұның өзі қоғамдық өмірге тән ерекше сипаттағы әлеуметтік кеңістікті қалыптастырады.Бұл жүйенің өзіндік құрылымы бар, яғни әр элементтің әлеуметтік ... өз ... ... тән сипаттары бар.Әлеуметтік құрылым  -  салыстырмалы, тұрақты және ... ... ... мен ... арасындағы өзара іс  -  қимыл жасаудың, байланысудың белгілі бір ... ... ... ... ... бар:- адамдардың әлеуметтік  -  таптық қауымдастығы (таптар, топтар)- әлеуметтік демографиялық топтар (жастар, ... ... ... ... ... ... ... ұжымы)Әлеуметтік қауымдастық дегеніміз  -  жалпы қызығу объектілері мен іс - ... ... ... мен өмір ... бір  -  ... ұқсас адамдардың біртұтастық жиынтығы.Қауым  -  адамзат басынан өткерген дүние жүзі халықтарының бәріне ортақ алғашқы ... ... ... ... ... Онда ... құрал  -  жабдықтарына қоғамдық меншік ... ... ... мен ... ... мен балалар арасында табиғи түрде бөлінді. Өндірілген өнімді бірлесе отырып, бөліп, тұтынып отырды.Қауымның дамуы  -  ... ... ... ... ... ... ... көбейе түсуімен және осы түрлердің өзара байланысының күшеюімен сипатталады.Қоғамдық ... ... ... сайын қоғамның әлеуметтік жүйесі де біркелкі болмайды, ол да өзгеріске ұшырап отырады.Қоғамның әлеуметтік құрылымының біркелкі ... ... көне ... ... ... ... ... Аристотель .Қоғамдағы таптар туралы ілімді жан  -  ... ... ... еді. Ол жұмысшы табы мен капитал арасындағы қарама  -  қайшылық қоғамның ішкі ... ... яғни ... дүниесінің өзінен бастау алатындығын көрсетті.К.Маркстің таптар туралы ілімі кеңес одағында ерекше маңызға ие болып, оның бастапқы ... көп ... бойы ... ... ... ... методологиялық негізі болып келді.К.Маркс ерекше көңіл аударған меншіктік қатынас пен өндіріс тәсіліне сүйене отырып, қоғамда жұмысшы табы мен ... ... табы ғана бар деп ... Ал ... аралық топ деп қарадық.Бір жақтылыққа кеңес ғалымдарының ішінде алғашқы көңіл аударған белгілі социолог Р.В.Рывкина болды. Ол 1989 жылы  деп ... атап ... ... стратификация теориясының авторы 1922 жылы шетелге кеткен әйгілі орыс ғалымы П.Сорокин еді. Ол АҚШ-та ... ... ... 25 жыл бойы ... ... социология кафедрасын басқарды.П.Сорокин тарихта жіктелуге, әсіресе әлеуметтік жіктеуге тап болмаған қоғамның болмағандығын, олай болмады деп ... миф ... ... ... Оның ... кез  -  келген қоғамда әлеуметтік ... үші түрі ...  -  ... яғни ... ... ... ... бөлінеді.Екінші  -  адамдардың экономикалық жіктелуі, олардың тұрмыс деңгейі, кіріс  -  ... ... ... Үшінші жіктелу  -  саяси стратификация деп аталады, өйткені кез ... ... оны ... ... және оған ... ... өмір ... жіктелу Конституциясында барлық адамдардың теңдігі жазылған демократиялық қоғамдар да орын алған. Жіктелу отбасында, шіркеуде де, тіпті кез ... ... топ та ... ... жікке бөлінуі табиғи және заңды құбылыс. Бұл тұрғыдан алғанда әлеуметтік біркелкілікті орнатуға бағытталған коммунистік идея ешуақытта ... ... ... кез келген тарихи дәуірде жіктелу күштері мен қоғамдағы ... бір  -  ... ... тырысқан күштердің арасында әрдайым күрес жүріп отырады деп пайымдаған. Бірінші күш  -  ... және ... ... ... ал ... - өз ... келеңсіз, тіпті кейде бір сезімге берілумен жүргізеді. Мысалы, кеңес өкіметі кезінде қоғамдық меншіктік қалыптастыру жолдары белгілі бір күш ... ... іске ... не ... ... қаланың деңгейіне көтеру үшін адамдардың дәстүрлі өмір сүру салтының жекелеген элементтерін жою т.б.6. .XX ғасырдағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси, философиялық ойларБәрімізге мәлім, ... елі XIX ... ... жартысы мен XX ғасырдың бірінші жартысында феодалдық қоғамдық қатынастар дәуірінде болды. Қазақ халқы, бір ... ... ... ... ... Ресей Патшасының зор қанауының, езгісінде болды. Еңбекші бұқараның хал-жағдайы өте нашар болды, өйткені олар әр уақытта алуан түрлі ауыр ... ... ... ... ... ... ... құңарлы-шұрайлы жерлерін тартып алып, өздерін шөл және шөлейт жерлерге ығыстырды. Ресей ... ... ... одан әрі ... ... ... Ал, жергілікті үстем тап, қалыптасып келе жатқан буржуазия, дін басылары, патшалық ресей үкіметі халықты ... ... ... ... ... ... ... халқын орсытың жұмысшы-шаруа табынан, алдынғы қатарлы интеллегенциясынан алыс ұстауға әрекет жасады, араға іріткі салды, ... ... ... ... ... ... ... бұқара халықтың патшалық ресей үкіметіне, жергілікті хандарға, байларға қарсы әлденеше стихиялық ереуіл-көтерілістері болды, бірақ ... бәрі ... ... отырды.Осындай ауыр жағдайлардың нәтижесінде және орыс демократиясының, мәдениеті мен ғылымының игілікті әсерінің негізінде Қазақстанда алдыңғы ... ... ... ой-пікірлер қалыптаса бастады.Қазақ халқы ұлттық мәдениетінің тарихына жаңа жол ашушы бір топ ұлы ... мен ... ... қоғамдық-саяси қайраткерлері шықты. Олардың қатарында Шоқан Уәлиханов (1835-1865жж.), Ыбырай Алтынсарин (1841-1889жж.), Абай Құнанбаев (1845-1904жж.) сияқты қоғамдық-саяси қайраткерлер, ... ... ... ... ... ... т.б. оқымыстылар болды.Енді осы ұлы ойшылар мен ғалымдардың, әлеуметтік-саяси қайраткерлердің көзқарастарына ... ... ... әлеуметтік-ғылыми көзқарастары, оның демократиялық, гуманистік ой-пікірлері Петербургте және Сібір Кадет корпусында оқып ... ... ... сол ... ... ұлы демократиялық өкілдерінің шығармаларын оқып, олардың кейбіреулерімен жақындасып, кездесіп, ... ... ... Ол ... орыс ... ... орыс ғылымына идеясын жақтаған адам. Оның аққан жұлдаздай қысқа өмірі ғылым үшін өте ... ... ... ... білімді, ғылымға берілген Шоқан өз қызметін халық тағдырымен ... ... ... ол тек ғалым ғана емес, қоғам қайраткері де ... Осы ... ... ... қоғамдық көзқарастарына талдау жасау қызғылықты болып табылады.Бұл мәселені тарихшылар, әдебиетшілер, соның ішінде Ә.Х. Марғұлан, С. Мұқанов сияқты белгілі авторлар біраз ... Жеке ... мен ... да ... бұл ... бәрінде олар Шоқанның қоғамдық көзқарастарының көп қырына бір ғана көзқарас тұрғысынан қарады деп үстірт ұғуға ... ... ...  -  ... ... ... Ол ... жету үшін, сансыз ізденістерді, талпыныстарды қажет етеді.Міне, осы орайда Шоқан көзқарастарына қатысты ... ... ... жүр. Бұл ... ... ... ... демократтарының идеясын қанша дәрежеде қабылдағаны және халқы үшін ... ... ... ... байламдар. Академик С. Зимановтың монографиясында /1965ж./ Уәлихановтың саяси ... ... ... үш ... ... ... ... бағалау үшін үш ұдай пікірге бөліну мәселенің күрделілігін көрсетеді.Бірақ, ғалымдардың бәрі негізгі мәселеде бір ауыздан, атап айтқанда, Шоқанның ... ұлы ... ... ... ... ... болып, оларды іштей жақтағанын, өз халқын сүйгенін, оны шамасы келгенше қорғауға, орыс мәдениетін үйретуге тырысқанан мойындайды.Ш. Уәлихановтың қоғамдық-әлеуметтік және ... ... сөзқ ... , , , ,  ... еңбектерінде және достарына жазған хаттарында біз оның көзқарастары көп жағдайда озық ... ... ... ... байқай аламыз. Ескерте кететін бір жайт, Ш. Уәлиханов ... ... ... ... ... ... ... еңбектер жазбаған. Бірақ, бұл оның халықтың болашағы үшін күрескен, орыс өнер-білімін үндеген алдыңғы ... адам ... ... ... ... ... Сібір казактарына арналған сот реформасы туралы мақаласында /жазбаларында/ ол ... ... ... ... ... Бұл ... негізінен халық өмірін жақсартуға, оның сот мәселесі жөнінде дербестігін сақтай отырып, орыстармен араласуға мүмкіндік алуға бағытталған.Патша үкіметі Сібірдегі қазақтардың билігін заң ... ... ... ... ... ... Осы ... саясатқа тікелей қатысы болған 1860-шы жылдары жүргізіле бастаған сол реформадан Ш. Уәлиханов жақсы ... ... ... ... дәстүрін жақсы білетін ол реформаны даындаған облыстық басқарманы халық тағдырына немқұрайдылығы үшін ... ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда, біріншіден, Ш. Уәлиханов өз халқының ... ... ... реформа даындау барысында ерекше маңызды фактор екенін айтады. Ш. ... осы сот ... ... ... қазақ даласында жүргізілуге тиісті реформа халықтың мүддесіне, оның материалдық мұқтажына сай келуі, әрі сол қоғамның ұлттық ... ... ... терең талдап, қорытты.Ал, бұл жағдайдан тыс жасалған өзгерістердің бәрі де зиянды, жағымсыз құбылыс, деп түсінді Ш. ... ... ... не ... не ... ... жайында ұғымдар әр дәуірде әр түрлі болған, ал, халыққа ең маңыздысы, оның мұқтажын өтейтін нақты іс-шаралар. Реформа  -  ол ... және ... ... Ал, ... ... ... істерді іске асыратын құрал ретінде көрінеді  -  олар халықтың материалдық әл-ауқатын жақсартуға бағытталып отырады. ... ... өзі деп ... - ... да өз ортасының презенті. Ендеше Ш. Уәлихановқа берер бағамыз нақты тарихи жағдайларға байланысты ... ... ... жылы ... ... ... іске асыру барысында халықтық ерекшелігін ескеруі жайлы ... ... ... реформалардың сәтті болуы халықтың тұрмыс-салты мен әдет-ғұрпын, заңдарын жан-жақты зерттеуге байланысты екенін айтады.Міне, осыдан кейін:  ... ... ... Бұл ... ... ... ... мәселе  -  Шоқанның прогресс деген ұғымға ... ... ... ... жағдайын жақсарту деген мағыналарды сиғызады.Пікрімізге дәлел ретінде Шоқанның осы тектес басқа да ойларын келтіре алар ... ...  ... көне ... ... қиратылып жатқанына байланысты күйінішті, орыстың, еуропаның мәдениетін жақсы білуі Шоқанның прогресс үшін күресін белгілі мөлшерде сипаттай ... ... ... мәдениетпен, алдыңғы қатарлы ұлттық ғылымынан бөліп тастауға қарсы бағытталған.Таптардың қазақ қоғамында орын алып отырғанына Ш. ... ... рет ... деп қана ... Тек қащақтар ғана оларды ақ, не қара қалмақ деп атайды. Кейбір аңыз-деректер бойынша, қырғыз-қайсақтар екі түрлі нәсілден таралған. Бірі  -  күн ... ... асыл ... ... де, ...  -  құдая тобасы жоқ, басы ... ... ... ... деп аталатын қара халық.Бұл ойларды А.И. Майковқа, Ф.М. Достоевскийге жазған (1862-жылғы) хаттарында айтқан. Ш. Уәлиханов ... өте ... ... ... ... ... жайттар бітімгершілік /мировой/ сотқа қарағанда, әділдікке әлдеқайда жақын деп көрсетті. Мысалы, би болу үшін ... ... ... ... жағынан танылған адам болуы керектігі, бдің билігі ұнамаған адамның екінші бидің төрелігіне жүгінуге құқы барлығын және тағы ... ... ... ... ... осы ... билер сотын сақтау керек, деген тұжырымға келеді.Қазақ ... ... би ... халық тарапынан қандай да сайлау жолымен немесе халықты билеп отырған өкіметтің ... ... тек сот ... ... оған қоса ... ... ... қазаққа ғана берілген. Би атану үшін би атаңғысы келген адам халық алдында әлденеше шешендік сайысқа түсіп, өзінің білімділігін, ... ... ... ... ... ... ... арасында тез таралып, танылады. Үкім шығару мәселесінде би мен соттың функциясы бір болғанымен, ... жер мен ... ... бар. ... ... ... ... бар болғандықтан, әке орнына мұрагер болып қалады.Сол сияқты:Бидің ... шек ... ... әрбәр округте мировой судья бірнешеу болады.Биді ресми түрде ешкім сайламайды да, ресми түрде ешкім бекітпейді де, ... ... ... ... ... ... ... жеке беделге негізделген. Ал мировой судьяның сайлауында арнаулы тәртіп, парық бар.Халық қалағанда ғана би ... ... ... оның ... ... билік құруына құқы болмайды. Би қазынадан да, халықтан да ешқандай пұл алмайды, бірақ, ... ... ... ал, ... судьяғаземствоның алым-салығынан белгілі мөлшерде қаражат бөлінеді.Билердің мәжілісі мезгілсіз, кейдейсоқ оқиғалар мен ... ... ... ... билердің қанаушы тап мүддесін көздейтіні, халықты езуге ... ... ... ... жайт. Бірақ, Шоқанды өз заманы тұрғысынан алсақ, ол мәселе дұрыс шешілген деген ойға ... ... да, ... бала ... ... ... бар билер сотын сақтап қалуда белгілі бір ... бар. ... ... ... ... ... соның басқалай былықтарын да жақсы білген. Отаршыл ... ... ... әділет күту қиын болғандықтан, Шоқанның билер сотын сақтап қалыға ұмтылуы көңілге қонады.Шоқанның  болуға тырысқан деп айта ... ... ... халқына деген шексіз жаңаршылығын, сүйіспеншілігін байқаймыз. Патша үкіметінің қазақтарға кемісітушілік ... ... ... ол ... ... ... Халқының сауатсыз болғанын жасырмай айтқан Шоқан оның қабілетті, өркениетті қабылдай алатын ел екенін де дәлелдеді.Ыбырай Алтынсарин Шоқан Уәлиханов сияқты ... бар ... ... елдің игілігі үшін сарп еткен, өз халқынның даңқты ұлы. Ы. Алтынсарин ... ... ... ... және ... ... кісі. Ы. Алтынсарин қазақ халқының мақтан ететін ... ... ... Ол ... ... қазақтарға озық орыс мәдениетін үйренуді насихаттаған, сол халықтың алдына міндет етіп қойған орыс-қырғыз ... ашу ... өзі бас ... үлгі ... ... әрекет жасады. Торғай облысының халық училищелерінің инспекторы болып (1879-1889ж.ж.) қызмет істеп ... ол ... ... үшін ... ... ашты.Ы. Алтынсарин Қазақстанның Ресейге толық қосылып, кең қазақ даласын игеру мәселесі міндет етіп ... ... өмір ... ... ХІХ ... 50-ші және 60-шы ... ... крепостнойлық праовны жою үшін саяси және идеологиялық күрестің шиеленіскен дәуірінде ... ... ... ... ... ... крепостнойлық право жойылып, Ресейде капитализмнің дамыған дәуірінде қызмет етті. Ы. Алтынсаринның туып-өскен жері Солтүстік Қазақстандағы ... ... ... ... бірі еді. ... ... ... болып жатқан үлкен өзгерістер және сол өзгерістердің Қазақстанға ықпалы Ы. Алтынсариннің ағартушы және прогрессивтік пікірлерінің қалыптасуына ... әсер ... ... өз ... орыстың өзоқ мәдениетіне жеткізудің ынталы жақтаушысы. Ол қазақ халқының экономикалық және рухани дамуын ... ... ... етіп ... ... ауылдарында орыс-қыпғыз мектептерін ашу міндетін қойды. Мектептерді халық арасында ... ... ... ... деп ... және бұқара ортасында орыс, ғылымының табыстарын насихаттаудың ... деп ... өзі бас ... қазақ тілінде тұңғыш орыс әрпімен  оқу құралын жарыққа шығарды. Мұндағы көздеген мақсаты, қазақ ... орыс ... ... ... ... ... орыс мәдениетін түсінуді жеңілдету болатын.  - қазақ халқының рухани өміріндегі үлкен маңызды оқиға болып табылады.Ы. Алтынсарин орыс білімі қазақ ... ... ... жолы деп қана ... жоқ, оны ...  деп ... Ы. ... осы идеясын іске асыру үшін 1883-ші жылы Торғай қаласында қолөнер мектебін (ремесленная школа) ашты. Бұл мектептің ...  деп ... оны  деп ... ... ... жатқан орыс-қырғыз мектептерінде білім алудың өте пайдалылығын және қажеттілігін көпшілік бұқараға ұғындыру және жас балаларды білімге қызықтыру үшін  бірінші ... ... ... ... игері туралы жалынды өлең сөздерімен бастайды. Сауатсыз, білімсіз адамдар  -  қараңғылықта адасушы, көзі жоқ ... ... жоқ ... деп ... Ы. ... ... адамдар  -  ғылымды игеріп, біліммен қаруланған, дүниенің игілігін пайдалана білетін кісілер. Ғылым ... ... ... ... оның ой-өрісін шексіз кеңейтеді.Оқысаңыз балалар,Шамнан шырақ жағылар.Тілегеңін алдыңнанІздеме-ақ табылар  -  деп ... ... ... ... бойынша, білім дегеніміз, төңіректегі ақиқатты тану.  деп көрсетті Ы. Алтынсарин.Сонымен, Ы. Алтынсаринның ағарту идеясы қоғамда ғылым мен білімнің рөлін ... ... ... бұл ... ... өмірмен байланыстырылмай алынған ғылымның рөлін асыра дәріптегенін байқауға ... Ы. ... ... мектептерін ашуы,  жазуы, қазақ ауылдарында орыс әдебиетін ... ... ... дамц ... ... ... ... бұрынғы дәуірде қазақ халқының рухани өміріндегі дамудың бастамасы болды.Ы. Алтынсариннің ағарту ... оның ... ... ... көрінісі еді. Ол еркі жоқ бұқараның қорғаушысы болып, езілген, сауатсыз халыққа жасаған қанаушылардың әділетсіздіктеріне, қастандықтарына, зорлық-зомбылықтарына, заңсыздықтарына қарсы ... Ол ... ... ... ... ... ел үстінен күн көрген жарамсыз мінездерін өткір сынға алды.Өзінің шығармаларында Ы. Алтынсарин көбінесе жергілікті өкімет, сот орындарының өкілдерін, молдаларды сынады, ... оның ... ... оқушы балаларға арналған еді. Ы. Алтынсарин оқушылардың көпшілігі болыс, ауылнай, сот болатынын жақсы білді. Сондықтан Ы. ... ... ... ... ... егу үшін  ... және гуманизм рухында жазылған өлеңдер мен әңгімелерді басты. Келешекте қазақ ауылдарында демократиялық идеялардың таратушысы болу ... ... ... ... ... рухында тәрбиеледі.Ыбырай Алтынсарин патша өкіметінің Қазақстанда жүргізген қлт саясатында сын көзімен қарады. Реседің үстем таптарының орыс ұлтына жатпайтын басқа халықтарға ... ... ... ... көре ... Орыс ... ... төменгі нәсілдің адамдары деп санауы, қазақ халқына надан, тұрпайы көріп, жиіркенішпен қарауы Ы. Алтынсарин секілді халықтың адал ... өте ауыр ... Ы. ...  ... ... жек көре ... ... отырып, мәдениетті адамдардың міндеті  -  қазақ халқын мешеусің деп ... оның ... ... көмектесу деді.Ол өз заманының қоғамдық-саяси тәртіптеріне де сын көзімен қарады. Бірақ, қоғамның ауыртпалықтарын, ... ... ... ... ... қазақ феодалдары мен молдарын сынаса да, ол қоғамдық-саяси құрылысты ... ... ... ... ... ... ... білмеуі әлеуметтік әділетсіздіктің түп-төркіні қоғамыдқ-саяси қатынастарда екенін түсінуіне мүмкіндік бермеді. Надақтықты жою үшін олардың экономикалық негізін құртып, ... ... ... жақсартып, халықтың экономикалық және мәдени дамуын қамтамасыз ету қажет.Ы. Алтынсарин замандастарын гуманизм тәрбиелеуге тырысты, оларды ... ... ... ... ... беруге шақырады. Бай таптардың өкілдерін кедейлерге жәрдемдесуге шақырғанымен, іс жүзінде байлардың кедейлерге рақымсыздығын, олардың ... ... ... ... ... ... куә ... Бұл жағдай мәңгі болуы мүмкін емес, арамза мырзаларды жазалайтын күн де ... ... ой ... Ы. Алтынсаринде де болды.Қазақ халқының мәдениетін дамытуға бағытталған Ы. Алтынсариннің ... ... оның ... ... ашық ... ... ... қорғауы феодалдық үстем таптарға және ресми өкімет орындарына ұнамады.Өз ... Ы. ... ... экономикалық даму келешегі, қазақ халқының болашағы, оның қандай жолмен алға басатыны туралы аса құнды, ... ... ... ... туралы арнайы еңбек жазбағанымен, ресми баспа орындарында басылып ... ... оның ... ... білімі барлығын байқатады және бұл еңбектерінде кейбір қоғам дамуының мәселелерін ғылыми пікірлерге сүйеніп шешуге тырысады. ...  ... ... ... ... кең таралған барымтаны айыптайды, қазақ көшпелілерінің отырықшылдыққа өтіп, мал шаруашылығымен қатар егін шаруашылығымен айналасуын, қазақ ауылдарының ... ... ... ... ... ... Ы. Алтынсарин Қазақстанның дамуын табиғи процесс ретінде қарады. Ы. Алтынсарин қазақ халқының бұдан былайғы дамуына қолдан жасалған ... күш ... ... ... қате деп санады. Ы. Алтынсариннің бұл ойлары осы күнде де маңыздылығын жоймаған.Қазақ халқының ұлы ақыны және ұлы ... Абай ... ... ... ХІХ ... ... жартысы мен ХХ ғасырдың басында өтті. Оның философиялық-әлеуметтік көзқарастары осы ... ... Ол ... ... ... ... оқып, өз дәуірінің алдыңғы қатарлы ой-пікірлерін қорытып, оларды қазақ өміріндегі аса маңызды әлеуметтік мәселелерді түсіндіруге қолданды. Сол кездегі қазақ ... ... ... ... ... беруге ұмтылды.Абай әлеуметтанудан арнаулы еңбектер жазбағанымен шығармаларында алуан түрлі әлеуметтік мәселелерді ... ... ... бұрын және кейін өмір сүрген ақын  -  ойшылдармен салыстырғанда Абай қоғамдық құбылыстардың даму қағидалары туралы, оларды басқару, қоғамның ... ... ... ... ... және ... қалыптасуы, оның жоғарғы әлеуметтік-моральдық қасиеттері туралы терең ой қозғады. Яғни ... ... және ... ... ... сана-сезімін, білімін дамыту, қоғамның дамуына байланысты білімнің ерекше маңызды рөлі, т.б. туралы бірінші болып терең ой-пікір айтқан және ... ... даму ... ... ... ... рет ... қозғап, өзінше шешкен. Абай сол кезде қазақ халқының саяси, мәдени, экономикалық жағынан ... қалу ... оның ... ... ... ... түсіндірмекші болды.Қоғам туралы мәселе Абайды терең толғандырған. Оның пікірі бойынша, біртұтас құбылыс ретінде қоғамның табиғи негізін халық құрайды. ... ... ... ... ... ол бір-біріне қарсы тұрған жіктерден, яғни байлар мен кедейлерден тұратыны ақиқат, дейді Абай.Қоғамның жіктерге ... ... бар. ... ... арасындағы күрес толастаған емес. Қоғам біртұтас, бірыңғай құбылыс ретінде оның ішкі құрылымы алуан түрлі көкейкесті мәселелерді шешуді қажет етеді. ... ... ... арқылы жікке бөлінуі және жеке меншік, таптық құрылым, мемлекеттік басқару және сот ісін ... ... ... ... ... және адамдардың достығы, т.б. жатады.Абай дүниенің объективтік заңдылығын ... ... мен ... ... ... ... өзгеріп отырады деп біледі.Абайды адам проблемасы қатты ойландырғанын байқаймыз. Қырық үшінші нақыл сөзінде, тән азағы ... ... ол өсіп ... ал, ... жан ...  -  ... құмарлығы, бұл болмаса оның малдан айырмашылығы жоқ. Білмекке құмарлықты қанағаттандыру  -  ... ... ... және ... ... танып білуі, өздену, сұрап білу, ғылымға ұмтылу, дүние сырын білу, бұлар көкірекке сәуле, көңілге сенім береді деп толғанды ол.Тән ... мен жан ... адам ... ... байланысты екендігін Абай терең ұғынған: тілек, мақсат, арман сияқты өмірдің күштері адасның денсаулығы, жүйке-жүйелерінің саулығына байланысты қалыптастырылады. Адам бойындағы туа ... ... ... ... ... ... ... қайсысы болса да жоғалады, болмаса ешнәрсеге жарамай қалады. Егер оны ... ... ... ... ... ол кәдеге асады.Абай қазақ қоғамының болмысына терең үңіле білді.Бес нәрседен қашық бол,Бес нәрсеге асық бол  - Адам ... ... ... ... ... жемеңіз.Өсек, өтірік мақтаншақ,Еріншек, бекер мал шашпақ  - Бес дұшпаның, білсеңіз..Абайдың ойынша, елдің жақсы, жаман болуы оның ынтымақ ... ... Ол ел ... болса  -  жақсы жайлау, ол бір  -  көл ... ... ... ел ... ... ... шырқын бұзатындар еңбек етпейтін арамтамақтар, еңбексіз жатып ішу адам баласын ... ,  ... ... ... ... сөзінде) адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар, сонан қашпақ керек. Әуелі надандық, екіншісі  -  ... ...  -  ... ... Надандық  -  білім, ғылымның жоқтығы, дүниеде еш нәрсені оларсыз ... ... Абай ... ... ... тұрғыдан келеді.Абайдың әлеуметтік көзқарасында: байлар мен кедейлердің арасындағы айырмашылықтарын, олардың жағдайын, ... алар ... ... сауатсыздардың көзін ашып түсіндірмек болған.Абай жалпы билік ұғымына қалай қарады? ... ... ... ...  -  ... ... дала биі еді. ... әділ би болды. Қандай қоғамда қандай билік үстем құрады, ол неге негізделеді және би мен ... ... ... ... ... неге ... Билердің шешімі Абай үшін тек қана басқару үшін емес, сонымен қатар халықтың дәстүрі мен танымынан тамыр тартқан  (концепция).абай үшін бір ... заңы ... елге ... бола ... Сондықтан да ол қазақ дәстүріне жат патшалық заң  -  ... ... оның ... ... ... ... ... заңына сенімсіздік білдіреді. өйткені отарлық билікті қамтамасыз етуге, соны қорғауға арналған ... ... ... Ол ... ... орай ... отыратындығын, бір ғана жақтың  -  отаршыл биліктің ғана мүдесіне қызмет ететінін Абай түсінеді.Сол кездегі билікке, ... ... ... ... өзі ... рухани тәуелсіздікке ұмтылғанын байқатады.Хандықты жою  -  қазақтың мемлекеттігін жоюға және ... ... ... ... ... жүйесін өшіруге алып келеді. Онда ұлттық үстемдік, мемлкеттік тұтастық, ... ... ... ... және ... ... жатыр. Мұны Абай түсінген. Ол:  - деп қатулана ... ... ... ... не табар,Билемесе бір кемел?  -  деген ой.Абай биліктің жағдайын және оның баптарын жақсы ... өзі де заң ... ... экономикалық прагматизмді (пайдалылықты) жақтауының себебі, ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ... ... ... ... ... ... ене ... Бұл әлеуметтік қозғалыс басында саудагер таптары болса, бұл ... ... ... ... да ... ... Абайдың: пайда деп, мал деп туар ендігі жас, еңбекпен малын сатып түзден жимас, дегенде жастардың сауда ісіне ... ... ... ... малды еңбекпен табу. Жастар жалған жолға түспей, адал еңбекпен мал тауып жұртқа ... ... Абай ... және сот ... ... өз ... ашып айтты. Қызметті және басының мүддесіне пайдаланушы жергілікті әкімдердің сайлауларда болатын айла-амалдарын, қулық-сұмдықтарын, ... ... ... ... ... және қара ... ... сынады.Қазақ халқының мешеулігіне қайырған Абай патриархалды-феодалдық әдет-ғұрыптарды, надандықты, артта қалғандықты, кертарпалықты ызамен сынады. Оларды қазақ халқының прогресс жолындағы басты ... деп ... ... ... жол ашып, оны мешеуліктен құтқарудың негізгі құралы  -  орыс білімі арқылы халықты ағарту деп білді.Абай халықты оқыту ... бір ... ... ... басқарып, жас буынды тәрбиелеуде үздіксіз қамқорлықтың керектігін ... бұл ... бір ... өз заманында іс жүзіне аспайтын қыял болғанымен, екінші жағынан, болашақта жемісін беретін өте ... идея ... ... ... ... ... ... деңгейіне қарап бағалау керектігін ерекше атап көрсетті. Ұлы ойшыл ақын жастарға жар тандау мәселесіне де дәл осы тұрғыдан келудің қадет ... ... ... махаббат, отбасы жөніндегі пікірлерінің құндылығы  -  демократиялық, ойларды ту еріп ұстайлы.Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан аса ірі қоғам және саясат ... ... ... ... ... ... Ол Ресейдің І Думасының депутаты.  қозғалысын ұйымдастырушы, әрі  партиясының көшбасшысы, ұлттық  үкіметінің төрағасы, т.б. саяси-әлеуметтік қызметтер атқарады. Ол ... ... ... ... ... ... ... кезінде саяси жұмыстарға белсеңді қатысқан. Маркс ілімін оқыды. Ол қазақ қоғамындағы әлеуметтік қатынастарды білу үшін ... ... ... ... ... ...  деген атпен  қазақ тіліне аударды. Ол өзінің ... ... ... ... ... әкімшілігінің әділетсіз отаршыл саясатымен күресуге арнады. Қазақ еліндегі әлеуметтік қатынастарды әділетті құру үшін тер төкті. Осы мақсаттарын орындау үшін ... ... жылы орыс ...  ... ... ... ретінде Қазақ саяси ұйымын құрды. Оның бағдарламасы Орал ...  ... ... Онда ... рет ... ... саяси және әлеуметтік тұрғыдан дамуы үшін өмірлік мәні бар мақсат мен міндеттерді іске асыру белгіленді. Мысалы, қазақ ... сол ... ... ол жеке ... ... ... деп танылған заңдар қабылдау үшін күш жұмсады, қазақ ажстары ... ... ... ... оқу ... ашу, т.б. ... ... Бөкейхан басқарған Қазақ кадеттерінің бағдарламалық міндеттері көптеген ... ... орыс ... айырмашылықтары болды. Біріншіден, Ә. Бөкейхан қоғамдық-әлеуметтікқатынастарға түбегейлі өзгерістер енгізуді талап етті, екіншіден,ол ұлттық мәселелерді шешуде де әлдеқайда терең ... ... ... Ол патша үкіметінің отарлық саясатын әшкереледі, бұл саясат іс ... ... ... ... ... былай тұрсын, қайта қазақтардың рухани әрі әлеуметтік қатынастарының азғындауына әкеліп отырғанын көрсетті.Сөйтіп, Ә. ... ... ... ... қатарлы Ресей, онан әрі Еуропа мәдениетінің деңгейіне жеткізу мәселесін қойды. Қазақ халқының Ресей империясына бағыныштылығы оны ... ... ... ... ... ... ру, ... арасындағы өзара дау-дамайлары мен жанжалдардың толастамай отырғандығы, ескі рулық-тайпалық, феодалдық қатынастардың үзілмегендігінен надандық, қараңғылық, сауатсыздықтың, т.б. орын алуы оның ... жай ... ... ... жолы  -  ... ағарту, білімге тарту деп түсінді.  
        
      

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Саяси философия26 бет
Философия,саясат ,казіргі заман16 бет
Томмазо Кампанелла және оның идеялары62 бет
Экономикалық ілімдер тарихы пәні жөнінде жалпы мәлімет4 бет
1890-1914 жж. АҚШ социалистік қозғалыс51 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
XVII - ғасырдағы Голландияның саяси және құқықтық ілімдері9 бет
«Бөлшек сандары бір санау жүйесінен екінші санау жүйесіне ауыстыру»4 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Авторлық сана – мәтіннің базалық ұғымы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь