Банктік тәуекелдер, банк тәуекелдерін басқару

ЖОСПАР

КІРІСПЕ........................................................................................................................3

І. БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕР.........................................................................................4
1.1. Банк тәуекелінің жіктелуі.................................................................................4
1.2. Валюталық тәуекел..........................................................................................12

ІІ. БАНК ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУ....................................................................14
2.1. Пайыз тәуекелін басқару - банк пайдасын ұлғайту құралы ......................20
2.2. Төлем жүйесіндегі тәуекелдерді басқару.....................................................23

ІІІ. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ БАНК ТӘУЕКЕЛДЕРІНІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ТҮРЛЕРІ ....................................................................28

ҚОРЫТЫНДЫ ...........................................................................................................32

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.............................................................................33

ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының нарықтық аймағында орын алатын барлық экономикалық реформалардың табысты жүргізілуінің негізі тұрақты ақша айналымының жақсы қызмет етуі болып табылады. Нақты ол шаруашылық жүйенің барлық қатысушылары мен оның құрамдас бөліктері арасындағы байланыстарды жүзеге асыруға көмектеседі. Банктер - іскерлік серіктестік басталатын және аяқталатын негізгі орталық болып табылады.
Мемлекетте банктер негізгі қаржы экономикалық институттар болуына байланысты олардың қызметі экономиканың тұрақсыз даму жағдайында қарастырылуы маңызды болып келеді. Барлық банктік операциялар олардың жүргізілу тәуекелділігімен байланысты болғандықтан, банктік қызметті реттеу және қадағалаудың барлық процесінде коммерциялық банктер тәуекелін қарастыру және оны басқару ең қажетті мәселе болып келеді.
Осы оқу құралы коммерциялық банктердің тәуекелділігін оқып үйренуге студенттер мен магистранттарға көмектеседі.
Осы материалда ҚР-ң коммерциялық банктер қызметін толық ұйғаруына көмектесетін ақпараттар бар. Теоретикалык материал практикалық мәліметтермен бірге берілген.
Пайдаланған әдебиеттер:

1.Астахов А.В. Системный подход к управлению рисками крупных российских банков // Деньги и кредит, №1, 1998. с.23-28
2.Диана МакНотон. Банки на развивающихся рынках. М:1994.-Т.1,2.
3.Жданов А.Ю. Банковские риски и управление персоналом // Деньги и кредит, №7, 1998. с.62-68
4.Жуков Е.Ф. Банки и банковские операции.- М:Банки и биржи, «ЮНИТИ», 1997.
5.Кулмагамбетов А.Р. Управление финансовыми рисками // Рынок ценных бумаг, №9, 1998. с.18-24.
6.Мажитов Д.Современная банковская система РК: отдельные аспекты теории и практики. // Азия – ЭЖ, №2, 1997. с.9.
7.Сейткасымов Г.С. Банковское дело. Алматы: Қаржы – Қаражат, 1998.
8.Садвакасова А.Б., Хаджиева А.Б. Управление кредитными рисками в банковской сфере РК // Вестник КазГУ. Серия экономическая, №9, 1998. с.111-117.
9.Сейткасымов Г.С., Шаяхметова К.О., Абдраимова Г.Т. Бухгалтерский учет и отчетность в банках. Алматы, Қаржы-Қаражат,2000
10.Сейткасымов Г.В. Деньги, кредит, банки. Алматы, 1996.
11.Шаяхметова К.О. Банктік тәуекелдер: Оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2004 – 78бет.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
І. БАНКТІК
ТӘУЕКЕЛДЕР..................................................................
.......................4
1.1. Банк тәуекелінің
жіктелуі....................................................................
.............4
1.2. Валюталық
тәуекел.....................................................................
.....................12
ІІ. БАНК ... ... ... ... - банк ... ... ... Төлем жүйесіндегі тәуекелдерді
басқару.....................................................23
ІІІ. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ БАНК ТӘУЕКЕЛДЕРІНІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ТҮРЛЕРІ
....................................................................28
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
...............................32
ПАЙДАЛАНҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
...........33
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Қазақстан ... ... ... орын ... барлық
экономикалық реформалардың табысты жүргізілуінің негізі тұрақты ақша
айналымының жақсы қызмет етуі ... ... ... ол ... жүйенің
барлық қатысушылары мен оның құрамдас бөліктері ... ... ... ... ... - ... серіктестік басталатын және
аяқталатын негізгі орталық болып табылады.
Мемлекетте банктер ... ... ... ... ... олардың қызметі экономиканың ... даму ... ... ... ... ... ... операциялар олардың
жүргізілу тәуекелділігімен байланысты болғандықтан, банктік қызметті реттеу
және қадағалаудың барлық процесінде ... ... ... және оны ... ең ... мәселе болып келеді.
Осы оқу ... ... ... ... ... студенттер мен магистранттарға көмектеседі.
Осы материалда ҚР-ң коммерциялық банктер қызметін толық ... ... бар. ... материал практикалық
мәліметтермен бірге ... ... ... Банк ... ... әрқашанда адам қызметінің кез келген аясында бірге болады ... ... ... тәуекел мәселесін жақсы шешуіне байланысты
болды.
Тәуекел - бұл ... әр ... ... және адамның қызмет
түрлерінен пайда болатын жоғалтулар қаупінің мүмкіндігі. Тәуекел - ... ... ... ... ... тарихи категория ретінде қоғам дамуымен байланысты болып және
адамның болашақта болатын қауіпті түсінуімен ... ... ... ... ... экономикалық категорияға айналды.
Тәуекел экономикалық категория ретінде кез келген ... ... ... ... ... ... болатын, оның
нәтижелігінің анықсыздығын және сәтсіздік жағдайында ... ... ... ... ... ... табылады. Қолайсыз жағдай
орын алғанда үш экономикалық нәтиже болуы мүмкін: кері ... ... ... және оңды ( ... ... ... ... болуы мен пайданы жоғалту сияқты қолайсыз ... ... ... ... ... ... ресурстық базаның
қысқаруы, баланстан тыс операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... Қазіргі банктік сектор тәуекелсіз болуы
мүмкін емес, өйткені тәуекел әр банк ... бар, ... ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін. Тәуекелден құтылу мүмкін емес.
Сондықтан кез ... ... ... ... минимумға түсіруге тырысады
және бірнеше альтернативті шешімдер ... ... ... ... ... ... ... деңгейі мен табыс шамасының оптималды
қатынасын таңдауға тырысады. Осыған ... ... ... ... ... қалыптасқан жағдайды бағалау және батыс
тәжірибесіндегі банктік тәуекел ... мен ... ... аудару
керек.
Банктік тәуекел дегеніміз не?
Банктік тәуекел – ... ... ... ... асыру
нәтижесінде қосымша шығындардың пайда болуы, табыстардың толығымен алмауы
немесе банктің өз ... ... ... өз қызметі процесінде тәуекел түрлерінің әр түрлі ... Осы ... ... ... болу ... мен орны,
экзогендік факторлар жиынтығы (яғни экономикалық ... ... ... және ... ... ... (өзіндік қате
қызметінен пайда болатын "ішкі") бойынша ажыратылады. Сонымен бірге, барлық
тәуекел бір-бірімен байланысты және банк ... әсер ... ... ... болу үшін, банк тәуекелді ... жәе ... ... ең ... басқару тәсілін қолдану қажет.
Сонымен, банк тәуекелінің қызықты классификациясын қарастырайық, ол
өзіне категория, ... ... ... астындағы және тәуекелдің әр
түрлілігін ... ... ... (1- ... берілген).
Банктік тәуекелдің жоғарыда берілген жіктелуінде негізгі қағидаларды
көрсетуге болады.
Сонымен банктік тәуекелді ... ... ... Банктік тәуекелдің әсер ету жәнс қызмет ету аясы.
2. Банк клиенттерінің құрамы.
3. Банктік операциялар сипаттамасы.
4. Коммерциялық банктердің түрі.
Әсер ету мен қызмет ету ... ... ... тәуекелдер сыртқы
және ішкі деп бөлінеді.
Сыртқы тәуекелдерге банктік қызметіне тікелей ... емес ... 1 ... ... емес тәуекелдер жатқызылады. ... ... ... ол ... ... ... тәуекелдерді
алдын ала болжай алады және оларды өз уақытында басқара алады. Сыртқы
тәуекелдер саяси-экономикалық, ... ... ... басқадай факторлардан пайда болады.
Саяси факторларға соғыс, жаулап, басып кіру ... ... мен ... ... ... ... ... саяси күштер мен әлеуметтік топтар
қызығушылықтарының ... ... ... ... ұлттандырылуы,
жекешелендірілуі, қарыздарды жалпылау (консолидация), эмбаргоны енгізу,
импорттық лицензияны алып тастау, тікелей шетел инвестициялар тәуекелі ... ... ... ... мыналар жатады:ЖҰО-нің төмендеу
немесе өсу қарқынының баяулауы, өнімге деген бағаның тез ... ... ... ... ... ... ... әлемдік нарықтағы
отандық тауарлар бәсекелестігінің төмендеуі, іскерлік ... ... да ... ... ... халықтың
бірыңғайлылығы мен білім деңгейінің төмендеуі, инфрақұрылымның нашар ... ... ... ... ... ... ... бөлінбеуінен,
идеологиялық және діни көзқарастардың қайшылықтары, ұлттық кақтығыстар,
көтерілістер жағдайларынан туындайды.
Құқықтық факторлар ... ... ... оның бұзылуы.
Бәсекелестік факторлар: банктің және банктік мекемелердің қосылуы,
банктік операциялар мен ... жаңа ... ... ... басқа
банктердің қызмет құнының төмендеуі, банктік ... ... ... ... жаңа банктік мекемелер пайда болуының жеңілдігі,
банктің банкротқа ұшырау қиындығы мүмкіндігімен байланысты ... ... ... - ... ішкі ... ... қарыздың экспортқа қатысты
қызмет көрсетуінің көлемі, ЖІӨ-ге ағымдағы ... ... ... ... қатынасы.
Банктің өзінің қызметіне байланысты және ол тәуекел жағдайларды
белсенді түрде басқару ... ... Ішкі ... ... ... банк ... ... артықшылықтар әсер
етеді. Атап айтсақ, қаржылық нарықтың берілген аясында банктің қызмет
көрсетуін ... ... оның ... мен ... тандалған
стратегиясы мен саясаты. Банктік операциялар технологиялық процестерімен
маманданған қызметкерлер ... ... ... ... ... ... және тактиканы таңдау және т.б. факторлар. Ішкі
тәуекелдер банктің өз қызметінен клиенттердің қарыз ... ... ... ... ... ... ... Олардың деңгейіне банк
басшыларының іскерлік белсенділігі, басқарудың тиімділігі мен ... ... ... ... әсер ... ... келе ... келесідей
бөлінеді:
* банк активтерімен байланысты (несиелік, ... ... ... есеп ... ... корреспонденттік шот
бойынша, қаржылық және инвестиция бойынша тәуекел және т.б.);
* банк пассивімен ... ... және ... ... банкаралық
несиелерді тарту тәуекелдері және диверсификация тәуекелі);
* банктің ... ... мен ... ... байла-нысты (пайыздық тәуекел, өтімділік тәуекелі, төлем
қабілетсіздігі, ... ... ... банк ... ... ... ... жүзеге асу ... ... ... ... жаңа ... ... бухгалтер-лік, әкімшілік тәуекелдігі,
қауіпсіздік тәуекелі).
Банк ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасаумен байланысты. Кіші орта және ірі клиенттердің
талаптарының әр түрлілігі сол тәуекелдің деңгейін ... яғни ... ... ірі ... алушыға қарағанда нарықтық экономиканың кездейсоқ
жағдайларына көбірек ... ... ... ... бір қарыз алушыға немесе
бір-бірімен байланысты қарыз алушылар тобына, ... және ... ... ... ... несиелер көп жағдайда банктің банкротқа
ұшырауының негізгі себебі болады.
Банк үшін таңдамалы клиентті ... ... ... ... ие. ... ... қаржылық тұрақтылығының жоғары ... ... ... пен ... ... ... ... табыстылық деңгейінің жеткіліктілігімен қамтамасыз етілген
меншікті қаражаты бар кәсіпорындар жатқызылады. Нарықтық қатынастың ... ... ... ... ... ал ол өз ... мен кәсіпорынның әр салалар жағдайына әсер ... ... ... ... мен ... ... бастайды. Бұл несие
ресурстар дұрыс айналымының бұзылуына және банк ... ... алып ... ... ... ... сипаттамасы тәуекелдерді келесідей бөлуді
ұсынады: баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша, активтік ... ... ... ... ... айта кететін жайт,
баланстық операциялар бойынша пайда болатын тәуекелдер ... ... ... таралады.
Банктік баланс тәуекеліне келесілер жатады:
* несиелік тәуекел ... ... ... қарыздың
қайтарылмау тәуекелі);
* пайыздық тәуекел (берілген ... ... ... ... ... ... (банктің өз міндеттемелерін уақытында ... ... ... бұзу ... капитал құрылымының тәуекелі (капитал жеткіліктілік нормативінің
банк ... ... оның ... құрылымының
рационалды емес ұйымдастыру тәуекелі).
Соңғысы банктің ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың құнсыздануынан резервтер және т.б.) негізгі
капиталынан асып түскенде пайда ... тыс ... ... ... ... қызмет көрсете
алмау мүмкіндігі:
* берілген кепілдер бойынша;
шығарылған бағалы ... ... ... ... ... ... міндеттемелер бойынша;
- валюталық мәмілеге отыру ... ... ... ... ... ... және факторингтік
операцияларды, бартерлік және клиринттік мәмілелерді ... ... ... ... ... - жаңа ... және ... дамытуды қаржыландыру, нақты
негізгі капиталдың жеке элементтерді жедел түрде ... ... ... ... ұлғайту, тауардың өмір циклін қысқарту
тәсілі.
Лизингтік мәмілелердің тәуекелін төмендету үшін ... ... ... ... өңдеу немесе оларды мерзімінен бұрын
аударуды пайдалану ... ... ... лизинг тәуекелі жоғары операция
болып саналады. Сондықтан да одан келетін шығындарды жабу банктің резервтік
қор есебінен ... ... ... ... ... ... ... асыратын субъектілер арасындағы қатынас
формасына байланысты ол оперативтік, қаржылық, қайтарымды және халықаралық
бола алады.
Жоғарыда көрсетілген лизингтің әрбір ... ... және ... ... ... қалпына келетін (револьверлік), таза және толық бола алады.
Клиринг - ақша (валюта) ... ... ... ... ... ... екі банк ... дара төлеу.
Клирингтік операциялар ... ... ... ... ... ... белгілі бір календарлық кезеңдегі, көбінесе 1
жылдағы өзара ... ... әр ... сауда-саттықпен айналысатын елдердің
белгілі бір банктік шоттарында айналыста жүреді. Клирингті жүзеге асыра
отырып, әрбір ... жақ ... ... ... ... өз ... Банк өз жағынан банк-импортердің аударымын күтпейді, ... ... ... және ... ... ... ... авизо жібереді. Өзара жеткізуіндегі балансты ... ... ... ... ... ... бір жақ өз ... асып
түседі. Яғни, авуарға ие болады. Ол өзінің ... ... ... ... оған ақша ... Бұл жағдайда жақ делдалдау көмегімен
үшінші елге өзінің ... сата ... Бұл ... ... ... құны ... ... валюта құны арасында айырма пайда болады. Сандық
сипатга бұл айырманы дизажио деп атайды. Мысалы, 300 ... ... ... ... ... ... онда дизажио 15%-ды құрайды.
Клирингтік валютаны сату суитч деп аталады (ағылшын тілінен ... - ... ... Бұл термин сауда ... ... ... айырбастаған кезде қолданылады. Мысалы, ... ... ... ... несиелік мәміле жағдайында серіктестерді
ауыстырғанда және т.б. жағдайларда ... ... - ... ақшамен емес, тауармен төленетін өтелу
формасы. Олар фирмааралық және мемлекетаралық бола алады. ... ... әр ... ... ... ... ... бартерлік мәмілелер клиринг сияқты прайс-беттермен, техникалық
несиемен, тауар құнын қайта санау валютасымен байланысты, бірақ белгілі бір
уақыт кезеңімен байланысты емес және ... ... ... прайс-беттерде көрсетілген тауар құны мен санына байланысты.
Факторингтік операциялар бойынша тәуекелді төмендету үшін ... ... ... оның ... ... сипатын және
жабдықтаушылармен қарым-қатынасын, төлемдер құрылымын, өнімнің ... оның ... ... ... және т.б. ... керек.
Банктің факторингтік бөлімімен вексельді сатып алғанда, жабдықтаушылардың
қола вексельді (яғни тауармен ... ... ие ... ... ... ... ... тәуекелдер банктің түріне және ерекшелігіне байланысты. Бұны
былайша түсінуге болады; ... ... ... ... ... ... ... баланстық және баланстан тыс тәуекелдер тән бола
тұра, ... ... ... және ... бағыттар банктің
мамандануына байланысгы әр түрлі қалыптасады, ... келе банк ... түрі әр ... ... Тәуекелдер жинағы бұл банктер үшін ... ... ... бос ... ... және оларды басқа да несиелік
мекемелерде орналастырумен айналысатын ... үшін ... мен ... ... ... тән, ... ... банкаралық
несиелердің қайтарылу мүмкіндігі бар. Негізгі бағыттары инновация болып
табылатын мамандандырылған банктерге жаңа технологияларды ұзақ және ... ... ... ... тән ... келеді. Сондықтан
мұндай банктерде бірінші орында инновация тәуекелі (қаржылық қызмет көрсету
тәуекелінің элементі ретінде), сонымен ... ... ... ... жаңа ... ... ... өнімді өндіруде
туындайтын алдын ала ... ... ... ... ... ... мағынаға сыртқы жобалық тәуекелдер, яғни ... ... ... ... ... ... ... (банктік саясат
және несиелік портфельге сәйкес тәуекел табиғаты және ... ... ... алдын ала экономикалық тиімділікті, сапалылығын бағаламай,
технологиялық жаңалықты ... ... ... тап ... яғни ... уақытынан бұрын бастаса, жаңа өнімге тұтынушы сұранысы ... аз ... ... ... ... бір ... түрі көп ... және
т.б. Биржалық банкті қарастырғанда, негізгі екі тәуекел ... ... ... ... ... ... ... алдын ала берген қаражаты
негізінде клирингтік есеп ... ... ... банк үшін ... ... яғни есеп ... операциялары бойынша шығын болады. Егер
биржалық банк бағалы қағаздар нарығында клиенттермен бірлесе ... және ... ... ... онда ... ... ... тәуекелдер болады:
* капиталдық (бағалы қағаздар ... ... емес ... ... ... ... дұрыс таңдамау тәуекелі);
* уақтылы;
* нарықтық (бағалы қағаздардың құнсыздану тәуекелі);
* іскерлік (эмитенттің бағалы қағаздар ... ... ... қайтарылатын (эмитент ... ... ... ... операцияларына қызмет көрсететін мамандандырыл-ған банк
келесідей негізгі тәуекелдерге кездеседі:
* экономикалық (валюта бағамының өзгерісіне байланысты
актив және ... ... ... ... ... (пассив және активтердің ... ... ... ... ... (мәміле құнының болашақ ұлттық валютада ... ... ... ... ... көрсететін банктер үшін ... ... ... және ... ... бойынша қаржылық және несиелік
тәуекелдер;
* кепілхат бойынша тәуекел ... ... ... (залог).
Ипотекалық банктер көбінесе несиелік кепілдік ... ... ... ... салалар сипатына тән тәуекелдер және
олардың орта ... ... әсер ... Олар ... салалармен салыстырғанда
қаржылық және экономикалық аспектілеріндегі салалардың өзгергіштігімен,
динамизм деңгейімен ... ... ... ... ... бар:
* бета-тәуекел (бета-коэффициент);
* саланың өмірлік цикл тәуекелі;
* салалық бәсеке тәуекелі.
Бета-тәуекел - ол жалпы ... ... ... ... ... нәтижесі орташа деңгейден жиі ... ... ... Егер ... 1-ге тең ... онда ол мемлекет экономикасының
жалпы сипатына сай келетін салаға ... ... ... ... ... ... саланың басқа да бірдей жағдайларындағы
тәуекелі жоғары болады. ... ... жеке ... ... ... Оны ... ... аналитикалық орталығы және ПАКК
кеңес беру формалар дифференциалды акция портфелі ... ... ... ... ... бойынша жүйелік тәуекелді есептеу
үшін қолданады. Сонымен қатар, екінші деңгейлі биржадан тыс ... ... ... ... ... Нәтижесінде, акциялар
бойынша бета-тәуекелдің экспорттық бағалық көрсеткіштері анықталды. Оған
сәйкес банктерді келесідей 5 ... ... ... болады:
1) орташа нарықтықтан көп көбірек көрсеткіші;
2) орташа нарықтықтан ... ... ... ... сол ғана көп көрсеткіші;
4) орташа нарықтықтан төмен көрсеткіші:
5) аз болжамданған ... ... ... ... ... ... көп ... керек:
1) бағалы қағаздармен мәмілелер көлемі аз, ол ... өзі ... ... акция бағамының дұрыс қалыптасу механизмі жоқ ... ... ... бұл ... бұл ... ... ... емес;
2) алғашқы екі топтың банктерінің жоғары тәуекелділігі олардың жоғары
табыстылығымен орнын басады.
Өмір цикл тәуекелі: әр ... ... ... ... ... ... сала өзінің даму кезінде алдын ала белгіленген кезеңдерден
етеді. Бұл жерде ... даму ... өсу, ... өсу, өсу ... және ... кезеңдері қарастырылады.
Ішкі салалық бәсеке тәуекелі ... ... өмір ... әсер етеді:
* бағалық емес бәсекенің қатаю деңгейі;
* ... кіру және ... ... ... ... белгілі бір саладағы өнімнің басқа ... ... ... ... ... ... бар немесе жоқ болуы;
* тауарлық белгі құқығының жоқ болуы;
* жабдықтаушылар және тұтынушылардың нарықтық күші;
- кәсіпорын саласының ... ... ... жәнеәлеуметтік
ортасы.
Бұдан басқа салалық банктерге мемлекеттік (аймақтық) және ... ... ... әсер етеді және әрбір сала форсмажорлық тәуекелдерге
ұшырауы мүмкін, сондықтан қазіргі таңда салалық банктерді тәуекелі ... ... ... болады.
Әмбебап банктер өздерінің қызметтерінде барлық тәуекелдерді есепке алу
керек. Әмбебап банктерге көбінесе құрылымдық басқару, ... ... ... ... тән. Аймақтық белгілері бойынша және
ерекше тәуекелдер түрлеріне байланысты болады:
* аймақтық банктер - ... ... ... ... ... жиынтығы;
- мемлекетаралық-елдік тәуекелдер;
* республикалық-республика тәуекелі.
Әр түрлі несиелік мекемелерге өздеріне тән ... ... ... ... қорларына саяси тәуекелдер, депозиттік операциялар
бойынша тәуекелдер, жобалар, аймақтық тәуекелдер, аударымдар тәуекелі ... ... ... және ... ... ... кассаларына
салымдық, депозиттік, несиелік тәуекелдер тән. Ломбардтарға технологиялық,
операциондық, лизингтік компанияларға есеп ... ... ... ... ... ... ... есептік үйлерге есеп
айырысу, несиелік, кепілдік, нарықтық, іскерлік тәуекелдер тән.
Көрсетілген ... және ... ... ... ... ... ... қатар, белгілі бір жүйеге сәйкес және ерекшеліктеріне
байланысты тәуекелдер болады.
Осыдан келе көптеген банктік тәуекелдер түрлері бар және олар ... ... ... үшін өте ... Бірақ біз ең маңызды
тәуекелдерді ... және ... ... ... ... және ... тиімді тәсілдерін үсынамыз. Банктер өздерінің ... ... ... ... ... ... тәуекелдер: елдік,
валюталық, форсмажорлық міндеттемелер тәуекеліне ... ... ... ... ... ... ... – бұл қандай да бір шетелдік валютаға
ұлттық валютаның қатынасы ... ... ... ... ... ... өз қорларының бір бөлігінің жоғалуына, табыстардың толық
алынбауына немесе қосымша ... ... ... алып келеді.
Валюталардың курсы салыстырмалы түрде бір-біріне әрдайым ... ... ... (ТЕҢГЕ/ДОЛЛ. DM/ДОЛЛ., YEN/BGP және
т.б.), ол банк қызметінің ... мен ... ... ... тәуекелдер операциялық контрактілік, ... ... да ... ... ... пайыздық ставка және ... ... Ол ... ... жәнс ... ... ... сондай-ақ мемлекеттегі инфляциялық ... ... ... ... ... ... ... бір кезең
ішіндегі несиелік немесе басқа да келісімнің ақшалай міндеттемесінің
нақты құнының ... ... ... қатар, валюталық тәуекелге келісім
шарттың кез келген жағы ... ... ... ... және ... ... шетелдік контрагентіне банктік несие бере отырып,
қарызгерге уақытша пайдалануға берген құнының ... ... ... ... ... Ал қарызгер несиені алған кездегі болған
курс бойынша несиелік келісім-шартта валюта ... ... ... ... ... ... ... кетуінен
құнын жоғалтатын валюталық тәуекелге барады.
Валюталық тәуекел, ... әр ... ... ... сол ... курстары сәйкес келмеуіне байланысты сол ... ... ... табыс) немесе валюта курсының әр түрлі ... ... ... ... ... арбитраждық операциялар
жүргізетін банктерде, яғни сондай қаржылык-несиелік институттарда ... ... ... ... қайтару кезеңі және несиелік ... ... көп ... ... ... болады.
Банктердің валюталық тәуекелі ашық валюталық позиция кезінде болады.
Ашық валюталық позиция дегеніміз - ол ... ... ... мен ... сәйкес келмеуі. Ол табыс та, шығын да әкеледі.
Табыс пен шығын банктің ашық ... ... ... ... ... немесе қысқа ма және де Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
курсының ресми өзгеру ... ... ... да байланысты болады.
Ұзақ позиция валютадағы активтердің, пассивтердің артып ... және де «+» ... ... ... позиция валютадағы
пассивтердің активтерден артып кетуін білдіреді және де «-» белгісімен
белгіленеді.
Егер де банктің клиенттер ... ... ... ... банктің валюталық корреспонденттік ... ... өте ... ... ... ол ... ... бойынша тұрақтылық
жағдайында төмен екендігін білдіреді (яғни «қысқа валюталық позиция»).
Доллар/теңте ... ... өсуі ... ... ... ... ... тиімді емес, өйткені клиентке қатысты өзінің міндеттемелерін ары қарай
орындау үшін банкке теңгенін қорын көп мөлшерде жұмсау қажет болады. ... ... ... егер де ... ... теңге қоры өспей, айырбас
курсының қосымша шығындарын жаба ... етіп ... ... ... ұзақ позиция да курстың төмендеуі кезінде тиімді емес.
Несие берудегі валюта ... ... ... ... де валюталық
тәуекел болады. Бір банктің бірнеше филиалдары бірігіп төлем жүргізген
кезде де валюталық ... ... ... Көріп отырғанымыздай, валюталық
тәуекелдердің болуы қаржылық-кредиттік мекемеге өте маңызды зиян ... ... ... ... ... болжау үшін
немесе олардың салдарын неғүрлым болдырмау үшін мақсатты іс-әрекеттерді ... ... ... ... күнде валюталық тәуекел - бұл бәрі әрдайым қадағалап отыруға
тырысатын және де ... курс ... ... ... ... ... қаржылық тәуекелдердің бірі.
Мемлекет экономика үшін негізгі фактор ретінде валюталық курстың ... екі ... ... ... ... ... ... хабарлау - курсты қандай да ... ... ... және де ... байланысты ұлттық өндіріспен елдің
экспорттық-импорттық балансына бір бағытта әсер ету. Бұл ... көп, ... көбі олай ... Осы ... ... ... өздері жүріп өткен;
2) инфляция және басқа да факторларға байланысты курстың ... ... Бұл ... оң ... ... ... жағы да аз ... мысал бола алатын Ресей.
Мысалы: Литва бірінші жолды ... алды ... ақша ... - ... АҚШ ... катаң байланыстырылған), ал ҚР-сы екінші жолмен кетті.
Бүгінде валюталық курс - бұл елдегі ... пен ... ... сальдосын бағалау ғана емес, ол мемлекеттің өте ... ... ... ... ... ... ... түрде халықаралық бірлестіктер мен ... ... ... ... ... өз ... қорғау керектігін ескеру өте
маңызды, әйтпесе ол өте тез және ... де ... ... ... қаржы
ресурстарын жоғалтып алуы мүмкін (мысалы, Оңтүстік Корея). ... ... ... ... ... ... жатады, онда бірқатар жақтардың
мүдделері үйлесуі ... ... ... ... осы ... ... ... шетелдік қаржы нарықтарында өзінің міндеттемелерін салады)
бірнеше ... ... ... ... ... ... қатысқан кезде
айтарлықтай зиян келуі мүмкін.
Сондай-ақ, айта кететін жайт, өзгерістер болып жатқан елдердің өздері
ғана валютаның ... қиын ... ... ... ... осы ... ... көршілес елдер де немесе шамалы экономикалық
болмашы саяси байланыстары бар елдер де осы ... ... БАНК ... ... ... ... бәрі банк ... және де ҚР ҰБ-нің
бекіткен нормативтерінің бұзылуына жол ... ... ... ... ... ... басқару негізінде тәуекелдің деңгейін төмендету
бойынша ... ... ... мен ... ... пен ... ... қарым-қатынасын табу, белгісіз қаржылық-
шаруашылық жағдайындағы пайданы табу және оны көбейту өнері жатыр. Біздің
республикамыздьң ірі ... үшін ... ... тәуекелмен
байланысты мақсатты бағытталған деп айтуға болады.
Тәуекелді басқаруға жүйелі тәсілді қолдану және оны ірі ... мен ... ... ... ... кезінде (алдағы
уақытта дамуы үшін де) қолданылуын есептеуге ... ... ... ... ... ету негізінде шет елдік тәжірибенің негізінде
зерттелген жалпыға белгілі қағидалар жатыр.
Бұл қағидалар банктердің өз ... ... мен ... ... ... ... заңгерлер жақсы жұмыс тәжірибесіне салыстырмалы
талдау жасау үшін қолдануьша болатын жалпы құрылымды (89 ... ... ... ... ... басқаруды
құрылымдастыруды қолданады. Бұл кезде банктің ... ролі ... ... ... жалпы басқару, қолдау функциясының
құрылымдық басқарудың тиімділігі, кадрлар сапасы, ... ... ... ролі ... бағаланады, себебі ірі банктерде жиі
кездесетін тәуекелдерді түсіну мен осыған сәйкес бақылау ... ... ... ... тәуекелдердің картасын жасаумен
түсіндіріледі:
* несиелік тәуекел;
* ... ... ... ... ... ... ... келесідей түрде топтастырылады: тәуекелдерді стратегиялық
басқару; тәуекелдерді басқару бойынша функциялар; тәуекелді өлшеу ... беру және ... ... тәуекелдерді басқару жүйесі.
Тәуекелдерді стратегиялық басқаруға жауапкершіліктің біртұтас
жүйесіне ... ... және ... ... ... ... жауапксршілікті басқарма өз мойнына алады. Тәуекелдері
басқару қызметі тәуекелдерді жедел ... ... ... және ... жүзеге асады.
Осындай тәуекелді болдырмау үшін пайда мен шығынға шек қою ... ... және ... ауыстыруды жоспарлау, нарықтағы
мінез-құлық ережесін үйрету, бір операцияны бірнеше жұмыскерлердің есепке
алу кезінде жеке ... ... ... бақылауды жүргізу, аудиттің
көмегімен бақылау, персоналдарға жоғары ... ... ... ... ... ... ... «Телерейт» сияқты
димененттік жүйе және де ... пен ... ... ... ... жатқандықтан туындайды. Бұл тәуекелділіктер банктік операцияларды
жаңарту кезінде ... ... ... ... ... осы ... техникалық қолдау бойынша талдаушылардың ... ... ... үшін ... ... ... ... деңгейін
азайтуға мүмкіндік береді.
Басқарудағы қиындықтар, ... ... ... ... және жауапкершілікті бөлу кезіндегі
келіспеушілік осының бәрі ... ... ... тәуекел
түрінің тууына әкеледі. Оны төмендету үшін ... ... ... ... ... қарап отыру, бөлімдер мен жеке жұмыскерлердің
функцняларының бөлінуін ... ... ... ... ... тиімділігін талдау және банктің қызметін
кезендік ... мен ... ... ... ... ... ... қажет.
Ақпараттық тәуекел жалған немесе бұрмаланған ақпараттың түсуі банк
құзырындағы тауарлары, қызмет көрсетулері, материалды ... ... ... ... ... келмеуімен байланысты. Ақпарат
өңделген және дұрыс талданған болуы мүмкін, бірақ есеп берудің мәліметтері
дұрыс толтырылмаған. Бұл ... ... ... ... ... басқару мен бағалауға жауап беретін тәуекелдерді басқару
бойынша ... ... ... ... ... есеп ... және ... несиелік тәуекел,
өтімділік тәуекелі, нарықтық ... ... ... ... ... ... ... пен шығындарды бөлу, қызметті
бағалау сияқты мәселелерге ерекше көңіл ... ... Бұл ... тәуекелді, өтімділік тәуекелін, нарық тәуекелін бағалау қиынға
түспейді деп есептеледі, ал ағымдық және ... ... ... беру ... ... алу ... ... тәуекелін, жағдайлық
тәуекелін бағалау қиынға түседі.
Несиелік тәуекелді бағалау ... ... ... ... мен ... ... ... біртектес қағидаларының сақталуын
білдіреді.
Есеп айырысу тәуекелділігіне несие бойынша төленбеген мөлшерін қосу,
өтеу ... ... әр ... тәуекелділікті бекітуін және қарыз
тәуекелінің есептеу ... ... ... ... ... ... және нарықтық тәуекелдердің салыстырмалылығы ерекше
мәнге ие болады.
Өтімділік ... ... тек ... ... ... үш түрін бөлуді ұсынады:
* ақша қаражатының және ақша ... ... ... етуді қанағаттандыру үшін құнды қағаздар нарығында айналысатын
қажетті деңгсйін ұстап тұру;
* қаржы құралдарын тарту үшін ... ... ... ... позицияны табу үшін немесе жою ... ... ... күнделікті уақыт ... ... ... ... бойынша тәуекелді өлшеудің бірыңғай қағидасының
сақталуының тәуекелді өлшеудің қосымша әдістемесін ... ... ... ... шектеулермен салыстыруды білдіреді.
Тәуекелдің компоненттерін анықтау маңызды жағдай болып табылады. Бұл
мақсатта әрбір операцияны ... ... ... тәуекелдерді
анықтайтын мүмкіншілік болатындай «бөліп” тастау қажет. ... ... ... ... ... ... ... ол әрі
қарай тәуекелді басқару процесіндегі жетіспеушілік пен әлсіз ... ... ... ... анықталады.
Егер айырысу тәуекелі төмендеген салалардың фирманың есептеп ... ... ... ... ... ... ретінде бағаланады.
Батыс тәжірибесінде мұндай тәуекел алдын ала есептеген ... ... ... Ағымдық тәуекел, егер серіктес міндетін бүгін
орындамаған жағдайда жасалған мәселенің ағымдық қайта ... ... Оның ... ... ... ... ... ұқсас.
Потенциалды тәуекел - бұл егер партнер операцияны жүзеге асыру кезінде
алдағы уақытта өз міндетін орындамайтын жағдайдағы мүмкін ... ... ... ... ... ... қою ... бағалаудың тәуелсіз процесі, несиелік тәуекелді бағалаудың
келісілген стандарты, делдалдармен есеп айырысу орталықтары үшін ... ... ... жаңа ... тек несиелік сызықты ... ... ... ғана ... ... бағытталған болуы
қажет. Бұл кезде процедура серіктесте заңдылық құқық пен осы келісімдерді
жасауға өкілеттілігінің ... ... ету ... ... және ... тараптар занды құқықтар мен
өкіметгердің әсер ету ... ... үшін ... зерттеулер жүргізуді
талап етуі мүмкін.
Тәуекелді бақылау мен ... ... ... ... ... ... тәуекелі және нарықтық тәуекел ... ... ... және бақыланады.
Жинақтау тәуекелдің нақты бағасын осы құнның шегімен салыстырғанда
есебі үшін негіз ... ... ... операцияны және клиентгі басқарудың басты міндеті осы
немесе басқа тәуекел түрін өзіне алдын ала сақтау ... ... ... бойынша мүмкін болатын залалдарды шектеуге бағытталған ... ... ... ... Банк қызметінің басты мақсаты - ... ... ... ... ... Әлемдік банк жүйесінің даму тарихы
әлемде болса, банк операцияларының табыстылығын арттыру және ... ... ... ... ... ... ... іздеу үстінде.
Банктің барлық бөлімшелері мен ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің тиімділігін қадағалау.
Осының бәрі әрбір банктің жеке тәуекелді басқару ... ... яғни ... қабылдаудың негізгі саясаты банктің дамуына өз
уақытында және кезегімен ... ... ... және осымен қатар
тәуекелдерді қабылдауға болатын, әрі ... ... ... ... ... ... мен ... банктің жұмыс
істеуге мәжбүр сыртқы экономикалық ортадағы жиі ... ... банк ... ... ортаның өзгеруінің негізгі белгісі соңғы
уақыттарда: инфляцияның үдейе түсуі; банктің және оның ... ... ... банк тарапынан банктер арасындағы бәсекелестіктің
шартын реттеу; Ұлттық қатысуымен банктер арасында ... ... ... және қаржы нарығының кеңеюі; жаңа (дәстүрлі емес) банктік қызмет
көрсету түрлерінің ... ... ірі ... ұсақ ... ... ... ... арасындағы бәсекелестіктің ... ... ... ... ... ... ... өсуі;
айналым капиталына кәсіпорынның тұтынушылық өсуі және клиенттерінің
меншікті капиталдағы банктік үлесінің ... ... ... ... ... ... берушілердің талаптарынан жалтаруымен қатар
шағын және орта бизнес аясындағы ... ... ... ... нақты кепілдердің жоқтығы болып табылады.
а) Қарыз құралдарының диверсификациясы:
- мерзім бойынша ... ... орта ... ұзақ ... барынша ұзак уақытқа берудің артықшылығы мол;
тартылу түрлері бойынша (заңды ... ... ... ... ... ... қарыздар). Тартылу көздері көп
болған сайын, өте жақсы;
тартылу көздері бойынша ... ... ... ... жағдайы бойынша). Әр түрлі тарту көздері көп ... ... ... ... ... ... диверсификациясы: актив портфелдеріне
сенімді құралдарды барынша көбірек үлестіруі қажет. Сонымен ... жаңа және ... ... ... ... болуы қажет.
в) Ссуда (қарыз) портфелінің диверсификациясы:
мерзім бойынша. Несиелеу ... ... ... және орта ... берілуі тиіс;
қарыз алушылар бойынша. Ссудалық портфель мүмкіндігінше ... ... ... аз ... ... ... және ... туралы қосымша ақпараттарды иелену барысында
келесідей әдістердің көмегімен тәжірибе барысында іске асырылады:
- Банк ... банк ... ... ... ... ... (талдау) бөлімшелердің, заңды ... және ... ... қызметтерінің бар болуы;
* Банк клиенттері бойынша, банктің қауіпсіздік бөлімінің ... ... ... сөз бойынша ақпараттарды қадағалау;
* Мерзімдік басылуларға жазылулар ... ... ... ... қызметтерін алулар, арнайы бағытталған фирмалардан,
мысалы: Интернет, Рейтер, Телерейт, Блумберг және тағы ... ... - ... ... ... ... және т.б. бойынша
жүргізілетін операцняларын шектеу. Банк операцияларының тәуекелділігін
шектеу түрлері кең ... ... жеке ... ... ... әрбір құралдарға, актив түріне, нақты бөлімшелерге немесе
дилерлерге шектеулер;
* бір қарыз алушы үшін максималды ... ... ... бір күн ... ... үшін сауда шектеулері;
- баланстан тыс міндеттемелердің максималды көлемі;
* келесі күнге ... ... ашық ... ... банк ... әрбір инструменттері, әрбір бағыттары, әрбір пайда
және шығындары бойынша шектеулер;
Өзіндік сақтау. Банктің өзіндік ... қоры ... ... ол ... ... ... ... сондай-ақ ссудалар бойынша
үмітсіз ... ... және ... ... мүмкін шығындарды
жабу үшін мемлекеттен немесе ... ... ... ... ... тиіс.
Сақтандыру. Барлық банк активтерінің тәуелділігі, оған қоса ... ... ... ... ... ... ... мүлкі
де сақтандырылуы тиіс.
Хеджирлеу. Қаржы құралдарын ашық бағытта сату-сатып алу барысында кері
байланыстар немесе кері ... ... ... ... ... ... ... басқару. Тәуекелділікті басқарудағы қазіргі заманға сай бірден
бір әдіс ... ... Бұл ... ... ... басқарушылардың
банк үшін қатаң қиыншылықтар туғанға дейін пайда болған мәліметтерді
шектеудегі әдістері ... ... ... ... ... ... ... басқарушылардың болуы осыған саяды.
Біздің қарастырып ... ... ... Банк жүйесіндегі
тәуекелділіктің потенциялын едәуір төмендетуін көрсетеді.
Қазақстан ... ... ірі, ... ... жүйеге мұқтаж
болуда, сондай-ақ болашақта үлкен экономикасы күшті болуына уәде ... ... ... ... ... және ... ... салынуын қажет етеді.
Яғни, банктік сектор, өзі көптеген макроэкономикалық факторларға
тәуелді, бірақ ... банк ... ... маңызды компоненттермен және
ұлттық экономиканы дамытудағы бірден бір қажетті ... бар ... ... ... ... болады, бізбен қарастырылған банктің
тәуекелділік басқаруы бойынша жұмыс аспектісі, кез ... ... ... ... ... ... әрбір нақтылы банкке толықтай емес.
2.1. Пайыз тәуекелін ... - банк ... ... ... ... жүйесінде коммерциялық банктер маңызды орынға ие.
Олардың қызметінің ... ... ... ... ... ... болып
отыр. Экономикалық қайта құрулар процесі банк ... ... ... ... ... де жалғастырып отыр. Қазіргі уақытта банктер
тәуекелмен байланысты ... ... ... да ... ... және ... ... мүмкіндіктер шеңберінде болуы
қажет.
Қазіргі уақыттағы банктік нарықта тәуекелдің болмауы ... ... ... ... ... ... табады, бірақта ол әртүрлі көлемде
кездеседі. Сол себептен де банк ... үшін ... ... ... ... оны болжау және ең төменгі деңгейіне жеткізу ... ... ... ... саласында экономикалық қайта құрулар процесі жүрзілуде.
Банк ісіндегі тәуекел - бұл банкті шығындарға және банкроттылыққа әкеп
соқтыратын, банк қызметіне ... ... ... емес ... ... ... ... шығындарды айтамыз.
Пайыз тәуекелі басқа да ... ... ... ... Бұл ... белгісіздік пайыздық мөлшерлеменің қозғалысы мен
деңгейінің ... ... ... болады.
Пайыздық мөлшерлеме өзгергенде банктің табыстары мен шығындары,
активтердің нарықтық құны, ... және ... тыс ... ... Бұл өзгерістердің нәтижесі банктің пайдасы мен капиталына әсер
етеді. Өзінің табиғаты бойынша ... ... ... ... ... табылады. Пайыздық мөлшерлеменің өзгеруі пайдаға немесе
шығындарға алып келеді. ... ... ... ... ... төмендету және банктік өнімдердің санын ... ... ... банктің қызметінде маңызды салаға
айналдырды. Осымен байланысты ... ... және ... органдар
пайыздық тәуекелге банктердің ұшырауьн бағалауға үлкен көңіл бөледі және
тәуекелді есепке алғандағы ... ... ... ... ... ... ... уақытта өте өзекті мәселе
болып табылады.
Пайыздық тәуекелдің формуласы Фишер моделі деп аталады және осылай
сипатталады:
і = г + р, ... - ... ... ... г - нақты пайыздық мөлшерлеме; р -
инфляцияның күтілетін қарқыны.
Номиналдық және ... ... ... ... ... ... = күтілетін нақты тәуекелі жоқ пайыздық
мөлшерлеме +инфляцияның күтілетін деңгейі + тәуекел — түзу ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеме - бұл тұтынушыны, оның табысының бір бөлігін
сақтауға қызығушылығын арттыру үшін қажетті ... ... ... ... - ... ... құрылымдағы болатын
өзгерістер. Ол банк депозиттерде ... ... ... осы ресурстарды орналастырған кездегі базалық мөлшерлемеге
сәйкес келмегенде пайда болады. Базалық тәуекел күрт ... , егер ... ... бойынша қаражаттарды тартса, ал өзгермелі мөлшерлеме
бойынша орналастырса.
Уақытша "үзіліс" тәуекелі ресурстарды бірдей ... ... ... және ... ... ... ... бірақ оларды қарастыру
мерзімі бір-бірінен уақытша үзіліспен жүреді. Тәуекел ... ... ... ... ... ... сыртқы көрінісі маржаның төмендеуі кезінде
көрінеді. Пайыздық ... ... ... және міндеттемелерді
басқарудан тұрады. Активтерді басқару, банктің тәуекелді ... ... ... ... ... ... қарызды өтемеу тәуекелімен шектеледі. Сонымен қатар, несиелерге
бағалардың құрылысын анықтауда ... ... ... ... ... бағалық бәсекелестіктің болуы. Міндеттерді басқару келесідей
шектеулерге тап болады.
* банк кез ... ... ... ... мен ... да кредиторлар
арасында сәттілікпен орналастыра ... ... ... ... ... ... бар қаражаттарға басқа банкілер тарапынан бағалық бәсекелестік ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеменің деңгейін болжау;
2. қайтару мерзімін және пайыздық мөлшерлемені бекіту әдісі ... мен ... ... ... ... жүргізу;
4. резервтерді және провизияларды құру;
5. фьючерстер және опциондар ... ... және ... ... ... ... несие қарыз алушыны пайыздық
мөлшерлеменің өсуінен шығындар тәуекеліне алып келеді. Ол әрине, тіркелген
ставкасы бар несиені алуы мүмкін бірақ ... ... ... ... не өте қымбат пайызбен беріледі. Онда қарыз алушы своп мәмілісін
қолдануы мүмкін. Ол өзгермелі ... ... ... ... ... ... және ол адамға белгілі бір
сыйақы сомасын төлейді.
Қазақстан инфляцияның ... ... ... ... пайыздық
мөлшерлеменің динамикасын анықтауда шешуші фактор ... ... ... хеджирлеу үшін әртүрлі әдістердің жиынтығын қолдану қажет. Тек
сол уақытта ғана тәуекелді басқару нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... пайыздық маржасы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым пайыздық
тәуекелдің деңгейі төмен болады.
"СПРЕД" конпепциясы немесе таза пайыздық маржа (NIM). Ол ... ... ... мен пассивтер бойынша ... ... ... ... ... ... ... - пайыздық мөлшерлеменің деңгейіне сезімтал активтер;
RSA - пайыздық мөлшерлеменің деңгейіне сезімтал пассивтер.
"Үзіліс" концепциясы банктің ... және ... ... ... мен ... теңсіздігіне талдаудан тұрады. GAP
пайыздық мөлшерлеменің өзгеруіне сезімтал активтер мен ... ... ... түсіндіріледі. Пайыздық тәуекелдің дәрежесі
пайыздық маржаға және спредке әсер ... ... ... ... және ... ... және ұзақтылығына тәуелді
болады. GAP - тің үзіліс шамасы пайыздық мөлшерлеменің деңгейінің өзгеруін
хеджирлеуге, не GAP ... ... ... үшін ... тәуекелдің деңгейі келесілерге тәуелді болады.
• Активтер портфеліндегі ... ... ... динамикасына.
Пайыздық тәуекелдің деңгейін бақылау және басқару үшін ... ... ... ... стратегиялар құрастырылады.
Пайыздық мөлшерлеменің тәуекеліне қарсы қорғаушы әдістердің мақсаты -
банктік пайданы олардың жағымсыз өзгеруінен қорғау. Бұл мақсатқа жету ... ... ... ... ... сезімтал құрылымдарға
өзінің бар назарын аудару қажет. Портфельдің активті бөлігінде бұл несиелер
мен бағалы қағаздарға инвестициялары болса, пассивте бұл ... ... ... заемдер болып табылады. Банктің пайдасын ... ... ... ... ... үшін ... басқармасы
таза пайыздық маржаны тіркелген деңгейде ұстау ... ... ... ... төмендету мақсатымен банк
қызметіне әсер ету ретінде қарастыру қажет. ҚР ҰБ ... ... ... ... ... және ішкі бақылау ... ... ... туралы” нұсқаулық тәуекелдерді басқару жүйесін
құруды талап етеді.
Тәуекелдерді басқару жүйелерінің болуына қойылатын талаптар:
-тәуекелдерді басқару және ішкі ... ... ... ... жүйесі шеңберінде заем операцияларын жүргізу
тәжірибесінің болуы;
-тәуекелдерді басқару жүйесі шеңберінде ... ... ... тәжірибесінің болуы;
-тәуекелдерді басқару жүйесі шеңберінде операциялық қызметінің, ақпарат
жүйесін және басқару ақпараты жүйесін қалыптастырудың болуы.
2.2. Төлем жүйесіндегі тәуекелдерді ... ... ... төлемдер мынадай жүйелер арқылы
жүзеге асырылатыны ... ... ақша ... ... ... ... ... жүйесі (БТЖ).
БААЖ-де барлық, төлем нақты уақыт ... ... ... ... яғни әрбір төлем құжаты жеке өңделеді және ақша ... ... ... ... ... асырылады. Қысқаша былайша айтуға болады.
БААЖ-нің мақсаты ұлттық валютадағы қайтарылмайтын және ... ... ... ... Ұлттық Банкіндегі (бұдан әрі - ... ... ақша ... ... ... және ... бір
операциялық күн ішінде орындаудан тұрады.
БТЖ-де барлық төлемдер нетто (таза) негізде ... ... ... күн ішінде банк белгілеген басымдылық кодын ескере отырып ... ... ... ... есеп ... жүреді және егер
қатысушылардың бірі өз міндеттемесін орындамаса, онда оның төлемдерінің бір
бөлігі жойылады. Мұндай ... ... өз ... басқаруға және
төлемдердің қарсы ағынын барынша пайдалануға мүмкіндік береді.
Экономика ... ... ... ... және т.б.) ... күн ... есеп айырысу төлем
жүйесі арқылы жүргізілетін көптеген қаржы операциялары ... ... оған ... ... ... олардың банктері, сондай-ақ
түпкілікті банкаралық есеп айырысу ... ... үшін ... ... атап ... жөн. Осыған байланысты тәуекелдерді
басқару ... ... ... етуін реттеу жөніндегі орталық ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде тәуекелдердің көптеген түрлері бар:
- кредит тәуекелі;
- өтімділік тәуекелі;
- жүйе тәуекелі;
- операция тәуекелі;
- техника тәуекелі;
- заң тәуекелі;
- ... ... және т. ... біз осы ... ... ... бар ... сипаттамасына және осы тәуекелдерді басқарудың қолданылып ... ... ... ... ... тәуекелі және жүйе тәуекелі)
тоқталамыз.
Кредит тәуекелі - бұл пайдалушының-төлемшінің өз ... ... және ... мерзімде орындамауы мүмкін жағдайына байланысты
пайдаланушының-алушының тәуекелі. Кредит тәуекелі қатысушылардың ... ... ... үшін ... ... өз ... төлем жасау
үшін жеткілікті ақшасы болмаған кезде) кредиттеген кезде ... ... ... ... ... ... (күндізгі заем) немесе
овернайт (түнге арналған заем) ұсынған жағдайда туындайды.
Сонымен қатар, кредит тәуекелі ... ... ... ... ала отырып,
төлемшінің банкі есеп айырысу бойынша өз міндеттемелерін орындай алады деп
санап, көрсетілген соманы төлеушінің ... ... өз ... ... кезде туындайды. Мұндай жағдай сондай-ақ клирингтік
жүйеде де туындауы ... ... ... бойынша түпкілікті есеп
айырысу жүзеге асырылғанға дейін банк өзінің пайдасына түскен төлем құжатын
алады да осы ... ... ... ... ақша есептейді.
Өтімділік тәуекелі - пайдаланушының-төлемшінің ақша аудару жөніндегі өз
міндеттемелерін орындамауы мүмкін жағдайына байланысты туындайтын тәуекелі.
Өтімділік тәуекелі төлем ... ... ал ... оны ... ... ақша ... кезде туындайды. Өтімділік
тәуекелі жиынтық есеп айырысу жүйесінде яғни ... ... ... ... ... ... ... орындау үшін жеткілікті ақша
сомасы болуы тиіс. Мұңдай жағдайда банк өз ... ... ірі ... ... немесе түсетін (қарсы) төлемдерді есептеуі тиіс.
Жиынтық есеп ... ... ... ... ... яғни БТЖ-де) банктің ақшаға деген қажеттілігі клиринг нәтижелері
бойынша ақша аударуды ... ... ... ғана туындайды. Осыған
байланысты банкте өзінің таза дебеттік позициясына ... ақша ... ... үшін ... ... ... ... мүмкін, нетто-есеп
айырысу жүйесінде өтімділік тәуекелі үлкен маңызға ... ... - ... ... ... біреуінің ақша аудару
жөніндегі міндеттемелерін орыңдамауы төлем жүйесіне ... ... ... ... өз міндеттемелерін орындамауын
тудыру тәуекелі (басқаша айтқанда ... ... ... ... ... ... жүйе ... банктердің бірінде төлем бойынша
міндеттемелерді орындауға ақшасы жетпеуі салдарынан туындайды, осы банктен
ақша түседі деп ... ... ... де ... бойынша міндеттемелерді
орындау үшін өтімділік қиыншылығын тартады, яғни барлық банкте ... ... және ... ... орындау алмайтын жағдай туындайды.
Нетто-есеп айырысу жүйесінде тәуекел клиринг нәтижелері ... ... ... асыру кезінде клирингтің бір немесе бірнеше қатысушысында
өзінің таза дебеттік позициясын жабу үшін ... ақша ... ... ... ... ... да клиринг нәтижесі
бойынша ақша аударуды аяқтай алмайды. Мұндай жағдайларда, егер тәуекелдерді
басқарудың басқа ... ... ... ... ... ... позицияларын «кезекті айналдыру» деп аталатын қайта есептеу
жүргізіледі.
Ұлттық Банк ... ... ... басқару шеңберінде
мынадай әдістерді қолданады:
1) ... ... ... ... ... ... ... және
«овердрафт”)
Овердрафт - Ұлттық Банктің банкте қандайда бір ... ... ... ... ақшасы уақытша жоқ болған немесе жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... заем ... Ұлттық Банк әрбір
банк үшін белгілеген лимит шегінде оны бір операциялық күн ішінде ... өтеу ... ... - ... ... Ұлттық Банктегі корреспонденттік
есепшоттарында дебеттік сальдо туындаған жағдайда түпкілікті есеп айырысуды
аяқтау мақсатында белгіленген лимит шегінде бір түнге ... ... және ... ... Қазақстан банкаралық есеп айырысу
орталығының банкаралық ақша аудару жүйесінің ... ... ... Банктің пруденциалдық нормативтерін орындайтын, төлемдер бойынша
және Ұлттық Банкпен жасалған ... ... ... беру ... ... орындалмаған міндеттемелері жоқ банктерге ұсынылады.
Қазіргі уақытта “овердафт” заемы бойынша сыйақы ... - ... ... ... ... бойьшша - жылдық 12% болады.
Күндізгі заемды ... ... ... ... ақша ... не
жеткіліксіз болған жағдайда күндізгі заем сомасы заемның осы түрі ... ... ... ... ретінде ресімделеді. “Овернайт” заемын
өтеу заем алу ... ... ... ... ... ... ... Банк «овернайт» заемын өтеу ... ... ... ... Банк заемшының банктік
есепшотындағы оған түскен барлық қаражатты заемның негізгі ... және ... ... ... ... ... құқылы.
2) қатысушының корреспонденттік есепшотынан ақшаны жүйеде оның
позициясына ... ... ... ... ... ... бірі оның Ұлттық Банктегі корреспонденттік есепшотынан жүйеде
оның ... ақша ... ... ... Корреспонденттік есепшоттан
ақша аудару Ұлттық Банктің Төлем жүйесі басқармасына ... ... ... кезде жүзеге асырылады. Өтінімде сұратылатын сома
корреспонденттік есепшотта ақша ... ... ... ақша ... асырылады.
3) кезекті басқару механизмі
БААЖ-де ақша аудару қаншалықты пайдаланушының ақша сомасы ... ... оның ... Банк ... есепшотқа аударған және басқа
пайдаланушылардан қабылданған сомасы, ақша ... ... ... ... ... ... Кезекте тұрған төлем құжаттары пайда-
ланушылар белгілеген басымдылық кодтарына сәйкес өңделеді, ал осы ... ... ... орындау олардың кезекке түсу тәртібімен ФИФО
принципі бойынша жүргізіледі. Мұндайда, кезекте тұрған ... ... кез ... ... ... ... ... позициясы бойынша әрбір кредиттік жазбадан ... ... ... төлем құжаттарын жүргізудің мүмкіндіктерін тексереді. Осы
құралдарды ... ... қана ... өз ... ... ... ... әдісі
Осы әдіс тек нетто-есеп айырысулар жүйесінде ғана қолданылады. Әдістің
мәні 6асымдылықтың төменгі коды бар және кезекке ең кеш ... ... жою ... табылады. Осы рәсімдерден кейін пайдаланушының ... ... ... ... яғни пайдаланушының таза дебеттік
позициясының мөлшері азаяды және ... ... есеп ... ... пайда болады.
5) нақты уақыт ... ... ... ... ... ... - тәуекелдерді басқару және төмендету
мақсатында ... ... ... және ... ... ... ... процесі. Әдістің мәні Ұлттық
Банктің нақты уақыт ... ... ... және кредиттік
айналымдарының сомаларын, ... ... ... ... сомаларын
бақылап отыруы болып табылады. Осы ақпараттың және пайдаланушылардың Ұлттық
Банктегі корреспонденттік есепшоттарындағы өтімділігі бар сомалары ... ... ... Банк ... кезектегі төлем құжаттарының
есебі ... ... ... ... ... ... ақша аудару және т.б.) ұсыныстар бере алады.
ІІІ. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ БАНК ТӘУЕКЕЛДЕРІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ... ... ... ... ... банктің, оның элементтері
және нақты операциялар мен мәмілелердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге
бағытталған ... ... ... ... ... ... табылады.
Тәуекел терминінің әр түрлі анықтамалары бар. Бірақ тұтас ... ... ... ... ... ... осы негізде банк тәуекелі
дегеніміз - ... ... да бір ... ... ... ... ... нақты) қауіп (қатер) деп айтуға болады. Қауіп дегенді әлуетті (болуы
мүмкін) шығын көзі деп ... ... ... өз ... ... әкелетін ең қауіпті оқиға мүмкіндігі дәрежесінің және сондай
шығынның болу мүмкіндігі ... ... ... ... Бұл ... оқиғаны әлуетті (болуы мүмкін) қатерді жүзеге асьгру ретінде
қарастыруға болады.
Тәуекелді қабылдау - банк ... ... ... ... ... бақыланатын және олардың қаржылық мүмкіндіктері мен ... ... ... ие ... ... артады, егер:
* мәселелер аяқ астынан, күткендегіге қарама-қарсы пайда болса;
* банктің ... ... ... жаңа ... ... ... қажетті және шұғыл шаралар қабылдай алмай, ол қаржылық
шығынға әкелсе;
- банк ... ... ... ... заң ... ... ... кейбір оптималды шараларды ... ... ... банк тәуекелдерін талдай отырып, мыналарды есепке алу
қажет:
* тек қана ... күрт ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ бірқатар шаруашылық байланыстардың
жойылуынан да көрінетін өтпелі кезеңдегі экономиканың дағдарыс жағдайын;
инфляцияны (қымбатшылықты) және ... кез ... ... ... тек қана ол әр ... масштабты
бола алады. Яғни, банк қызметі үшін ... ... ... ... ал ... ала ... білу және ең аз ... деңгейге дейін төмендету
маңызды.
Банк практикасында банк тәуекелдерін ... ... бір ... айта ... жөн. ... банк ісі саласындағы ... ... ... ... атаулары бар. А.Н. ... ... ... ... ... тоғыз ерекше (арнайы)
тәуекелдер тізімімен қатар, банк қызметіне қатысы болуы мүмкін 70-тен астам
тәуекелдер атаулары бар.
Қазақстандық әдебиеттерден тәуекелдің мына ... ... ... тәуекелі - бұл жер сілкіністері, су тасқыны, дауыл,
өрт және т.б. нәтижесінде банкке материалдық шығын ... ... ... мұндай түрі банкке де, сондай-ақ оның клиенттері мен ... да ... ... ... ... - ... ... ауысуы немесе елдің саяси бағытының
өзгеруі нәтижесіңде, төңкеріс немесе соғыс жағдайында банктерге әсер ... ... Бұл ... ... ... ... банк және ... жағдайын төмендететін жаңа шектеулер мен заң өзгерістерін
бекіту ретінде көрінуі мүмкін.
Жалпыэкономикалық тәуекел елдегі экономикалық ... ... ... ... өнім деңгейінің күрт төмендеуі, мемлекеттік бюджет дефицитінің
(зарарының) өсуі, инфляция деңгейінің артуы, экономиканың ... ... ... балансының нашарлығы, үкіметтің ... ... ... ... ... ... арасында коррупцияның өсуі, т.б. жағдайларда болады.
Ел тәуекеліне шетел әріптестері (партнер) және кредит берушілері үшін
банк орналасқан ел тәуекелі жатады, ... ел ... банк ... ... ... ... ... банктің контр партнері
(әріптесі) басқа елде болған, немесе банк ... ... ... ... ... да ... ... сыртқы тәуекелдерге қаржы тәуекелдерінің ... де ... ... Бұл ... ... ... банк үшін ... әрі ішкі, әрі сыртқы сипатқа ие болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... әсер ете алмайды,
бірақ соның өзінде ол депозиттер және ... ... өз ... басқара алады. Міне, негізгі қаржы тәуекелдері жағдайының
екі жақтылығы осында.
Кредит тәуекелі қарыз алушының ... ... ... немесе
банкроттығына және осыған сәйкес кредиттер мен олардың пайыздарының
жартылай немесе толық қайтарылмауына ... ... - ... ... шетел валюталары курстарының күрт
өзгеруі нәтижссінде жоғалту тәуекелі. Валюталық тәуекелге тек шетел
валютасы ... ашық ... бар ... ғана ұшырайды.
Пайыздық тәуекел — елдегі немесе әлемдік нарықтағы бір немесе бірнеше
құралдар түрлері бойынша пайыздық ... ... ... ... - ... нарық конъюнктурасы, алыпсатарлықтың
өзгеруі, саяси немесе ... ... ... ... бағалы қағаздардың құнсыздану тәуекелі.
Диверсификация тәуекелі - жеке ... ... ... ... жеке ... ... тіпті жеке салаларға тым ірі салымдар
салу нәтижесінде жоғалту ... ... ... ... - әр ... құрал ерекшеліктеріне
сәйкес операциялардың жеке түрлері бойынша тәуекел.
Сауда тәуекел — сауда құрал-депозиттері, бағалы ... ... ... т.б. сату ... ... тәуекелі.
Тәуекелдерді басқару теориясында және практикасында тәуекелдерді банк
саласында және инвестициялық жобалау саласында ... ... ең ... Осы ... меңгеру агро-өнеркәсіптік өндірісте де басталған.
Ауыл шаруашылығы оның өңдірісінің маусымдылығына және ... ... ... ... қаржы тәуекелдерінің пайда болу саласы ... Бұл, ... ... ... ... және ұзак ... ... қатысты.
Қысқа мерзімді кредит ең алдымен жанар май және жағу материалдарын,
тыңайтқышттарды, улы химикаттарды, ... ... ... т.б алу үшін
қажетті айналым қаражатын ... үшін ... Ұзақ ... ... ... ... ... және құрылысқа, техника, жабдық,
асыл ... мал, т.б. ... ... беріледі.
Ауыл шаруашылық кәсіпорындарын кредитгік ... ... ... ... кезеңдерде, мынада.
Кәсіпорын, әдетте, банктерге кредиттің жоғары ... ... ... ... - ... ... да, техника да
жеткілікті нарық бағасына және қажетті өтімділікке ие емес.
Кәсіпорындардың көпшілігінің ауыр ... ... ... банк ... үшін ... тартымды емес объект етеді.
Жоғарыда аталған факторлар банктердің маржаға кредиттің қайтарылмауы
және пайыздың төленбеуі ... қоса ... ... ... үшін ... ... Әрі инфляциялық құрамдас бөліктерді есепке алсақ, ... ... үшін ... ең ... оны тіпті рентабельді
кәсіпорындар үшін де қол ... ... ... тағы бір, ... ... ... ... болатын тәуекелдің аса ерекше түрі пайда болады.
Ұсынылып отырған реформаторлық тәуекел термині қарастырылған кезеңде
реформаның алға қойылған ... ... ... ... оларға
ойдағыдан үлкен, әлеуметтік және экономикалық шығындармен жететіндігін
білдіреді. Бірақ, ... ... ... ... және ... шығындармен жүзеге асырылғанның өзінде, бұрынғы жүйенің қалпына
келтірілу тәуекелі сақталады. Бұл да ... ... ... ретінде
түсіндіріле алады. Реформаторлық тәуекел мүмкіндігі және масштабтарына
бағаны тек реформаның мақсаттары мен ... және ... ... ... ... анық белгіленген жағдайда ғана беруге болады.
Аграрлық сектордағы нарық реформаларының ... ... ... ... ... ... үшін ... бағалық деңгейде және өнім
түрлерінің жеткілікті деңгейінде ... ... ... ... және ... ... өндірісті;
Халықтың тиімді жұмысбастылығы және табысттарына қол жеткізу, ауыл
жанұясын қажетті әлеуметтік қызметтермен ... ету ... ... ... критерийлерге сәйкес сандық индикаторларды - реформаларды өткізудің
әр түрлі кезеңдерінде ұқсас көрсеткіштермен салыстырылатын көрсеткіштерді
жасау қажет болады.
Реформаторлық тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... Бұны білікті сарапшы-ғалымдар, әр түрлі бағыттағы
саясатшылар, шаруашылық басшылары, кәсіпкерлер жасай алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Осы жазылған курстық жұмыс бойынша қысқаша ... ... ... ... бір ... ... тәуекелділіктің болуына кінәлі болған
мемлекет үшін ... ... ... ... мемлекеттің өзі
ұлттық территориясында заңды іс- әрекеттерді жүзеге асырған кезде ... ... ... Оған қоса халықаралық құқық нормаларында
халықаралық кредиттерді ... ... ... ... ... ... ... кредитордың да және кредиттік процесті қаржыландыруды
қамтамасыз ... де ... ... ... ... халықаралық кредиттердің
борышкерлерге әсер ету үшін шектелген шараларының нәтижесінде пайда болды.
Алайда бұл осы ... ... ... банктердің еларалық
тәуекелдерді алдын ала болжамауынан және де ... ... ... яғни оны ... ... ... саясаты банк қызметінде оның табыстылығының нәтижесі болып
табылады. Қарастырылған әдістерді және ... ... ... ... банк жүйесінің ойдағыдай жұмыс істеуіне және пайыз
тәуекелінің ең ... ... ... ... ... ... ... қарастырған тақырыбы бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып
табылады, сондықтан да оның ... ... және ... ... бір ... ... мемлекет өз мүддесін қорғау керектігін ескеру өте
маңызды, әйтпесе ол тез және ... де ... ... ... ... ... алуы ... Әлемдік өаржы нарықтарында әрдайым
қаржылық күрес жүріп жатады, онда ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан осы нарықтарға қатысу үшін ... ... ... ... ... сақтамаса, қатысқан ... зиян ... ... айта ... ... өзгерістер болып жатқан елдердің өздері
ғана валютаның ауытқуындағы қиын болжанатын ... ... ... осы дағдарыстағы елдермен көршілес елдер де немесе шамалы экономикалық
болмашы саяси байланыстары бар елдер де осы тәуекелдерге барады.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Астахов А.В. ... ... к ... рисками крупных российских
банков // Деньги и кредит, №1, 1998. ... ... ... на развивающихся рынках. М:1994.-Т.1,2.
3.Жданов А.Ю. Банковские риски и управление персоналом // Деньги и кредит,
№7, 1998. ... Е.Ф. ... и ... ... ... и ... «ЮНИТИ», 1997.
5.Кулмагамбетов А.Р. Управление финансовыми рисками // Рынок ценных бумаг,
№9, 1998. с.18-24.
6.Мажитов Д.Современная банковская система РК: отдельные ... ... ... // Азия – ЭЖ, №2, 1997. ... Г.С. Банковское дело. Алматы: Қаржы – Қаражат, 1998.
8.Садвакасова А.Б., Хаджиева А.Б. ... ... ... ... ... РК // ... КазГУ. Серия экономическая, №9, 1998. с.111-
117.
9.Сейткасымов Г.С., Шаяхметова К.О., Абдраимова Г.Т. Бухгалтерский учет ... в ... ... ... Г.В. ... ... банки. Алматы, 1996.
11.Шаяхметова К.О. Банктік тәуекелдер: Оқу ... ... ... 2004 – ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік тәуекел түрлері. функционалдық тәуекел: стратегиялық, технологиялық5 бет
Банктік тәуекелдер27 бет
Банктік тәуекелдерді төмендету әдістері57 бет
Банктің қаржы жағдайы, оны бағалау және банк операцияларын басқару (АҚ «Нурбанк» Алматы қ.мысалында)69 бет
Коммерциялық банк қаржысын банктік баланс негізінде талдау76 бет
Қазақстандағы банктік сақтандырудың қазіргі жағдайын талдау50 бет
Банктердің несиелік тәуекелін басқару80 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Қаржы тәуекелін басқару."24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь