Қазақ тілінде грамматика ілімінің қалыптасу кезеңдері, негізгі бағыттары

1. Грамматика саласына қысқаша түсініктеме
2. Қазақ тілінің алғашқы Грамматикалары
3. Қазақ тілінде грамматика ілімінің қалыптасу кезеңдері, негізгі бағыттары
4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Грамматика (гр. 'grammatіke, γράμμα' – әріп, жазу) – тіл білімінің сөз таптарын, сөздердің өзгеруі мен сөйлем құрылысын зерттейтін саласы.
Үлкен екі саласы бар:
• морфология;
• синтаксис.
Грамматика ережелерді орнату жолымен тілдік категориялар арасындағы қатынас жүйесі. Орнатылған ережелер негізінде тілді құрайтын элементтер қалыптасады және бірігеді. Бұл элементтер анық болып көрінсе де, грамматикада теориялық ұғымболып табылады, «зат есім, етістік, сын есім» сияқты.[1]
Грамматика (грек. лат. grammatike (techne) — әуел баста әріптерді оқи алу және жаза білу енері, лат. gramma — әріп) —
1. тілдің ішкі (граммат.) құрылысы, яғни сөз тудыру, сөзжасам тәсілдерінің морфологиялық, сөз таптары мен түрлену формаларының, категорияларының, сөздің бір-бірімен байланысуы, сөз тіркесінің, сөйлем құрлысының жүйесі;
2. тілдің граммат. құрылысын, оның заңдылықтарын зерттейтін, яғни тілдегі сөз таптарын, олардың түрлену жүйесін, граммат. тұлғалары мен категорияларының, сөздің бір-бірімен тіркесу тәсілдері мен түрлерін, сөз тіркестері құрлысын, сездердің сөйлемдегі қызметін, сөйлем жүйесін зертттейтін тіл білімінің бір сапасы.
Граматика деген ұғым тілдің құрылысы ретінде де, ғылым ретінде де үш саладан тұрады:
1. сөзжасам процесінің тәсілдері — сөз тудырудың жолдары мен түрлері, тілдің сез байлығын молайту амалдары;
2. морфология — сөздің граммат. мағыналары мен формалары, граммат. категориялар, сөздің морфол. құрамы мен сөз таптары, олардың түрлену жүйесі мен сипаты;
3. синтаксис — сөздердің бір-бірімен байланысу тәсілдері мен түрлері, сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысы, түрлері, сөйлемдегі сездердің қызметі.
1. Қазақ тілінің грамматикасы. Морфология. А., 1938;
2. Аманжолов С., Сауранбаев Н., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. А., 1939;
3. Аманжолов С., Бегалиев Ғ., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. А., 1950;
4. Аманжолов С., Ұйықбаев И., Әбілқаев А., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. А., 1958;
5. Балақаев М., Қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. I бөлім; А., 1949;
6. Жұбанов Қ., Қазақ тілінің грамматикасы. I бөлім, А., 1936; Кеңесбаев I.,
7. Жиенбаев С., Қазақ тілі грамматикасы. I бөлім; А., 1950; Кеңесбаев I.,
8. Ысқақов А., Аханов К., Қазақ тілінің грамматикасы. I бөлім, А., 1961;
9. Балақаев М., Қордабаев Т., Қазіргі қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. A., 1961;
10. Аханов К., Тіл білім негіздері. А., 1973, 1978;
11. Аханов К., Грамматика теориясының негіздері. А., 1972 т.б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және‭ ‬ғылым министрлігіСемей‭ ‬қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіМӨЖТАҚЫРЫБЫ:‭ ‬Қазақ тілінде грамматика ілімінің қалыптасу кезеңдері,‭ ‬негізгі ... ... ... ... тілі мен ... ‎Қ.Шаяхметұлы‏                                                                                         ... ‬-‭ ... ... ... қысқаша түсініктеме2.‏ ‎Қазақ тілінің алғашқы Грамматикалары 3.‏ ‎Қазақ тілінде грамматика ілімінің қалыптасу кезеңдері,‭ ‬негізгі ... ... ... тізімі.‏	Грамматика ‭(‬гр. ‭'‬grammatіke,‭ ‬γράμμα‭'‬ ‭– ‬әріп,‭ ‬жазу‭) –‬ тіл білімінің сөз таптарын,‭ ‬сөздердің ... ... ... ... екі саласы бар:‭	морфология‭;синтаксис.Грамматика ережелерді орнату жолымен тілдік категориялар арасындағы қатынас жүйесі.‭ ‬Орнатылған ... ... ... ... ... ... және ... ‬Бұл элементтер анық болып көрінсе де,‭ ‬грамматикада теориялық ұғымболып табылады,‭ ‬«зат есім, етістік, сын есім‭» ‬сияқты.‭[‬1‭]Грамматика ‭(‬грек. лат. grammatike ‭(‬techne‭) — ‬әуел ... ... оқи алу және жаза білу ... ... ... ... ... ‬құрылысы,‭ ‬яғни сөз тудыру,‭ ‬сөзжасам тәсілдерінің морфологиялық,‭ ‬сөз таптары мен түрлену формаларының,‭ ... ... ... ... ‬сөз тіркесінің,‭ ‬сөйлем құрлысының жүйесі‭;тілдің граммат.‭ ‬құрылысын,‭ ‬оның заңдылықтарын зерттейтін,‭ ‬яғни тілдегі сөз таптарын,‭ ‬олардың түрлену жүйесін,‭ ... ... мен ... ‬сөздің бір-бірімен тіркесу тәсілдері мен түрлерін,‭ ‬сөз тіркестері ... ... ... ... ... жүйесін зертттейтін тіл білімінің бір сапасы.Граматика деген ұғым тілдің құрылысы ретінде де,‭ ‬ғылым ... де үш ... ... ... — ‬сөз тудырудың жолдары мен түрлері,‭ ‬тілдің сез байлығын молайту амалдары‭;морфология ‭— ‬сөздің граммат.‭ ‬мағыналары мен формалары,‭ ‬граммат.‭ ... ... ... ... мен сөз таптары,‭ ‬олардың түрлену жүйесі мен сипаты‭;синтаксис ‭— ‬сөздердің бір-бірімен байланысу тәсілдері мен ... ... ... мен ... құрылысы,‭ ‬түрлері,‭ ‬сөйлемдегі сездердің қызметі.Мектеп оқулықтары мен кейбір зерттеулерде тілдің мәнді бөліктерін құрайтын дыбыстар ... ... мен ... ... ... ... ... фонет.‭ ‬құбылыстар да,‭ ‬дұрыс жазуға байланысты орфографияның,‭ ‬сөздегі дыбыстардың айтылуына байланысты орфоэпияның,‭ ‬сейлемде тыныс белгілерін ... ... ... де ... ... қаралады.‭ ‬Сөзжасамға тілімізде туып отыратын жаңа сездердің жасалу амал-тәсілдері,лексика-семантикалық яғни бөтен тілден сөз aлу,‭ ‬жаңа ұғымға байланысты сөз ... ... ... ... ... ... яғни қосымшалар арқылы жаңа сез жасау,‭ ‬аналитикалық яғни сөздердің бірігуі,‭ ‬қосарлануы,‭ ‬тіркесуі т.‭ ... ... ... ... ... ... ‬олардың заңдылықтарымен бірге бұрыннан да жасалып,‭ ‬қалыптасып кеткен сездердің құрамдық-құрлыстық сипатын анықтау жатады.‭ ‬Тілдің грамматикалық құрылысын танып,‭ ... ... ... мен заңдылықтарын анықтауда оған тән басты-басты грамматикалық ұғымдарды,‭ ‬олардың ... ... алу ... ... ... ... ‬құрылысындағы белгілі жүйелер,‭ ‬заңдылықтар,‭ ‬атап айтқанда тілдегі сөздердің ... бір ... ... ... ... топ-топқа белінуі,‭ ‬сөйлеуде сол сөздердің бір-бірімен байланысқа түсуі,‭ ‬сейлем құрап,‭ ‬белгілі бір ... ... ... ... ... ... ‬Олар: грамматикалық мағына,грамматикалық форма, грамматикалық категория.‭ ‬Бұл үшеуі бір-бірімен диапектикалық байланыста және бірлікте болып,‭ ‬тілдің грамматикалық құрылысын құрайды да,‭ ‬қалған ... ... мен ... осы ... ... ‬Тілдің грамматикалық құрылысындағы осындай ерекшеліктері мен заңдылықтары әр дәрежедегі мектептерге оқулық ретінде ұсынылып жарияланған Грамматикаларда сипатталады.‭ ‬Орта мектептерге арналған ... ... ... ‬ал ... оқу орындарына‭ ‬(институттар мен университеттерге‭) ‬арналған оқулықтар мен академиялық ... ... ... деп ... ... ... ... түрлену жүйесі болатындығы,‭ ‬сөз таптарына белінетіндігі,‭ ‬бір-бірімен байланысып,‭ ‬тіркесіп,‭ ‬сөйлем ... ... ... ... мен ... ... ‬Ал ғылыми Грамматикада осы құбылыстардың сипаты,‭ ‬заңдылықтары ғылыми тұрғыда анықталып,‭ ‬мәні ашылады,‭ ‬әрбір тілдік құбылыстың сипаты басқа ... ... ... ... ... ... зерттеулердің нәтижесінде сипатталады. Ғылыми Грамматиканың қатарына салыстырмалы-тарихи Грамматика да жатады.‭ ‬Ол туыстас тілдердің және әр дәуірдегі көне тілдің ... ... ... ... сәйкестіктерін салыстыра отырып,‭ ‬даму процестерін зерттеуге,‭ ‬ол тілдік құбылыстардың мәні мен ... ... ... ... алғашқы Грамматикалары XIX ғасырдың екінші жартысынан орыс тілінде жарық көрді.Әрбір тілдің өзіне тән грамматикалық амал-тәсілдердің жиынтығы тілдің грамматикалық құрылысы деп ... ... ... ... ... және сөз ... ғана ... отырады,‭ ‬сөзді таяныш етпейтін бірде-бір грамматикалық құрылыс болмайды.‭ ‬Грамматика ғылымы,‭ ‬тілдің грамматикалық құрылысын зерттейді,‭ ‬өзінің тексеретін объектісінің негізі етіп сөзді және ... ... ... ... ... ... ... ‬грамматика ғылымы морфология және синтаксис деп аталатын екі салаға бөлінеді.‭ ‬Морфология‭ – ... және ... ... ... ... ... дағдысында әр сөз сөйлем ішіндегі өзге сөздермен белгілі заң ... ... ... ұшырап,‭ ‬әр алуан қызмет атқарады.‭ ‬Морфология осындай сөздерді жеке-жеке қарамай,‭ ‬жалпы сөз атаулыны алып,‭ ‬оларды ... ... ... ... топтардың әрқайсысына тән жалпы грамматикалық сыр-сипатын анықтайды.‭ ‬Соның арқасында сөздердің әр тобының өзіне лайық ... ... ... мен ... формалары айқындалып,‭ ‬сөз таптары ажыратылады,‭ ‬әр сөз ... тән ... ... ... ... ... ... ұғымға сөздің негізгі түбірі де,‭ ‬сөздің туынды,‭ ‬біріккен,‭ ‬қосарланған,‭ ‬әр қилы ... ... ... де,‭ ‬сөз тіркестері де енеді.‭ ‬Екінші сөзбен айтқанда,‭ ‬сөздің формасы деген ұғым‭ – ‬сөзден сөз тудырып,‭ ‬сөз бен сөзді байланыстыратын ... де,‭ ... ... ... ... ... өзге ... де қамтиды.Пайдаланылған әдебиеттер: Қазақ тілінің грамматикасы.‏ ‎Морфология.‭ ‬А.,‭ ‬1938‭; Аманжолов С.,‭ ‬Сауранбаев Н.,‭ ‬Қазақ тілі грамматикасы.‭ ‬Синтаксис.‭ ‬А.,‭ ‬1939‭;Аманжолов С.,‏ ... Ғ.,‭ ... тілі ... ... ... ... ... С.,‭ ‬Ұйықбаев И.,‭ ‬Әбілқаев А.,‭ ‬Қазақ тілі грамматикасы.‭ ‬Синтаксис.‭ ... ... ... М.,‭ ... тілі ... ... ‬I ... ‬А.,‭ ‬1949‭; Жұбанов Қ.,‭ ‬Қазақ тілінің грамматикасы.‭ ‬I бөлім,‭ ‬А.,‭ ... ... I.,‭ ... С.,‭ ... тілі грамматикасы.‭ ‬I бөлім‭; ‬А.,‭ ‬1950‭; ‬Кеңесбаев I.,‭ ... А.,‭ ... К.,‭ ... ... грамматикасы.‭ ‬I бөлім,‭ ‬А.,‭ ‬1961‭; Балақаев М.,‭ ‬Қордабаев Т.,‭ ‬Қазіргі қазақ тілі ... ... ... Аханов К.,‭ ‬Тіл білім негіздері.‭ ‬А.,‭ ‬1973,‭ ‬1978‭; Аханов К.,‭ ‬Грамматика теориясының негіздері.‭ ... ... ...  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Жылқы малына байланысты тілдік единицаларды “ғаламның тілдік бейнесі” теориясы тұрғысынан зерттеу5 бет
Ар түзейтін бір ғылым табылмаса4 бет
Конфуций13 бет
Орталық Азия ойшылдарының экономикалық ойлары22 бет
Сопылық14 бет
Қ . А . Яссауи түркі халықтарының ұлы ойшыл ақыны11 бет
Қожа Ахмет Яссауи жайлы13 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь